در باره وهابیت و شیعه و اهل سنت در قرآن آیتی وجود دارد؟ اگر ندارد آنها چگونه به وجود آمده اند؟ چیزی که در قرآن نیست چرا باید از آن پیروی کرد؟
در باره وهابیت و شیعه و اهل سنت در قرآن آیتی وجود دارد؟
پرسش
پاسخ
در قرآن کریم هیچ آیه ای در باره شیعه و اهل تسنن و وهابیت و سایر فرقه های اسلامی نیامده است. بلکه در قرآن کریم اسم اسلام به عنوان دین خداوند ذکر شده و پیروی از آن بر مردم واجب گردیده است. خداوند در قرآن می فرماید: «إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ[1]»؛ «دين در نزد خدا، اسلام (و تسليم بودن در برابر حق) است» و باز می فرماید: «وَ مَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلامِ ديناً فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخاسِرينَ[2]»؛ «و هر كس جز اسلام (و تسليم در برابر فرمان حق،) آيينى براى خود انتخاب كند، از او پذيرفته نخواهد شد و او در آخرت، از زيانكاران است». بنابراین پیروی از اسلام که در قرآن و روایات پیامبر اسلام(ص) بیان شده است بر مردم واجب و لازم می باشد منتهی بعد از رحلت پیامبر خدا(ص) بین مسلمانان اختلاف به وجود آمد و مذاهبی تاسیس شدند که هر کدام مدعی این بود که مذهب او همان دین اسلام است. بر این اساس بر همگان لازم است که با تحقیق و مطالعه ازمیان این مذاهب آن مذهبی را پیدا کند که با اسلام صد درصد موافق است و به عبارت دیگر همان اسلام است که نام دوم را برای خود گرفته است. و بعد از این که مذهب حق برای کسی مشخص شد به دلیل آیه «وَ مَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلامِ ديناً فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخاسِرينَ»، پیروی از آن بر او لازم و واجب می گردد.
تاريخ بشر گواهي مي دهد كه هميشه وقتي كه يك دين اعم از دين آسماني و غير آسماني ظهور كرده است، پيروان آن به علل و عوامل مختلف اجتماعي، رواني و اخلاقي باعث انشعاب و تفرقه در دين گرديده و موجب ايجاد فرقه ها و مذاهب مختلف شده اند.
مسلمانان نیز بعد از رحلت پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در اثر عوامل متعدد اجتماعي و غيراجتماعي حاكم بر روحيات و افكار برخي از مسلمانان چه در صدر اسلام و چه بعد از آن، راه هاي مختلفي را به عنوان اسلام در پيش گرفته و هر كدام راه خود را به عنوان اسلام تلقي نموده و آن را به عنوان حق پذيرفته و معرفي مي نمايد و به تبع آن حق واقعي و دين راستين اسلام كه بدون هيچ نوع نقص و عيبي بر پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ براي هدايت بشر نازل شده است در ميان اين راه هاي مختلف و متضاد براي اكثريت مردم نا آشنا و نامشخص گرديده و باعث حيرت و سردرگمي آنان شده است و نيز جامعه اسلامي نه تنها اتحاد و وحدت خود را از دست داده بلكه گرفتار منازعات، مشاجرات و زد و خوردهاي خونين شده و در مقابل دشمنان توانايي و قدرت خود را تضعيف نموده اند.
بعد از این مقدمه ما در زیر چگونگی به وجود آمدن مذهب شیعه و اهل سنت و وهابیت را بیان می کنیم تا این حقیقت روشن شود که از میان آنها کدام یکی منطبق بر دین اسلام و یا همان اسلام است که پیامبر خدا(ص) آن را برای هدایت بشر آورده است. برای این هدف از اولین اختلافی که در دین اسلام رخ داده است آغاز می کنیم:
يكي از برنامه هاي مهم رسمي و الهي پيامبر خدا ـ صلي الله عليه و آله ـ بيان و تثبيت نعمت امامت و خلافت بعد از خودش بود[3] و پيامبر خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به خاطر حساس بودن مسأله امامت و نقش اساسي آن در رهبري امت اسلامي در ابعاد اعتقادي، ديني، علمي و سياسي در طول مدت رسالت الهي خود تاكيدي زيادي بر آن داشته است و بارها در محافل و مكان هاي مختلف آن را به مسلمين بيان نمود تا بعد از او امتش در گمراهي بسر نبرند و راه حق را توسط رهبري امامان بر حق و جانشينان واقعي او پيروي نموده و به سعادت و قله كمال برسند. روايات و حوادث تاريخي متعددي از آن جمله حديث ثقلين[4]، حديث منزلت[5]، حديث غدير[6]، حديث قلم و دوات[7] و... دلايل قطعي بر اين مطلب مي باشند،که در كتاب هاي شيعه و سني از پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در رابطه با امامت و وصايت و جانشيني آن حضرت نقل شده است.
