آیا این ادعا که براي شريعت و احکام ظاهری بايد يک راهنما داشت و براي طريقت و نزديکي قلبي...

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

 آیا این ادعا که براي شريعت و احکام ظاهری بايد يک راهنما داشت و براي طريقت و نزديکي قلبي به خدا راهنماي ديگر، درست است؟ آیا به غیر از انجام واجبات و ترک منکرات مگر وظيفه‌ای ديگري هم داریم؟ اگر جواب منفي است پس چرا خيلي از علما از رياضت و سختي کشيدن حرف ميزنند و اينکه بايد در راه رسيدن به خدا يک استاد داشت؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

این سخن از طرف فرقه­های صوفیه بیان شده است و از تصوف و مبانی آن در متون اسلامي که شامل قرآن و احادیث می­شود، هیچ اثری دیده نمی­شود، بلکه این مکتب از مکاتب بیگانه مثل بودیسم، مسیحیت، نو افلاطونيان جدید و امثال آن­ها وارد جامعه اسلامی شده است.[1]

صوفیه به این باور­اند و یا گمان می­کنند که دو نوع راه برای رسیدن به خدا وجود دارد یکی راه شریعت است که در قالب الفاظ و نوشتار وجود دارد که همان قرآن و احادیث می­باشد و راه دیگر، راه معنوی و باطنی است که در الفاظ و نوشتار نمی­گنجد و فقط در دل و قلوب اقطاب صوفیه قرار دارد و از راه باطن به دیگران منتقل می­کنند و اسم آن را طریقت گذاشته­اند. و لذا می­گویند، متصدی بیان احکام و شریعت امامان و فقهاء هستند و اقطاب صوفیه عهده دار راه باطنی می­باشند و از این طریق مردم را به صورت خاص هدایت می­کنند!

این در حالی است که پیامبر خدا ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ آورنده دین مبین اسلام  نجات امتش را در تمسک به قرآن و عترت دانسته و هیچ اشاره­ای به راه و هدایت باطنی نکرده و برای آن راهنمای خاصی را تعیین نکرده­اند، بلکه دو ثقل اکبر و اصغر (قرآن و اهل بیت) را راهنمای بشر قرار داده و تمسک به آنها را مایه هدایت و نجات از گمراهی دانسته­اند. بنابر این هر چیزی که خارج از این دو ثقل باشد از نگاه مذهب تشیع که همان اسلام واقعی است، هیچ ارزش دینی و معنوی نخواهد داشت لذا مذهب تشیع با تصوف و فرقه­های آن که هیچ ربطی به اسلام ندارند، در تضاد و تناقض می­باشند. و بستر اصلی تصوف مذهب اهل سنت است و لذا اقطاب اولیه آن تا قرن هشتم هجری همگی سنی مذهب بوده­اند. چون مذهب اهل سنت به خاطر دور شدن از اهل بیت ـ علیهم السلام ـ و معارف ناب آنان فاقد ابعاد معنوی گشته و روی این جهت برخی از آنان خواسته­اند این خلأ را با معنویت و ولایتی که خودشان ساخته­اند و هیچ ربطی به خداوند ندارد، در قالب تصوف و اقطاب آن مرتفع سازند. نویسندة غربی، این مطلب را این گونه بیان می­کند: «فرقه های صوفیه در اوج شکوفایی خود در دورة پیشا مدرن در جهان اهل سنت کانونی را برای بعد عاطفی و احساسی حوائج دین مؤمنان مشابه ایمان و دلبستگی­ای که در جهان شیعی نسبت به امامان (تشیع) وجود دارد فراهم کردند و به عنوان یک نیروی منسجم اجتماعی در جامعه به ویژه (و نه البته منحصراً) در میان طبقات پایین تر اجتماع عمل کردند»[2]

ولی در عین حال برخی از فرقه­های صوفیه مثل ذهبیه، مهدویه، نعمت اللهیه گنابادیه، خاکساريه و شاه مقصودیه خودشان را به مذهب تشیع نسبت می­دهند.

