درباره چگونگي برخورد و مقابله شهيد مطهري با مسيحيت توضيحاتي داده و منابعي را معرفي نمائيد؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

درباره چگونگي برخورد و مقابله شهيد مطهري با مسيحيت توضيحاتي داده و منابعي را معرفي نمائيد؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

يکي از مباحث بسيار مهمي که استاد مرتضي مطهري(ره) در طول حيات پر برکت خود به آن پرداخته­اند، نقد تفکر مسيحيت از نوع کليسايي آان است. ايشان با مطالعه، تحقيق و تدقيق عالمانه ضعفهاي بزرگ کليسا را در پاسخگويي به نيازهاي علمي و عملي جامعه انساني در حوزه­هاي مختلف اعتقادي، اجتماعي، حقوقي و سياسي آشکار نموده و نا­کارآمدي آن را در اداره جوامع انساني بر ملا ساخت. ايشان در جاي جاي آثار خويش مقايسه­هايي در مسائل مختلف بين اسلام و مسيحيت حاضر دارد و برتري اسلام را در تمام آنها اثبات مي­کند و با روشنگريهاي خود در اين باره جلوي بسياري از انحرافات را گرفته و سدي در برابر تبليغات اين تفکر ايجاد نمودند.

آيت الله مطهري مسائل متعددي را در انتقاد از مسيحيت کنوني مورد نظر قرار داده­اند که ما در اينجا به چند نمونه از آنها اشاره مي­کنيم.

علل گرايش به مادي گري در عصر حاضر

از نقاط برجسته­اي که در آثار متفکر شهيد در نقد تفکر مسيحيت فعلي به چشم مي­خورد نقش کليسا در گرايش به مادي گري در جهان حاضر است.

استاد مطهري در آثار خويش مخصوصاً در کتاب «علل گرايش به مادي گري» نقش کليسا را در گرايش ماترياليستي چه در جامعه مسيحي و چه در غير آن به خوبي بيان نموده­اند.

1. نارسايي مفاهيم کليسا در باره خداوند

«کليسا چه از نظر مفاهيم نارسايي که در الهيّات عرضه داشت و چه از نظر رفتار غير انساني­اش با توده مردم، خصوصاً طبقه دانشمندان و آزاد فکران، از علل عمده گرايش جهان مسيحي ـ و به طور غير مستقيم جهان غير مسيحي ـ به مادي گري است... در قرون وسطي که مسأله خدا به دست کشيش­ها افتاد، يک سلسله مفاهيم کودکانه و نارسا در باره خدا به وجود آمد که به هيچ وجه با حقيقت وفق ندارد و طبعاً افراد باهوش و روشنفکر را نه تنها قانع نمي­کرد، بلکه متنفّر مي­ساخت و بر ضدّ مکتب الهي بر مي­انگيخت».[1]

ايشان در باره تصوير کليسا از خدا مي­فرمايند: «کليسا به خدا تصوير انساني داد و خدا را در قالب بشري به افراد معرّفي نمود. افراد تحت تأثير نفوذ مذهبي کليسا از کودکي خدا را با همين قالب­هاي انساني و مادّي تلقّي کردند و پس از رشد علمي در يافتند که اين مطلب با موازين علمي و واقعي و عقلي صحيح سازگار نيست. و از طرف ديگر، توده مردم طبعاً اين مقدار قدرت نقّادي ندارند که فکر کنند ممکن است مسائل مربوط به ماوراي طبيعت، مفاهيم معقولي داشته باشد و کليسا اشتباه کرده­باشد. چون ديدند مفاهيم کليسايي با مقياس­هاي علمي تطبيق نمي­کند، مطلب را از اساس انکار کردند».[2]

ايشان در اين باره که مفهوم خدا در خانواده­هاي مسيحي چگونه در ذهن کودک شکل مي­گيرد به سخن يکي از دانشمندان اروپايي به نام والتر اسکار استناد مي­کند که مي­گويد: «... در خانواده­هاي مسيحي اغلب اطفال در اوايل عمر به وجود خدايي شبيه انسان ايمان مي­آورند؛ مثل اينکه بشر به شکل خدا آفريده شده است. اين افراد هنگامي که وارد محيط علمي مي­شوند و به فرا گرفتن و تمرين مسائل علمي اشتغال مي­ورزند، اين مفهوم انسان گونه و ضعيف از خدا نمي­تواند با دلايل منطقي و مفاهيم علمي جور در بيايد و در نتیجه بعد از مدّتي که اميد هرگونه سازش از بين مي­رود، مفهوم خدا نيز به کلّي متروک و از صحنه فکر خارج مي­شود».[3]