از تمام توصیه های پیامبر اسلام(ص) در رابطه با مسئله امامت و خلافت که بگذریمآن حضرت در رو یا سه روز قبل از وفات خود خواست که برای آخرین بار در ضمن نوشتن وصیت نامهای مسئله امامت را برای امتش روشن کند بلکه عملا خواست برخی مزاحمین را در سريهای تحت فرماندهي اسامة بن زيد از مدينه دور كند و مسئله امامت را با نصب علي ـ عليه السّلام ـ در اين مقام الهي تثبيت نمايد لكن عده اي از اصحاب از اين دستور پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ سر برتافتند و بر حضورشان در مدينه و خانه رسول خدا سماجت ورزيدند تا اينكه پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مجبور شد در حضور آنان مسئله را تمام كند و لذا فرمود:«بيائيد كاغذ و دوات برايم بياوريد تا چيزي براي تان بنويسم كه هرگز بعد از آن گمراه نشويد» عمر بلافاصله گفت درد بر رسول خدا غلبه كرده است(العياذ بالله هذيان مي گويد) و شما قرآن را داريد و قرآن ما را كفايت مي كند. با اين سخن عمر اختلاف و مشاجره بين اصحاب در گرفت تا اينكه پيامبر فرمود از خانه من بيرون رويد. و بدين سان نامه رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نوشته نشد و ابن عباس همواره با چشم گريان مي گفت: بالاترين مصيبت بر اسلام مصيبتي بود كه نگذاشتند پيامبر خدا نامه را بنويسد.»[8]
از همین موضع گیری منفی عمر در برابر پیامبر اسلام (ص) ریشهای انشعابی در اسلام پایه ریزی شد که بعد از رحلت رسول خدا در سقیفه بنی ساعده ظهور پیدا کرده و با نپذیرفتن دستورات پیامبر اسلام در باره امامت و جانشینی عده ای در این سقیفه جمع شده و از پیش خود شان خلیفه و امام تعیین کردند و باعث به وجود آمدن مذهب اهل سنت گردیدند.
اما در مقابل این دسته عدای محدودي از اصحاب بر اساس آيات قرآن كريم مطیع رسول خدا بودند و سفارشات را با گوش و دل پذیرفتند و از سخنان و دستورات آن حضرت در مسئلة امامت پيروي نمودند و بر اصل اسلام باقي ماندند و اين روايات را سرلوحة هدايت خودشان قرار داده و بعد از پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ اعتقاد به امامت امام علي ـ عليه السلام ـ و ساير اهل بيت ـ عليهم السلام ـ را در حوزه ديني خودشان حفظ نمودند. اين دسته از مسلمين توسط خود پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ شيعه ناميده شدند[9] و بعد از رحلت آن حضرت بر همين نام تا امروز باقي ماندند.
