روايتي که در اصول کافي جلد 5 صفحه 65 و تحف العقول صفحه 348 در رد تصوف آمده تا چه حد معتبر است و راويان آن چه کساني بودند ؟
روايتي که در اصول کافي جلد 5 صفحه 65 و تحف العقول صفحه 348 در رد تصوف آمده تا چه حد معتبر است و راويان آن چه کساني بودند ؟
پرسش
پاسخ
عرفان اسلامي، حقيقتي است که از توجه علمي و عملي انسان به قرآن مجيد و گفتههاي اصيل پيامبر اسلام و ائمه طاهرين ـ عليهم السلام ـ براي آدمي حصولش ميسّر ميگردد، پيمودن راهي جز اين راه براي به دست آوردن عرفان، عين ضلالت و محض گمراهي است، قطب محور اين راه، انبياء و امامان و قواعدش قرآن و روايات اصيل کتب معتبره است. مذهب شيعه سرشار از عرفان و معرفت و محبت است، چون دسترسي به سرچشمه فياض آن دارند، با وجود عرفان اهل بيت، ادعاهاي اقطاب صوفيه و اوهام و خيالاتشان از نظر قرآن و روايات بدون شک مردود است، يکي از آن روايات، روايت یاد شده است که به صورت زیر در این دو کتاب آمده است:
بَابُ دُخُولِ الصُّوفِيَّةِ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ـ عليه السلام ـ وَ احْتِجَاجِهِمْ عَلَيْهِ فِيمَا يَنْهَوْنَ النَّاسَ عَنْهُ مِنْ طَلَبِ الرِّزْقِ:
حَدَّثَنِي أَبُو مُحَمَّدٍ هَارُونُ بْنُ مُوسَى التَّلْعُکبَرِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ الْکلَيْنِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ قَالَ دَخَلَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فَرَأَى عَلَيْهِ ثِيَابَ بِيضٍ کأَنَّهَا غِرْقِئُ الْبَيْضِ فَقَالَ لَهُ إِنَّ هَذَا اللِّبَاسَ لَيْسَ مِنْ لِبَاسِک فَقَالَ لَهُ اسْمَعْ مِنِّي وَ عِ مَا أَقُولُ لَک فَإِنَّهُ خَيْرٌ لَک عَاجِلًا وَ آجِلًا إِنْ أَنْتَ مِتَّ عَلَى السُّنَّةِ وَ الْحَقِّ وَ لَمْ تَمُتْ عَلَى بِدْعَةٍ أُخْبِرُک أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کانَ فِي زَمَانٍ مُقْفِرٍ جَدْبٍ فَأَمَّا إِذَا أَقْبَلَتِ الدُّنْيَا فَأَحَقُّ أَهْلِهَا بِهَا أَبْرَارُهَا لَا فُجَّارُهَا وَ مُؤْمِنُوهَا لَا مُنَافِقُوهَا وَ مُسْلِمُوهَا لَا کفَّارُهَا فَمَا أَنْکرْتَ يَا ثَوْرِيُّ فَوَ اللَّهِ إِنَّنِي لَمَعَ مَا تَرَى مَا أَتَى عَلَيَّ مُذْ عَقَلْتُ صَبَاحٌ وَ لَا مَسَاءٌ وَ لِلَّهِ فِي مَالِي حَقٌّ أَمَرَنِي أَنْ أَضَعَهُ مَوْضِعاً إِلَّا وَضَعْتُهُ قَالَ فَأَتَاهُ قَوْمٌ مِمَّنْ يُظْهِرُونَ الزُّهْدَ وَ يَدْعُونَ النَّاسَ أَنْ يَکونُوا مَعَهُمْ عَلَى مِثْلِ الَّذِي هُمْ عَلَيْهِ مِنَ التَّقَشُّفِ فَقَالُوا لَهُ إِنَّ صَاحِبَنَا حَصِرَ عَنْ کلَامِک وَ لَمْ تَحْضُرْهُ حُجَجُهُ فَقَالَ لَهُمْ فَهَاتُوا حُجَجَکمْ فَقَالُوا لَهُ إِنَّ حُجَجَنَا مِنْ کتَابِ اللَّهِ فَقَالَ لَهُمْ فَأَدْلُوا بِهَا فَإِنَّهَا أَحَقُّ مَا اتُّبِعَ وَ عُمِلَ بِهِ فَقَالُوا يَقُولُ اللَّهُ تَبَارَک وَ تَعَالَى مُخْبِراً عَنْ قَوْمٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ ص وَ يُؤْثِرُونَ عَلى أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ کانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ وَ مَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِک هُمُ الْمُفْلِحُونَ (الحشر -: 9 -) فَمَدَحَ فِعْلَهُمْ وَ قَالَ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ وَ يُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى حُبِّهِ مِسْکيناً وَ يَتِيماً وَ أَسِيراً (الإنسان -: 8 -) فَنَحْنُ نَکتَفِي بِهَذَا فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْجُلَسَاءِ إِنَّا رَأَيْنَاکمْ تَزْهَدُونَ فِي الْأَطْعِمَةِ الطَّيِّبَةِ وَ مَعَ ذَلِک تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْخُرُوجِ مِنْ أَمْوَالِهِمْ حَتَّى تَمَتَّعُوا أَنْتُمْ مِنْهَا فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع دَعُوا عَنْکمْ مَا لَا تَنْتَفِعُونَ بِهِ أَخْبِرُونِي أَيُّهَا النَّفَرُ أَ لَکمْ عِلْمٌ بِنَاسِخِ الْقُرْآنِ مِنْ مَنْسُوخِهِ وَ مُحْکمِهِ مِنْ مُتَشَابِهِهِ الَّذِي فِي مِثْلِهِ ضَلَّ مَنْ ضَلَّ وَ هَلَک مَنْ هَلَک مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ فَقَالُوا لَهُ أَوْ بَعْضِهِ فَأَمَّا کلُّهُ فَلَا فَقَالَ لَهُمْ فَمِنْ هُنَا أُتِيتُمْ وَ کذَلِک أَحَادِيثُ رَسُولِ اللَّهِ ص فَأَمَّا مَا ذَکرْتُمْ مِنْ إِخْبَارِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِيَّانَا فِي کتَابِهِ عَنِ الْقَوْمِ الَّذِينَ أَخْبَرَ عَنْهُمْ بِحُسْنِ فَعَالِهِمْ فَقَدْ کانَ مُبَاحاً جَائِزاً وَ لَمْ يَکونُوا نُهُوا عَنْهُ وَ ثَوَابُهُمْ مِنْهُ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ ذَلِک أَنَّ اللَّهَ جَلَّ وَ تَقَدَّسَ أَمَرَ بِخِلَافِ مَا عَمِلُوا بِهِ فَصَارَ أَمْرُهُ نَاسِخاً لِفِعْلِهِمْ وَ کانَ نَهَى اللَّهُ تَبَارَک وَ تَعَالَى رَحْمَةً مِنْهُ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ نَظَراً لِکيْلَا يُضِرُّوا بِأَنْفُسِهِمْ وَ عِيَالاتِهِمْ مِنْهُمُ الضَّعَفَةُ الصِّغَارُ وَ الْوِلْدَانُ وَ الشَّيْخُ الْفَانِي وَ الْعَجُوزُ الْکبِيرَةُ الَّذِينَ لَا يَصْبِرُونَ عَلَى الْجُوعِ فَإِنْ تَصَدَّقْتُ بِرَغِيفِي وَ لَا رَغِيفَ لِي غَيْرُهُ ضَاعُوا وَ هَلَکوا جُوعاً فَمِنْ ثَمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص خَمْسُ تَمَرَاتٍ أَوْ خَمْسُ قُرَصٍ أَوْ دَنَانِيرُ أَوْ دَرَاهِمُ يَمْلِکهَا الْإِنْسَانُ وَ هُوَ يُرِيدُ أَنْ يُمْضِيَهَا فَأَفْضَلُهَا مَا أَنْفَقَهُ الْإِنْسَانُ عَلَى وَالِدَيْهِ ثُمَّ الثَّانِيَةُ عَلَى نَفْسِهِ وَ عِيَالِهِ ثُمَّ الثَّالِثَةُ عَلَى قَرَابَتِهِ الْفُقَرَاءِ ثُمَّ الرَّابِعَةُ عَلَى جِيرَانِهِ الْفُقَرَاءِ ثُمَّ الْخَامِسَةُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ هُوَ أَخَسُّهَا أَجْراً
وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِلْأَنْصَارِيِّ حِينَ أَعْتَقَ عِنْدَ مَوْتِهِ خَمْسَةً أَوْ سِتَّةً مِنَ الرَّقِيقِ وَ لَمْ يَکنْ يَمْلِک غَيْرَهُمْ وَ لَهُ أَوْلَادٌ صِغَارٌ لَوْ أَعْلَمْتُمُونِي أَمْرَهُ مَا تَرَکتُکمْ تَدْفِنُوهُ مَعَ الْمُسْلِمِينَ يَتْرُک صِبْيَةً صِغَاراً يَتَکفَّفُونَ النَّاسَ ثُمَّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ ابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ الْأَدْنَى فَالْأَدْنَى ثُمَّ هَذَا مَا نَطَقَ بِهِ الْکتَابُ رَدّاً لِقَوْلِکمْ وَ نَهْياً عَنْهُ مَفْرُوضاً مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَکيمِ قَالَ وَ الَّذِينَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا وَ کانَ بَيْنَ ذلِک قَواماً (الفرقان -: 67 -) أَ فَلَا تَرَوْنَ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَک وَ تَعَالَى قَالَ غَيْرَ مَا أَرَاکمْ تَدْعُونَ النَّاسَ إِلَيْهِ مِنَ الْأَثَرَةِ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَ سَمَّى مَنْ فَعَلَ مَا تَدْعُونَ النَّاسَ إِلَيْهِ مُسْرِفاً وَ فِي غَيْرِ آيَةٍ مِنْ کتَابِ اللَّهِ يَقُولُ إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ (الأنعام -: 141 -) فَنَهَاهُمْ عَنِ الْإِسْرَافِ وَ نَهَاهُمْ عَنِ التَّقْتِيرِ وَ لَکنْ أَمْرٌ بَيْنَ أَمْرَيْنِ لَا يُعْطِي جَمِيعَ مَا عِنْدَهُ ثُمَّ يَدْعُو اللَّهَ أَنْ يَرْزُقَهُ فَلَا يَسْتَجِيبُ لَهُ لِلْحَدِيثِ الَّذِي جَاءَ عَنِ النَّبِيِّ ص إِنَّ أَصْنَافاً مِنْ أُمَّتِي لَا يُسْتَجَابُ لَهُمْ دُعَاؤُهُمْ رَجُلٌ يَدْعُو عَلَى وَالِدَيْهِ وَ رَجُلٌ يَدْعُو عَلَى غَرِيمٍ ذَهَبَ لَهُ بِمَالٍ فَلَمْ يَکتُبْ عَلَيْهِ وَ لَمْ يُشْهِدْ عَلَيْهِ وَ رَجُلٌ يَدْعُو عَلَى امْرَأَتِهِ وَ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ تَخْلِيَةَ سَبِيلِهَا بِيَدِهِ وَ رَجُلٌ يَقْعُدُ فِي بَيْتِهِ وَ يَقُولُ رَبِّ ارْزُقْنِي وَ لَا يَخْرُجُ وَ لَا يَطْلُبُ الرِّزْقَ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ عَبْدِي أَ لَمْ أَجْعَلْ لَک السَّبِيلَ إِلَى الطَّلَبِ وَ الضَّرْبِ فِي الْأَرْضِ بِجَوَارِحَ صَحِيحَةٍ فَتَکونَ قَدْ أُعْذِرْتَ فِيمَا بَيْنِي وَ بَيْنَک فِي الطَّلَبِ لِاتِّبَاعِ أَمْرِي وَ لِکيْلَا تَکونَ کلًّا عَلَى أَهْلِک فَإِنْ شِئْتُ رَزَقْتُک وَ إِنْ شِئْتُ قَتَّرْتُ عَلَيْک وَ أَنْتَ غَيْرُ مَعْذُورٍ عِنْدِي وَ رَجُلٌ رَزَقَهُ اللَّهُ مَالًا کثِيراً فَأَنْفَقَهُ ثُمَّ أَقْبَلَ يَدْعُو يَا رَبِّ ارْزُقْنِي فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَ لَمْ أَرْزُقْک رِزْقاً وَاسِعاً فَهَلَّا اقْتَصَدْتَ فِيهِ کمَا أَمَرْتُک وَ لِمَ تُسْرِفُ وَ قَدْ نَهَيْتُک عَنِ الْإِسْرَافِ وَ رَجُلٌ يَدْعُو فِي قَطِيعَةِ رَحِمٍ ثُمَّ عَلَّمَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ نَبِيَّهُ ص کيْفَ يُنْفِقُ وَ ذَلِک أَنَّهُ کانَتْ عِنْدَهُ أُوقِيَّةٌ مِنَ الذَّهَبِ فَکرِهَ أَنْ يَبِيتَ عِنْدَهُ فَتَصَدَّقَ بِهَا فَأَصْبَحَ وَ لَيْسَ عِنْدَهُ شَيْءٌ وَ جَاءَهُ مَنْ يَسْأَلُهُ فَلَمْ يَکنْ عِنْدَهُ مَا يُعْطِيهِ فَلَامَهُ السَّائِلُ وَ اغْتَمَّ هُوَ حَيْثُ لَمْ يَکنْ عِنْدَهُ مَا يُعْطِيهِ وَ کانَ رَحِيماً رَقِيقاً فَأَدَّبَ اللَّهُ تَعَالَى نَبِيَّهُ ص بِأَمْرِهِ فَقَالَ وَ لا تَجْعَلْ يَدَک مَغْلُولَةً إِلى عُنُقِک وَ لا تَبْسُطْها کلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً (الإسراء -: 29 -) يَقُولُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ يَسْأَلُونَک وَ لَا يَعْذِرُونَک فَإِذَا أَعْطَيْتَ جَمِيعَ مَا عِنْدَک مِنَ الْمَالِ کنْتَ قَدْ حَسَرْتَ مِنَ الْمَالِ فَهَذِهِ أَحَادِيثُ رَسُولِ اللَّهِ ص يُصَدِّقُهَا الْکتَابُ وَ الْکتَابُ يُصَدِّقُهُ أَهْلُهُ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَ قَالَ أَبُو بَکرٍ عِنْدَ مَوْتِهِ حَيْثُ قِيلَ لَهُ أَوْصِ فَقَالَ أُوصِي بِالْخُمُسِ وَ الْخُمُسُ کثِيرٌ فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَدْ رَضِيَ بِالْخُمُسِ فَأَوْصَى بِالْخُمُسِ وَ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ الثُّلُثَ عِنْدَ مَوْتِهِ وَ لَوْ عَلِمَ أَنَّ الثُّلُثَ خَيْرٌ لَهُ أَوْصَى بِهِ ثُمَّ مَنْ قَدْ عَلِمْتُمْ بَعْدَهُ فِي فَضْلِهِ وَ زُهْدِهِ سَلْمَانُ وَ أَبُو ذَرٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا