ذهبي را با ابن تيميه مقايسه کنيد، آراء و عقايد ذهبي را در باره احادیث فضائل امام علي ـ عليه السلام ـ بيان فرمائید.

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

ذهبي را با ابن تيميه مقايسه کنيد،  آراء و عقايد ذهبي را در باره احادیث فضائل امام علي ـ عليه السلام ـ بيان فرمائید.

پاسخ کارشناسی

پاسخ

تقي الدين احمد بن عبدالحليم معروف به ابن تيميه از علماي حنبلي مذهب است که در سال 661ق متولد و در سال 738ق درگذشته است.[1] معروفيت ابن تيميه به اين خاطر است که در زمان حيات خود آراء و عقايدي را که بر خلاف معتقدات عموم فرقه­هاي اسلامي بود، اظهار داشت و به اين وسيله نيز پيوسته مورد مخالفت علماي معاصر خود قرار مي­گرفت و بعد از آن هم در دوره­هاي مختلف مخالفين فراواني داشت که اين عقايد بعد از مرگ وي فقط در کتاب­هاي او باقي بود تا اين که در قرون اخير توسط محمد بن عبدالوهاب دو باره مطرح شد و گروه وهابيان بر اساس عقايد و افکار ابن تيميه شکل گرفت.

ابن تيميه در ابتدا نزد پدرش و سپس نزد ساير علماي دوره خود مشغول به تحصيل شد و آخرين استادش شرف الدين احمد بن نعمه مقدسي بود که به وي اجازه فتوا داد.[2]

بعد از وفات پدرش در مسجد جامع دمشق برکرسي تدريس نشست و به علت انحرافي که در افکار و عقايدش داشت از قبيل، تجسيم، حرام بودن زيارت قبور اولياء، حرام بودن استغاثه به ارواح اولياي خدا، عدم اعتقاد به شفاعت، توسل و... مورد انتقاد دانشمندان معاصر خود قرار گرفت و از نشر افکار وي ممانعت شد به اين منظور مجلسي با حضور قضات در قصر حاکم دمشق برگزار شد، پس از محکوميت، او را به زندان معروف قلعة الجبل مصر فرستادند،[3] اين امر چندين مرتبه در دوره زندگي ابن تيميه به خاطر پافشاري بر افکار و عقايد خود صورت گرفت و در نهايت هم در سال 728ق از نوشتن و قلم و دوات در اختيار داشتن ممنوع شد و در زندان درگذشت.[4]

برخي از افکار ابن تيميه عبارتند از:

1. نماز خواندن در کنار قبور مشروع نيست هم چنين رفتن به مشاهد مشرفه جهت عبادت در کنار آن­ها از قبيل نماز، اعتکاف، استغاثه و قرائت قرآن مشروع نيست بلکه باطل است.[5]

2. تمام احاديث مربوط به زيارت قبر پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را ضعيف بلکه دروغ مي­داند.[6]

3. کسي که از مرده، اعم از پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و اولياء الله طلب ياري و استعانت کند بايد توبه کند وگرنه کشتنش واجب است.

4. قسم خوردن به غير خدا مشروع نيست بلکه از آن نهي شده است.

5. آن چه در قرآن و سنت ثابت شد و اجماع پيشينيان بر آن است حق مي­باشد حال اگر از اين امر لازم آيد خداوند به جسميت وصف شود اشکالي ندارد زيرا لازمه حق نيز حق است.[7]