بنابراین ما در امر سير و سلوک و عبادت و تقرب به خداوند و تابع دستورات خدا و شرع مقدس اسلام مي­باشيم و هر امري که خارج از شريعت اسلام باشد نه تنها مايه تقرب به خدا و جلب رضايت او نمي­شود بلکه باعث مي­شود که انسان را از خدا دور نموده و گرفتار هواهاي نفساني و دام­هاي جذاب شيطاني نمايد. و لذا فقها و عرفاء اسلامي هيچ کدام در خانقاه و امثال اين اماکن رشد نکرده بلکه در کنار مردم در مساجد و منازل و مجالس تدريس و سخنراني به کمالات انساني رسيده­اند چون در دين اسلام هرگز به گوشه گيري و انزواي از مردم سفارش نشده است. زيرا دين مبين اسلام در چارچوب قرآن کريم و روايات معصومين براي هدايت بشر آمده و با پيروي از پيامبر خدا و ائمه اطهار و فقهاء و علما دين، ما مکلفيم که در راستاي هدايت مردم و ارشاد آنان و در ميان آن­ها خود را به کمال مطلوب رسانده و به سوي خدا سير و سلوک نمائيم نه در گوشه و کنج خانقاه به دور از خدمت به مردم و ارشاد آنان.

بنابراين سير و سلوک واقعي به سوي خدا و شناخت امام زمان در قالب عبادات مشروعه و اذکار و دعا­هاي مأثوره وساير رفتارهاي اخلاقي و اجتماعي براي هر انساني در هر مکان و زمان امکان پذير مي باشد. هر چند برخي از مکان­ها و زمان­ها مثل مساجد و ماه مبارک رمضان و رجب و شعبان و روزهاي جمعه ارزش عبادات را بيش تر مي­گردند اما ربطي به خلوص عمل ندارد چه اين که بيش تر کارهاي انسان در غير مسجد انجام مي­گيرد که در صورت خلوص مايه کمال و سعادت انسان مي­گردد.

به اتفاق همه مراجع تقليد شرکت در مراسم صوفيه که معمولا در خانقاه­ها تحت نظر مرشد و قطب و یا شیخ برپا مي شوند جايز نمي­باشد و آن را ترويج باطل مي­دانند و مسجد را بهترين جا براي انجام عبادت و دعاها و زيارت نامه­ها مي­دانند که اختصاص به هيچ گروهي ندارد، بلکه مسجد خانه خدا است و متعلق به همه مسلمين است و شرکت همگان به صورت يکسان در آن بلا مانع مي­باشد. اما راه و رسم صوفيان در چارچوب فرقه و خانقاه و امثال اين­ها با آموزه­هاي اسلام و مذهب تشيع موافق نمي­باشد.

فقهاي عظيم الشأن شيعه به پيروي از مكتب اهل بيت ـ عليه السلام ـ حضور در خانقاه را ولو به قصد دعا و عبادت و اجراي مراسم مذهبي جايز نمي­دانند. فقيه عالي قدر شيعه آيت الله گلپايگاني (قدس سره)‌ در جواب به كسي كه در خانقاه براي عبادت شركت مي­نموده، فرموده است: «واضح است كه معبد مسلمانان مسجد است و رفتن به خانقاه اگر براي اين باشد كه گمان كنيد آنجا خصوصيت و شرافتي بر ساير امكنه دارد بدعت و حرام است و علاوه اين تشكيلات، موجب تفرقه بين مسلمين و اختلاف و ضعف آنها مي­شود و ذكرهائي كه در آنجا خوانده مي­شود اگر سند و مدرك معتبر نداشته باشد خواندنش به قصد ورود جايز نيست و اگر عبادت آن هم با عقايد حقه موافق نباشد خواندنش مطلقاً حرام است»[3] همچنين رفتن به خانقاه جهت سوگواري ائمه اطهار ـ عليه السلام ـ و اقامه فاتحه براي اموات و منبر رفتن در آنجا جهت ختم فواتح و كمك به ساختمان خانقاه را ترويج باطل و جايز ندانسته است.[4]

آيت الله گلپايگاني پس از نفي و ردٌ تصوف مي گويد که حق در راه سلوک به سوي خدا راه و روشي است که اصحاب ائمه (رضوان الله عليهم) به متابعت از ائمه اطهار ـ عليهم السلام ـ رفته­اند و علماء ابرار و صلحاء شيعه و اسلاف آنان از آنها تبعيت کرده­اند. و هر چيزي که با اين روش مخالف باشد بدعت و گمراهي است. پس هيچ روشي در عبادت و هيچ طريقه اي و هيچ رياضتي در مجاهده ء نفس و تزکيه و تهذيب آن غير از آن چه که از کتاب و سنت نبوي و ائمه اطهار استفاده مي­شود وجود ندارد. و لذا دوري از آن چه­که صوفيه اختراع کرده­اند از قبيل سلاسل شان و پيروي از غير فقهاء در مسئله رياضت و جدايي بين شريعت و طريقت، واجب است. و به گردن گرفتن راه و طريق آنان و رکون به سوي آنها جايز نيست و هيچ کسي از علماء اماميه را نمي بينيم مسلک صوفيه را رفته باشد يا عقيده آنان را پسنديده باشد. خداوند مسلمانان را از شرور مبدعين حفظ نمايد انشاالله العالم».[5]