در قرآن کریم هرچند اسم شیعه و مذهب تشیع وجود ندارد ولی این اسم در سخنان رسول خدا (ص) به آشکارا آمده است و علی و شیعیان او از رستگاران شمرده شده اند. نام «شيعه علي» و شيعه اهل بيت ـ عليهم السلام ـ در سخنان پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بسيار ديده مي شود چنان که جابر بن عبدالله انصاري مي گويد نزد پيغمبر اسلام بوديم که علي ـ عليه السلام ـ از دور نمايان شد پيغمبر فرمود: سوگند به کسي که جانم در دست اوست؛ اين شخص (علي ـ عليه السلام ـ ) و شيعيانش در قيامت رستگار خواهند بود. ابن عباس می گوید: وقتي آيه «ان الذين آمنوا و عملوا الصالحات اولئک هم خير البريه»[10] نازل شد پيغمبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به علي ـ عليه السلام ـ فرمودند: مصداق اين آيه، تو و شيعيان تو مي باشند که در قيامت خشنود خواهيد بود. و خدا هم از شما راضي مي باشد.[11]
اما اسم اهل سنت نه در قرآن وجود دارد و نه در روایات پیامبر اسلام(ص). اين دسته از مسلمين در ابتداء عنوان خاصي نداشتند بلكه به عنوان طرفداران خلفاء معروف بودند و بنابر قول ابوحاتم رازي بعد از كشته شدن عثمان در زمان معاويه و بعد از آن به «عثمانيه» ناميده مي شدند و شيعيان علي ـ عليه السلام ـ در اين زمان به نام علويه معروف بودند تا اينكه در زمان عباسيان نام علويه و عثمانيه نسخ گرديدند و علويه بنام پيشين خود يعني شيعه برگشتند و بر ديگران اسم اهل سنت گذاشته شد و اين اسم تا امروز ادامه دارد.[12]
اما وهابیت یک انشعابی از اهل سنت است که توسط محمد بن عبدالوهاب بن سليمان تمیمي تاسیس گردیده است که به قولي در سال (1111 ق) و بنابر قول ديگر در سال (1115 ق) و (1703 يا 1704 م) در شهر عيينه از شهرهاي نجد متولد گرديد.[13]. وهابیت در مسئله خلافت و عدالت صحابه با اهل سنت اعتقاد یک سان دارد ولی در مسئله توسل و شفاعت و زیارت اولیاء و پیامبران با اهل سنت مخالفت نموده و علم کلام را علم باطل می داند و لذا فقهاء و علماء و مفسرین اهل سنت را مبتدع دانسته و در یک کلام تمام مسلمانان را که پیرو محمد بن عبدالوهاب نباشند کافر و مشرک می داند.
چگونگی به وجود آمدن این مذهب اینگونه است که محمد بن عبدالوهاب بعد از اينكه پدرش در حريمله از دنيا رفت مردم را به سوي عقيده خودش دعوت كرد و به هر شهري كه ميرفت بعد از اظهار عقايدش مورد تنفر مردم قرار گرفته و از شهر بيرونش ميكردند. و حتي در شهر حريمله بعد از فوت پدرش مردم قصد كشتن او را كردند و به ناچار از آنجا فرار كرده و به عيينه وطن خودش نزد حاكم آن شهر بنام عثمان بن معمّر ميرود.[14] عثمان از او استقبال ميكند و شيخ وهابي نيز وفاداري خود را به او نشان داده و او را به تصرّف تمام نجد اميدوار ميگرداند. و در رابطه با همكاري بين طرفين با هم پيمان و معاهده ميبندند و لكن اين معاهده پايدار نمانده و با تهديد سليمان بن محمد امير احساء، عثمان از ترس اينكه توسط امير احساء مورد هجوم قرار نگيرد او را از عيينه اخراج ميكند. و شيخ وهابي در سال (1160 هـ . ق) وارد درعيه شده و با امير درعيه محمد بن سعود جدّ آل سعود هم پيمان ميگردد.[15] و به اين ترتيب نطفه فرقه وهابيت و حكومت مبتني بر عقايد آن توسط نيروي مذهبي محمد بن عبدالوهاب از يك طرف و نيروي سياسي و نظامي محمد بن سعود از طرف ديگر در درعية نجد منعقد ميگردد. و شخص محمد بن سعود امير درعيه با محمد بن عبدالوهاب براي دعوت مسلمين به سوي اسلام جديد وهابي و براي قتال و جنگ و كشتن مسلمانان در راه خدا بيعت ميكند.[16] و اين حكومت با موضعگيري خاصي در برابر همه مسلمين به نحوي كه گويا پيامبري تازه و جديد در آنجا براي نجات مسلمين مبعوث گرديده است به اطراف و شهرهاي مجاور دعوت نامه فرستاد و كمكم با كشتارهاي بيرحمانة مسلمانان و با كمك نيروهاي خارجي بالخصوص حكومت انگليس[17] در سرزمين عربستان گسترش پيدا كرده و در نهايت تمام جزيرة العرب در تحت سيطرهی حكومت آل سعود در ميآيد كه تا امروز اين حكومت در نسل آل سعود همچنان ادامه دارد. و فرقه وهابيت و حكومت سعوديها به نحوي درهم آميخته است كه وهابيت اصلاً در حكومت آل سعود تبلور پيدا كرده است و تمام وهابی های دنیا از طرف این حکومت حمایت فکری و مالی می شوند.
