آيا نماز را که در اسلام مطرح است مي توان به عنوان يک حقيقت ديني ريشه آن را در شريعت های ادیان قبل از اسلام جستجو نمود؟
آيا نماز را که در اسلام مطرح است مي توان به عنوان يک حقيقت ديني ريشه آن را در شريعت های ادیان قبل از اسلام جستجو نمود؟
پرسش
پاسخ
شريعت در لغت عربي به محلّي گفته مي شود که مردم از آن جا آب برمي دارند.[1] و در اصطلاح به معناي قانوني است که پيغمبران از جانب خداوند عالم براي مردم آورده اند.[2] و همچنين به اعمالي که خداوند براي بندگانش واجب نموده است مثل نماز، زکات، روزه، حج و امثال آنها شريعت گفته مي شود.[3] به عبارت ديگر شريعت به ديني گفته مي شود که از طرف خداي متعال براي بندگانش تشريع شده باشد.[4]
درباره احکام و اعمال شرايع پيشين و اعتبار آنها در شريعت اسلام، سه نظريه وجود دارد:
الف. برخي حکم به اعتبار احکام شرايع پيشين داده و آنها را در رديف شريعت اسلام قرار مي دهند. به باور اين گروه، اشتراک احکام تنها در صورتي صحيح است که احکام شريعت پيشين، در شريعت جديد نسخ نشده باشد و اگر نسخ صورت گرفته باشد در اين صورت حکم شرايع پيشين را نمي توان حکم شريعت اسلام دانست.
ب. شماري ديگر به صورت مطلق، اعتبار احکام شرايع پيشين را برنمي تابند و تمامي آنها را به صورت موردي و کلي منسوخ مي شناسند.
ج. گروه سوم احکام شرايع پيشين را به دو دسته تقسيم مي کنند:
1. احکامي که در قرآن و سنت از آنها ياد شده است.
2. احکامي که در قرآن و سنت بروز و ظهور نيافته و تنها در متون ديني گذشته مي توان آنها را رهگيري کرد.
از دو دسته ياد شده، تنها دسته نخست آن هم مشروط به اينکه در شريعت اسلام در شمار واجبات نيامده و دليلي بر نسخ و رفع آن وجود نداشته باشد معتبر و حجت است.[5]
اما به طور کلي بايستي عنوان داشت که احکامي مثل نماز، ديات، قصاص، حج به عنوان يک حقيقت در اديان الهي وجود داشته است و تمام شرايع الهي اين حقيقت را دارا بوده اند ولي کيفيتي که الان در اسلام شاهد آن هستيم به اين کيفيت که داراي اعمال مخصوصه باشد در شرايع گذشته نبوده است.
به جهت روشن شدن مسئله، هر يک از اين موارد را در اديان مثل «يهوديت و مسيحيت» بيان مي کنيم ولي بايستي توجه به اين مسئله داشت که امروزه حقيقت اين اديان در دست ما نيست و ما برای روشن شدن مسئله از استنادات قرآني و روايي و بعضا به مستندات نويسندگان و مورخان صاحب نظر در کنار کتاب مقدس يهود و مسيحيت بهره خواهيم برد و مطالب را بدان ها مستند خواهيم نمود.
نماز در يهود
براي بررسي نماز در آيين يهود از سه منبع قرآن و روايات، تورات يا عهد عتيق و نويسندگان و مورخان صاحب نظر، مطالبي را نقل مي کنيم.
حضرت موسي ـ عليه السلام ـ از همان آغاز رسالتش از سوي خداوند، به برپايي نماز مأمور مي شود. بنا برنقل قرآن قرآن کریم خداوند به حضرت موسی(ع) میفرماید: «إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لا إِلَهَ إِلا أَنَا فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلاةَ لِذِکرِي[6]»؛ «همانا من الله هستم و معبودي جز من نيست. پس مرا عبادت کن و نماز را براي ياد من بپا دار...».
و باز حضرت موسي ـ عليه السلام ـ در تداوم رسالت الهي خود با برادرش هارون ـ عليه السلام ـ به برپايي نماز امر مي شود. آيه شريفه مي فرمايد: «وَ أَوْحَيْنَا إِلىَ مُوسىَ وَ أَخِيهِ أَن تَبَوَّءَا لِقَوْمِكُمَا بِمِصْرَ بُيُوتًا وَ اجْعَلُواْ بُيُوتَكُمْ قِبْلَةً وَ أَقِيمُواْ الصَّلَوة[7]»؛ «به موسى و برادرش وحى كرديم كه براى قوم خود در مصر خانههايى مهيا كنيد و خانههاى خود را عبادتگاه سازيد و نمازگزاريد».
همچنين در آيه 83 تا87 سوره بقره ضمن اشاره به پيماني که از بني اسرائيل گرفته شده، نماز را به عنوان يکي از ارکان و مواد اين پيمان برشمرده است.[8]
در روايات نيز به جايگاه ممتاز نماز در آيين يهود اشاره شده است. در برخي روايات از نماز به عنوان پيمان محکم آيين يهود ياد گردیده است.[9]
امام علي ـ عليه السلام ـ حضرت موسي ـ عليه السلام ـ را به خاطر نماز خواندن و گونه بر زمين نهادن به هنگام نماز به عنوان هم سخن با خود برمي گزيند[10] و در حديث ديگر، از مباهات خداوند نزد فرشتگان به واسطه نمازگزاري در آيين يهود سخن به ميان آمده است.[11]
به همین دلایل یهودیان نماز را به عنوان یکی از اعمال شرعی پذیرفته و آنرا به سبکی خاص خود انجام میدهند و برای آن مقدماتی خاصی را رعایت می کنند؛ از جمله اين که در حال جنابت نمي توان نماز خواند و بدن و لباس بايد از هرگونه کثافت و پليدي پاک باشد و دست ها و صورت را بايد شسته و به سمت بيت المقدس، با خضوع و خشوع نماز را برپاداشت.[12]
يهوديان براي نماز بايد طاهر باشند؛ يعني وضو بگيرند يا غسل کنند.[13] در این آیین، مانند اسلام، نماز به صورت جماعت هم برپا مي شود.[14]
از مجموع آنچه بیان شد، مي توان دريافت که نماز يکي از فرمان هايي بوده است که از سوي خداوند بر حضرت موسي ـ عليه السلام ـ و قومش ابلاغ شده است.
نماز در مسيحيت
در شريعت عيسي ـ عليه السلام ـ برپايي نماز از واجبات مهمي است که خداوند، در همان آغاز تولد به ايشان توصيه کرد. اولين کلماتي که حضرت عيسي پس از تولد در جمع مردم حيرت زده بيان کرد، در مورد نماز بود. قرآن مي فرمايد: «قَالَ إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ آتَانِيَ الْکتَابَ وَجَعَلَنِي نَبِيًّا * وَجَعَلَنِي مُبَارَکا أَيْنَ مَا کنْتُ وَأَوْصَانِي بِالصَّلاةِ وَالزَّکاةِ مَا دُمْتُ حَيًّا[15]»؛ من بنده خدا هستم. خداوند به من کتاب داده و مرا پيامبر قرار داده است مرا مايه برکت قرار داد هرکجا که باشم و تا زنده ام مرا به نماز و زکات سفارش کرده است».
قرآن در توصيف مريم ـ عليها السلام ـ مادر حضرت عيسي ـ عليه السلام ـ نيز پس از اين که او را به خاطر ايمان، تقوا و پاکدامني برگزيدهی زنان جهان نام مي نهد، خطاب به او مي فرمايد: «يَا مَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّک وَاسْجُدِي وَارْکعِي مَعَ الرَّاکعِينَ[16]»؛ «اي مريم براي پروردگارت خضوع کن و سجده به جا بياور و با رکوع کنندگان رکوع کن».
در روايات نيز بيان شده که حضرت عيسي ـ عليه السلام ـ در توصيه هاي شان به حواريون، از نماز به عنوان شرافتمندانه ترين عمل اخروي و بهترين ياري دهنده در فراز و نشيب هاي زندگي دنيوي ياد کرده است و در آن ياران خود را به پي گيري اين فريضه الهي فرمان داده اند.[17]
در مجموع از آيات و روايات اين گونه بر مي آيد که در مسيحيت نماز از دستورات ضروري و واجبات با اهميتي است که حضرت عيسي ـ عليه السلام ـ مردم را به برپايي آن تشويق کرده است.
