در سوره نساء آيه 159؛ آمده است که مسيح در روز قيامت گواه خواهد بود، اين دليل الوهيت اوست، زیرا محمد، موسي، ابراهيم، الياس و... را نگفت، چون ذاتاً مسيح با بقيه فرق دارد.
در آیه 152 نساء مسيح به آسمان برده شد و نمرده است؛ پس زنده است و هنوز ميتوان از او کمک و راهنمايي گرفت، پس ديگر احتياجي به پیامبر نیست؟
در پاسخ به سؤال مورد نظر لازم است به نکاتي اشاره نمائيم:
الف: بر اساس عقيده تثليث مسيحيان که حضرت عيسي ـ عليه السلام ـ را يکي از خدايان سه گانه و فرزند خدا مي دانند، حضرت عيسي روح الله بايد حقيقتا فرزند خدا باشد، و اين در حالي است که به طور کلي فرزند داشتن خداي تعالي محال است و في نفسه امري است غير ممکن، حالا چه فرزند فرضي حضرت عيسي ـ عليه السلام ـ باشد و يا هر کس ديگر. و اين چيزي است که گذشته از دلايل متقن و معتبر نقلي، عقل به صراحت آن را محال ميداند زيرا:
اولا لازمه اين که بگوييم عيسي ـ عليه السلام ـ فرزند خدا است، توليد مثل است و شرط اوّل در تولید مثل، داشتن جسم مادي است و خدا خالق ماده است و منزه است از اين که خودش ماده باشد و قهرا وقتي ماده نبود لوازم ماديت را که جامع همه آنها احتياج است نيز ندارد، پس نياز به حرکت و تدريج و زمان و مکان و امثال آن ندارد.
ثانيا: الوهيت و ربوبيت خداي متعال مطلق است و به خاطر همين اطلاق در الوهيت و ربوبيت اش، قيوميت مطلق نسبت به ماسواي خود دارد و در نتيجه ماسواي خدا در پديد آمدن و هست شدن و در داشتن لوازم وجود و هستي نيازمند به اوست و وجود هستياش قايم به او است، چه آن که او قيوم وي ميباشد، با اين حال چگونه ممکن است چيزي فرض شود که در عين اين که ماسواي او و در تحت قيوميت اوست، در نوعيت مماثل او باشد؟! و در عين اين که گفتيم ماسواي او محتاج اوست، اين موجود فرضي مستقل از او و قايم به ذات خود باشد و تمام خصوصيتها که در ذات و صفات و احکام خدا هست در او نيز باشد؟! بدون اين که از او گرفته باشد.
ثالثا: اگر زاد و ولد را در خداي سبحان جائز بشماريم، لازمهاش اين است که فعل تدريجي را هم در مورد او که منزه و متعالي از آن است جائز بدانيم و جايز و ممکن دانستن آن مستلزم آن است که خداي تعالي هم داخل در چهار چوب ناموس ماده و حرکت در آيد و اين خلف فرض و محال است، چون ما او را خارج از اين چهار چوب و فاعل و پديد آورنده آن فرض کرديم، بلکه خداي تعالي آنچه انجام ميدهد به اراده و مشيت خود ميکند و مشيت او براي تحقق خواستهاش کافي ميباشد و نيازمند به مهلت و تدريج ندارد. پس عيسي ـ عليه السلام ـ نميتواند الوهيت داشتهباشد.[1]
پس الوهيت حضرت مسيح ـ عليه السلام ـ ذاتا و عقلا محال است چه اين که آيه شريفه بر آن دلالت داشته باشد يا نداشته باشد در ثاني، آيه شريفه کمترين دلايلي بر الوهيت حضرت مسيح ـ عليه السلام ـ ندارد
آيه شريفه بر الوهيت حضرت مسيح ـ عليه السلام ـ دلالت ندارد، بلکه دلالت صريح بر نفي الوهيت آن حضرت دارد.
ب: در تفسير آيه 159 سوره نساء دو احتمال است که هر يک به جهاتي قابل ملاحظه است:
1. آيه مي فرمايد: هيچ کس از اهل کتاب نيست مگر اين که به مسيح ـ عليه السلام ـ پيش از مرگ خود ايمان مي آورد و آن در هنگامي است که انسان در آستانه مرگ قرار مي گيرد و ارتباط او با اين جهان ضعيف و با جهان بعد از مرگ قوي ميگردد، پردهها از برابر چشم او کنار ميرود و بسياري از حقايق را ميبيند، نسبت به آن آگاهي مييابد، در اين موقع است که چشم حقيقت بين او مقام مسيح ـ عليه السلام ـ را مشاهده ميکند و در برابر او تسليم ميگردد، آنها که منکر او شدند به او مؤمن ميشوند و آنها که او را خدا دانستند به اشتباه خود پي ميبرند.