فَأَمَّا سَلْمَانُ فَکانَ إِذَا أَخَذَ عَطَاهُ رَفَعَ مِنْهُ قُوتَهُ لِسَنَتِهِ حَتَّى يَحْضُرَ عَطَاؤُهُ مِنْ قَابِلٍ فَقِيلَ لَهُ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ أَنْتَ فِي زُهْدِک تَصْنَعُ هَذَا وَ أَنْتَ لَا تَدْرِي لَعَلَّک تَمُوتُ الْيَوْمَ أَوْ غَداً فَکانَ جَوَابَهُ أَنْ قَالَ مَا لَکمْ لَا تَرْجُونَ لِيَ الْبَقَاءَ کمَا خِفْتُمْ عَلَيَّ الْفَنَاءَ أَ مَا عَلِمْتُمْ يَا جَهَلَةُ أَنَّ النَّفْسَ قَدْ تَلْتَاثُ عَلَى صَاحِبِهَا إِذَا لَمْ يَکنْ لَهَا مِنَ الْعَيْشِ مَا يَعْتَمِدُ عَلَيْهِ فَإِذَا هِيَ أَحْرَزَتْ مَعِيشَتَهَا اطْمَأَنَّتْ وَ أَمَّا أَبُو ذَرٍّ فَکانَتْ لَهُ نُوَيْقَاتٌ وَ شُوَيْهَاتٌ يَحْلُبُهَا وَ يَذْبَحُ مِنْهَا إِذَا اشْتَهَى أَهْلُهُ اللَّحْمَ أَوْ نَزَلَ بِهِ ضَيْفٌ أَوْ رَأَى بِأَهْلِ الْمَاءِ الَّذِينَ هُمْ مَعَهُ خَصَاصَةٌ نَحَرَ لَهُمُ الْجَزُورَ أَوْ مِنَ الشِّيَاهِ عَلَى قَدْرِ مَا يَذْهَبُ عَنْهُمْ بِقَرَمِ اللَّحْمِ فَيَقْسِمُهُ بَيْنَهُمْ وَ يَأْخُذُ هُوَ کنَصِيبِ وَاحِدٍ مِنْهُمْ لَا يَتَفَضَّلُ عَلَيْهِمْ وَ مَنْ أَزْهَدُ مِنْ هَؤُلَاءِ وَ قَدْ قَالَ فِيهِمْ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا قَالَ وَ لَمْ يَبْلُغْ مِنْ أَمْرِهِمَا أَنْ صَارَا لَا يَمْلِکانِ شَيْئاً الْبَتَّةَ کمَا تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِإِلْقَاءِ أَمْتِعَتِهِمْ وَ شَيْئِهِمْ وَ يُؤْثِرُونَ بِهِ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَ عِيَالاتِهِمْ وَ اعْلَمُوا أَيُّهَا النَّفَرُ أَنِّي سَمِعْتُ أَبِي يَرْوِي عَنْ آبَائِهِ ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ يَوْماً مَا عَجِبْتُ مِنْ شَيْءٍ کعَجَبِي مِنَ الْمُؤْمِنِ إِنَّهُ إِنْ قُرِّضَ جَسَدُهُ فِي دَارِ الدُّنْيَا بِالْمَقَارِيضِ کانَ خَيْراً لَهُ وَ إِنْ مَلَک مَا بَيْنَ مَشَارِقِ الْأَرْضِ وَ مَغَارِبِهَا کانَ خَيْراً لَهُ وَ کلُّ مَا يَصْنَعُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ فَلَيْتَ شِعْرِي هَلْ يَحِيقُ فِيکمْ مَا قَدْ شَرَحْتُ لَکمْ مُنْذُ الْيَوْمِ أَمْ أَزِيدُکمْ أَ مَا عَلِمْتُمْ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ فَرَضَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ فِي أَوَّلِ الْأَمْرِ أَنْ يُقَاتِلَ الرَّجُلُ مِنْهُمْ عَشَرَةً مِنَ الْمُشْرِکينَ لَيْسَ لَهُ أَنْ يُوَلِّيَ وَجْهَهُ عَنْهُمْ وَ مَنْ وَلَّاهُمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ فَقَدْ تَبَوَّأَ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ثُمَّ حَوَّلَهُمْ عَنْ حَالِهِمْ رَحْمَةً مِنْهُ لَهُمْ فَصَارَ الرَّجُلُ مِنْهُمْ عَلَيْهِ أَنْ يُقَاتِلَ رَجُلَيْنِ مِنَ الْمُشْرِکينَ تَخْفِيفاً مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لِلْمُؤْمِنِينَ فَنَسَخَ الرَّجُلَانِ الْعَشَرَةَ وَ أَخْبِرُونِي أَيْضاً عَنِ الْقُضَاةِ أَ جَوَرَةٌ هُمْ حَيْثُ يَقْضُونَ عَلَى الرَّجُلِ مِنْکمْ نَفَقَةَ امْرَأَتِهِ إِذَا قَالَ إِنِّي زَاهِدٌ وَ إِنِّي لَا شَيْءَ لِي فَإِنْ قُلْتُمْ جَوَرَةٌ ظَلَّمَکمْ أَهْلُ الْإِسْلَامِ وَ إِنْ قُلْتُمْ بَلْ عُدُولٌ خَصَمْتُمْ أَنْفُسَکمْ وَ حَيْثُ تَرُدُّونَ صَدَقَةَ مَنْ تَصَدَّقَ عَلَى الْمَسَاکينِ عِنْدَ الْمَوْتِ بِأَکثَرَ مِنَ الثُّلُثِ أَخْبِرُونِي لَوْ کانَ النَّاسُ کلُّهُمْ کالَّذِينَ تُرِيدُونَ زُهَّاداً لَا حَاجَةَ لَهُمْ فِي مَتَاعِ غَيْرِهِمْ فَعَلَى مَنْ کانَ يُتَصَدَّقُ بِکفَّارَاتِ الْأَيْمَانِ وَ النُّذُورِ وَ الصَّدَقَاتِ مِنْ فَرْضِ الزَّکاةِ مِنَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ وَ التَّمْرِ وَ الزَّبِيبِ وَ سَائِرِ مَا وَجَبَ فِيهِ الزَّکاةُ مِنَ الْإِبِلِ وَ الْبَقَرِ وَ الْغَنَمِ وَ غَيْرِ ذَلِک إِذَا کانَ الْأَمْرُ کمَا تَقُولُونَ لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ أَنْ يَحْبِسَ شَيْئاً مِنْ عَرَضِ الدُّنْيَا إِلَّا قَدَّمَهُ وَ إِنْ کانَ بِهِ خَصَاصَةٌ فَبِئْسَمَا ذَهَبْتُمْ إِلَيْهِ وَ حَمَلْتُمُ النَّاسَ عَلَيْهِ مِنَ الْجَهْلِ بِکتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ سُنَّةِ نَبِيِّهِ ص وَ أَحَادِيثِهِ الَّتِي يُصَدِّقُهَا الْکتَابُ الْمُنْزَلُ وَ رَدِّکمْ إِيَّاهَا بِجَهَالَتِکمْ وَ تَرْککمُ النَّظَرَ فِي غَرَائِبِ الْقُرْآنِ مِنَ التَّفْسِيرِ بِالنَّاسِخِ مِنَ الْمَنْسُوخِ وَ الْمُحْکمِ وَ الْمُتَشَابِهِ وَ الْأَمْرِ وَ النَّهْيِ وَ أَخْبِرُونِي أَيْنَ أَنْتُمْ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ ع حَيْثُ سَأَلَ اللَّهَ مُلْکاً لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ فَأَعْطَاهُ اللَّهُ جَلَّ اسْمُهُ ذَلِک وَ کانَ يَقُولُ الْحَقَّ وَ يَعْمَلُ بِهِ ثُمَّ لَمْ نَجِدِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ عَابَ عَلَيْهِ ذَلِک وَ لَا أَحَداً مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَ دَاوُدَ النَّبِيِّ ص قَبْلَهُ فِي مُلْکهِ وَ شِدَّةِ سُلْطَانِهِ ثُمَّ يُوسُفَ النَّبِيِّ ع حَيْثُ قَالَ لِمَلِک مِصْرَ اجْعَلْنِي عَلى خَزائِنِ الْأَرْضِ إِنِّي حَفِيظٌ عَلِيمٌ (يوسف -: 55 -) فَکانَ مِنْ أَمْرِهِ الَّذِي کانَ أَنِ اخْتَارَ مَمْلَکةَ الْمَلِک وَ مَا حَوْلَهَا إِلَى الْيَمَنِ وَ کانُوا يَمْتَارُونَ الطَّعَامَ مِنْ عِنْدِهِ لِمَجَاعَةٍ أَصَابَتْهُمْ وَ کانَ يَقُولُ الْحَقَّ وَ يَعْمَلُ بِهِ فَلَمْ نَجِدْ أَحَداً عَابَ ذَلِک عَلَيْهِ ثُمَّ ذُو الْقَرْنَيْنِ عَبْدٌ أَحَبَّ اللَّهَ فَأَحَبَّهُ اللَّهُ وَ طَوَى لَهُ الْأَسْبَابَ وَ مَلَّکهُ مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَ مَغَارِبَهَا وَ کانَ يَقُولُ الْحَقَّ وَ يَعْمَلُ بِهِ ثُمَّ لَمْ نَجِدْ أَحَداً عَابَ ذَلِک عَلَيْهِ فَتَأَدَّبُوا أَيُّهَا النَّفَرُ بِآدَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ اقْتَصِرُوا عَلَى أَمْرِ اللَّهِ وَ نَهْيِهِ وَ دَعُوا عَنْکمْ مَا اشْتَبَهَ عَلَيْکمْ مِمَّا لَا عِلْمَ لَکمْ بِهِ وَ رُدُّوا الْعِلْمَ إِلَى أَهْلِهِ تُوجَرُوا وَ تُعْذَرُوا عِنْدَ اللَّهِ تَبَارَک وَ تَعَالَى وَ کونُوا فِي طَلَبِ عِلْمِ نَاسِخِ الْقُرْآنِ مِنْ مَنْسُوخِهِ وَ مُحْکمِهِ مِنْ مُتَشَابِهِهِ وَ مَا أَحَلَّ اللَّهُ فِيهِ مِمَّا حَرَّمَ فَإِنَّهُ أَقْرَبُ لَکمْ مِنَ اللَّهِ وَ أَبْعَدُ لَکمْ مِنَ الْجَهْلِ وَ دَعُوا الْجَهَالَةَ لِأَهْلِهَا فَإِنَّ أَهْلَ الْجَهْلِ کثِيرٌ وَ أَهْلَ الْعِلْمِ قَلِيلٌ وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ فَوْقَ کلِّ ذِي عِلْمٍ عَلِيمٌ (يوسف /76)
سفيان ثوري نزد امام صادق ـ عليه السلام ـ آمد و بر تن آن حضرت جامههايي سپيد ديد که (در لطافت و تمييزي) گويا پرده روي سپيده تخم مرغ هستند، به عنوان اعتراض به آن حضرت، گفت: اين جامه سزاوار تو نيست و نبايد خود را به زيورهاي دنيا آلوده سازي امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمود: ميخواهم سخني به تو بگويم، خوب گوش کن و دل بسپار که از براي دنيا و آخرت تو مفيد است به شرط آن که بر سنت و حق بميري و نه بر بدعت. اگر زندگي و خوراک و پوشاک پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را ملاک قرار دهي و بر اساس آن بر من اعتراض کني بايد تو را از مطلبي آگاه سازم و آن اين است که پيامبر خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در روزگاري به سر مي برد که فقر و سختي و تنگدستي همه را فرا گرفته بود، ولي اگر در عصري وسائل زندگي فراهم شد «و شرائط بهره برداري از موهبت هاي الهي موجود گشت» سزاوار ترين مردم براي بهره بردن از آن نعمتها، نيکانند نه بدکاران، مومنان نه منافقان، مسلمانانند نه کافران. اي ثوري! تو چه چيز را در من عيب شمردي؟! به خدا سوگند! اينک که ميبيني من از نعمت هاي الهي استفاده ميکنم «بايد اين را نيز بداني» از زماني که به حد رشد و بلوغ رسيدهام، شب و روزي بر من نميگذرد مگر آن که مراقب هستم که اگر حقي در مالم پيدا شود که خدايم مورد مصرفش را معلوم کرده به همان مورد مصرف نمايم راوي گويد: « سفيان نتوانست جوابي به پاسخ منطقي امام بدهد، لذا شکست خورده آن جا را ترک گفت» سپس مشتي زاهدنما که از همه مردم ميخواستند مثل آنها زندگي نمايند و مانند آنها ژوليدگي و سختي و «عدم استفاده از نعمت هاي الهي» را پيشه خود سازند، نزد امام صادق ـ عليه السلام ـ آمدند و گفتند: راستش اين رفيق ما از سخن شما دلگير شد و زبانش بند آمد لذا دليلي به نظرش نيامد (ولي ما آمده ايم تا با دلايل روشن تو را محکوم سازيم) امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمود: دليل هاي شما چيست بيان کنيد. گفتند: دليلهاي ما از قرآن است. امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمود: آنها را ارايه دهيد که دليلهاي قرآني براي پيروي و مورد عمل قرار گرفتن از هر چيز ديگري سزاوارترند. صوفيان گفتند: خداي تبارک و تعالي در مقام بيان شيوه زندگي گروهي از ياران پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ چنين ميفرمايد: «و ديگران را بر خويش مقدم ميدارند، هر چند خودشان نسبت به آن نياز مبرم دارند و آنان که از خسّت نفس خود مصونند، ايشانند که رستگارانند» سوره حشر / 59 آيه 9. پس خداوند «در اين آيه» کردار آنان را ستوده و در جاي ديگر فرمود:
و با اينکه به غذا احتياج دارند و مورد علاقه آنهاست، آن را به فقير و يتيم و اسير ميخورانند. سوره انسان / 76 آيه 8. و ما به همين دو آيه اکتفا ميکنيم. آنگاه يکي از حاضران مجلس به آن زاهدنماها گفت: «با اين همه ادّعا» ماندهايم شما از خوراک خوب استفاده نکنيد و با اين حال به مردم دستور العمل صادر ميکنيد که از مال خود دست کشند تا شما «فرصت طلب ها» از آن بهره مند گرديد.
امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمود: فعلاً اين حرف ها را رها کنيد که اينها فايده ندارد و همه به من بگوييد: آيا شما (که به قرآن استدلال مي کنيد) نسبت به ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه قرآن شناخت داريد يا نه؟! هر کس از اين امت گمراه شد از همين جا گمراه شد و هر کس گرفتار هلاکت گشت از همين جا به هلاکت گرفتار آمد «که بدون اينکه شناخت و اطلاع صحيحي از قرآن داشته باشد به آن استدلال ميکرد» گفتند: برخي را ميدانيم ولي همه اش را نميدانيم.