قاموس کتاب مقدس، نماز را در مسيحيت چنين معنا مي کند: «مقصود از نماز، گفت و گو کردن و صحبت داشتن با خدا و خواستن احتياجات و اظهار تشکر و امتنان براي الطاف و مراحم حق تعالي مي باشد».[18] با اين حال، بسياري از مسيحيان معتقدند که چگونگي نظم و ترتيب و انجام عباداتي چون روزه و نماز به صورت اختياري توسط شخص به جا آورنده تعيين مي شود.[19] نماز «متفق عليه» نمازي است که حضرت مسيح به حواريون ياد داد[20] در اين نماز وضعيت نمازگزار مهم نيست و فرقي ندارد که نمازگزار ايستاده يا نشسته باشد؛ در حال سجده يا رکوع و چشمانش بسته يا باز باشد.[21] البته مسيحيان در روز يکشنبه نماز ويژه همان روز را انجام می دهند.[22] گفتني است که در مسيحيت نيز، نمازي ارزشمند تلقي مي شود که همراه حضور قلب و انس باشد.[23]
به طور کلي میتوان گفت که نماز در ديگر اديان الهي نيز جايگاه خاصي داشته و ديگر پيامبران الهي نيز در مورد نماز احکام خاصي را تبيين کرده و آن را به پا داشته اند.
نماز و اديان غير وحياني
هرچند وجود نماز را در ادیان غیر وحیانی نمی توان به عنوان یک حقیقت دینی مطرح نمود لکن چون خداجويي در انسان فطري است، بشر در طول تاريخ در پي پرستش و عبادت معبود مورد نظر خود بوده است. با کمي دقت درمي يابيم که مسأله نيايش به ويژه نماز به اديان وحياني اختصاص نداشته است. چنان که تبتيان آن گاه در صومعه جشن مي گيرند، نماز مي خوانند[24] و نيايش مي کنند.[25] درباره کنفسيوس آمده که نماز مي خوانده است.[26] ايرانيان باستان نيز در دوره پارت ها و ساسانيان نمازي شبيه به نماز مسلمانان داشته اند و حتي قبل از نماز وضو مي گرفته اند. برخي از آنها در شبانه روز چهار نوبت نماز و برخي سه نوبت نماز مي خوانده اند.[27] يونانيان باستان به وسيله نماز از خشم خدايان ايمني مي يافتند و ياري آنها را جلب مي کردند.[28] حتي اعراب بت پرست شبه جزيره عربستان پيش از ظهور اسلام در حريم کعبه نماز مي خواندند. قرآن نماز آنها را اين گونه توصيف مي کند: «وَمَا کانَ صَلاتُهُمْ عِنْدَ الْبَيْتِ إِلا مُکاءً وَتَصْدِيَةً[29]»؛ نماز آنها در کنار خانه خدا چيزي جز سوت کشيدن و کف زدن نبود».
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ اصل و نسب و دين هاي ايرانيان باستان، عبدالعظيم رضايي.
2ـ دائرة المعارف الاسلاميه: موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي.
[1]. جوهري، اسماعيل بن حماد، صحاح، بيروت، دارالعلم، چاپ چهارم، 1407ق، دهخدا مادّة شريعت، ج3، ص1236.
[2]. دهخدا، مادة شريعت.
[3]. طريحي، فخرالدين، مجمع البحرين، نشر الثقافة الاسلاميه، چاپ دوم، 1407ق، ج2، ص500؛ زبيدي، محمّد مرتضي، تاج العروس، بيروت، مکتبة الحيات، ج5، ص394.
[4]. صحاح جوهري، همان، ج2، ص1236.
[5]. ر.ک: ترجمه تفسير الميزان، ج1، ص377 تا ص387.
[6]. طه / 14.
[7]. يونس / 87.
[8]. طباطبایی، محمد حسین، تتفسير الميزان؛ (ترجمه:موسوي همداني)؛ دفتر انتشارات اسلامي جامعه ي مدرسين حوزه علميه قم، 1374ش، پنجم، ج1، ص328.