و سپس در خلاصه سخن مي­فرمايند: «... چيزي که در برخي تعليمات ديني و مذهبي مشاهده مي­شود و متأسّفانه کم و بيش در ميان خود ما هم هست اين است که در ايام صباوت مفهومي با مشخصّات خاصّي با نام و عنوان خدا به خورد کودک مي­دهند. کودک وقتي بزرگ مي­شود و دانشمند مي­گردد، مي­بيند چنين چيزي معقول نيست و نمي­تواند موجود باشد تا خدا باشد يا غير خدا. کودک پس از آنکه بزرگ شد، بدون اينکه فکر کند يا انتقاد کند که ممکن است مفهوم صحيحي براي آن تصوّر کرد، يکسره الوهيّت را انکار مي­کند. فلاماريون در کتاب خدا در طبيعت مي­گويد: کليسا به اين شکل خدا را معرّفي کرد که: (چشم راستش تا چشم چپش شش هزار فرسخ فاصله دارد). بديهي است افرادي که از دانش بهره­اي داشته باشند ـ و لو بسيار مختصر ـ به چنين موجودي نمي­توانند معتقد شوند».[4]

2. خشونت کليسا

عامل ديگري که در آثار شهيد بسيار پر رنگ جلوه مي­کند خشونت کليسا در برابر عقايد مخالف و حتي تفتيش عقايد انسان­هاست.

کليسا از نظر ديگر نيز نقش مهمّي در سوق دادن مردم به ضدّ خدايي دارد که از نارسايي مفاهيم الهي کليسايي بسي مؤثّرتر بوده است و آن تحميل عقايد و نظريات خاصّ مذهبي و علمي کليسا به صورت اجبار و سلب هرگونه آزادي عقيده در اين دو قسمت است.

«کليسا علاوه بر عقايد خاصّ مذهبي، يک سلسله اصول علمي مربوط به جهان و انسان را که غالباً ريشه­هاي فلسفي يوناني و غير يوناني داشت و تدريجاً مورد قبول علماي بزرگ مذهب مسيح قرار گرفته بود، در رديف اصول عقايد مذهبي قرار داد و مخالفت با آن «علوم رسمي» را جايز نمي­شمرد، بلکه به شدّت با مخالفان آن عقايد مبارزه مي­کرد.[5]

ايشان در ادامه به وجود دادگاه­هاي تفتيش عقايد اشاره مي­کنند «ديگر اينکه حاضر نبود صرفاً به ظهور ارتداد اکتفا کند و هر کس که ثابت و محقّق شد مرتد است، او را از جامعه مسيحيّت طرد کند، بلکه با نوعي رژيم پليسي خشن در جستجوي عقايد و ما في الضّمير افراد بود و با لطائف الحيل کوشش مي­کرد کوچکترين نشانه­اي از مخالفت با عقايد مذهبي در فرد و يا جمعي پيدا کند و با خشونتي وصف ناشدني آن فرد يا جمع را مورد آزار قرار دهد.

اين بود که دانشمندان و محقّقان جرأت نداشتند بر خلاف آنچه کليسا آن را علم مي­داند بينديشند؛ يعني مجبور بودند آن چنان بينديشند که کليسا مي­انديشد. اين فشار شديد بر انديشه­ها که از قرن 12 تا 19 در کشورهاي فرانسه، انگلستان، آلمان، هلند، پرتغال، لهستان و اسپانيا معمول بود، بالطّبع عکس العمل بسيار بدي نسبت به دين و مذهب به طور کلّي ايجاد کرد.

کليسا محاکمي به نام (انگيزيسيون) يا (تفتيش عقايد) به وجود آورد که نام اين محاکم از وظيفه­اي که به عهده آنها گذاشته شده بود، حکايت مي­کند».[6]

سپس ايشان به تحقيقات دانشمندان در باره جنايات غير انساني و شکنجه­ها در اين محکمه­ها مي­پردازد و اثرات زيانبار ان را بر جوامع بازگو مي­کند.

