ابن بطوطه در سفرنامه خود از کرامات و مقامات معنوی عده­ای از زهاد سنی مسلک می­گويد ...

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

ابن بطوطه در سفرنامه خود از کرامات و مقامات معنوی عده­ای از زهاد سنی مسلک می­گويد و کرامات زيادی از آن­ها نقل می­کند، آيا امکان دارد کسی بيراهه برود و به اين مقامات عاليه دست بزند؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

مطالب که در باره کرامت و کار­های خارق العاده چه از طرف ابن بطوطه و چه در کتاب­های ديگر مثل «تذکره الاولياء» و «طرايق الحقايق» و امثال اينها نقل شده­اند همگی آن­ها به صوفیه نسبت داده شده­اند. يعنی کرامات و کارهای معجزه آسای صوفيان را منعکس کرده­اند. صوفیه دارای فرقه­های مختلفی هستند که تحت عناوين مختلف در بطن مسلمين براي خود لانه ساخته و تيشه بر ريشه اسلام زده و از گذشته تاريخ تا امروز مايه اختلاف و عقب ماندگي مسلمين گرديده­اند.

با اين که اين فرقه­ها هم در ميان اهل سنت و هم در ميان شيعيان جاي پا پيدا کرده­اند ولي در بين آنان به دليل اينکه هيچ اصل و اعتباري در دين اسلام ندارند، هيچ فرقي وجود ندارد و تمامي آنان به سوي انحراف گرائيده­اند به همين دليل علماء و فقهاء شيعه و اهل سنت آنان را منحرف و گمراه مي­دانند.[1]

در عصر حاضر چندين طريقه صوفي در ميان سنيان فعاليت مي­کنند که عبارتند از فرقه قادريه، نقشبنديه چشتيه و سهرورديه. و در ميان شيعيان نيز فرقه ذهبيه، نعمت اللهيه گناباديه، اورسيه شاه مقصوديه فعال بوده و در برخي از شهرهاي ايران داراي خانقاه و کانون فعاليت مي­باشند.

بعد از اين مقدمه کوتاه، توجه به مطالب زير ماهيت کار ها و ارزش اعمال صوفيه را روشن مي­کند.

1. در ابتداء بايد حقيقت و هويت تصوف با موازين علمي و تاريخي بازگو شده و بيان گردد که هيچ کدام از فرقه­هاي درويشي کوچکترين تکيه گاهي در دين اسلام ندارند و در قرآن کريم حتي يک آيه در تاييد اين فرقه­ها وجود ندارد بلکه آيات متعددي با برنامه­هاي عملي و خانقاهي و نيز با برخي از اعتقادات آنان منافات دارد. بنابراين قرآن کريم بر عليه آنان است و در هيچ موردي نمي­توانند قرآن کريم را مستمسک خودشان قرار دهند.

همچنين در روايات و احاديث پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و اله و سلم ـ و ساير معصومين ـ عليه السلام ـ و در سيره و رفتار عملي آنان نه تنها هيچ شائبه­اي از تصوف و درويشي ديده نمي­شود بلکه روايات متعددي در ردّ صوفيه و تصوف نقل شده است و در اينجا حديثي را که حضرت رسول الله ـ صلي الله عليه و اله و سلم ـ خطاب به ابوذر فرمود نقل مي­کنيم: آن حضرت فرمود: «در اخر الزمان جماعتي خواهند بود که در تابستان و زمستان پشم پوشند و گمان کنند که ايشان را به سبب اين پشم پوشيدن فضل و زيادتي است بر ديگران، اين گروه را ملائکه آسمان و زمين لعنت مي­کنند»[2] و مراد از اين جماعت همين درويشان و صوفيان­اند که در بدو پيدايش شان لباس پشمي مي­پوشند و به همين لحاظ به صوفي معروف گشته­اند.

از امام صادق ـ عليه السلام ـ در باره صوفيه سوال شد آن حضرت فرمود: آنان دشمنان ما هستند پس هر که به سوي آن­ها گرايش پيدا کند پس از آنان خواهد بود و با آنان محشور خواهد شد و به زودي اقوامي خواهند آمد که دوستي ما را ادعا مي­کنند و به سوي آنان ميل دارند و خودشان را شبيه آن­ها نموده و القاب آنان را بر خود مي­گذارند. آگاه باشيد پس هر که به سوي آن­ها ميل کند از ما نيست و ما از آن­ها بيزاريم. و هر که منکر آن­ها گشته و آنان را ردّ کند مثل کسي است که با کفّار در رکاب رسول الله جهاد کند.[3] بنابراين اعمال و کارهاي خانقاهي آنان هيچ نوع ارزش معنوي و الهي ندارند.