فرقه وهابيت ولو از جمله اهل تسنن بشمار ميآيد و لكن هم در مسائل كلامي با فرقههاي كلامي اختلاف دارد و هم در مسائل فقهي با مذاهب اربعه داراي اختلافات ميباشد. در مسائل توحيد با همه اهل سنت اعم از فرقههاي كلامي و فقهي در تضاد بوده بلكه آنان توسط وهابيت بخاطر اعتقادشان به شفاعت، توسل به رسول الله و زيارت آن حضرت تكفير شده و جان و مال و ناموس آنها براي وهابيون حلال گرديدهاند. قنوجي در اين رابطه ميگويد: در زمان ما اتباع عبدالوهاب كه از نجد سر در آورد و بر حرمين مسلط گرديدند و خودشان را منتسب به مذهب حنبلي ميكردند همه آنان اعتقاد بر اين دارند كه فقط آنان مسلمان هستند و غير آنها هر كسي ميخواهد باشد مشركاند و با اين شعار كشتار اهل سنت و علماء آنها را مباح دانستند.[18]
ملاحظه می شود که مذهب وهابیت در قرن دوازدهم به وجود آمده و لازمه قطعی آن اینست که هیچ اثری از این مذهب نه در قرآن و نه در روایات پیامبر اسلام(ص) و نه حتی در تاریخ مسلمانان تا قبل از تاسیس این گروه وجود ندارد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ وهابيان، تأليف علي اصغر فقيهي.
2ـ تاريخ شيعه و فرقه هاي اسلام، دكتر محمد جواد مشكور.
3ـ آنگه هدايت شدم، سيد محمد تيجاني.
4ـ المراجعات، سيد شرف الدين عاملي.
[1] .آل عمران/ 19.
[2] .آل عمران/85.
[3] . مائده / 67.
[4] . نيشابوري، حاكم محمد بن محمد، المستدرك علي الصحيحين، دارالمعرفه، بيروت، بي تا، ج3، ص110.
[5] . نيشابوري، مسلم بن حجاج، صحيح مسلم، بيروت، دارالفكر، بي تا، ج7، ص120.
[6] . ابن اثير، اسدالغابه، تهران، اسماعيليان، بي تا، ج5، ص205.
[7] . بخاري، محمد بن اسماعيل، صحيح بخاري، بيروت، دارصعب، بي تا، ج3، ص91.
[8] . بخاري، محمد ابن اسماعيل، صحيح بخاري، 3/91، بيروت، دارصعب، بي تا و نيشابوري، مسلم بن حجاج، صحيح مسلم، 5/76، بيروت، دارالمعرفة، بي تا.
[9] . شيخ طوسي، مصباح المتهجد، ص 16، بيروت، موسسه فقه الشيعه، اول 1411 ق و متقي هندي، كنز العمال، 13/156، حديث 36483، بيروت، موسسه الرساله.
[10]. بينه / 8.
[11]. سيوطي، جلال الدين، تفسير درر المنثور، ج6، ص379؛ غاية المرام، ص326.
[12] . علي رباني گلپايگاني، فرق و مذاهب كلامي، ص 168، قم، مركز جهاني علوم اسلامي.
[13] . همان، ص 305 و سبحاني جعفر، بحوث في الملل و النحل، ج 4 / 334،مؤسسه نشر اسلامي، سوم، 1414 ق.
[14] . مغنيه، محمد جواد، هذي هي الوهابية، دارالحقيقة، دوم، 1414 ق، ص 87.
[15] . همان،ص 88 ـ 90.
[16] . همان.
[17] . فتح آبادي، رضا، نقش استعمار در پيدايش وهابيت، انتشارات روزنامه جمهوري اسلامي، اول 1375. ص 56.