ذهبي، شمس الدين محمد بن احمد بن عثمان ذهبي شافعي (673 ـ 748ق) از علماي معاصر ابن تيميه است و از جمله کساني است که نسبت به عقايد ابن تيميه موضع گيري کرد، و رديه بر او نوشته است که اين رديه به عنوان «النصيحة الذهبية» معروف است. و در اين زمينه نوشته است: (خطاب به ابن تيميه) اي بي چاره آنان که از تو متابعت مي کنند در پرتگاه زندقه و کفر و نابودي قرار دارند. نه اين است که عمده پيروان تو عقب مانده، گوشه گير، سبک عقل، عوام، دروغ گو، کودن، بيگانه، فرو مايه، مکار، خشک، ظاهر الصلاح و فاقد فهم هستند، اگر چنان چه سخن مرا قبول نداري آنان را امتحان کن و با مقياس عدالت بسنج، تا کي سخنان ناشايست خود را بالاتر از احاديث صحيح بخاري، صحيح مسلم مي شماري، اي کاش احاديث آن دو کتاب از اعتراض تو در امان مانده بود. آيا وقت آن نرسيده است که از جهل و ناداني دست برداري و توبه کني و....[8]

همان طور که قبلا هم ذکر شد معروفيت ابن تيميه بخاطر عقايد و انديشه­هايي که بيشتر برخلاف عقايد ساير مسلمين است مي­باشد ولي معروفيت و شهرت ذهبي بيشتر به خاطر آثار ماندگاري است که در زمينه­هاي مختلف علمي از جمله تاريخ و رجال و... بر جاي گذاشته است لذا ذهبي به عنوان يک چهره علمي سني شناخته مي­شود و ابن تيميه يک چهره بدعت گذار.

با اينکه ابن تيميه حديث غدير را ضعيف شمرده ولي ذهبي کتابي نوشته بنام «طرق حديث الولايه» که خود تذکرة الحفاظ از آن ياد مي­کند.[9] در اين باره مي­نويسد تعدادي از طرق حديث صحيح مي­باشد و صدر حديث متواتر بوده است و پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ قطعا آن را گفته است و حديثي متواتر مي­باشد.[10] بنابراين ذهبي نه تنها حديث ولايت (غدير) را قبول مي کند بلکه در کتاب خودش به متعدد بودن طرق حديث اذعان دارد.

ابن حجر مي­نويسد: ابن تيميه بسياري از احاديث معتبر را رد و در توهين و ناسزاگويي به افرادي مثل علامه حلي که معاصر وي بود، آن قدر افراط مي­کند که در مواردي موجب تنقيص «امام» علي بن ابي طالب مي شود.[11]

ابن تيميه، طبرسي را اعلم از عسکريين ـ عليهم السلام ـ مي­داند[12] در حالي که ذهبي در مورد ائمه ـ عليهم السلام ـ با نگاه احترام آميزي سخن مي­گويد، و در مورد امام سجاد ـ عليه السلام ـ مي­نويسد: با ورع­تر از علي بن الحسين هرگز نديدم و در باره امام رضا ـ عليه السلام ـ مي نويسد: او را در علم و دين و شرافت مرتبتي بود.[13]

البته اين بدان معني نيست که ذهبي در مورد اهل بيت و فضائل و مناقب علي ـ عليه السلام ـ همان عقايد و مطالبي را که شيعه باور دارد گفته است. چرا که ذهبي يک عالم سني مذهب است و در مواردي بالطبع طوري موضع­گيري کرده که به برتري ابوبکر و عمر و عثمان، که در نظر اهل سنت جايگاه خاص دارند لطمه وارد نشود.

و اين امر هم طبيعي است زيرا ذهبي از نگاه يک عالم سني اخبار و روايات و احاديث را بررسي و تحليل مي­کند. اما در موارد متعددي به احاديثي که در مورد فضائل و مناقب اهل بيت ـ عليهم السلام ـ مربوط مي شود بيان مي­کند طوري که مرحوم آيت الله مرعشي نجفي در کتاب احقاق الحق دهها روايت که در مورد فضايل امام علي ـ عليه السلام ـ از زبان پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل شده از کتاب­هاي ذهبي نقل مي­کند هم چون نزول آيه تطهير در شأن اهل بيت ـ عليهم السلام ـ و اينکه امام علي ـ عليه السلام ـ جزء اهل پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بوده است.[14]

در جايي ديگر نقل مي­کند که وصيي علي بن ابي طالب[15] وصي من علي بن ابي طالب است.