2. مطلب ديگري که لازم است به آن توجه شود اين است که هيچ کدام از سلسله هاي درويشي نمي­تواند سلسله بعد از پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ باشد زيرا اولا پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ داراي سلسله­اي نبوده است تا به وسيله سلسله هاي صوفيان دوام پيدا کند. آن چه که حضرت محمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ براي بشر آورده دين مبين اسلام است که داراي قوانين و دستورات روشن و متعالي و عاري از هر گونه خرافات و مخفي کاري مي باشد. و بر طبق روايات شيعه و سني قرآن و اهل بيت ـ عليهم السلام ـ را براي هدايت و سعادت امت اسلام و ساير انسان ها بر جاي گذاشته است نه سلسله هاي صوفيان و درويشان را. و جدا شدن از اين دو ثقل را گمراهي و شقاوت ابدي قرار داده است.[4]

ثانياً تصوف بنا بر انچه که همه تاريخ نويسان و حتي خود صوفيان گفته اند در اواخر قرن دوم هجري در ميان مسلمين پديد آمده است و سلسله هاي آن به نام هاي مختلف در قرون بعدي تشکل پيدا کرده اند و فرقه قادريه چنان چه قبلاً به آن اشاره شد در قرن ششم هجري پديد آمده است. پس اين ادعا که سلسله قادريه کسنزانيه و يا ساير فرقه هاي صوفيه در ادامه سلسله پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ قرار داشته باشد کاملا بي پايه است و کوچکترين دليلي بر اين اتصال وجود ندارد. پس ازين جهت نيز آنان هيچ اساسي ندارد و خوانندگي همراه با موسيقي آنان براي مدح رسول خدا داراي ارزش اسلامي نمي باشد تا براي آنان مقام معنوي و الهي حساب گردد.

3. مطلب ديگري که در اين باره قابل توجه است اين است که تمام فقهاء سني و شيعه بر خلاف درويشان و تصوف موضع دارند و آن را بدعت در اسلام مي دانند و در هيچ زماني ديده نشده است که يک فقيه و عالم ديني اعم از شيعه و سني داخل طريقه هاي درويشان شده يا به آن ها گرايش پيدا کرده باشد و اين تضاد در بين عالمان ديني و صوفيان از بدو پيدايش تصوف تا عصر حاضر ادامه دارد. و اين به خاطر اين است که علما و فقهاء، متخصصين علوم ديني و شريعت مقدس اسلام هستند و مباني صوفيه را مخالف شريعت اسلام تشخيص داده اند و آن را پديده اي دانسته اند که با ذوق و سليقه هاي دروني و بروني برخي از اشخاص و پايه گذاران تصوف مبتني بر امور و عوامل خارج از حوزه اسلام به وجود آمده است. بنا برين کارها و رسومات خانقاهي آنان کاملا بدعت بوده و هيچ وجه شرعي ندارد.

اما آن چه که در مورد کرامات صوفيه نقل شده اند بيشترشان ساختگی و جعلی می باشد و حتی روح خود صوفيه از این اموری که به آنان نسبت داده شده آگاه نمی باشند. بنابراين نمی توان بر اين منقولات اعتماد نمود. ولی در عين حال اگر هم از آنان اموری خارق العاده صادر شده يا صادر شوند مطالب زير قابل طرح می باشد.

1. کارهاي عجيب و غريب آنان مثل شيشه خوردن و چاقو در بدن فرو بردن و امثال آن ها که جز تردستي و شعبده بازي و جفر و طلسم چيزي ديگري نمي تواند باشد بايد گفته شود که بين اين تردستي ها و شعبده بازي ها و حقانيت طريقه، سلسله، دين و مذهب کوچکترين ملازمه عقلي و حتي عرفي وجود ندارد زيرا اولاً اين گونه اعمال ناشي از علومي است که قابل آموزش و تعلّم است و اختصاص به فرد، گروه، مذهب، فرقه و دين خاصي ندارد و لذا مشرکين و کفار، شعبده بازي هاي فني تر و دقيق تر را مي توانند انجام بدهند.

ثانياً حقانيت دين و مذهب و هر نوع اعتقاد کردار و روش هاي عملي با معيارها و براهين عقلي و عقلاني و شرعي قابل اثبات مي باشد و هيچ دين و مذهبي براي اثبات حقانيتش و اثبات مقام معنوي شان به اين گونه امور متمسک نشده اند. و اجراء اين گونه تردستي ها جز براي عوام فريبي و سرگرمي انگيزه ديگري نمي تواند داشته باشد.