امام ـ عليه السلام ـ فرمود: بدبختي شما ازاين جاست. احاديث پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ هم مثل قرآن است «داراي ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه است که به شناخت و تشخيص نياز دارد» و اما آياتي را که از قرآن ذکر کرديد که خداوند در قرآن به اطلاع ما رسانده که مردمي را به خاطر خوش کرداريشان ستوده است، اين کار (ايثار گرانه) در آن زمان مباح و جايز بوده و از آن نهي اي صورت نگرفته بود و ثواب آنان بر عهده خداست. ولي خداوند، صاحب جلالت و قداست، بعدا به خلاف آنچه آنها به آن عمل نمودند دستور داده و البته اين دستور خدا که بعد رسيد ناسخ عمل آنهاست. خداي تبارک تعالي به واسطه رحمت خاص خويش نسبت به مومنان نهيکرد که مبادا خود و خانواده هايشان را در مضيقه بگذراند و هر چه دارند به ديگران بخشند، زيرا در ميان خانواده آنها ناتوان، خردسالان و پيران از کار افتاده و پيران سال خورده پيدا ميشوند که طاقت و تحمل گرسنگي را ندارند، پس اگر بنا شود که من گرده ناني که در اختيار دارم انفاق نمايم و نان ديگري غير از آن هم نداشته باشم، خانواده من که تأمين زندگي آنها به عهده من است از دست خواهند رفت و در اثر گرسنگي خواهند مرد.
پس از اين جاست که پيامبر خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: کسي که پنج دانه خرما، يا پنج گرده نان يا چند دينار يا درهم دارد و ميخواهد آنها را به مصرف رساند، در درجه اول بر پدر و مادر خود خرج نمايد و در درجه دوم براي خودش و زن و فرزندش و در درجه سوم براي خويشاوندان و برادران مومنش و در درجه چهارم براي همسايگان فقيرش و در درجه پنجم در راه خدا به مصرف رساند. اين پنجمي بعد از همه آنهاست و از اجر کمتري برخوردار ميباشد. پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ وقتي که شنيد مردي از انصار مرده و کودکان صغيري از او به جا مانده و او همه دارايي خود را که پنج يا شش برده بوده هنگام مرگ آنان را آزاد نموده است، فرمود: «اگر قبلاً به من اطلاع داده بوديد نميگذاشتم آن مرد را در گورستان مسلمانان دفن کنيد. او چند کودک صغير از خود به جا گذاشته تا از مردم گدايي کنند! سپس امام صادق ـ عليه السلام ـ درادامه فرمود: پدرم برايم حديث کرد که پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: هزينه را از کسي آغاز کن که نانخور توست و به ترتيب نزديکي، که هر کس به تو نزديک تر است مقدم تر است، علاوه بر همه اينها، قرآن در ردّ سخنان و مسلک شما، گوياست و به صورتي واجب از سوي خداوند عزيز و حکيم مورد نهي واقع شده است آنجا که ميفرمايد: آن تقوا پيشگان کسانياند که چون انفاق کنند، نه ولخرجي ميکنند و نه تنگ ميگيرند و ميان اين دو روش راه اعتدال و ميانه را بر ميگزينند» سوره فرقان 25 آيه 67.
آيا نميبينيد که خداوند تبارک وتعالي آن راه و روشي که شما مردم را به آن فرا ميخوانيد مورد سرزنش قرار داده و اسراف کاران را نيز سرزنش کرده است و در چند آيه از قرآن ميفرمايد: به راستي، خدا اسراف کاران را دوست ندارد، انعام آيه 141 اعراف 31. خداوند مردم را از اسراف و ولخرجي نهي کرده همان طور که از خسّت و تنگ نظري نهي نموده است و از مردم خواسته که ميانه روي را پيشه خود سازند. نه اينکه انسان هر چه دارد به ديگران بخشد و سپس از خداوند درخواست روزي نمايد که خداوند چنين دعايي را هرگز مستجاب نمي کند؛ زيرا پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: دعاي چند دسته از امت من مستجاب نشود: مردي که از خداوند بدي براي پدر و مادر خود بخواهد، مردي که به کسي قرض داده و از طرف، گواه و سندي نگرفته و او مال را خورده است، مردي که بر زنش نفرين نمايد در حالي که خدا طلاق آن زن را به اختيار او گذاشته است و مردي که در خانه خود نشسته و دست روي دست گذاشته و ميگويد: پروردگارا، به من روزي ارزاني دار، و خود دنبال روزي نرود، خداوند در پاسخ اين بنده اش ميگويد: بنده من! مگر نه اين است که من راه تحصيل روزي را براي تو باز کردهام؟! مگر نه اين است که من با بخشيدن اعضاء و جوارح صحيح به تو زمينه کسب روزي در سايه سفر کردن را برايت فراهم کردهام؟! تو بايد ميان من و خودت براي کسب روزي در پيروي از فرمان من، عذري بياوري تا سربار خانواده خود نباشي و من اگر خواستم به تو روزي خواهم داد و اگر خواستم (بر اساس مشيت کلي خودم) بر تو سخت خواهم گرفت، تو در اين صورت معذور خواهي بود (چون سعي و تلاش خود را براي تحصيل روزي به کار گرفته بودي) مردي که خداوند به او مال و ثروت فراوان داده و او با بذل و بخشش هاي زياد آنها را از دست داده و بعد دست به دعا برداشته که خدايا به من روزي ارزاني دار خداوند در پاسخ او فرمايد: مگر من به تو روزي فراوان ندادم؟! چرا چنان که دستور دادم در مصرف آن ميانه روي پيشه نکردي؟! مگر تو را از بذل و بخشش بي حساب نهي نکرده بودم؟! و (مورد آخر اينکه) مردي در مورد قطع رابطه با خويشاوندان دست به دعا بردارد.
سپس خداوند راه و روش انفاق را به پيامبرش آموخت؛ زيرا حدود 29 گرم طلا پيش پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بود و او ميل نداشت که شب نزدش بماند، لذا تمام طلاها را در همان شب به اين و آن صدقه داد و بامداد چيزي در بساط نداشت در اين هنگام سائلي پيش او آمد و درخواست کمک مالي کرد و پيامبر چيزي نداشت به او بپردازد، سائل به ملامت او پرداخت و پيامبر که مهربان و دلسوز بود از اين پيش آمد ـ که چيزي نداشت تا با آن سائل بدهد ـ خيلي ناراحت و غمناک شد. پس خداوند اين دستور العمل را به عنوان تأديب براي پيامبرش فرستاد: و دستت را بر گردنت زنجير مکن و بسيار هم گشاده دستي منما که حسرت زده و ملامت زده بنشيني سوره إسراء (17) آيه 29 مي گويد: همانا، گاهي که مردم از تو چيزي خواهند و عذر تو را نپذيرند و اگر هر چه داري بذل و بخشش نمايي به زيان مالي دچار آيي، اينهاست احاديثي که از پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ رسيده و مؤيد قرآن ميباشند و قرآن را نيز اهل آن که مؤمنانند تأييد ميکنند. چون هنگام مرگ ابوبکر به او گفتند: وصيت کن، گفت: يک پنجم مالم انفاق شود، يک پنجم نيز بسيار است و راستي که خداوند به يک پنجم راضي شده، پس ابوبکر به يک پنجم مال خويش وصيت نمود و حال آنکه خداي عزوجل اختيار يک سوم مالش را هنگام مرگ به دستش داده بود و اگر ميدانست بهتر اين است از تمام حق خود استفاده نمايد، به يک سوم وصيت ميکرد ـ سپس بعد از او، کسي را که شما به فضل و زهد ميشناسيد سلمان است و يکي هم ابوذر ـ که خداي از آن دو خشنود باد ـ سلمان وقتي که سهم سالانه خويش را از بيت المال مي گرفت، به اندازه مخارج يک سال ـ که او را به سال ديگر برساند ـ بر ميداشت به او گفتند: اي سلمان! تو با اين همه زهد و تقوا در فکر ذخيره سال هستي؟ شايد همين امروز يا فردا بميري و به آخر سال نرسي؟ او در پاسخ گفت:
چرا شما به همان اندازه که براي مرگ مننگرانيد به زندگي من اميد نداريد؟ اي نادان ها شما از اين نکته غافليد که نفس انسان اگر به مقدار کافي تأمين نباشد که به آن اعتماد کند، در طاعت حق سستي نمايد و چون به قدر کافي تأمين شد آرام مي گيرد (و با فکر آسوده به طاعت حق مي پردازد) اما ابوذر که خدا از او خشنود باد ـ چند شتر و چند گوسفند داشت که شير آنها را ميدوشيد و از آن ها استفاده ميکرد و هرگاه احساس ميکرد خانواده اش ميل به خوردن گوشت دارد يا برايش مهمان آمده، از آن ها يکي را سر مي بريد و گوشت آنها را مورد استفاده قرار مي داد و اگر مي ديد ساکنان آن آبگاهي که شتران و گوسفندانش در آن مي چريدند نياز شديد دارند از آن شترها و گوسفندها به اندازه اي که ميل و نياز آنها را به گوشت برآورده سازد، سر ميبريد و ميان آنها تقسيم ميکرد و براي خودش نيز برابر ديگران سهمي در نظر ميگرفت.
