اگر حلاج در کتب ما رد شده چرا علامه طباطبايي (ره) در اشعارشان به او مثال مي زنند؟
اگر حلاج در کتب ما رد شده چرا علامه طباطبايي (ره) در اشعارشان به او مثال مي زنند؟
پرسش
پاسخ
با توجه به اين که حلاج يکي از سران متصوفه بوده است، تمام علماي اسلام به آن انتقادهائي داشتهاند و او را شخصيتي منحرف ميدانند و لذا انتقادهاي زيادي در اين زمينه به او شده است و کتابهاي زيادي در اين زمينه به رشته تحرير در آمده و تمام عالمان ديني اعم از عارف ـ فيلسوف و فقيه نسبت به او ايراداتي دارند و حتي بعضي از علماي متصوفه به او ايراداتي گرفتهاند که بد نيست به بخشي از آنها اشاره نمائيم.
از علماي شيعه نزديک به 50 عالم شيعي در مورد او اشکالاتي دارند که از عالمان معاصر امام خميني (ره) آيت الله خوئي، علامه نمازي، علامه جعفري، علامه محمد حسين حسيني طهراني، علامه طباطبايي و عالمان ديگري را ميتوان نام برد.
شاگردان علامه طباطبايي نيز به تبع ايشان حلاج را شخصي مطرود و مذموم ميدانند و در کتابهاي خود به اين مسئله اشاره نمودهاند، علامه سيد محمد حسين حسيني تهراني در کتاب خود روح مجرد از قول استاد خود علامه طباطبائي چنين ميگويد:
علت انحراف حلاج اين بود که خودسر و يله بود و استادي براي خود نداشت و همين موجب انحراف او شد و خطراتي را ببار آورد.
سيد هاشم حداد يکي ديگر از شاگردان استاد قاضي طباطبائي و استاد علامه طباطبائي و از هم دورههاي علامه طباطبائي بوده است در مورد حلاج ميگويد: در آنچه از حلاج نقل شده است مطالبي است که دلالت بر نقصان او مي کند و از صدر اسلام تاکنون کسي به جامعيت علامه قاضي طباطبائي نيامده و ابدا از ايشان يا احدي از شاگردان او (مثل ايت الله بهجت ـ آيت الله دستغيب ـ خود علامه طباطبايي، امام خميني و...) اين گونه مطالبي که از حلاج نقل شده، نيامده و ديده نشده است.[1]
ما در آثار علامه طباطبائي و اشعار او چيزي نيافتيم که دلالت بر تمجيد حلاج داشته باشد بلکه در جاي جاي تفسير الميزان خود تصوف را به شدت ردّ نموده است.
از جمله در سوره مائده ذيل آيات 15 ـ 19 و همچنين مي فرمايد در دوران خلفا مکتبي بين مسلمانان خودنمائي کرد البته نه به عنوان تصوف بلکه به عنوان زهد گرائي ولي در اوايل بني عباس با پيدايش رجالي از متصوفه مانند بايزيد شبلي و جنيد و معروف کرخي و غير آنان پديدار شدند اين طايفه زماني که ادعاي کرامات کردند و مطالبي را که با ظواهر دين و حکم عقل متناقض بودند به زبان آوردند و ادعايي کردند که بر اين معاني صحيح فهم اهل ظاهر نمي رسد، بر فقها و عامه مسلمين گران تمام شد و آنان را انکار نمودند و از آن ها تبرئه جسته و مورد تکفير شان قرار دادند.[2]
امّا اين که چرا بعضي عارفان نيکو سيرت در اشعار خود نامي از او برده اند، نه به معني تأئيد و ترويج حرف هاي او يا سيره و روش و افکار او مي باشد بلکه شاعر براي اين که مقصود خود را بهتر به مخاطب بفهماند آن را به شخص يا چيزي تشبيه ميکند که در ذهن مخاطب مظهر يا نماد چيزي قرار گرفته است و معني شعر او را بهتر متوجه مي شود.
در اين گونه اشعار به دليل اين که منصور حلاج شخص استوار و محکمي در عقيده خود بود و خيلي پافشاري مي کرد و مشکلات زيادي را در راه ابزار عقيده باطلش متحمل شد و محروميتهائي را در راه عقيده باطل خود به جان خريد و تا آخر دست از افکار خود برنداشت تا به دارش آويختند و کشته شد، سمبلي براي مقاومت و نمادي از صبر شناخته شد. و گاهي نيز اگر در شعر بعضي آمده براي اين بوده که شعرموزون شود.
البته دلايل ديگري هم شايد در اين زمينه باشد که ما در حد اين پاسخ گوئي به همين مقدار بسنده کرديم.
امام رضا ـ عليه السلام ـ فرمودند: «من ذکر عنده الصوفيه و لم ينکرهم بلسانه و قلبه فليس منا و من انکرهم فکأنما جاهد الکفار بين يدي رسول الله ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ » هر کس نزد او از صوفيه سخن به ميان آيد و با زبان و دلش انکار نکند از ما نيست و هر کس صوفيه را انکار کند گويا در حضور پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ با کفار جهاد کرده است.[3]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ شرح جنود عقل و جهل، امام خميني.
3ـ امام خميني، ره عشق، ص35.
4ـ ترجمه تفسير الميزان، ج5، ص457 و 458، علامه طباطبائي.