در حالي که اين ايمان همانند ايمان فرعون و اقوام ديگر که گرفتار عذاب ميشدند و در لحظه مشاهده عذاب و مقدمات نابودي و مرگ ايمان ميآوردند، هيچ گونه سودي براي آنها ندارد.
2. منظور از آيه اين است که تمام اهل کتاب به حضرت مسيح ـ عليه السلام ـ پيش از مرگ او ايمان ميآورند يهوديان او را به نبوت ميپذيرند و مسيحيان دست از الوهيت او ميکشند، و اين هنگامي است که مسيح ـ عليه السلام ـ طبق روايات اسلامي در موقع ظهور حضرت مهدي ـ عليه السلام ـ از آسمان فرود ميآيد و پشت سر او نماز ميخواند و يهود و نصارا نيز او را مي بينند و به او و حضرت مهدي ـ عليه السلام ـ ايمان مي آورند، و روشن است که مسيح ـ عليه السلام ـ به حکم اين که آيينش مربوط به گذشته بوده وظيفه دارد در اين زمان از آئين موجود يعني اسلام که حضرت مهدي ـ عليه السلام ـ مجري آن است پيروي کند، در بسياري از کتب اسلامي اين حديث از پيامبر گرامي اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل شده است که فرمود: «کيف انتم اذا نزل فيکم ابن مريم و امامکم منکم» چگونه خواهيد بود هنگامي که فرزند مريم در ميان شما نازل گردد و در حالي که پيشواي شما از خود شما است.[2]
البته مطابق اين تفسير منظور از اهل کتاب جمعيت يهود و مسيحياني هستند که در آن زمان وجود دارند.
د: منظور از گواهي مسيح ـ عليه السلام ـ که در ذيل آيه مورد بحث آمده «و يوم القيامة يکون عليهم شهيدا» بر ضد اهل کتاب، اين است که او گواهي ميدهد که تبليغ رسالت کرده و آنها را هيچ گاه به خدايي و الوهيت خود دعوت ننموده بلکه به ربوبيت پروردگار دعوت کرده است، تا زماني که در ميان آنان بوده است چه آن که در آيه 117 سوره مبارکه مائده، خداوند متعال از زبان حضرت مسيح ـ عليه السلام ـ نقل ميکند که مسيح ـ عليه السلام ـ گواهي و شهادت خود را در روز قيامت منحصر به زماني ميکند که در ميان امت خويش زندگي مي کرده است و اما نسبت به بعد از آن را از خود سلب مي نمايد: «و کنت عليهم شهيدا مادمت فيهم فلمّا توفيتني کنت انت الرقيب عليهم و انت علي کل شي ء شهيد».[3] من تا هنگامي که در ميان آنها بودم، شاهد و ناظر بر ايشان بودم ولي زماني که مرا از ميان آنها گرفتي، تو مراقب آنها بودي و تو بر هر چيز شاهد و گواهي.
دقت در مضمون دو آيه نشان ميدهد که آيه مورد بحث در باره گواهي بر تبليغ رسالت و نفي الوهيت از مسيح است و آيه 117 سوره مائده مربوط به گواهي بر عمل است، يعني آيه مورد بحث ميگويد: عيسي ـ عليه السلام ـ بر ضد تمام کساني که او را به الوهيت پذيرفتند، اعم از کساني که در عهد او بودند يا بعد از او به وجود آمدند گواهي مي دهد که هرگز آنها را به چنين چيزي دعوت ننمودم و آيه 171 مائده ميگويد علاوه بر اين که من تبليغ رسالت به طور صحيح و کافي کردم، تا زماني که در ميان آنها بودم عملا از انحراف آنها جلوگيري کردم و بعد از من بود که موضوع الوهيت من را مطرح کردند و راه انحراف را پيمودند و من آن روز در ميان آنها نبودم تا گواه اعمال آنها باشم و از آن جلوگيري کنم.[4]
بنابراين آيه مورد بحث نه تنها دلالت بر الوهيت حضرت مسيح ندارد بلکه به صراحت و شدّت آن را مردود شمرده و از زبان حضرت عيسي ـ عليه السلام ـ آن را نفي مي کند.
ه: شاهد و گواه بودن هرگز به معناي الوهيت نميباشد، همان گونه که اختصاص به حضرت عيسي ـ عليه السلام ـ نيز ندارد بلکه در قرآن در موارد متعددي به افراد و شخصيتهاي بزرگ ديني از پيامبران و اولياء الهي نسبت داده شده که به نمونههايي از آن اشاره مي شود:
1. «وَيَوْمَ نَبْعَثُ فِي کلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا عَلَيْهِم مِّنْ أَنفُسِهِمْ وَجِئْنَا بِک شَهِيدًا عَلَي هَؤُلاء[5]...»؛ «به خاطر بياوريد آن روز را که ما از ميان هر امتي گواهي از خود آنها بر آن ها مبعوث مي کنيم، و ما تو را پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بر اين گروه شاهد و گواه قرار مي دهيم».
