اين­که شيخ عبد القادر گيلاني و حاج ملاّ هادي سبزواري و سلطان...

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

اين­که شيخ عبد القادر گيلاني و حاج ملاّ هادي سبزواري و سلطانعلي گنابادي از صوفيه بوده اند آيا درست است؟
پاسخ کارشناسی

پاسخ

جهت اطلاع از صوفي گري افراد فوق هر کدام به صورت جداگانه مورد بررسي قرار داده مي شود.

الف: سلطانعلي گنابادي
ملا محمد سلطان گنابادي مشهور به سلطانعلي شاه، در سال 1251ق در بيدخت گناباد متولد شد، تحصيلات مقدماتي را در زادگاه خود گذراند و مدّتي نيز در مشهد به تحصيل علم پرداخت و پس از آن به نجف اشرف رفته و به گفته کيوان قزويني يک يا دو جلسه در درس شيخ مرتضي انصاري شرکت نموده و بعد درس شيخ را ترک کرده و سراغ چند نفر ديگر رفت امّا در اين موارد نيز دوام چنداني نياورد.[1] بعد از چند سال به ايران آمد و در مدرسه سپهسالار تهران ادّعاي بابيگري و بهائيگري کرد و آن گونه که سلطان حسين تابنده مي گويد: «زماني که ملا سلطان در مدرسه سيد نصير الدين تلمذ مي نمود به اتهام بابيگري از ترس مردم که قصد او را داشتند درب حجره را باز گذاشته و بدون اثاثيه به سبزوار فرار نمود.»[2]
پس از اينکه ملا محمد کاظم اصفهاني معروف به سعادت عليشاه به سبزوار رفت و مرحوم ملاّ هادي سبزواري او را تحويل نگرفت ملاّ سلطان شيفته او شد و به اصفهان رفته و رسماً صوفي گرديد.[3] و بعدها به بيدخت برگشته و پس از فوت سعادت عليشاه اصفهاني ادّعاي قطبيت نمود.
ايشان در ابتداي اقامت در گناباد هيچگاه دم از تصوف نمي زد امّا کم کم با حيله هاي مختلف دل هاي مردم را به خود جذب کرده و علم تصوف را بر افراشت و عده اي را در خانقاه بيدخت جمع کرده و با توسّل به خشونت اقدام به صوفي کردن مردم مسلمان منطقه و سرکوبي مخالفان خود نمود.[4] عدّه اي از مومنين و صالحان گناباد و بيدخت عقايد او را نوشته و به مرجع مقام عالم تشيع يعني آخوند ملا محمد کاظم خراساني در نجف اشرف ارائه دادند و حضرت آخوند(ره) فتوا به ارتداد او داد شخصي به نام حاج ابوتراب اعلام کرد هر کس فتواي مبارک حضرت آخوند خراساني را به مرحله اجرا در آورد به او جايزه مي دهد که اين حکم در سحرگاه 26 ربيع الاول 1327 هجري قمري توسط جوانان بيدخت اجراء گرديد. و جسد وي در چاه مستراح افتاد.[5] پس از او پسرش نور عليشاه ثاني جانشين او شد که با همدستي با حکومت وقت در منطقه گناباد کشتاري راه انداخت که هنوز هم شهرت دارد.[6]

ب: عبد القادر گيلاني
شيخ محي الدين ابو محمد عبد القادر بن ابي صالح به روايتي در شب اوّل رمضان 471 هجري قمري در روستاي بشتير متولد شده است و وفات او را سال 561 ذکر کرده اند.[7] وي در آغاز تحصيل نزد ابو زکرياي تبريزي علوم ادبي را فرا گرفت و در سن هجده سالگي به بغداد رفت و در آن جا علم حديث و فقه را آموخت.[8] استاد وي در فقه مذهب حنبلي ابو الوفاء بن عقيل بود و مباني تصوف و صوفي گري را نزد ابو الخير الحمادّ الدباس کسب کرد.[9] وي در طول اين مدت به رياضت و عزلت نشيني صوفيانه روي آورد و نيز در مدرسه علي بن ابي سعد مخرمي به تدريس پرداخت و بدين ترتيب شهرتش گسترش يافت.[10] وي خرقه مشايخ را از ابو سعيد مخرمي گرفته است. فرقه صوفي منسوب به او به نام قادريه هم اکنون از بزرگترين فرقه هاي صوفي سني به شمار مي رود که امروز در مناطق مختلف جهان و در ايران بيشتر در ناحيه کردستان حضور دارند دراويش قادري عمدتاً داراي گيسوان بلند هستند و شارب بلند مي­گذارند.[11]
براي عبد القادر در کتابهاي صوفيه کرامتهاي متعددي ذکر شده که بيشتر آن ها شبيه خرافات است و ارزش اعتنا کردن را ندارد.[12]