[18] . القنوجي، صديق بن حسن، ابجدالعلوم، 3 / 198،دارالكتب العلميه، 1998 م به نقل از حاشيه ابن عابدين.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 تیر 01
- بازدید
- ۵۸
در باره وهابیت و شیعه و اهل سنت در قرآن آیتی وجود دارد؟
- نشان کردن
پرسش
در باره وهابیت و شیعه و اهل سنت در قرآن آیتی وجود دارد؟ اگر ندارد آنها چگونه به وجود آمده اند؟ چیزی که در قرآن نیست چرا باید از آن پیروی کرد؟
پاسخ
در قرآن کریم هیچ آیه ای در باره شیعه و اهل تسنن و وهابیت و سایر فرقه های اسلامی نیامده است. بلکه در قرآن کریم اسم اسلام به عنوان دین خداوند ذکر شده و پیروی از آن بر مردم واجب گردیده است. خداوند در قرآن می فرماید: «إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ[1]»؛ «دين در نزد خدا، اسلام (و تسليم بودن در برابر حق) است» و باز می فرماید: «وَ مَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلامِ ديناً فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخاسِرينَ[2]»؛ «و هر كس جز اسلام (و تسليم در برابر فرمان حق،) آيينى براى خود انتخاب كند، از او پذيرفته نخواهد شد و او در آخرت، از زيانكاران است». بنابراین پیروی از اسلام که در قرآن و روایات پیامبر اسلام(ص) بیان شده است بر مردم واجب و لازم می باشد منتهی بعد از رحلت پیامبر خدا(ص) بین مسلمانان اختلاف به وجود آمد و مذاهبی تاسیس شدند که هر کدام مدعی این بود که مذهب او همان دین اسلام است. بر این اساس بر همگان لازم است که با تحقیق و مطالعه ازمیان این مذاهب آن مذهبی را پیدا کند که با اسلام صد درصد موافق است و به عبارت دیگر همان اسلام است که نام دوم را برای خود گرفته است. و بعد از این که مذهب حق برای کسی مشخص شد به دلیل آیه «وَ مَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلامِ ديناً فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخاسِرينَ»، پیروی از آن بر او لازم و واجب می گردد.
تاريخ بشر گواهي مي دهد كه هميشه وقتي كه يك دين اعم از دين آسماني و غير آسماني ظهور كرده است، پيروان آن به علل و عوامل مختلف اجتماعي، رواني و اخلاقي باعث انشعاب و تفرقه در دين گرديده و موجب ايجاد فرقه ها و مذاهب مختلف شده اند.
مسلمانان نیز بعد از رحلت پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در اثر عوامل متعدد اجتماعي و غيراجتماعي حاكم بر روحيات و افكار برخي از مسلمانان چه در صدر اسلام و چه بعد از آن، راه هاي مختلفي را به عنوان اسلام در پيش گرفته و هر كدام راه خود را به عنوان اسلام تلقي نموده و آن را به عنوان حق پذيرفته و معرفي مي نمايد و به تبع آن حق واقعي و دين راستين اسلام كه بدون هيچ نوع نقص و عيبي بر پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ براي هدايت بشر نازل شده است در ميان اين راه هاي مختلف و متضاد براي اكثريت مردم نا آشنا و نامشخص گرديده و باعث حيرت و سردرگمي آنان شده است و نيز جامعه اسلامي نه تنها اتحاد و وحدت خود را از دست داده بلكه گرفتار منازعات، مشاجرات و زد و خوردهاي خونين شده و در مقابل دشمنان توانايي و قدرت خود را تضعيف نموده اند.
بعد از این مقدمه ما در زیر چگونگی به وجود آمدن مذهب شیعه و اهل سنت و وهابیت را بیان می کنیم تا این حقیقت روشن شود که از میان آنها کدام یکی منطبق بر دین اسلام و یا همان اسلام است که پیامبر خدا(ص) آن را برای هدایت بشر آورده است. برای این هدف از اولین اختلافی که در دین اسلام رخ داده است آغاز می کنیم:
يكي از برنامه هاي مهم رسمي و الهي پيامبر خدا ـ صلي الله عليه و آله ـ بيان و تثبيت نعمت امامت و خلافت بعد از خودش بود[3] و پيامبر خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به خاطر حساس بودن مسأله امامت و نقش اساسي آن در رهبري امت اسلامي در ابعاد اعتقادي، ديني، علمي و سياسي در طول مدت رسالت الهي خود تاكيدي زيادي بر آن داشته است و بارها در محافل و مكان هاي مختلف آن را به مسلمين بيان نمود تا بعد از او امتش در گمراهي بسر نبرند و راه حق را توسط رهبري امامان بر حق و جانشينان واقعي او پيروي نموده و به سعادت و قله كمال برسند. روايات و حوادث تاريخي متعددي از آن جمله حديث ثقلين[4]، حديث منزلت[5]، حديث غدير[6]، حديث قلم و دوات[7] و... دلايل قطعي بر اين مطلب مي باشند،که در كتاب هاي شيعه و سني از پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در رابطه با امامت و وصايت و جانشيني آن حضرت نقل شده است.
