در مورد مولوي و عرفان مولوي و اينكه مولوي چه طرفداران و چه م...

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

در مورد مولوي و عرفان مولوي و اينكه مولوي چه طرفداران و چه مخالفاني دارد؟
پاسخ کارشناسی

پاسخ

جلال الدين محمد بلخي رومي معروف به مولوي، صاحب كتاب مثنوي از صوفيان بزرگ اسلام است و در رديف اول شعراي ايران زمين مي باشد. او در سال 604 هـ . ق به روزگار سلطنت سلطان محمد خوارزمشاه ديده به جهان گشود. خاندان او از چند نسل پيش، در بلخ سكونت گزيده بودند كه در آن روز خاك ايران بود و مولوي هم به زبان فارسي سخن مي گفت. البته از طرفي هم چون از جواني با خانواده اش در آناطولي اقامت داشت و آناطولي پيشترها بخشي از امپراطوري روم (بيزانس شرقي يا تركيه فعلي) بوده، به همين مناسبت وي به «رومي» شهرت يافته است گر چه اصالتاً اهل بلخ است و او را «بلخي» نيز مي نامند.[1]
مولوي در ابتدا به تدريس اشتغال داشت تا آن كه با شمس تبريزي عارف معروف بر خورد، سخت مجذوب او گرديد و ترك همه چيز كرد. ديوان غزلش هم به نام شمس است و در مثنوي مكرر با سوز و گداز از او ياد كرده است. مولوي در سال 672 هـ ق در گذشته است.[2]
شخصيت مولوي و افكار و انديشه هاي وي، ابعاد گوناگون و متنوعي دارد. ما جهت پاسخ كافي و وافي به سوال مبحث خود را پيرامون دو محور مطرح مي كنيم. در محور اول به امتيازاتي كه در مورد وي از سوي طرفداران و علاقمندان بيان شده مي پردازيم و در محور دوم به نقدهايي كه از سوي مخالفان شده اشاره مي كنيم:
1. بدون ترديد جلال الدين رومي از امتيازهاي فراواني برخوردار است. امتيازهايي كه او را به صورت يك شخصيت تاريخي درآورده است. نكته ها و سخنان لطيف و آموزنده، گستردگي و تنوع مطالب، برداشت ها و پردازش هاي عرفاني در مثنوي، همچنين شور و حال و عشقي كه از غزليات وي (در ديوان شمس تبريزي) مي جوشد، نادر و كم نظير است.[3] همچنين اوج هيجان و انقلاب روحي وي و كوشش در جهت هماهنگ سازي ميان انديشه و دل را از ويژگي هاي مولوي مي دانند.[4] طرفداران مولوي بر خلاف مخالفين وي او را صوفي نمي دانند و اصطلاحات صوفيانه اي را كه او در اشعار خويش استفاده كرده در واقع قياسات تمثيلي و تشبيهات شاعرانه اي مي دانند كه اين شاعر توانمند در تاييد و اثبات عقايد ديني و مباني قرآن و… استفاده كرده است.[5]
علامه محمد تقي جعفري در اين باره تصريح كرده اند كه «كتاب مثنوي مولوي بزرگترين خدمات را براي متفكرين انجام داده است و ديدگاه انديشمندان را توسعه بخشيده و آنها را به اعماق مطالب مي برد. مطالعه دقيق و همه جانبه، مثنوي در ايجاد حالت روحاني و هيجان عشق به مفاهيم الهي براي متفكرين سهم بسزايي داشته و از آن جهت كه سر تا سر استشهاد و تفسير آيات قرآني و روايات اخلاقي مربوط به ساير معارف است توانسته است استقلال انديشه و هيجان روحي جلال الدين را از ساير مكاتب حفظ نمايد.[6]
همچنين از امتيازات ديگر مولانا اين است كه در صف عرفاي اسلامي قرار دارد و در اشعار مختلفي از وي خصوصا در مثنوي مي توان به جهان بيني عرفاني او پي برد. وحدت وجود، سريان و جريان عشق و محبت در تمام ذرات عالم وجود، عالم اكبر بودن انسان، قطع و جدايي انسان از تعلقات دنيوي از اصول و اركان جهان بيني عرفاني است كه در اشعار او به چشم مي خورد. همچنين مولوي كوشيده است تا مباني صعب عرفاني را با بياني جذاب در قالب شعر و ادبيات فارسي، تنزل دهد.[7]
2. متقابلا، مولوي اشتباهها و ضعف هايي ـ چه در عرصه الفاظ و قالب و چه در عرصه محتوا و مضمون ـ دارد كه بررسي آن مجال وسيعي مي طلبد و به صورت تفصيلي از سوي مخالفان او بيان شده است. از جمله ستايش از معاويه و بني عباس، كافر قلمداد كردن ابوطالب پدر بزرگوار اميرالمومنين ـ عليه السلام ـ، تسامح در موضوع مهدويت و اين كه فرقي نيست كه مهدي موعود ـ عجل الله تعالي فرجه الشريف ـ از نسل علي باشد يا از نسل عمر، نقل احاديث جعلي و ضعيف و استناد به آنها، مطرح كردن برخي افكار و آداب تصوف، برخي الفاظ و تعبير هاي زشت و نامتناسب و… نمونه هايي از لغزش هاي مولوي است كه از سوي مخالفان مطرح شده است.[8]
از جمله نقدهايي كه مخالفان و معترضان به مولوي به صورت مبسوط در مورد آن صحبت كرده اند و آنرا عيبي بزرگ براي او مي دانند آن است كه مولوي، صوفي است و از اشعار او مي توان دريافت كه كتاب و سنت را نيز به منظور ترويج آراء تصوف استخدام كرده است.[9]
همچنين سقوط تكاليف از صوفي واصل كه از اركان عقايد تصوف مي باشد و اشاره به آن توسط مولوي در مثنوي از شواهد و دلايل مخالفين مولوي به صوفي بودن اوست.[10] مولوي در جاي جاي مثنوي به عقايد و آداب مذاهب تصوف اشاره كرده است.[11]
اصولا مي توان گفت مخالفين مولوي دو دسته اند: دسته اول كساني هستند كه اصولا مخالف مرام و مسلك تصوف اند و مثنوي را هم از آن جهت كه متضمن مطالب صوفيانه و مروج آن است مورد انتقاد قرار مي دهند. اين دسته معتقدند جوهر تصوف انحراف از دين و شريعت و مباني آن مخالف قرآن و احاديث است.
دسته دوم هم گروهي هستند كه بر تصوف خاص مولوي و طريقه و افكار وي اعتراض دارند. در ميان دسته دوم علاوه بر متشرعين و فقها و… برخي از صوفيان و مشايخ آنها نيز ديده مي شوند.[12] از جمله علماي مخالف مثنوي (و طبعا مولوي) علامه محمد باقر مجلسي ـ رحمة الله عليه ـ است كه در اواخر كتاب عين الحياة مي فرمايد: در هيچ صفحه اي از صفحات مثنوي نيست كه اشاره به جبر يا وحدت وجود يا سقوط عبادات يا غير اين ها از اعتقادات فاسده نكرده باشد.[13]

معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. مباني عرفان و احوال عارفان، تاليف دكتر علي اصغر حلبي.
2. نقدي بر مثنوي، تاليف مرحوم آيت الله ميرزا علي اكبر مصلايي و مرحوم آيت الله سيد جواد مدرسي.
3. سماع، عرفان و مولوي، تاليف سيد محمد علي مدرسي (طباطبايي).
4. تفسير و نقد و تحليل مثنوي، تاليف علامه محمد تقي جعفري.
5. شرحي بر مثنوي، دكتر سيد جعفر شهيدي.

پي نوشت ها:
[1] . حلبي، علي اصغر، مباني عرفان و احوال عارفان، ص573 و574، انتشارات اساطير، اول، 1376ش.
[2] . مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، ج23، ص61، انتشارات صدرا، اول، 1383ش.
[3] . مدرسي (طباطبايي)، سيد محمد علي، سماع عرفان و مولوي، ص13، انتشارات يزدان، اول، 1378ش.
[4] . جعفري، محمد تقي، تفسير و نقد و تحليل مثنوي، ج1، ص6ـ10، انتشارات اسلامي، هشتم، 1361ش.
[5] . همان، ص11.
[6] . همان، ص13 و14.
[7] . حلبي، علي اصغر، مباني عرفان و احوال عارفان، ص589 تا 604، انتشارات اساطير، اول، 1376ش.
[8] . مدرسي (طباطبايي)، سيد محمد علي، سماع عرفان و مولوي، ص13، انتشارات يزدان، اول، 1378ش.
[9] . مصلايي يزدي و مدرسي يزدي، ميرزا علي اكبر و سيد جواد، نقدي بر مثنوي، ص254، انتشارات انصاريان، اول، 1375.
[10] . همان، ص288.
[11] . همان، ص309 به بعد.
[12] . همان، ص476 و 477.
[13] . همان، ص483 و 486.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
31 تیر 93
بازدید
۱٬۲۳۶
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.