ج: ملاّ هادي سبزواري
ملا هادي سبزواري از بزرگترين فيلسوفان و متکلمان اسلامي در طي چند صد سال گذشته به شمار مي رود.[13] در مورد تمايل وي به مشرب صوفي گري اقوال مختلفي وجود دارد: «حاجي ملاّ هادي سبزواري با اين که در اصفهان در حوزه تدريس حکيم نوري که از مخالفان سرسخت تصوف بوده تلمذ کرده لکن نسبت به صوفيه و عرفاء نظر مخالف نداشت.[14] وي ظاهراً در مدت اقامت در کرمان با بعضي از متصوفه آشنائي يافته بود و حتي به طيّ مراحل سلوک پرداخته بود. ديوان اشعارش با تخلص اسرار و شرح اسرار مثنوي او و همچنين شرح دعاء جوشن کبير گرايش هاي عرفاني او را نشان مي دهد چنانچه طرز زندگي درويشانه و شيوه وي، در تعليم طريق متألهين در حکمت نيز خود حاکي از همين توافق مشرب او با طريقه صوفيه است.»[15] سيد هبة الله جذبي نيز سعي کرده است ملاّ هادي سبزواري را يک صوفي تمام عيار جلوه دهد چنان چه مي نويسد: «مرحوم حاج ملاّ هادي سبزواري شاگردان را به زيارت سعادت عليشاه اصفهاني امر فرمود»[16] يا در جاي ديگر به دروغ مي نويسد: «و جناب حاج ملاّ هادي درس را تعطيل کرده به شاگردان مي فرمايد که مرد عارف بزرگي (منظور همان سعادت عليشاه است) وارد شده برويد او را زيارت کنيد.»[17]
اين ديدگاه خود متصوفه درباره ملاّ هادي سبزواري بود. امّا واقعيت اين است که آن جناب جزء هيچ يک از فرقه هاي صوفي نبوده (همچنان که اين مطلب را خود متصوفه مسکوت گذاشته اند) و از آن جا که صوفيه در طول تاريخ هر جا عارفي کامل را ديده اند سعي کرده اند او را صوفي بنامند.[18] تا خود را ترويج کنند به حاجي سبزواري نيز تهمت ها زدند و اشعار به جاي مانده از وي نيز نهايتاً دلالت بر نزديکي او با تصوف و عدم مخالفت با آن دارد و هيچ دليل و مدرک تاريخي نمي تواند ثابت کند که سبزواري جزء فرقه هاي صوفي بوده است.
از مباحث گذشته اين نتيجه به دست مي آيد که:
ملا سلطان محمد گنابادي صوفي بوده و مؤسس فرقه نعمة اللهي گنابادي مي باشد و نيز عبد القادر گيلاني از صوفيان بزرگ اهل سنت بوده و فرقه قادريه منسوب به او مي باشد امّا ملا هادي سبزواري هر چند برخي اشعارش ميل او به تصوف را نشان مي دهد اما عارفي کامل بوده و جزء هيچيک از فرقه هاي صوفيه نبوده است.

معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1ـ راز گشا، تأليف کيوان قزويني.
2ـ درخانقاه بيدخت چه مي گذرد، تاليف محمد مدني.
3ـ آسيب شناسي عرفان، تاليف عبد الرضا بار فروش.
4ـ رهبران ضلالت، امير علي مستوفيان.
 
پي نوشت ها:
[1] . جزوه آموزشي نقد و بررسي تصوف، ص 30.
[2] . معاونت تبليغ و آموزشهاي کاربردي حوزه علميه قم، جزوه آموزشي نقد و بررسي تصوف، ص 31، به نقل از نابغه علم و عرفان.
[3] . همان و جذبي، سيد هبة الله، باب ولايت و راه هدايت، تهران، حقيقت، اول 1381، ص 135 به بعد.
[4] . رک: مدني، محمد، در خانقاه بيدخت چه مي گذرد؟ قم، بوستان کتاب، چهارم 1385، فصل دوم و سوّم.
[5] . همان، صفحه 172.
[6] . همان، ص 174 به بعد.
[7] . جزوه آموزشي نقد و بررسي تصوف، ص 52.
[8] . محمد علي بهبهاني (آل آقا)، خيراتيه در ابطال طريقه صوفيه، موسسه علامه وحيد بهبهاني، جلد اول ص 401.
[9] . همان، صفحه 403.
[10] . جزوه آموزشي نقد و بررسي تصوف ص 52.
[11] . همان، ص 52.
[12] . ر.ک: همان و خيراتيه در ابطال طريقه صوفيه، جلد اول، ص 399-403.
[13] . دايرة المعارف تشيع، نشر شهيد، سعيد محبي، تهران، ذيل واژه سبزواري (ملاّ هادي).
[14] . زرين کوب، عبد الحسين، دنباله جستجو در تصوف ايران، تهران، امير کبير، ششم، 1385 ص 349.
[15] . دنباله جستجو در تصوف ايران، ص 349.
[16] . باب ولايت و راه هدايت، ص 136.
[17] . همان، ص 150.
[18] . واحدي، سيد تقي، در کوي صوفيان، تهران، نخل دانش، چهارم، 1384، ص 146.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
31 تیر 93
بازدید
۱٬۶۴۷
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.