چه کسي از اينان زاهدتر بود؟ پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ درباره آنان آنچه گفتني بود گفته است (و شما آن مطالب را مي دانيد) هيچ گاه اين دو کارشان را به آنجا نرساندند که به نام زهد تمام دارايي خود را از دست بدهند؛ چنان چه شما امروز به مردم دستور العمل صادر ميکنيد که کالاها و چيزهاي خود را دور بريزند و ديگران را بر خود و خانواده خود مقدم دارند.
اي جماعت بدانيد که شنيدم پدرم از پدر و اجدادش نقل ميکرد که پيامبر خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ روزي فرمود: « من از چيزي در شگفت نشدم مانند شگفتي ام از حال مؤمن که اگر کارش به جايي رسد که اگر بدنش را با قيچي قطعه قطعه کنند برايش خير و سعادت خواهد بود و اگر هم ملک شرق و غرب به او داده شود باز برايش خير سعادت باشد و هر چه عزوجل با او کند برايش خير و سعادت است.
نميدانم همين مقدار که امروز براي شما گفتم کافي و اثر گذار است يا بر آن بيفزايم؟ آيا شما هيچ ميدانيد که خداوند ـ جل اسمه ـ در صدر اسلام (آن هنگام که عده مسلمانان کم بود) بر مؤمنان واجب کرده بود که هر مؤمن در برابر ده کافر ايستادگي نمايد و اگر فرار ميکرد جرم و تخلف به شمار ميآمد و جايگاهش در دوزخ بود ولي بعد خداوند به لطف و رحمت خود اين تکليف را از آنان بگردانيد و قانون اين شد که هر مرد مسلمان مؤظف است که فقط در برابر دو کافر مقاومت کند و نه بيشتر و اين تخفيف خداوند براي مومنان بود که حکم يک مرد مسلمان در برابر ده کافر را نسخ کرد و نيز به من بگوييد آيا وقتي يکي از قاضيان در محکمه اسلامي بر مردي از شما ميگويد بايد نفقه واجب زنش را بپردازد و آن مرد عذر بياورد که من زاهد هستم و از مال دنيا چيزي ندارم، به آن مرد ستم کرده است؟ اگر بگوييد اين حکم ستم است، بر اهل اسلام ستم کرده ايد و اگر بگوييد حکم قاضي مطابق حق و عدالت است، در واقع خودتان را محکوم کرده ايد.
مطلب ديگر «چگونه» آنجا که شخصي رو به موت است بيش از يک سوم مالش را ميخواهد براي بينوايان انفاق کند.
شما وصيت او را رد ميکنيد؟! «چون فقط يک سوم مالش را ميتواند وصيت نمايد» به من بگوييد اگر همه مردم مطابق دل خواه شما زاهد شوند و نيازي به اجناس ديگران نداشته باشند، پس تکليف کفاره سوگندها و نذر و صدقههاي زکات واجب ـ که به شتر، گوسفند، گاو، طلا ـ نقره، خرما، کشمش و غيره تعلّق ميگيرد ـ چه ميشود و به چه کسي داده ميشود؟ اگر حقيقت چنان باشد که شما ادعا ميکنيد ديگر شايسته نيست کسي مالي را ـ هر چند سخت به آن نيازمند است ـ در کف نگاه دارد؛ بايد هر چه به دستش ميرسد همه را انفاق نمايد.
پس بد راه و روشي را انتخاب کردهايد و مردم را به سوي آن ميکشانيد و اين نيز ناشي از جهالت شما نسبت به قرآن و سنت پيامبر است، سنتي که قرآن آن را تأييد ميکند و هم چنين شما در اثر جهالت و عدم توجه به شگفتي هاي قرآن و نکتههاي لطيف آن و تفسير قرآن از ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه و امرو نهي، به رد آنها ميپردازيد.
شما براي من از سليمان بن داوود بگوييد هنگامي که از خداوند ملکي خواست که پس از او هيچ کس را سزاوار نباشد و خداوند ـ جل اسمه ـ نيز چنان ملکي به او ارزاني کرد، البته سليمان حق ميگفت و مطابق حق هم عمل ميکرد.
علاوه بر آن نه خداوند در قرآن و نه هيچ فرد مؤمني اين را بر سليمان عيب نگرفت که چرا چنين ملکي را در دنيا خواسته است و داوود نيز پيش از او ملک «کم نظير» و سلطنت پر قدرتي داشت.
سپس يوسف پيامبر ـ عليه السلام ـ که به پادشاه مصر گفت: (مرا بر خزانه هاي اين سرزمين بگمار که من نگهباني دانا هستم» سوره يوسف (12) آيه 55. بعد کارش به جايي رسيد که امور کشورداري سرزمين آن پادشاه و اطراف آن يا يمن به او سپرده شد و مردم در اثر قحطي زدگي از اطراف نزد او ميآمدند و خوراک و آذوقه دريافت ميکردند و يوسف نيز حق ميگفت و مطابق حق هم عمل ميکرد و نديدم که کسي اين را بر او عيب گيرد. هم چنين است ذو القرنين، که بندهاي بود که خدا را دوست ميداشت و خدا نيز او را دوست ميداشت، خداوند اسباب را برايش فراهم ساخت و مشرق و مغرب جهان را تحت فرمان و قدرت او درآورد. ذو القرنين نيز حق ميگفت و مطابق حق عمل مي کرد. اي جماعت! خود را به آداب واقعي اسلام که خداي عزوجل به مومنان فرموده متأدب کنيد و به امر و نهي خدا اکتفاء نماييد و در مسائلي که علم نداريد مداخله ننماييد و علم آن مسائل را از اهلش بخواهيد تا اجر بريد و نزد خداي تبارک و تعالي معذور باشيد و در صدد آن باشيد که ناسخ و منسوخ ومحکم و متشابه قرآن را باز شناسيد و حلال و حرام الهي را تشخيص دهيد؛ زيرا اين برنامه، شما را به خدا نزديک تر نمايد و از ناداني دورتر سازد ـ ناداني را به اهلش واگذار نماييد؛ زيرا اهل ناداني بسيارند و اهل دانايي اندک، و به راستي خداوند فرموده است: «بالا دست هر صاحب دانشي دانشوري است» (سوره يوسف، آيه 76.)