افراط در آزادي عقيده نتيجه ديگري از خشونت کليسايي

استاد شهيد در جاي ديگر، يکي از پيامدهاي اين محاکمه­هارا افراط در آزادي عقيده و تکثرگرايي در مذهب در اروپاي فعلي مي­دانند.

«اين آزادي عقيده به اين حد افراط که شما امروز در دنياي اروپا مي­بينيد، بخشي از آن عکس العمل يک جريان بسيار شديد و سختي است که در دنياي اروپا بوده و آن محکمه تفتيش عقايد است. اينها قرن­ها در چنگال تفتيش عقايد بودند. کليسا مي­آمد تجسس و جست و جو مي­کرد، ببيند آيا کسي در مسائلي که کليسا در باره آن اظهار نظر کرده است ـ ولو راجع به فلکيّات باشد ـ اعتقادي برخلاف نظر کليسا دارد يا نه؟! آيا اگر کليسا اظهار نظر کرده است که عناصر چهارتاست يا خورشيد به دور زمين مي­چرخد، در اين مسائل کسي فکري بر خلاف اين دارد؟ و لو فکر او فکر علمي و فلسفي و منطقي بود. تا مي­ديدند فکري پيدا شده بر خلاف آنچه کليسا عرضه داشته است، فوراً آن را به عنوان يک جرم بزرگ تلقي مي­کردند، آن شخص را به محکمه مي­کشاندند و شديدترين مجازات­ها از نوع سوختن زنده زنده را در مورد او اعمال مي­کردند... قهراً عکس العمل آن تشديدها اين خواهد بود که بگويند هر جا پاي مذهب در کار بيايد، هر جا که نام دين و مذهب باشد، مردم آزادند هر عقيده­اي را مي­خواهند داشته باشند و لو بخواهند گاو را پرستش کنند».[7]

ايمان محدوده ممنوعه عقل

شهيد مطهري در مقايسه مسيحيت امروز که عقل را حقيقتي ضد دين و مزاحم ايمان معرفي مي­کند با اسلام که اثبات اصول دین را به واسطه عقل می­داند، این را از امتيازات اسلام بر مي­شمارد و آزادي تفکر در اسلام را روشن مي نمايد.

«از نظر اسلام نه تنها فکر کردن در اصول دين جايز و آزاد است، يعني مانعي ندارد، بلکه اصلا فکر کردن در اصول دين در حدود معيني که لااقل بفهمي خدايي داري و آن خدا يکي است، پيغمبراني داري، قرآن از جانب خدا نازل شده است، پيغمبر از جانب خداست، عقلًا بر تو واجب است؛ اگر فکر نکرده اينها را بگويي من از تو نمي پذيرم.

از همين جا تفاوت اسلام و مسيحيت بالخصوص و حتي ساير اديان روشن مي­شود. در مسيحيت، درست مطلب برعکس است؛ يعني اصول دين مسيحي، ماوراي عقل و فکر شناخته شده است. اصطلاحي هم خودشان وضع کردند که «اينجا قلمرو ايمان است نه قلمرو عقل» يعني براي ايمان يک منطقه قائل شدند و براي عقل و فکر منطقه ديگري. گفتند: حساب عقل و فکر کردن يک حساب است، حساب ايمان و تسليم شدن حساب ديگري است؛ تو مي­خواهي فکر کني، در قلمرو ايمان حق فکر کردن نداري، قلمرو ايمان فقط قلمرو تسليم است، در اين جا حق فکر کردن نيست. ببينيد تفاوت ره از کجاست تا به کجا؟ يکي اصول دين خودش را منطقه ممنوعه براي عقل و فکر اعلام مي­کند و ديگري نه تنها منطقه ممنوعه اعلام نمي­کند، بلکه منطقه لازم الورود اعلام مي­کند که عقل بايد در اين منطقه وارد شود، اگر وارد نشود من چيزي را نمي­پذيرم. اين، معني آزادي تفکر است».[8]

