نظرات علمای اهل¬سنت و شیعه در مورد مسئله توسل را بیان فرمایید. با نقد بر دیدگاه وهابیت.

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

نظرات علمای اهل­سنت و شیعه در مورد مسئله توسل را بیان فرمایید. با نقد بر دیدگاه وهابیت.

پاسخ کارشناسی

پاسخ

مسئله (توسّل به اولیاء الله) در پیشگاه خدا برای حل مشکلات مادّی و معنوی از مهم­ترین و جنجالی­ترین مباحث میان وهابیان و سایر مسلمانان جهان است، وهابیان تصریح می­کنند: توسّل الی الله با اعمال صالحه اشکال ندارد، ولی توسّل به اولیاء الله جایز نیست، آن را نوعی شرک می­دانند، در حالی که سایر مسلمانان جهان توسّل به اولیاء الله را به معنایی که شرح خواهیم داد، مجاز می­شمرند. پندار وهابیان این است که آیاتی از قرآن مانع از این توسل است و آن را شرک می­شمارند، از جمله آیة: «اگر ما آن­ها را پرستش می­کنیم برای این است که ما را به خدا نزدیک کند»[1] این سخن مشرکان جاهلیّت است که در بارة معبودهایی مانند فرشتگان می­گفتند، و قرآن این سخن آن­ها را شرک می­شمارند. آیه دیگر می­گوید: «کسی را با خدا نخوانید»[2] در آیة دیگر می­فرماید: «کسانی را که غير از خدا می­خوانند، هیچ مشکلی از آن­ها را حل نمی­کند».[3]

بر همین اساس محمد بن عبدالوهاب می­گوید: اگر کسی بگوید:«ای خدا به وسیله پیغمبرت(ص) به تو متوسل می­شوم که مرا مشمول رحمت خود قرار دهی» چنین شخصی به راه شرک رفته و عقیده­ی او همان عقیده اهل شرک است.[4]

توهم و پندار وهابیان این است که این آیات توسّل به اولیاء الله را نفی می­کند. علاوه بر این بحثی دیگر هم دارند آن­ها می­گویند: به فرض که توسّل به پیغمبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ در حال حیاتش طبق برخی روایات جایز باشد، در حال وفات و بعد از مرگ، دلیل بر جواز توسّل حضرت نداریم. این خلاصة ادعایی است که آن­ها دارند.

اکنون که اعتقاد آن­ها را اجمالاً دانستیم خوب است به اصل برگردیم و مسئله توسّل را مورد ارزیابی قرار دهيم.

توسّل در لغت: به معنای انتخاب وسیله، و وسیله به معنای چیزی است که انسان را به دیگری نزدیک کند، لسان العرب می­گوید: توسل جستن به سوی خدا و انتخاب وسیله، این است که انسان عملی انجام دهد که او را به خدا نزدیک کند، و وسیله به معنای چیزی است که انسان به کمک آن به چیزی دیگر نزدیک می­شود.[5] بنابراين وسيله هم به معناي تقرّب جستن است و هم به معناي چيزي است که باعث تقرب به ديگري مي­شود.

اشتباه بزرگ وهابیان این است که مفهوم توسّل به اولیاء الله برطرف کننده زیان­ها و مشکلات به طور مستقل از سوی آنها است، تصوّر می­کنند آن­ها را مستقلاً سر چشمه قضای حاجات و دفع کربات می­دانند، در حالی که معنای توسّل این نیست، آیاتی که وهابیان به آن توسل جسته­اند آیاتی است که در بارة عبادت است در حالی که هیچ کس اولیاءالله را عبادت نمی­کند، ما وقتی به پیغمبر اکرم متوسل می­شویم، او را مستقل در تأثیر و کاشف الضر نمی­دانیم، تا او را عبادت کنیم، توسّلی که قرآن به آن دعوت کرده این است که به وسیله او به خدا نزدیک شویم. یعنی او در پیشگاه خدا شفاعت می­کند[6] درست مثل این است که کسی می­خواهد به در خانة شخص بزرگی برود که او مرا نمی­شناسد، از شخصی که با آن شخص بزرگ آشنا است، خواهش کند که همراهش نزد او برود، تا او را به آن شخص بزرگ معرفی کند و از او برای این شخص کمک بگیرد، این کار نه عبودیّت است نه استقلال در تأثیر[7]. بنابراین ادّعای شرک بودن توسّل ادّعای بدون دلیل است.

