آیا صحت دارد که در وادي عرفان ، مذهب و دين و آيين مطرح نيست ؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

آیا صحت دارد که در وادي عرفان ،  مذهب و دين و آيين مطرح نيست ؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

جاي انکار نيست که روح عرفان در اعماق جان انسان­ها ريشه دارد، و از درون جان­ها سر چشمه مي­گيرد، اين حديث نفس انسان­هاست که از هر راه ممکن خود را به معبود خويش نزديک و نزديک­تر سازند.

انسان­ها براي اين که در پيمودن اين راه دچار خطاء و اشتباه نشوند و در جهت ضد اين، قدم بر ندارند، پيامبران الهي و پيشوايان ديني در طول تاريخ راه شناخت و عرفان واقعي را به انسان­ها نشان داده­اند.

اسلام که کامل­ترين اديان آسماني است در زمينه­هاي عرفان بسي غني و گسترده است، زيرا اسلام بيشتر از هر دين و مذهب ديگر روابط انسان را با خدا و جهان بيان کرده است.

بذرهاي حقيقي عرفان اسلامي قرآن و سنت و سيره نبي اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و امامان معصوم ـ عليهم السلام ـ است و اين بذرها در طي مراحل قرب حق تا آخرين منازل چنان کافي هستند که ديگر نيازي نيست بر سر سفره اجنبي نشست و مکتب عرفان اسلامي چنان وسيع و غني است که ديگر نيازي به عرفان­هاي ديگر نيست.

منابع اسلامي قرآن و حديث و حالات و مناجات هاي رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و ائمه اطهار ـ عليهم السلام ـ سرشار از شور و هيجان معنوي و الهي و مملو از اشارات عرفاني است، و دعاهاي اسلامي مخصوصا دعاهاي شيعه گنجينه اي از معارف و عالي ترين انديشه­هاي معنوي است.[1]

فلذا امام علي بن ابي طالب ـ عليه السلام ـ به کميل بن زياد نخعي فرمود: اي کميل جز ما قرار مگير، تا از ما باشي.[2]

امام صادق ـ عليه السلام ـ مي­فرمايد: دروغ مي­گويد آنکه خود را از شيعيان ما پنداشته و در عين حال تمسک به غير ما جسته و رو به سوي غير نمايد.[3]

بنابراين در وادي عرفان واقعي، سير بايد طبق سيره رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و تعاليم اوصياي او در دائره اي دين مقدس اسلام و مذهب جعفري باشد، تا نتيجه آن رسيدن به معرفت واقعي باشد، وگرنه بدون راهنمايي مطمئن غرق شدن در گرداب سياه زندگي حتمي خواهد بود.

در مقابل عرفان واقعي، عرفان التقاطي يا تصوّف و صوفي گري وجود دارد، سالکان اين طريقت پنداشته اند که طريقه معرفت نفس، امري است اختراعي که صاحب شريعت درباره آن چيزي نگفته است، و همين امر باعث شده براي سلوک آداب و رسومي پديد آورند که در دين سابقه نداشته، اين شد که پيوسته بدعتي تازه به وجود آمد و سنت شرعي ترک گرديد تا جائي که شريعت در طرفي قرار گرفت و طريقت در طرف ديگر و کار به ارتکاب محرمات و ترک واجبات و کنار گذاشتن تکاليف شرعي کشيد، و عرفان بودائي، چيني، يوناني، هندي، زرتشتي و مسيحي جاي عرفان واقعي را گرفت و به نام عرفان اسلامي شناخته شد.[4]

پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در مورد اين گروه فرمود: روز قيامت بر پا نشود تا آن که قومي از امت من به نام صوفيه برخيزند، آنها بهره اي از دين من ندارند، آنها براي ذکر دور هم حلقه مي زنند و صداهاي خود را بلند مي نمايند و گمان مي­کنند بر طريقت و راه من اند، بلکه آنان از کافران نيز گمراه ترند و آنان را صدائي مانند صداي الاغ است.[5]

از آنجا که عارف وصوفي بهره اي از اسلام ندارد همه اديان در نظر وي يکسان اند.