3. نارسايي مفاهيم حقوقي

يکي ديگر از ضعف­هاي تفکر کليسايي اين است که حوزه حکومت و حوزه دين را از هم جدا نموده است و به اصطلاح خودشان کار خدا را به خدا و کار قيصر را به قيصر وا گذار کرده­اند يک منطقه براي خدا و منطقه ديگر براي قيصر و هيچ کدام حق مداخله در حوزه ديگري را ندارد و هر کس براي خودش کار کند عملا چنين مکتبي در حاشيه قرار گرفته و دين در چند عمل محدود عبادي قرار مي­گيرد و امر مهم جوامع سرنوشت انسان­ها به دست ستمگران و قيصرها مي­افتد و ناکارآمدي دين سبب دوري بشر از آن مي­شود. شهيد مطهري در اين رابطه مي­فرمايند: «ارباب کليسا و همچنين برخي فيلسوفان اروپايي، نوعي پيوند تصنعي ميان اعتقاد به خدا از يک طرف و سلب حقوق سياسي و تثبيت حکومت­هاي استبدادي از طرف ديگر برقرار کردند؛ طبعاً نوعي ارتباط مثبت ميان دموکراسي و حکومت مردم بر مردم و بي خدايي فرض شد.

چنين فرض شد که يا بايد خدا را بپذيريم و حق حکومت را از طرف او تفويض شده به افراد معيني که هيچ نوع امتياز روشني ندارند تلقي کنيم، و يا خدا را نفي کنيم تا بتوانيم خود را ذي حق بدانيم.

از نظر روانشناسي مذهبي، يکي از موجبات عقبگرد مذهبي اين است که اولياء مذهب ميان مذهب و يک نياز طبيعي تضاد برقرار کنند، مخصوصاً هنگامي که آن نياز در سطح افکار عمومي ظاهر شود. درست در مرحله­اي که استبدادها و اختناق­ها در اروپا به اوج خود رسيده بود و مردم تشنه اين انديشه بودند که حق حاکميت از آن مردم است، [از طرف] کليسا يا طرفداران کليسا و يا با اتکا به افکار کليسا اين فکر عرضه شد که مردم در زمينه حکومت فقط تکليف و وظيفه دارند نه حق. همين کافي بود که تشنگان آزادي و دموکراسي و حکومت را بر ضد کليسا، بلکه بر ضد دين و خدا به طور کلي برانگيزد».[9]

ناکارآمدي کليسا در پاسخ به غرايز جنسي و تقدس تجرد

يکي از عرصه­هايي که شهيد مطهري در آن به مبارزه با کليسا پرداخته است، مساله مقدس بودن تجرد در نظر کليساست که ابتدا آن را از نگاه آنان منقح مي­کند و سپس به نقد آن مي­پردازد.

«از نظر مسيحيت، تجرّد مقدس است و تأهل پليدي، و کساني اجازه مي­گيرند، متأهل شوند که تاب تجرّد را ندارند يعني اگر مجرّد بمانند فاسد مي­شوند، و بنابر اين از باب دفع افسد به فاسد مي­گويند، بايد ازدواج کرد. لذا پاپ از ميان مجرّدها انتخاب مي­شودکه در تمام عمر اين آلودگي را پيدا نکرده است».[10]

«ظاهراً علت اينکه فکر پليدي (علاقه و آميزش جنسي) در ميان مسيحيان تا اين حد اوج گرفت، تفسيري بود که از بدو تشکيل کليسا از طرف کليسا براي مجرد زيستن حضرت عيسي مسيح صورت گرفت. گفته شد علت اينکه مسيح تا آخر مجرد زيست، پليدي ذاتي اين عمل است و به همين جهت روحانيون و مقدسين مسيحي شرط وصول به مقامات روحاني را آلوده نشدن به زن در تمام مدت عمر دانستند و (پاپ) از ميان اين چنين افرادي انتخاب مي­شود. به عقيده ارباب کليسا تقوا ايجاب مي­کند که انسان از ازدواج خودداري کند».[11]

گرچه کليسا ازدواج را به خاطر عللي جايز مي­داند ولي پليدي آن را به حال خود باقي مي­داند.

«کليسا ازدواج را به نيت توليد نسل جايز مي­شمارد، اما اين ضرورت، پليدي ذاتي اين کار را از نظر کليسا از ميان نمي­برد. علت ديگر جواز ازدواج، دفع افسد به فاسد است؛ يعني به اين وسيله از آميزش­هاي بي قيد و بند مردان و زنان جلوگيري مي­شود».[12]

شهيد مطهري به پيامدهاي ناگوار اين تفکر بر انسان و جامعه آگاه است و آنها را متذکر مي شود.