[9]. ابن شعبه، حسن بن علي، تحف العقول، تصحيح علي اکبر غفاري، قم، جامعه مدرسين، 1363، ص492.
[10]. بحارالانوار، علامه مجلسي، دار احياء التراث العربي، بيروت ج13، ص8.
[11]. لئالي الاخبار: تاليف محمدنبي التويسرکاني، قم، علامه ج4، ص5.
[12]. عبدالعظيم رضايي، اصل و نسب و دين هاي ايرانيان باستان، نشر: مرجع چاپ اول ص388.
[13]. وسايل الشيعه، حرّ عاملي، محمد؛ وسائل الشيعه، قم، موسسه آل البيت، ج1، ص170.
[14]. گنجينه تلمود، ص 103؛ کتاب اشعياء نبي باب 5 آيه 2؛ ؛ کتاب ارمياء نبي باب 12 آيه 4؛ کتاب
[15]. مريم / 30.
[16]. آل عمران / 42.
[17]. تحف العقول، ص508.
[18]. قاموس کتاب مقدس، ص887.
[19]. مقارنه الاديان، 179 / 2.
[20]. کتاب مقدس، عهد جديد / 8.
[21]. قاموس کتاب مقدس، جيمز هاکس ص384.
[22]. انيس الاعلام، ج3، ص320.
[23]. قاموس کتاب مقدس، صص 384و385.
[24]. تاريخ جامع اديان، ص 246، 247و270.
[25]. همان، ص427.
[26]. الملل و النحل شهرستاني، ص21؛ تاريخ جامع اديان، ص388.
[27]. اصل و نسب و دين هاي ايرانيان باستان، ص451و263و453؛ آثار الباقيه عن القرون الخاليه، ص206؛ ملل و نحل شهرستاني، ج2، ص57.
[28]. تاريخ تمدن ويل دورانت، ج1، ص228.
[29]. انفال / 35.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 تیر 01
- بازدید
- ۵۲
آيا نماز را که در اسلام مطرح است مي توان به عنوان يک حقيقت ديني ريشه آن را در شريعت های ادیان قبل از اسلام جستجو نمود؟
- نشان کردن
پرسش
آيا نماز را که در اسلام مطرح است مي توان به عنوان يک حقيقت ديني ريشه آن را در شريعت های ادیان قبل از اسلام جستجو نمود؟
پاسخ
شريعت در لغت عربي به محلّي گفته مي شود که مردم از آن جا آب برمي دارند.[1] و در اصطلاح به معناي قانوني است که پيغمبران از جانب خداوند عالم براي مردم آورده اند.[2] و همچنين به اعمالي که خداوند براي بندگانش واجب نموده است مثل نماز، زکات، روزه، حج و امثال آنها شريعت گفته مي شود.[3] به عبارت ديگر شريعت به ديني گفته مي شود که از طرف خداي متعال براي بندگانش تشريع شده باشد.[4]
درباره احکام و اعمال شرايع پيشين و اعتبار آنها در شريعت اسلام، سه نظريه وجود دارد:
الف. برخي حکم به اعتبار احکام شرايع پيشين داده و آنها را در رديف شريعت اسلام قرار مي دهند. به باور اين گروه، اشتراک احکام تنها در صورتي صحيح است که احکام شريعت پيشين، در شريعت جديد نسخ نشده باشد و اگر نسخ صورت گرفته باشد در اين صورت حکم شرايع پيشين را نمي توان حکم شريعت اسلام دانست.
ب. شماري ديگر به صورت مطلق، اعتبار احکام شرايع پيشين را برنمي تابند و تمامي آنها را به صورت موردي و کلي منسوخ مي شناسند.
ج. گروه سوم احکام شرايع پيشين را به دو دسته تقسيم مي کنند:
1. احکامي که در قرآن و سنت از آنها ياد شده است.
2. احکامي که در قرآن و سنت بروز و ظهور نيافته و تنها در متون ديني گذشته مي توان آنها را رهگيري کرد.