2. اقتضاء دين و مذهب و کارهاي حق اين است که به صورت شفاف در انظار و افکار عموم و در ميدان تضارب آراء و استدلال قد علم کند تا حقانيت آن براي همگان روشن شود و در صورت پذيرفتن به سعادت واقعي برسند چنان چه پيامبر خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و جانشينان آن حضرت چنين کردند و هم چنين علما و فقهاء به پيروي از آنها هيچ دستور و حکم اسلامي را مخفي نمي دارند و تمام مسلمين در مساجد و اماکن ديگر، برنامه هاي عملي اسلام را علناً انجام مي دهند و عقايد اسلامي را بازگو مي کنند بنابراين حق نبايد در کنج خانقاه ها به صورت مرموزانه بخزد و قدرت هيچ گونه دعوت مبتني بر برهان و استدلال را نداشته باشد و به جاي آن شعبده بازي و سحر و جادو را دليل بر حقانيت خودشان ارائه دهند و در نتيجه اين رفتار و اعمال مشکوک و سّري شان در محدوده خانقاه ها مايه انحراف و گمراهي ديگران شود.

اما بعضي از کارهاي خارق العاده­اي که از جنس شعبده و سحر نمی­باشند و از صوفيان صادر مي­شود و نيز حالات روحاني عجيب و غريبي که بر آنان عارض مي­گردند در ضمن اين که ربطی به حقانيت راه و مذهب ندارد، هيچ نوع ارزش علمي و معنوي که موجبات سعادت بشر را فراهم کند ندارد بلکه حتي موجب هدايت و سعادت خود درويش هم نمي­شود و فقط به عنوان سرگرمي تماشاچيان مي­تواند مطرح باشد.

به هر حال اين اموري که از صوفيان صادر مي­شوند به همان علتي صادر مي­شوند که مرتاضان غير مسلمانان
مي­توانند امور خارق العاده را ايجاد کنند. و مسئله الهي بودن و عنايت و لطف خداوندي هيچ گونه ربطي به اين امور ندارد بلکه اين امور از اسباب متسانخ با خود آن ها توسط نفس مرتاض، صوفي و ساحر در خارج محقق مي­شوند. علامه طباطائي در اين رابطه مي­فرمايد: حوادث عجيب و غريبي که حکايت مي­شود از نفوس صلحاء به عنوان کرامت و نيز از نفوس غير اهل صلاح صادر مي­شوند؛ اکثر آنان از اسباب قريب آن­ها غافل­اند و آن امور خارق العاده را بدون توسط در واسطه­اي به خدا نسبت مي­دهند و لو اين نسبت به يک معني درست است چنان چه که در اسباب مادي نيز چنين نسبتي قابل صدق است؛ لکن اسباب قريب در امور نفساني نيز در کار است که موجب ايجاد کارهاي مسانخ با آن­ها مي­شود.[5]

با توجه به مطالبي که ذکر شد، اين کارهاي درويشان نه تنها فاقد ارزش معنوي و اسلامي است، بلکه از ديدگاه شرع مقدس اسلام حرام بوده و باعث فريب دادن و گمراه کردن مردم عوام مي­شوند و کوچکترين مقام معنوي و الهي را براي آنان ثابت نمي­کنند بلکه بر عکس دليل بر گمراهي آنان و عدم پاي بندي آنان به شريعت مقدس اسلام مي­باشد.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ تحفة الاخيار، محمد طاهر قمي.

2ـ عارف و صوفي چه مي گويد؟، جواد تهراني.

3ـ در خانقاه بيدخت چه مي­گذرد؟، محمد مدني.

 


[1] . عبد الحميد، الشرواني، حواشي الشرواني، بيروت، دار احياء التراث العربي، ج3، ص88؛ محمد بن اشربيني، المحتاج، بيروت، دار احياء التراث، 1377ق، ج1، ص329.

[2] . مجلسي، محمد باقر ، بحار الانوار، تهران، المکتبه الاسلاميه، بي تا، ج77، ص93.

[3] . محدث نوري، مستدرک الؤسائل، قم، آل البيت، 1408ق، ج12، ص323.

[4] . المتقي هندي، کنز العمال، بيروت، موسسه الرساله ، بي تا، ج1، ص172، ح873.

[5] . طباطبائي، سيد محمد حسين، الميزان، موسسه نشر اسلامي، بي تا، ج6، ص190.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
25 تیر 01
بازدید
۸۷
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.