دکتر غني مي گويد: در نظر عارف کامل اديان و مذاهب يکسانند و براي هيچ يک ترجيحي قائل نيست، يعني ديانت اسلام با بت پرستي يکسان است و کعبه و ميخانه و صمد و صنم يکي است، و صوفي پخته هيچ وقت ناظر به اين نيست که انسان پيرو چه مذهبي است، يا صورت عبادت او چيست؟ زيرا به عقيده عارف مسجد واقعي صاف و پاک است و خدا را فقط در قلب پاک بايد پرستش کرد، کعبه حقيقي کعبه دل است نه خانه سنگ و گل، آنهايي که خدا را در آفتاب پرستش مي­کنند خدا را آفتاب مي­بينند، آنهايي که او را در موجودات مي­ستايند، خدا را جانداري مي­پندارند... و جماعتي او را به صفت وجود واحد بي نظيري پرستش مي کنند، معتقدند که خدا مثل و مانند ندارد، عارف واقعي خود را به هيچ يک از اين طرق مقيد نسازد تا احتياجي به ترجيح بعضي مسالک بر بعضي ديگر لازم شود، به قول حافظ:

غلام همت آنم که زير چرخ کبود                زهر چه رنگ تعلق پذيرد آزاد است[6]

وي در جاي ديگر مي­نويسد: صوفي هيچ عقيده اي را غلط نمي­شمارد و اختلاف مذهب را اختلاف در رنگ و صورت مي شمارد و صلح کل مي طلبد،خوش بيني و مسرّت دائمي و شور و حال عارف کامل و صوفي پخته مثل جلال الدين رومي و عطار که از خلال هر سطري از نوشته­هاي آنها آشکار است از اين جا ناشي است، صوفي چون به اين حال برسد در حالت استوار است، يعني در آن حال ديگر سايه ندارد و به هيچ چيز تمايل خاصي ندارد، بلکه همه چيز براي او مساوي و همه را به يک نسبت دوست دارد... تمام فرق و مذاهب و فلسفه در چشم عارف در حکم نردبان است که به مدد آن مي­خواهد به بالا برود، همين که بالا رفت با نردبان کاري ندارد و بدون دلبستگي و علاقه و تعصب آن را رها مي کند، به قول مولاناي رومي عارف، مذهب مخصوص ندارد، بلکه خدا مذهب او است:

عاشقان را مذهب و ملت خدا است               مذهب عاشق زمذهب­ها خدا است[7]

بنابراين به عنوان نتيجه بحث بايدگفت: براي عارفان واقعي در وادي عرفان، تقيد و پاي بندي به تمام معنا به دين و آيين و مذهب مطرح است به گونه­اي که سير و سلوک از غير مسير دين و مذهب را ضلالت و گمراهي مي­دانند.

اما عارفان التقاطي يا صوفيان و سالکان طريقت، طبق بيان دکتر غني خود را به هيچ دين و آيين و مذهب مقيد و پاي بند نمي­دانند.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ جستجو در تصرف ايران، عبدالحسين زرين کوب.

2ـ تصوف و ادبيات تصوف، سيروس ايزدي.

3ـ شرح شطحيات، يقلي شيرازي، روزبهان.

 


[1]. الهامي، داود، عرفان و تصوف، انتشارات مکتب اسلام، 1374ش، ص4.

[2]. الحراني، حسن بن علي، تحف العقول، ترجمه صادق حسن زاده، انتشارات آل علي، 1387ش، ص284.

[3]. حر عاملي، محمد بن حسن، وسائل الشيعه، قم، موسسه آل البيت لاحياء التراث العربي، 1414ق، ج18، ص84.

[4]. عرفان و تصوف، همان، ص5.

[5]. محدث قمي، عباس، سفينة البحار، بيروت، موسسه الوفاء، ج2، ص58.

[6]. دکتر غني، قاسم، تاريخ تصوف در اسلام، مطبعه بانک ملي ايران، 1320ش، ص426.

[7]. تاريخ تصوف در اسلام، همان، ص429.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
24 تیر 01
بازدید
۹۵
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.