  این نظر وهابی­ها برخلاف آموزه­های قرآنی است و لذا علماء سنی و شیعه آن را از اختراعات وهابیت شمرده و مردود می­دانند. وهابی­ها برای اینکه  مسلمانان را تکفیر کند به  این گونه مطالب دامن می­زنند و از آنها به نفع خود­شان بهره برداری می­کنند.

   سبکی یکی از علماء اهل سنت گفته است که توسل و استعانت و تشفّع به نبی(ص) به سوی خدا امر پسندیده است و هیچ کسی از سلف و خلف آن را انکار نکرده تا این­که ابن تیمیه آمد و آن را منکر شد و از صراط مستقیم عدول نمود و چیزی را بدعت کرد که هیچ عالمی آن­را نگفته است و با این بدعت بین اهل اسلام شکاف ایجاد نمود.[8] 

 این عقیده وهابیت به صورت آشکار با شماری از آیات قرآن کریم منافات دارد در قرآن کریم آیات متعددی وجود دارد که بر جواز توسل برای رفع حاجات و بخشش گناهان و تقرب به سوی خدا دلالت دارند. در اینجا به برخی از این آیات اشاره می­کنیم:

 1. خداوند خطاب به مومنین می­فرماید:«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسيلَةَ وَ جاهِدُوا في‏ سَبيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ[9]»؛ «اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! از (مخالفت فرمان) خدا بپرهيزيد! و وسيله‏اى براى تقرب به او بجوئيد! و در راه او جهاد كنيد، باشد كه رستگار شويد!»

 صاحب تفسیر مراغی که از علماء اهل سنت می­باشد می­گوید: مراد از وسیله در این آیه شریفه چیزی است که برای جلب رضایت خدا و تقرب به او، به آن توسل جسته می­شود. وسپس حدیثی را از صحیح بخاری و سایر کتاب­های سنن نقل می­کند که رسول خدا(ص) در ان وسیله قرار داده شده است. در این حدیث پیامبر خدا (ص) فرموده است: «من قال حین یسمع النداء(الاذان) اللهم رب هذاه الدعوه التامه و الصلاه القائمه آت محمدا الوسیله والفضیله و ابعثه المقام المحمود الذی وعدته، حلت له شفاعتی یوم القیامه[10] ؛ هر کسی در هنگام شنیدن اذان بگوید: خداوندا ! ای پروردگار این دعوت کامل و نماز برپاشده، حضرت محمد(ص) را دستاویز و وسیله بگردان و به او فضیلت عطا کن و اورا به جایگاه ستوده­ای که وعده­اش دادی برانگیز، در روز قیامت شفاعت من برای او حلال می­گردد. »

  این حدیث به روشنی دلالت دارد که خود پیامبر خدا وسیله تقرب به خدا می­باشد و به همین علت به خواست خداوند دارای مقام محمود بوده تا در روز قیامت برای آمرزش گناهان مومنین شفیع قرار داده شود و او هم از آنان شفاعت کند. پس توسل هرگز موجب شرک و کفر نمی­شود اگر چنین بود وسیله قرار گرفتن پیامبر اسلام(ص) موجب کفر و شرک می­گردید.

  2. در قرآن کریم آیاتی وجود دارد که به صراحت در موضوع استغفار بر جواز توسل دلالت دارند. یکی ازین آیات در باره گناه فرزندان حضرت یعقوب است، هنگامی که به گناه شان اقرار کردند برای بخشیده شدن گناهان شان به پدرشان متوسل می­شوند تا از خداوند برای آنان طلب مغفرت کنند و پدرش هم که پیامبر خدا بود به آنان قول مساعد می­دهد و نمی­گوید که این توسل شما غیر مشروع است و موجب شرک می­شود. قرآن این مطلب را چنین بیان می­کند: «قَالُواْ يَأَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا إِنَّا كُنَّا خَاطِِينَ، قَالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبىّ‏ِ  إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيم[11]‏»؛ «گفتند: اى پدر! براى گناهان ما آمرزش بخواه، كه ما خطا كار بوده‏ايم. گفت: براى شما از پروردگارم آمرزش خواهم خواست، كه او آمرزگار و رحيم است».     