از تمام توصیه های پیامبر اسلام(ص) در رابطه با مسئله امامت و خلافت که بگذریمآن حضرت در رو یا سه روز قبل از وفات خود خواست که برای آخرین بار در ضمن نوشتن وصیت نامهای مسئله امامت را برای امتش روشن کند بلکه عملا خواست برخی مزاحمین را در سريهای تحت فرماندهي اسامة بن زيد از مدينه دور كند و مسئله امامت را با نصب علي ـ عليه السّلام ـ در اين مقام الهي تثبيت نمايد لكن عده اي از اصحاب از اين دستور پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ سر برتافتند و بر حضورشان در مدينه و خانه رسول خدا سماجت ورزيدند تا اينكه پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مجبور شد در حضور آنان مسئله را تمام كند و لذا فرمود:«بيائيد كاغذ و دوات برايم بياوريد تا چيزي براي تان بنويسم كه هرگز بعد از آن گمراه نشويد» عمر بلافاصله گفت درد بر رسول خدا غلبه كرده است(العياذ بالله هذيان مي گويد) و شما قرآن را داريد و قرآن ما را كفايت مي كند. با اين سخن عمر اختلاف و مشاجره بين اصحاب در گرفت تا اينكه پيامبر فرمود از خانه من بيرون رويد. و بدين سان نامه رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نوشته نشد و ابن عباس همواره با چشم گريان مي گفت: بالاترين مصيبت بر اسلام مصيبتي بود كه نگذاشتند پيامبر خدا نامه را بنويسد.»[8]
از همین موضع گیری منفی عمر در برابر پیامبر اسلام (ص) ریشهای انشعابی در اسلام پایه ریزی شد که بعد از رحلت رسول خدا در سقیفه بنی ساعده ظهور پیدا کرده و با نپذیرفتن دستورات پیامبر اسلام در باره امامت و جانشینی عده ای در این سقیفه جمع شده و از پیش خود شان خلیفه و امام تعیین کردند و باعث به وجود آمدن مذهب اهل سنت گردیدند.
اما در مقابل این دسته عدای محدودي از اصحاب بر اساس آيات قرآن كريم مطیع رسول خدا بودند و سفارشات را با گوش و دل پذیرفتند و از سخنان و دستورات آن حضرت در مسئلة امامت پيروي نمودند و بر اصل اسلام باقي ماندند و اين روايات را سرلوحة هدايت خودشان قرار داده و بعد از پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ اعتقاد به امامت امام علي ـ عليه السلام ـ و ساير اهل بيت ـ عليهم السلام ـ را در حوزه ديني خودشان حفظ نمودند. اين دسته از مسلمين توسط خود پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ شيعه ناميده شدند[9] و بعد از رحلت آن حضرت بر همين نام تا امروز باقي ماندند.