5. شيعه در اسلام، ص110 به بعد.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 25 تیر 01
- بازدید
- ۶۵۲
اگر حلاج در کتب ما رد شده چرا علامه طباطبايي (ره) در اشعارشان به او مثال مي زنند؟
- نشان کردن
پرسش
اگر حلاج در کتب ما رد شده چرا علامه طباطبايي (ره) در اشعارشان به او مثال مي زنند؟
پاسخ
با توجه به اين که حلاج يکي از سران متصوفه بوده است، تمام علماي اسلام به آن انتقادهائي داشتهاند و او را شخصيتي منحرف ميدانند و لذا انتقادهاي زيادي در اين زمينه به او شده است و کتابهاي زيادي در اين زمينه به رشته تحرير در آمده و تمام عالمان ديني اعم از عارف ـ فيلسوف و فقيه نسبت به او ايراداتي دارند و حتي بعضي از علماي متصوفه به او ايراداتي گرفتهاند که بد نيست به بخشي از آنها اشاره نمائيم.
از علماي شيعه نزديک به 50 عالم شيعي در مورد او اشکالاتي دارند که از عالمان معاصر امام خميني (ره) آيت الله خوئي، علامه نمازي، علامه جعفري، علامه محمد حسين حسيني طهراني، علامه طباطبايي و عالمان ديگري را ميتوان نام برد.
شاگردان علامه طباطبايي نيز به تبع ايشان حلاج را شخصي مطرود و مذموم ميدانند و در کتابهاي خود به اين مسئله اشاره نمودهاند، علامه سيد محمد حسين حسيني تهراني در کتاب خود روح مجرد از قول استاد خود علامه طباطبائي چنين ميگويد:
علت انحراف حلاج اين بود که خودسر و يله بود و استادي براي خود نداشت و همين موجب انحراف او شد و خطراتي را ببار آورد.
سيد هاشم حداد يکي ديگر از شاگردان استاد قاضي طباطبائي و استاد علامه طباطبائي و از هم دورههاي علامه طباطبائي بوده است در مورد حلاج ميگويد: در آنچه از حلاج نقل شده است مطالبي است که دلالت بر نقصان او مي کند و از صدر اسلام تاکنون کسي به جامعيت علامه قاضي طباطبائي نيامده و ابدا از ايشان يا احدي از شاگردان او (مثل ايت الله بهجت ـ آيت الله دستغيب ـ خود علامه طباطبايي، امام خميني و...) اين گونه مطالبي که از حلاج نقل شده، نيامده و ديده نشده است.[1]
ما در آثار علامه طباطبائي و اشعار او چيزي نيافتيم که دلالت بر تمجيد حلاج داشته باشد بلکه در جاي جاي تفسير الميزان خود تصوف را به شدت ردّ نموده است.
از جمله در سوره مائده ذيل آيات 15 ـ 19 و همچنين مي فرمايد در دوران خلفا مکتبي بين مسلمانان خودنمائي کرد البته نه به عنوان تصوف بلکه به عنوان زهد گرائي ولي در اوايل بني عباس با پيدايش رجالي از متصوفه مانند بايزيد شبلي و جنيد و معروف کرخي و غير آنان پديدار شدند اين طايفه زماني که ادعاي کرامات کردند و مطالبي را که با ظواهر دين و حکم عقل متناقض بودند به زبان آوردند و ادعايي کردند که بر اين معاني صحيح فهم اهل ظاهر نمي رسد، بر فقها و عامه مسلمين گران تمام شد و آنان را انکار نمودند و از آن ها تبرئه جسته و مورد تکفير شان قرار دادند.[2]
امّا اين که چرا بعضي عارفان نيکو سيرت در اشعار خود نامي از او برده اند، نه به معني تأئيد و ترويج حرف هاي او يا سيره و روش و افکار او مي باشد بلکه شاعر براي اين که مقصود خود را بهتر به مخاطب بفهماند آن را به شخص يا چيزي تشبيه ميکند که در ذهن مخاطب مظهر يا نماد چيزي قرار گرفته است و معني شعر او را بهتر متوجه مي شود.
در اين گونه اشعار به دليل اين که منصور حلاج شخص استوار و محکمي در عقيده خود بود و خيلي پافشاري مي کرد و مشکلات زيادي را در راه ابزار عقيده باطلش متحمل شد و محروميتهائي را در راه عقيده باطل خود به جان خريد و تا آخر دست از افکار خود برنداشت تا به دارش آويختند و کشته شد، سمبلي براي مقاومت و نمادي از صبر شناخته شد. و گاهي نيز اگر در شعر بعضي آمده براي اين بوده که شعرموزون شود.
البته دلايل ديگري هم شايد در اين زمينه باشد که ما در حد اين پاسخ گوئي به همين مقدار بسنده کرديم.
امام رضا ـ عليه السلام ـ فرمودند: «من ذکر عنده الصوفيه و لم ينکرهم بلسانه و قلبه فليس منا و من انکرهم فکأنما جاهد الکفار بين يدي رسول الله ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ » هر کس نزد او از صوفيه سخن به ميان آيد و با زبان و دلش انکار نکند از ما نيست و هر کس صوفيه را انکار کند گويا در حضور پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ با کفار جهاد کرده است.[3]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ شرح جنود عقل و جهل، امام خميني.
3ـ امام خميني، ره عشق، ص35.
4ـ ترجمه تفسير الميزان، ج5، ص457 و 458، علامه طباطبائي.
5. شيعه در اسلام، ص110 به بعد.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 25 تیر 01
- بازدید
- ۶۵۲
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.