3. آیاتی در قرآن کریم  بر جواز و پسندیده بودن توسل به انبیاء و اولیاء دلالت دارد.  مثلا آیه­ای که در آن بخشیده شدن ظالمان و مخالفان بر رفتن آنان نزد رسول خدا و واسطه قرار دادن او پیش خدا متوقف گردیده است، این مطلب را می­رساند. خداوند خطاب به رسول­الله(ص) می­گوید: «وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَّلَمُواْ أَنفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُواْ اللَّهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُواْ اللَّهَ تَوَّابًا رَّحِيمًا[12]»؛ «و اگر اين مخالفان، هنگامى كه به خود ستم مى‏كردند (و فرمانهاى خدا را زير پا مى‏گذاردند)، به نزد تو مى‏آمدند و از خدا طلب آمرزش مى‏كردند و پيامبر هم براى آنها استغفار مى‏كرد خدا را توبه پذير و مهربان مى‏يافتند.»

4. قرآن کریم با تمام شفافیت، وجود مبارک پیامبر اسلام(ص) در میان مردم را مایه مصونیت و حفظ آنان از عذاب الهی قرار داده و می­گوید: «وَ مَا كَانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَ أَنتَ فِيهِم[13]»؛‏ «(اى پيامبر!) تا تو در ميان آن­ها هستى، خداوند آنان را مجازات نخواهد كرد.»

 در این آیه شریفه وجود مقدس رسول خدا(ص) به خودی خود و بدون توسل مردم، وسیله مصونیت مردم از عذاب قرار داده شده تا چه رسد که مردم برای نجات از گرفتاری­های دنیوی و عذاب اخروی به او متوسل گردیده و او وسیله شود تا آنان نجات یابند.

 وهابی­ها به علت و اهداف شخصی این آیات روشن قرآن را نادیده گرفته و بدون هیچ دلیلی توسل به انبیاء و او لیاء الهی را موجب شرک دانسته­اند و به تبع آن خون هزاران مسلمان را به بهانه این که آنان مشرک­اند بر زمین ریخته و میلیون­ها مسلمان را در راستای تحقق اهداف دشمنان اسلام محکوم به شرک و کفر نموده اند.

روایات زیادی در زمینه جواز توسل داریم، بسیاری از این روایات مربوط به توسّل به شخص پیغمبر اکرم است، که گاه قبل از تولّد و گاه بعد از تولّد و یا در حال حیات و گاه بعد از رحلت آن حضرت می­باشد، البتّه قسمت دیگری هم مربوط به توسّل به غیر از پیغمبراکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ از رجال دین است، که بعضی به صورت درخواست و دعاست و بعضي به صورت تقاضای شفاعت در پیشگاه خدا و بعضی خدا را به مقام پیغمبر خواندن. خلاصه تمام اقسام توسّل در این روایات دیده می­شود، به گونه­ای که راه را بر تمام بهانه جویان وهّابی می­بندد. اکنون به چند نمونه از این روایات که در کتابهای اهل سنت نقل شده توجّه کنید:

1. توسل آدم به پیغمبراکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ قبل از آنکه پیغمبر متولّد شود؛ پیغمبراکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ می­فرماید: هنگامی که آدم مرتکب خطای خود شد عرض کرد: خدایا من تو را به حق محمّد می خوانم که مرا ببخشی، خداوند فرمود: تو محمّد را از کجا شناختی در حالیکه هنوز او را نیافریده­ام؟ آدم عرض کرد: پروردگارا این به سبب آن است که وقتی مرا با قدرت خود آفریدی و از روح خود در من دمیدی، سرم را بلند کردم و دیدم این جمله ها بر پایه های عرش نوشته شده است ( لا اله الاالله، محمّد رسول الله ) از این عبارت فهمیدم که تو نام محمّد را به نام خود اضافه نمی­کنی مگر به این دلیل که محبوب­ترین خلایق نزد توست، خداوند خطاب کرد: آدم راست گفتی او محبوب­ترین خلق نزد من است به حق او مرا بخوان من تو را می­آمرزم.[14]

2. توسّل ابوطالب به پیغمبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ در کودکی؛ خلاصة حدیث چنین است، وقتی خشکسالی در مکّه واقع شد، قریش نزد ابوطالب رفته و گفتند: تمام بیابان­ها خشک شده، قحطی همه جا را در هم کوبیده بیا برویم و از خدا طلب باران کنیم، ابوطالب حرکت کرد درحالیکه کودکی با او بود (منظور از کودک پیغمبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ است ) چهرة این کودک مانند آفتاب درخشان بود، ابوطالب در حالیکه پیغمبر اکرم را بغل کرده بود، پشت خود را به کعبه چسبانید و به همین کودک متوسّل شد، در حالیکه در آسمان هیچ ابری نبود، ناگهان ابرها از این طرف و آن طرف در آسمان ظاهر شدند و به هم پیوستند و چنان بارانی بارید که بر اثر آن بیابان های خشک سرسبز شد[15].