در قرآن کریم هرچند اسم شیعه و مذهب تشیع وجود ندارد ولی این اسم در سخنان رسول خدا (ص) به آشکارا آمده است و علی و شیعیان او از رستگاران شمرده شده اند. نام «شيعه علي» و شيعه اهل بيت ـ عليهم السلام ـ در سخنان پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بسيار ديده مي شود چنان که جابر بن عبدالله انصاري مي گويد نزد پيغمبر اسلام بوديم که علي ـ عليه السلام ـ از دور نمايان شد پيغمبر فرمود: سوگند به کسي که جانم در دست اوست؛ اين شخص (علي ـ عليه السلام ـ ) و شيعيانش در قيامت رستگار خواهند بود. ابن عباس می گوید: وقتي آيه «ان الذين آمنوا و عملوا الصالحات اولئک هم خير البريه»[10] نازل شد پيغمبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به علي ـ عليه السلام ـ فرمودند: مصداق اين آيه، تو و شيعيان تو مي باشند که در قيامت خشنود خواهيد بود. و خدا هم از شما راضي مي باشد.[11]
اما اسم اهل سنت نه در قرآن وجود دارد و نه در روایات پیامبر اسلام(ص). اين دسته از مسلمين در ابتداء عنوان خاصي نداشتند بلكه به عنوان طرفداران خلفاء معروف بودند و بنابر قول ابوحاتم رازي بعد از كشته شدن عثمان در زمان معاويه و بعد از آن به «عثمانيه» ناميده مي شدند و شيعيان علي ـ عليه السلام ـ در اين زمان به نام علويه معروف بودند تا اينكه در زمان عباسيان نام علويه و عثمانيه نسخ گرديدند و علويه بنام پيشين خود يعني شيعه برگشتند و بر ديگران اسم اهل سنت گذاشته شد و اين اسم تا امروز ادامه دارد.[12]
اما وهابیت یک انشعابی از اهل سنت است که توسط محمد بن عبدالوهاب بن سليمان تمیمي تاسیس گردیده است که به قولي در سال (1111 ق) و بنابر قول ديگر در سال (1115 ق) و (1703 يا 1704 م) در شهر عيينه از شهرهاي نجد متولد گرديد.[13]. وهابیت در مسئله خلافت و عدالت صحابه با اهل سنت اعتقاد یک سان دارد ولی در مسئله توسل و شفاعت و زیارت اولیاء و پیامبران با اهل سنت مخالفت نموده و علم کلام را علم باطل می داند و لذا فقهاء و علماء و مفسرین اهل سنت را مبتدع دانسته و در یک کلام تمام مسلمانان را که پیرو محمد بن عبدالوهاب نباشند کافر و مشرک می داند.
چگونگی به وجود آمدن این مذهب اینگونه است که محمد بن عبدالوهاب بعد از اينكه پدرش در حريمله از دنيا رفت مردم را به سوي عقيده خودش دعوت كرد و به هر شهري كه ميرفت بعد از اظهار عقايدش مورد تنفر مردم قرار گرفته و از شهر بيرونش ميكردند. و حتي در شهر حريمله بعد از فوت پدرش مردم قصد كشتن او را كردند و به ناچار از آنجا فرار كرده و به عيينه وطن خودش نزد حاكم آن شهر بنام عثمان بن معمّر ميرود.[14] عثمان از او استقبال ميكند و شيخ وهابي نيز وفاداري خود را به او نشان داده و او را به تصرّف تمام نجد اميدوار ميگرداند. و در رابطه با همكاري بين طرفين با هم پيمان و معاهده ميبندند و لكن اين معاهده پايدار نمانده و با تهديد سليمان بن محمد امير احساء، عثمان از ترس اينكه توسط امير احساء مورد هجوم قرار نگيرد او را از عيينه اخراج ميكند. و شيخ وهابي در سال (1160 هـ . ق) وارد درعيه شده و با امير درعيه محمد بن سعود جدّ آل سعود هم پيمان ميگردد.[15] و به اين ترتيب نطفه فرقه وهابيت و حكومت مبتني بر عقايد آن توسط نيروي مذهبي محمد بن عبدالوهاب از يك طرف و نيروي سياسي و نظامي محمد بن سعود از طرف ديگر در درعية نجد منعقد ميگردد. و شخص محمد بن سعود امير درعيه با محمد بن عبدالوهاب براي دعوت مسلمين به سوي اسلام جديد وهابي و براي قتال و جنگ و كشتن مسلمانان در راه خدا بيعت ميكند.[16] و اين حكومت با موضعگيري خاصي در برابر همه مسلمين به نحوي كه گويا پيامبري تازه و جديد در آنجا براي نجات مسلمين مبعوث گرديده است به اطراف و شهرهاي مجاور دعوت نامه فرستاد و كمكم با كشتارهاي بيرحمانة مسلمانان و با كمك نيروهاي خارجي بالخصوص حكومت انگليس[17] در سرزمين عربستان گسترش پيدا كرده و در نهايت تمام جزيرة العرب در تحت سيطرهی حكومت آل سعود در ميآيد كه تا امروز اين حكومت در نسل آل سعود همچنان ادامه دارد. و فرقه وهابيت و حكومت سعوديها به نحوي درهم آميخته است كه وهابيت اصلاً در حكومت آل سعود تبلور پيدا كرده است و تمام وهابی های دنیا از طرف این حکومت حمایت فکری و مالی می شوند.