از دو دسته ياد شده، تنها دسته نخست آن هم مشروط به اينکه در شريعت اسلام در شمار واجبات نيامده و دليلي بر نسخ و رفع آن وجود نداشته باشد معتبر و حجت است.[5]
اما به طور کلي بايستي عنوان داشت که احکامي مثل نماز، ديات، قصاص، حج به عنوان يک حقيقت در اديان الهي وجود داشته است و تمام شرايع الهي اين حقيقت را دارا بوده اند ولي کيفيتي که الان در اسلام شاهد آن هستيم به اين کيفيت که داراي اعمال مخصوصه باشد در شرايع گذشته نبوده است.
به جهت روشن شدن مسئله، هر يک از اين موارد را در اديان مثل «يهوديت و مسيحيت» بيان مي کنيم ولي بايستي توجه به اين مسئله داشت که امروزه حقيقت اين اديان در دست ما نيست و ما برای روشن شدن مسئله از استنادات قرآني و روايي و بعضا به مستندات نويسندگان و مورخان صاحب نظر در کنار کتاب مقدس يهود و مسيحيت بهره خواهيم برد و مطالب را بدان ها مستند خواهيم نمود.
نماز در يهود
براي بررسي نماز در آيين يهود از سه منبع قرآن و روايات، تورات يا عهد عتيق و نويسندگان و مورخان صاحب نظر، مطالبي را نقل مي کنيم.
حضرت موسي ـ عليه السلام ـ از همان آغاز رسالتش از سوي خداوند، به برپايي نماز مأمور مي شود. بنا برنقل قرآن قرآن کریم خداوند به حضرت موسی(ع) میفرماید: «إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لا إِلَهَ إِلا أَنَا فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلاةَ لِذِکرِي[6]»؛ «همانا من الله هستم و معبودي جز من نيست. پس مرا عبادت کن و نماز را براي ياد من بپا دار...».
و باز حضرت موسي ـ عليه السلام ـ در تداوم رسالت الهي خود با برادرش هارون ـ عليه السلام ـ به برپايي نماز امر مي شود. آيه شريفه مي فرمايد: «وَ أَوْحَيْنَا إِلىَ مُوسىَ وَ أَخِيهِ أَن تَبَوَّءَا لِقَوْمِكُمَا بِمِصْرَ بُيُوتًا وَ اجْعَلُواْ بُيُوتَكُمْ قِبْلَةً وَ أَقِيمُواْ الصَّلَوة[7]»؛ «به موسى و برادرش وحى كرديم كه براى قوم خود در مصر خانههايى مهيا كنيد و خانههاى خود را عبادتگاه سازيد و نمازگزاريد».
همچنين در آيه 83 تا87 سوره بقره ضمن اشاره به پيماني که از بني اسرائيل گرفته شده، نماز را به عنوان يکي از ارکان و مواد اين پيمان برشمرده است.[8]
در روايات نيز به جايگاه ممتاز نماز در آيين يهود اشاره شده است. در برخي روايات از نماز به عنوان پيمان محکم آيين يهود ياد گردیده است.[9]
امام علي ـ عليه السلام ـ حضرت موسي ـ عليه السلام ـ را به خاطر نماز خواندن و گونه بر زمين نهادن به هنگام نماز به عنوان هم سخن با خود برمي گزيند[10] و در حديث ديگر، از مباهات خداوند نزد فرشتگان به واسطه نمازگزاري در آيين يهود سخن به ميان آمده است.[11]
به همین دلایل یهودیان نماز را به عنوان یکی از اعمال شرعی پذیرفته و آنرا به سبکی خاص خود انجام میدهند و برای آن مقدماتی خاصی را رعایت می کنند؛ از جمله اين که در حال جنابت نمي توان نماز خواند و بدن و لباس بايد از هرگونه کثافت و پليدي پاک باشد و دست ها و صورت را بايد شسته و به سمت بيت المقدس، با خضوع و خشوع نماز را برپاداشت.[12]
يهوديان براي نماز بايد طاهر باشند؛ يعني وضو بگيرند يا غسل کنند.[13] در این آیین، مانند اسلام، نماز به صورت جماعت هم برپا مي شود.[14]
از مجموع آنچه بیان شد، مي توان دريافت که نماز يکي از فرمان هايي بوده است که از سوي خداوند بر حضرت موسي ـ عليه السلام ـ و قومش ابلاغ شده است.