و نيز پس از اين که شرکت در خانقاه و رياضت و سير و سلوک صوفيان را ترويج باطل مي­داند را ه صحيح سير و سلوک را منحصر در انجام عبادات بر طبق رساله مرجع تقليد دانسته چنين مي­گويد:« براي عبادت به مسجد برويد و براي رياضت مطابق رساله مرجع تقليد، واجبات و مستحبات را عمل نماييد و محرمات و مکروهات را ترک کنيدکه بهترين رياضت است و از متابعت غير از قرآن و اخبار ائمه ـ عليهم السلام ـ اجتناب کنيد که خطر دارد».[6]

نظر و موضع امام خميني (ره) مانند ساير فقهاء و علماء اماميه در برابر تصوف و فرقه­هاي صوفيه خيلي روشن است که در برخي از کتاب­هايش منعکس شده است. مثلا امام در کتاب چهل حديث در باره صوفيان چنين مي­گويد:« آن بيچاره­اي که خود را مرشد و هادي خلايق مي­داند و در مسند دستگيري و تصوف قرار گرفته از آن دو (عارف و حکيم متکبر) حالش پست­تر و غمزه­اش بيشتر است. اصطلاحات اين دو دسته را به سرقت برده و سر و صورتي به متاع بازار خود داده و دل بندگان خدا را از حق منصرف و مجذوب به خود نموده... براي رواج بازار خود فهميده يا نفهميده پاره­اي از اصطلاحات جاذب را به خورد عوام بيچاره داده گمان کرده با لفظ «مجذوب عليشاه» يا «محبوب عليشاه» حال و جذبه و حب دست مي­دهد.. . بيچاره از تنگي حوصله و کوچکي کله گاهي خودش هم بازي خورده، خود را داراي مقامي دانسته، حب نفس و دنيا به مفاهيم مسروقه و اضافات و اعتبارات پيوند شده، يک وليده نا­هنجاري پيدا شده و از انضمام اين­ها يک معجون عجيبي و اخلوطه­اي غريبه­اي فراهم شده است. و خود را با اين همه عيب مرشد خلايق و هادي نجات امت و داراي سرَ شريعت، بلکه وقاحت را گاهي از حد گذرانده و داراي مقام ولايت کليه دانسته است».[7]

البته علمای دینی سختی ها و ریاضته­های مشروع را در کنج مدرسه و تحصیل و تدریس تحمل کرده­اند، نه تحت نظر مرشد و اقاب صوفیه و اگر شما شخص خاصی را در نظر دارید مکاتبه نمایید تا در باره او اظهار نظر شود.

هر انسانی به استاد و راهنما در حوزه دین و شریعت نیازمند است، اما استاد راه باطنی و خارج از دایره شریعت در دین مبین اسلام وجود ندارد، بلکه رجوع به کتابهای اعتقادی و کلامی و رساله­های مراجع تقلید بهترین اساتید برای کسانی هستند که مستقیما در درس­های اساتید این علوم شرکت ندارند. اساتید صوفیه که به عنوان مرشد و شیخ مطرح هستند با شگرد­های مختلف مریدان شان را تابع خود نموده و حتی از این نوع استادی و شاگردی به سوءاستفاده­های نا مشروع دست می­زنند.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ عارف وصوفي چه مي گويد، جواد تهراني.

2ـ در کوي صوفيان، تقي واحدي.

3ـ شبهاي قونيه، علي رضا طباطبائي.

4. تصوف ، حمیدالله رفیعی و رحمت الله ضیایی

4. ذهبیه عرفان یا تصوف؛ خمیدالله رفیعی زابلی.

 


[1] . ر.ک: قاسم غنی، تاریخ تصوف در اسلام، تهران، زوار، هشتم ، 1380ش. ج2، ص 67 و 68.

[2] . جان آر، هینلز، فرهنگ ادیان جهان، قم، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، اول، 1385 ش. ص 467.

[3]. گلپايگاني، محمدرضا، مجمع المسائل، قم، دارالقرآن، 1414ق، ص155.

[4]. همان.

[5]. گلپايگاني، محمدرضا، ارشاد السائل، بيروت، دار صفوه، چاپ اول، 1413ق، ص197.

[6]. مجمع المسائل، همان، ج1، ص155.

[7]. موسوي خميني، سيد روح الله، شرح چهل حديث، موسسه تنظيم و نشر آثار، چاپ پنجم، 1373ش، ص91.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
25 تیر 01
بازدید
۷۵
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.