2. «وَنَزَعْنَا مِن کلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا[6]...»؛ «در آن روز ما از هر امتي گواهي بر مي گزينيم».
آن چه از آيات مورد اشاره و نيز رواياتي که در تفسير اين آيات وارد شده استفاده مي شود اين است که هر امتي در قيامت شاهد و گواه دارد و انبياء الهي در رأس همه قرار دارند.
«...وَوُضِعَ الْکتَابُ وَجِيءَ بِالنَّبِيِّينَ وَالشُّهَدَاء[7]...»؛ «و کتاب را مي گذارند، و انبياء و شهداء را مي آورند».
در اين آيات شهادت مطلق آمده و از ظاهر همه مواردش بر ميآيد که منظور از شهادت، شهادت بر اعمال امتها، و نيز بر تبليغ رسالت است، هم چنان که آيه: «فَلَنَسْأَلَنَّ الَّذِينَ أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ وَلَنَسْأَلَنَّ الْمُرْسَلِينَ[8]». سوگند که از مردمي که فرستادگان به سوي شان گسيل شدند، و نيز از فرستادگان به عنوان شاهد پرسش خواهيم کرد نيز به اين معنا اشاره مي کند.
پس بر خلاف آن چه در سؤال مطرح شده که به غير از حضرت مسيح کسي ديگر به عنوان شاهد در قرآن مطرح نگرديده، پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و ائمه اطهار ـ عليهم السلام ـ و پيامبران الهي به صراحت در قرآن به عنوان گواه و شاهد در روز قيامت بيان شده و افزون بر آن، از ملائکه و فرشتگان نيز به عنوان شاهد ياد شده است.
هـ: ترديدي نيست که در قرآن آمده است که: «وَقَوْلِهِمْ إِنَّا قَتَلْنَا الْمَسِيحَ عِيسَي ابْنَ مَرْيَمَ رَسُولَ اللّهِ وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَکن شُبِّهَ لَهُمْ وَإِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُواْ فِيهِ لَفِي شَک مِّنْهُ مَا لَهُم بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِلاَّ اتِّبَاعَ الظَّنِّ وَمَا قَتَلُوهُ يَقِينًا ـ بَل رَّفَعَهُ اللّهُ إِلَيْهِ وَکانَ اللّهُ عَزِيزًا حَکيمًا[9]». و نيز بدان سبب که گفتند ما مسيح پسر مريم پيامبر خدا را کشتيم، و حال آن که آنان مسيح را نکشتند و بر دار نکردند بلکه امر بر ايشان مشتبه شدند.
بلکه خدا او را به سوي خود بالا برد. با قطع نظر از مطالب مختلفي که در تفسير اين آيات بيان شده است، آن چه مسلّم است حتي به اعتقاد مسيحيان حضرت عيسي ـ عليه السلام ـ از ميان مردم برداشته شده و ديگر کسي به آن حضرت دسترسي ندارد و در هيچ امر به او نميتواند مراجعه نمايد و ديني را هم که آورده بود در جاي خودش ثابت شده که توسط مردم و پيروان او گرفتار تحريف و آسيب و دگرگوني ماهوي گرديده است به گونهاي که ديگر هيچ گونه رشد و هدايتي در آن وجود ندارد و پيروان اين دين دچار تثليث گرديده با روح دين مسيح که توحيد ناب بود در تضاد قرار گرفته است.
بنابراين به ضرورت عقل در مييابيم که جهان نياز به يک رهبر جهاني و الهي و ديني که حافظ و پاسدار و تداوم بخش ديانت حقيقي و پاسخ گوي تمام نيازهاي جهانيان دارد و آن رهبر الهي که خاتم پيام آوران آسماني است شخصيت عظيمي جز رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نيست که حضرت عيسي مسيح ـ عليه السلام ـ خود به آمدن و ظهور او بشارت داده و مردم را به پيروي از آيين الهي و خاتم او دعوت نموده است: «وَإِذْ قَالَ عِيسَي ابْنُ مَرْيَمَ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْکم مُّصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَمُبَشِّرًا بِرَسُولٍ يَأْتِي مِن بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ....[10]».
و هنگامي که عيسي بن مريم به بني اسرائيل گفت: همانا من رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به سوي شما هستم و حقانيت کتاب تورات را که پيش از من بوده تصديق ميکنم و به فرستادهاي که پس از من ميآيد و نام او «احمد» است بشارت مي دهم، چون آن رسول ما با آيات و معجزات به سوي خلق آمد گفتند: اين سحر آشکار است.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ ترجمه تفسير الميزان، ج5.
2ـ ترجمه تفسير الميزان، ج19.
3ـ تفسير نمونه، ج4.
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.