نماز در مسيحيت
در شريعت عيسي ـ عليه السلام ـ برپايي نماز از واجبات مهمي است که خداوند، در همان آغاز تولد به ايشان توصيه کرد. اولين کلماتي که حضرت عيسي پس از تولد در جمع مردم حيرت زده بيان کرد، در مورد نماز بود. قرآن مي فرمايد: «قَالَ إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ آتَانِيَ الْکتَابَ وَجَعَلَنِي نَبِيًّا * وَجَعَلَنِي مُبَارَکا أَيْنَ مَا کنْتُ وَأَوْصَانِي بِالصَّلاةِ وَالزَّکاةِ مَا دُمْتُ حَيًّا[15]»؛ من بنده خدا هستم. خداوند به من کتاب داده و مرا پيامبر قرار داده است مرا مايه برکت قرار داد هرکجا که باشم و تا زنده ام مرا به نماز و زکات سفارش کرده است».
قرآن در توصيف مريم ـ عليها السلام ـ مادر حضرت عيسي ـ عليه السلام ـ نيز پس از اين که او را به خاطر ايمان، تقوا و پاکدامني برگزيدهی زنان جهان نام مي نهد، خطاب به او مي فرمايد: «يَا مَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّک وَاسْجُدِي وَارْکعِي مَعَ الرَّاکعِينَ[16]»؛ «اي مريم براي پروردگارت خضوع کن و سجده به جا بياور و با رکوع کنندگان رکوع کن».
در روايات نيز بيان شده که حضرت عيسي ـ عليه السلام ـ در توصيه هاي شان به حواريون، از نماز به عنوان شرافتمندانه ترين عمل اخروي و بهترين ياري دهنده در فراز و نشيب هاي زندگي دنيوي ياد کرده است و در آن ياران خود را به پي گيري اين فريضه الهي فرمان داده اند.[17]
در مجموع از آيات و روايات اين گونه بر مي آيد که در مسيحيت نماز از دستورات ضروري و واجبات با اهميتي است که حضرت عيسي ـ عليه السلام ـ مردم را به برپايي آن تشويق کرده است.
قاموس کتاب مقدس، نماز را در مسيحيت چنين معنا مي کند: «مقصود از نماز، گفت و گو کردن و صحبت داشتن با خدا و خواستن احتياجات و اظهار تشکر و امتنان براي الطاف و مراحم حق تعالي مي باشد».[18] با اين حال، بسياري از مسيحيان معتقدند که چگونگي نظم و ترتيب و انجام عباداتي چون روزه و نماز به صورت اختياري توسط شخص به جا آورنده تعيين مي شود.[19] نماز «متفق عليه» نمازي است که حضرت مسيح به حواريون ياد داد[20] در اين نماز وضعيت نمازگزار مهم نيست و فرقي ندارد که نمازگزار ايستاده يا نشسته باشد؛ در حال سجده يا رکوع و چشمانش بسته يا باز باشد.[21] البته مسيحيان در روز يکشنبه نماز ويژه همان روز را انجام می دهند.[22] گفتني است که در مسيحيت نيز، نمازي ارزشمند تلقي مي شود که همراه حضور قلب و انس باشد.[23]
به طور کلي میتوان گفت که نماز در ديگر اديان الهي نيز جايگاه خاصي داشته و ديگر پيامبران الهي نيز در مورد نماز احکام خاصي را تبيين کرده و آن را به پا داشته اند.