فرقه وهابيت ولو از جمله اهل تسنن بشمار ميآيد و لكن هم در مسائل كلامي با فرقههاي كلامي اختلاف دارد و هم در مسائل فقهي با مذاهب اربعه داراي اختلافات ميباشد. در مسائل توحيد با همه اهل سنت اعم از فرقههاي كلامي و فقهي در تضاد بوده بلكه آنان توسط وهابيت بخاطر اعتقادشان به شفاعت، توسل به رسول الله و زيارت آن حضرت تكفير شده و جان و مال و ناموس آنها براي وهابيون حلال گرديدهاند. قنوجي در اين رابطه ميگويد: در زمان ما اتباع عبدالوهاب كه از نجد سر در آورد و بر حرمين مسلط گرديدند و خودشان را منتسب به مذهب حنبلي ميكردند همه آنان اعتقاد بر اين دارند كه فقط آنان مسلمان هستند و غير آنها هر كسي ميخواهد باشد مشركاند و با اين شعار كشتار اهل سنت و علماء آنها را مباح دانستند.[18]
ملاحظه می شود که مذهب وهابیت در قرن دوازدهم به وجود آمده و لازمه قطعی آن اینست که هیچ اثری از این مذهب نه در قرآن و نه در روایات پیامبر اسلام(ص) و نه حتی در تاریخ مسلمانان تا قبل از تاسیس این گروه وجود ندارد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ وهابيان، تأليف علي اصغر فقيهي.
2ـ تاريخ شيعه و فرقه هاي اسلام، دكتر محمد جواد مشكور.
3ـ آنگه هدايت شدم، سيد محمد تيجاني.
4ـ المراجعات، سيد شرف الدين عاملي.
[1] .آل عمران/ 19.
[2] .آل عمران/85.
[3] . مائده / 67.
[4] . نيشابوري، حاكم محمد بن محمد، المستدرك علي الصحيحين، دارالمعرفه، بيروت، بي تا، ج3، ص110.
[5] . نيشابوري، مسلم بن حجاج، صحيح مسلم، بيروت، دارالفكر، بي تا، ج7، ص120.
[6] . ابن اثير، اسدالغابه، تهران، اسماعيليان، بي تا، ج5، ص205.
[7] . بخاري، محمد بن اسماعيل، صحيح بخاري، بيروت، دارصعب، بي تا، ج3، ص91.
[8] . بخاري، محمد ابن اسماعيل، صحيح بخاري، 3/91، بيروت، دارصعب، بي تا و نيشابوري، مسلم بن حجاج، صحيح مسلم، 5/76، بيروت، دارالمعرفة، بي تا.
[9] . شيخ طوسي، مصباح المتهجد، ص 16، بيروت، موسسه فقه الشيعه، اول 1411 ق و متقي هندي، كنز العمال، 13/156، حديث 36483، بيروت، موسسه الرساله.
[10]. بينه / 8.
[11]. سيوطي، جلال الدين، تفسير درر المنثور، ج6، ص379؛ غاية المرام، ص326.
[12] . علي رباني گلپايگاني، فرق و مذاهب كلامي، ص 168، قم، مركز جهاني علوم اسلامي.
[13] . همان، ص 305 و سبحاني جعفر، بحوث في الملل و النحل، ج 4 / 334،مؤسسه نشر اسلامي، سوم، 1414 ق.
[14] . مغنيه، محمد جواد، هذي هي الوهابية، دارالحقيقة، دوم، 1414 ق، ص 87.
[15] . همان،ص 88 ـ 90.
[16] . همان.
[17] . فتح آبادي، رضا، نقش استعمار در پيدايش وهابيت، انتشارات روزنامه جمهوري اسلامي، اول 1375. ص 56.
[18] . القنوجي، صديق بن حسن، ابجدالعلوم، 3 / 198،دارالكتب العلميه، 1998 م به نقل از حاشيه ابن عابدين.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 تیر 01
- بازدید
- ۵۸
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.