3. توسل به پیغمبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ بعد از وفات او ؛ قحطی شدیدی در مدینه پیش آمد گروهی از مردم نزد عایشه رفته و چاره جویی خواستند، عایشه گفت: بروید کنار قبر پیغمبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ، سوراخی در بالای سقف بالای قبر بکنید به طوری که آسمان از آنجا دیده شود و منتظر نتیجه باشید، رفتند و آن سقف را سوراخ کردند به طوری که آسمان دیده می شد، باران فراوانی به باریدن گرفت به قدری که بعد از مدّتی بیابان ها سر سبز شد و شتران چاق و فربه شدند.[16]

4. توسّل به عباس عموی پیغمبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ ؛عمربن خطّاب هنگامی که در مدینه قحطی شد به وسیلة عباس بن عبدالمطلب از خدا تقاضای باران کرد و عبارتش درموقع دعا این بود: خداوندا ما به پیامبر خود متوسّل می­شدیم و تو باران برای ما می­فرستادی، الآن به عموی پیغمبرمان متوسّل می­شویم، برای ما باران بفرست، راوی می گوید: به دنبال آن باران فراوانی نازل شد.[17]

5. توسل امام شافعی به اهل بیت پیغمبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ ؛ ابن حجر مکّی در صواعق از امام شافعی پیشوای معروف اهل سنّت نقل می­کند که شافعی به اهل بیت پیغمبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ توسّل می جست و این شعر معروف را از او نقل می­کند:

آل النبی ذریعتی                      و هم الیه وسیلتی

ارجوا بهم أعطی غداً         بید الیمین صحیفتی

خاندان پیغمبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ وسیلة منند آنها در پیشگاه او سبب تقرّب من می­باشند، امیدوارم فردای قیامت به سبب آنها نامة اعمال من به دست راست من سپرده شود! [18]

 


[1]. زمر، 3.

[2]. جن، 18.

[3]. رعد، 14.

[4] . محمد بن عبدالوهاب، تطهیر الاعتقاد،ص36 بی­نا، بی­نا، و رسائل عملیه، ص145، بی­نا، بی­تا.

[5]. ابن منظور محمّد بن مکرم، لسان العرب، 8/69، نشر ادب الحوزه، قم 1405.

[6]. مکارم شیرازی ناصر، شیعه پاسخ می گوید مدرسه الإمام علی بن ابی طالب «ع»، قم، 1383. ص233.

[7]. همان ص234.

[8] . مناوی، عبدالرووف، فیض القدیر شرح جامع الصغیر، مصر، المکتبه التجاریه الکبری، اول، 1356ق. ج2ص135.

[9] . مائده/35.

[10] . مراغی، احمد بن مصطفی، تفسیر المراغی، بیروت، دار احیاءالتراث العربی، بی­تا. ج 6ص109.

[11] . یوسف/97و98.

[12] . نساء/64.

[13] . انفال/33.

[14]. حاکم نیشابوری محمدبن عبدالله، مستدرک دارالمعرفه، بیروت، لبنان. 2/615.

[15]. ابن حجر عسقلانی شهاب الدین، فتح الباریدارالمعرفه للطباعة والنشر، بیروت. 2/411.

[16]. دارمی عبدالله بن بهرام، سنن دارمی مطبعة الإعتدال، دمشق، 1349. 1/44،

[17] . بخاري، محمد بن اسماعيل، صحيح بخاري، دارالفکر لطباعة و النشر و التوزيع، 1401ق، ج2، ص16.

[18] . نبمانی یوسفبن اسماعیل، شواهد الحق فی الإستغاثه بسید الخلق (ص) ص167، اوفست/حسین حلمی ین سعید استانبولی.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
24 تیر 01
بازدید
۹۲
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.