«اما عقيده پليدي علاقه و آميزش جنسي مطلقاً، روح زن و مرد را متساوياً آشفته مي­سازد و کشمکش جانکاهي ميان غريزه طبيعي از يک طرف و عقيده مذهبي از طرف ديگر به وجود مي­آورد.

ناراحتي­هاي روحي که عواقب وخيمي بار مي­آورد، همواره از کشمکش ميان تمايلات طبيعي و تلقينات مخالف اجتماعي پيدا مي­شود. از اين جهت است که اين مسأله فوق العاده مورد توجه محافل روانشناسي و روانکاوي قرار گرفته است».[13]

کليسا و جلو گيري از طلاق

اگر چه طلاق در دين اسلام هم منفور است، اما به عنوان راهي براي برون رفت از مشکلاتي که چاره­اي جز جدايي زن و مرد از هم ندارد امري معقول است، شهيد مطهري ممنوعيت طلاق را در مسيحيت کاتوليک به عنوان نقص ديگري در اين مکتب بر مي­شمارد و عواقب و نتايج آن را در اروپاي کنوني بيان مي­کند.

«در باب طلاق، قوانين دنيا بين افراط و تفريط است. در بعضي از قوانين اساساً طلاق را به هيچ شرطي و با هيچ قيدي و در هيچ وضعي مجاز نمي­دانند، همان چيزي که مسيحيت کاتوليکي روي آن پافشاري مي­کند که ازدواج همين قدر که منعقد شد ديگر قابل انفساخ نيست و طلاق نبايد وجود داشته­باشد. واضح است که اين يک امر غيرطبيعي است، براي اينکه ازدواج­هايي صورت مي­گيرد که بعد به هيچ شکل قابل ادامه واقعي نيست. ... يک وقت مي­گوييم فقط اسم زن و شوهر رويشان باشد ولو اينکه هميشه مانند دو دشمن بخواهند با يکديگر زندگي کنند. اين که روح و حقيقت ازدواج نيست. و از همين جهت است که اين تز کاتوليک­ها در همه کشورهاي اروپايي شکست خورده و تنها جايي که باقي مانده بود خود رُم بود که گويا در آنجا هم بالاخره شکست خورد. چون قانون اجازه طلاق نمي­داد، آمار نشان مي­داد ـ و روزنامه­ها طبق آمارهايي که خود آنها داده بودند مي­نوشتند ـ که چندين ده هزار ازدواج­هايي وجود دارد که عملًا متارکه است، يعني زن براي خودش م­چرخد. مرد براي خودش و چندين سال مي­گذرد و همديگر را نمي­بينند. با همه اين احوال باز کليسا اجازه نمي­دهد که رابطه ازدواج منفسخ بشود. واضح است که اين يک امر غيرطبيعي و غيرعادي است».[14]

مسائل ديگري چون تبليغ از ضعف و زبون پروري، محبت از روي ناداني، قبول يکي از دو بدبختي در دنيا و آخرت در زندگي ديني، نگاه کليسا به زن و مساله مهمي چون پرداخت غرامت ناکارمدي کليسا در عرصه­هاي اجتماعي و بسياري ديگر از ناتواني­هاي کليسا از نظر صائب استاد دور نمانده و به نقد آن پرداخته اند که در اين مختصر مجالي براي آن نيست.

آنچه گفته شد در عرصه مفاهينم کليسا بود و همه ناشي از انحرافاتي که در آيين مسيح به وجود آمده است چنان که شهيد مطهري(ره) نيز به ان تصريح نموده اند.[15] 

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ مجموعه آثار، شهيد مطهري، ج1، 2، 17، 19، 22، 23، 24، 25.

 


.[1] مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، ج1، ص479.

.[2] همان.

[3]. همان، ص481.

[4]. همان.

[5]. ج1، ص487.

[6]. همان.

[7]. ج24، ص377.

[8]. همان، ص370.

.[9] همان، ج16، ص442.

.[10] همان، ج22، ص679.

.[11] همان، ج19، ص629.

.[12] همان، ص629.

.[13] همان، ص629.

.[14] همان، ج27، ص401.

.[15] همان، ج17، ص33.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
25 تیر 01
بازدید
۱۰۴
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.