نماز و اديان غير وحياني
هرچند وجود نماز را در ادیان غیر وحیانی نمی توان به عنوان یک حقیقت دینی مطرح نمود لکن چون خداجويي در انسان فطري است، بشر در طول تاريخ در پي پرستش و عبادت معبود مورد نظر خود بوده است. با کمي دقت درمي يابيم که مسأله نيايش به ويژه نماز به اديان وحياني اختصاص نداشته است. چنان که تبتيان آن گاه در صومعه جشن مي گيرند، نماز مي خوانند[24] و نيايش مي کنند.[25] درباره کنفسيوس آمده که نماز مي خوانده است.[26] ايرانيان باستان نيز در دوره پارت ها و ساسانيان نمازي شبيه به نماز مسلمانان داشته اند و حتي قبل از نماز وضو مي گرفته اند. برخي از آنها در شبانه روز چهار نوبت نماز و برخي سه نوبت نماز مي خوانده اند.[27] يونانيان باستان به وسيله نماز از خشم خدايان ايمني مي يافتند و ياري آنها را جلب مي کردند.[28] حتي اعراب بت پرست شبه جزيره عربستان پيش از ظهور اسلام در حريم کعبه نماز مي خواندند. قرآن نماز آنها را اين گونه توصيف مي کند: «وَمَا کانَ صَلاتُهُمْ عِنْدَ الْبَيْتِ إِلا مُکاءً وَتَصْدِيَةً[29]»؛ نماز آنها در کنار خانه خدا چيزي جز سوت کشيدن و کف زدن نبود».
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ اصل و نسب و دين هاي ايرانيان باستان، عبدالعظيم رضايي.
2ـ دائرة المعارف الاسلاميه: موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي.
[1]. جوهري، اسماعيل بن حماد، صحاح، بيروت، دارالعلم، چاپ چهارم، 1407ق، دهخدا مادّة شريعت، ج3، ص1236.
[2]. دهخدا، مادة شريعت.
[3]. طريحي، فخرالدين، مجمع البحرين، نشر الثقافة الاسلاميه، چاپ دوم، 1407ق، ج2، ص500؛ زبيدي، محمّد مرتضي، تاج العروس، بيروت، مکتبة الحيات، ج5، ص394.
[4]. صحاح جوهري، همان، ج2، ص1236.
[5]. ر.ک: ترجمه تفسير الميزان، ج1، ص377 تا ص387.
[6]. طه / 14.
[7]. يونس / 87.
[8]. طباطبایی، محمد حسین، تتفسير الميزان؛ (ترجمه:موسوي همداني)؛ دفتر انتشارات اسلامي جامعه ي مدرسين حوزه علميه قم، 1374ش، پنجم، ج1، ص328.
[9]. ابن شعبه، حسن بن علي، تحف العقول، تصحيح علي اکبر غفاري، قم، جامعه مدرسين، 1363، ص492.
[10]. بحارالانوار، علامه مجلسي، دار احياء التراث العربي، بيروت ج13، ص8.
[11]. لئالي الاخبار: تاليف محمدنبي التويسرکاني، قم، علامه ج4، ص5.
[12]. عبدالعظيم رضايي، اصل و نسب و دين هاي ايرانيان باستان، نشر: مرجع چاپ اول ص388.
[13]. وسايل الشيعه، حرّ عاملي، محمد؛ وسائل الشيعه، قم، موسسه آل البيت، ج1، ص170.
[14]. گنجينه تلمود، ص 103؛ کتاب اشعياء نبي باب 5 آيه 2؛ ؛ کتاب ارمياء نبي باب 12 آيه 4؛ کتاب
[15]. مريم / 30.
[16]. آل عمران / 42.
[17]. تحف العقول، ص508.
[18]. قاموس کتاب مقدس، ص887.
[19]. مقارنه الاديان، 179 / 2.
[20]. کتاب مقدس، عهد جديد / 8.
[21]. قاموس کتاب مقدس، جيمز هاکس ص384.
[22]. انيس الاعلام، ج3، ص320.
[23]. قاموس کتاب مقدس، صص 384و385.
[24]. تاريخ جامع اديان، ص 246، 247و270.
[25]. همان، ص427.
[26]. الملل و النحل شهرستاني، ص21؛ تاريخ جامع اديان، ص388.
[27]. اصل و نسب و دين هاي ايرانيان باستان، ص451و263و453؛ آثار الباقيه عن القرون الخاليه، ص206؛ ملل و نحل شهرستاني، ج2، ص57.
[28]. تاريخ تمدن ويل دورانت، ج1، ص228.
[29]. انفال / 35.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 تیر 01
- بازدید
- ۵۲
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.