يکي از مناقب امام علي ـ عليه السلام ـ اين است که اول کسي است که به پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ايمان آورده است.

و اين حديث را ذهبي نقل کرده است.[16]

و هم چنين، حديث منزلت و حديث: لا يحبک الا مؤمن و لا يبغضک الا منافق.[17]

يعني اي علي غير از مؤمن کسي تو را دوست نمي­دارد و غير منافق کسي با تو دشمني نمي­کند. را از حضرت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در مورد علي ـ عليه السلام ـ نقل مي­کند.

بنابراين با توجه به اينکه نمي­توان در چند صفحه به صورت کامل ابن تيميه و ذهبي را مقايسه کرد ولي از آنچه که مهم به نظر مي­آمد مطالبي نقل شد و معلوم شد که در تفکرات و عقايد اين دو نفر با اين که هر دو از اهل سنت هستند ولي تفاوت­هايي دارند تا جايي که ذهبي درباره ابداعات عقيدتي و فکري ابن تيميه رديه مي­نويسد و او را به توبه فرا مي خواند. و در مسائل متعدد با هم اختلاف نظر داشتند. اما اينکه هر حديثي که در باره فضائل و مناقب علي ـ عليه السلام ـ مي­باشد ذهبي به نوعي به آن خدشه وارد مي­کند شايد در مورد احاديث متعددي اين گونه باشد ولي بايد اين را متذکر شد که در آثار ذهبي رواياتي وجود دارد که منابع شيعه به آن ها استناد مي­کنند از جمله مواردي که ذکر شد ولي از آن جا که ذهبي يک عالم سني است طوري نقل مي­کند که نسبت به خلفاي قبل از حضرت علي ـ عليه السلام ـ کاستي احساس نشود.

و اين امر در آثار تمام علماي اهل سنت به چشم مي خورد.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ مجموعه گفتمان هاي مذاهب اسلامي، محمد تقي فخلي.

2ـ وهابيت بازنگري از درون، سيد محمد علوي مالکي.

3ـ نقدي بر افکار ابن تيميه، علي اصغر رضواني.

 


[1]. ذهبي، شمس الدين، تذکرة الحفاظ، مکتبة الحرم المکي، بي تا، ج4، ص1497.

[2]. رضواني، علي اصغر، نقدي بر افکار ابن تيميه، ص10.

[3]. ابن کثير، البداية و النهاية، بيروت، داراحياء التراث العربي، 1408ق، ج14، ص46.

[4]. همان، ص53 ـ 50.

[5]. ابن تيميه، مجموعه الرسائل و المسائل، ج1، ص60.

[6]. ابن تيميه، التوسل و الوسيله، ص156.

[7]. ابن تيميه، الفتاوا، ج5، ص192.

[8]. ر.ک: التوفيق الرباني، جماعة من العلماء، ص205ـ207؛ ذهبي، سير اعلام النبلاء، بيروت، الرسالة، 1413ق، ج1، ص38.

[9]. ذهبي، شمس الدين، تذکرة الحفاظ، مکتبة الحرم المکي، بي تا، ج3، ص1043.

[10]. ذهبي، سير اعلام النبلاء، همان، ج8، ص335.

[11]. ابن حجر، لسان الميزان، بيروت، موسسه اعلمي للمطبوعات، 1390ق، ج6، ص319.

[12]. حامد حسين، عبقات الانوار، اصفهان، کتابخانه عمومي امير المومنين علي(ع)، 1306ق، ج1، ص131.

[13]. ذهبي، سير اعلام النبلاء ج9، ص378، و ج4، ص391.

[14]. ذهبي، شمس الدين، تاريخ الاسلام، بيروت، دارالکتاب العربي، 1413ق، ج3، ص44.

[15]. ذهبي، شمس الدين، ميزان الاعتدال، بيروت، دارالمعرفه، بي تا، ج3، ص398.

[16]. همان، ج2، ص417.

[17]. ذهبي، تذکرة الحفاظ، همان، ج1، ص11.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
24 تیر 01
بازدید
۱۶۴
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.