اما سند اين روايت با معيار علم حديث و رجال شيعه صحيح و متصل است و در سلسله آن بريدگي وجود ندارد.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 25 تیر 01
- بازدید
- ۱۳۶
روايتي که در اصول کافي جلد 5 صفحه 65 و تحف العقول صفحه 348 در رد تصوف آمده تا چه حد معتبر است و راويان آن چه کساني بودند ؟
- نشان کردن
پرسش
روايتي که در اصول کافي جلد 5 صفحه 65 و تحف العقول صفحه 348 در رد تصوف آمده تا چه حد معتبر است و راويان آن چه کساني بودند ؟
پاسخ
عرفان اسلامي، حقيقتي است که از توجه علمي و عملي انسان به قرآن مجيد و گفتههاي اصيل پيامبر اسلام و ائمه طاهرين ـ عليهم السلام ـ براي آدمي حصولش ميسّر ميگردد، پيمودن راهي جز اين راه براي به دست آوردن عرفان، عين ضلالت و محض گمراهي است، قطب محور اين راه، انبياء و امامان و قواعدش قرآن و روايات اصيل کتب معتبره است. مذهب شيعه سرشار از عرفان و معرفت و محبت است، چون دسترسي به سرچشمه فياض آن دارند، با وجود عرفان اهل بيت، ادعاهاي اقطاب صوفيه و اوهام و خيالاتشان از نظر قرآن و روايات بدون شک مردود است، يکي از آن روايات، روايت یاد شده است که به صورت زیر در این دو کتاب آمده است:
بَابُ دُخُولِ الصُّوفِيَّةِ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ـ عليه السلام ـ وَ احْتِجَاجِهِمْ عَلَيْهِ فِيمَا يَنْهَوْنَ النَّاسَ عَنْهُ مِنْ طَلَبِ الرِّزْقِ:
حَدَّثَنِي أَبُو مُحَمَّدٍ هَارُونُ بْنُ مُوسَى التَّلْعُکبَرِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ الْکلَيْنِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ قَالَ دَخَلَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فَرَأَى عَلَيْهِ ثِيَابَ بِيضٍ کأَنَّهَا غِرْقِئُ الْبَيْضِ فَقَالَ لَهُ إِنَّ هَذَا اللِّبَاسَ لَيْسَ مِنْ لِبَاسِک فَقَالَ لَهُ اسْمَعْ مِنِّي وَ عِ مَا أَقُولُ لَک فَإِنَّهُ خَيْرٌ لَک عَاجِلًا وَ آجِلًا إِنْ أَنْتَ مِتَّ عَلَى السُّنَّةِ وَ الْحَقِّ وَ لَمْ تَمُتْ عَلَى بِدْعَةٍ أُخْبِرُک أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کانَ فِي زَمَانٍ مُقْفِرٍ جَدْبٍ فَأَمَّا إِذَا أَقْبَلَتِ الدُّنْيَا فَأَحَقُّ أَهْلِهَا بِهَا أَبْرَارُهَا لَا فُجَّارُهَا وَ مُؤْمِنُوهَا لَا مُنَافِقُوهَا وَ مُسْلِمُوهَا لَا کفَّارُهَا فَمَا أَنْکرْتَ يَا ثَوْرِيُّ فَوَ اللَّهِ إِنَّنِي لَمَعَ مَا تَرَى مَا أَتَى عَلَيَّ مُذْ عَقَلْتُ صَبَاحٌ وَ لَا مَسَاءٌ وَ لِلَّهِ فِي مَالِي حَقٌّ أَمَرَنِي أَنْ أَضَعَهُ مَوْضِعاً إِلَّا وَضَعْتُهُ قَالَ فَأَتَاهُ قَوْمٌ مِمَّنْ يُظْهِرُونَ الزُّهْدَ وَ يَدْعُونَ النَّاسَ أَنْ يَکونُوا مَعَهُمْ عَلَى مِثْلِ الَّذِي هُمْ عَلَيْهِ مِنَ التَّقَشُّفِ فَقَالُوا لَهُ إِنَّ صَاحِبَنَا حَصِرَ عَنْ کلَامِک وَ لَمْ تَحْضُرْهُ حُجَجُهُ فَقَالَ لَهُمْ فَهَاتُوا حُجَجَکمْ فَقَالُوا لَهُ إِنَّ حُجَجَنَا مِنْ کتَابِ اللَّهِ فَقَالَ لَهُمْ فَأَدْلُوا بِهَا فَإِنَّهَا أَحَقُّ مَا اتُّبِعَ وَ عُمِلَ بِهِ فَقَالُوا يَقُولُ اللَّهُ تَبَارَک وَ تَعَالَى مُخْبِراً عَنْ قَوْمٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ ص وَ يُؤْثِرُونَ عَلى أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ کانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ وَ مَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِک هُمُ الْمُفْلِحُونَ (الحشر -: 9 -) فَمَدَحَ فِعْلَهُمْ وَ قَالَ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ وَ يُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى حُبِّهِ مِسْکيناً وَ يَتِيماً وَ أَسِيراً (الإنسان -: 8 -) فَنَحْنُ نَکتَفِي بِهَذَا فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْجُلَسَاءِ إِنَّا رَأَيْنَاکمْ تَزْهَدُونَ فِي الْأَطْعِمَةِ الطَّيِّبَةِ وَ مَعَ ذَلِک تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْخُرُوجِ مِنْ أَمْوَالِهِمْ حَتَّى تَمَتَّعُوا أَنْتُمْ مِنْهَا فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع دَعُوا عَنْکمْ مَا لَا تَنْتَفِعُونَ بِهِ أَخْبِرُونِي أَيُّهَا النَّفَرُ أَ لَکمْ عِلْمٌ بِنَاسِخِ الْقُرْآنِ مِنْ مَنْسُوخِهِ وَ مُحْکمِهِ مِنْ مُتَشَابِهِهِ الَّذِي فِي مِثْلِهِ ضَلَّ مَنْ ضَلَّ وَ هَلَک مَنْ هَلَک مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ فَقَالُوا لَهُ أَوْ بَعْضِهِ فَأَمَّا کلُّهُ فَلَا فَقَالَ لَهُمْ فَمِنْ هُنَا أُتِيتُمْ وَ کذَلِک أَحَادِيثُ رَسُولِ اللَّهِ ص فَأَمَّا مَا ذَکرْتُمْ مِنْ إِخْبَارِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِيَّانَا فِي کتَابِهِ عَنِ الْقَوْمِ الَّذِينَ أَخْبَرَ عَنْهُمْ بِحُسْنِ فَعَالِهِمْ فَقَدْ کانَ مُبَاحاً جَائِزاً وَ لَمْ يَکونُوا نُهُوا عَنْهُ وَ ثَوَابُهُمْ مِنْهُ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ ذَلِک أَنَّ اللَّهَ جَلَّ وَ تَقَدَّسَ أَمَرَ بِخِلَافِ مَا عَمِلُوا بِهِ فَصَارَ أَمْرُهُ نَاسِخاً لِفِعْلِهِمْ وَ کانَ نَهَى اللَّهُ تَبَارَک وَ تَعَالَى رَحْمَةً مِنْهُ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ نَظَراً لِکيْلَا يُضِرُّوا بِأَنْفُسِهِمْ وَ عِيَالاتِهِمْ مِنْهُمُ الضَّعَفَةُ الصِّغَارُ وَ الْوِلْدَانُ وَ الشَّيْخُ الْفَانِي وَ الْعَجُوزُ الْکبِيرَةُ الَّذِينَ لَا يَصْبِرُونَ عَلَى الْجُوعِ فَإِنْ تَصَدَّقْتُ بِرَغِيفِي وَ لَا رَغِيفَ لِي غَيْرُهُ ضَاعُوا وَ هَلَکوا جُوعاً فَمِنْ ثَمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص خَمْسُ تَمَرَاتٍ أَوْ خَمْسُ قُرَصٍ أَوْ دَنَانِيرُ أَوْ دَرَاهِمُ يَمْلِکهَا الْإِنْسَانُ وَ هُوَ يُرِيدُ أَنْ يُمْضِيَهَا فَأَفْضَلُهَا مَا أَنْفَقَهُ الْإِنْسَانُ عَلَى وَالِدَيْهِ ثُمَّ الثَّانِيَةُ عَلَى نَفْسِهِ وَ عِيَالِهِ ثُمَّ الثَّالِثَةُ عَلَى قَرَابَتِهِ الْفُقَرَاءِ ثُمَّ الرَّابِعَةُ عَلَى جِيرَانِهِ الْفُقَرَاءِ ثُمَّ الْخَامِسَةُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ هُوَ أَخَسُّهَا أَجْراً
وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِلْأَنْصَارِيِّ حِينَ أَعْتَقَ عِنْدَ مَوْتِهِ خَمْسَةً أَوْ سِتَّةً مِنَ الرَّقِيقِ وَ لَمْ يَکنْ يَمْلِک غَيْرَهُمْ وَ لَهُ أَوْلَادٌ صِغَارٌ لَوْ أَعْلَمْتُمُونِي أَمْرَهُ مَا تَرَکتُکمْ تَدْفِنُوهُ مَعَ الْمُسْلِمِينَ يَتْرُک صِبْيَةً صِغَاراً يَتَکفَّفُونَ النَّاسَ ثُمَّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ ابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ الْأَدْنَى فَالْأَدْنَى ثُمَّ هَذَا مَا نَطَقَ بِهِ الْکتَابُ رَدّاً لِقَوْلِکمْ وَ نَهْياً عَنْهُ مَفْرُوضاً مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَکيمِ قَالَ وَ الَّذِينَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا وَ کانَ بَيْنَ ذلِک قَواماً (الفرقان -: 67 -) أَ فَلَا تَرَوْنَ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَک وَ تَعَالَى قَالَ غَيْرَ مَا أَرَاکمْ تَدْعُونَ النَّاسَ إِلَيْهِ مِنَ الْأَثَرَةِ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَ سَمَّى مَنْ فَعَلَ مَا تَدْعُونَ النَّاسَ إِلَيْهِ مُسْرِفاً وَ فِي غَيْرِ آيَةٍ مِنْ کتَابِ اللَّهِ يَقُولُ إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ (الأنعام -: 141 -) فَنَهَاهُمْ عَنِ الْإِسْرَافِ وَ نَهَاهُمْ عَنِ التَّقْتِيرِ وَ لَکنْ أَمْرٌ بَيْنَ أَمْرَيْنِ لَا يُعْطِي جَمِيعَ مَا عِنْدَهُ ثُمَّ يَدْعُو اللَّهَ أَنْ يَرْزُقَهُ فَلَا يَسْتَجِيبُ لَهُ لِلْحَدِيثِ الَّذِي جَاءَ عَنِ النَّبِيِّ ص إِنَّ أَصْنَافاً مِنْ أُمَّتِي لَا يُسْتَجَابُ لَهُمْ دُعَاؤُهُمْ رَجُلٌ يَدْعُو عَلَى وَالِدَيْهِ وَ رَجُلٌ يَدْعُو عَلَى غَرِيمٍ ذَهَبَ لَهُ بِمَالٍ فَلَمْ يَکتُبْ عَلَيْهِ وَ لَمْ يُشْهِدْ عَلَيْهِ وَ رَجُلٌ يَدْعُو عَلَى امْرَأَتِهِ وَ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ تَخْلِيَةَ سَبِيلِهَا بِيَدِهِ وَ رَجُلٌ يَقْعُدُ فِي بَيْتِهِ وَ يَقُولُ رَبِّ ارْزُقْنِي وَ لَا يَخْرُجُ وَ لَا يَطْلُبُ الرِّزْقَ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ عَبْدِي أَ لَمْ أَجْعَلْ لَک السَّبِيلَ إِلَى الطَّلَبِ وَ الضَّرْبِ فِي الْأَرْضِ بِجَوَارِحَ صَحِيحَةٍ فَتَکونَ قَدْ أُعْذِرْتَ فِيمَا بَيْنِي وَ بَيْنَک فِي الطَّلَبِ لِاتِّبَاعِ أَمْرِي وَ لِکيْلَا تَکونَ کلًّا عَلَى أَهْلِک فَإِنْ شِئْتُ رَزَقْتُک وَ إِنْ شِئْتُ قَتَّرْتُ عَلَيْک وَ أَنْتَ غَيْرُ مَعْذُورٍ عِنْدِي وَ رَجُلٌ رَزَقَهُ اللَّهُ مَالًا کثِيراً فَأَنْفَقَهُ ثُمَّ أَقْبَلَ يَدْعُو يَا رَبِّ ارْزُقْنِي فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَ لَمْ أَرْزُقْک رِزْقاً وَاسِعاً فَهَلَّا اقْتَصَدْتَ فِيهِ کمَا أَمَرْتُک وَ لِمَ تُسْرِفُ وَ قَدْ نَهَيْتُک عَنِ الْإِسْرَافِ وَ رَجُلٌ يَدْعُو فِي قَطِيعَةِ رَحِمٍ ثُمَّ عَلَّمَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ نَبِيَّهُ ص کيْفَ يُنْفِقُ وَ ذَلِک أَنَّهُ کانَتْ عِنْدَهُ أُوقِيَّةٌ مِنَ الذَّهَبِ فَکرِهَ أَنْ يَبِيتَ عِنْدَهُ فَتَصَدَّقَ بِهَا فَأَصْبَحَ وَ لَيْسَ عِنْدَهُ شَيْءٌ وَ جَاءَهُ مَنْ يَسْأَلُهُ فَلَمْ يَکنْ عِنْدَهُ مَا يُعْطِيهِ فَلَامَهُ السَّائِلُ وَ اغْتَمَّ هُوَ حَيْثُ لَمْ يَکنْ عِنْدَهُ مَا يُعْطِيهِ وَ کانَ رَحِيماً رَقِيقاً فَأَدَّبَ اللَّهُ تَعَالَى نَبِيَّهُ ص بِأَمْرِهِ فَقَالَ وَ لا تَجْعَلْ يَدَک مَغْلُولَةً إِلى عُنُقِک وَ لا تَبْسُطْها کلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً (الإسراء -: 29 -) يَقُولُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ يَسْأَلُونَک وَ لَا يَعْذِرُونَک فَإِذَا أَعْطَيْتَ جَمِيعَ مَا عِنْدَک مِنَ الْمَالِ کنْتَ قَدْ حَسَرْتَ مِنَ الْمَالِ فَهَذِهِ أَحَادِيثُ رَسُولِ اللَّهِ ص يُصَدِّقُهَا الْکتَابُ وَ الْکتَابُ يُصَدِّقُهُ أَهْلُهُ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَ قَالَ أَبُو بَکرٍ عِنْدَ مَوْتِهِ حَيْثُ قِيلَ لَهُ أَوْصِ فَقَالَ أُوصِي بِالْخُمُسِ وَ الْخُمُسُ کثِيرٌ فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَدْ رَضِيَ بِالْخُمُسِ فَأَوْصَى بِالْخُمُسِ وَ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ الثُّلُثَ عِنْدَ مَوْتِهِ وَ لَوْ عَلِمَ أَنَّ الثُّلُثَ خَيْرٌ لَهُ أَوْصَى بِهِ ثُمَّ مَنْ قَدْ عَلِمْتُمْ بَعْدَهُ فِي فَضْلِهِ وَ زُهْدِهِ سَلْمَانُ وَ أَبُو ذَرٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا فَأَمَّا سَلْمَانُ فَکانَ إِذَا أَخَذَ عَطَاهُ رَفَعَ مِنْهُ قُوتَهُ لِسَنَتِهِ حَتَّى يَحْضُرَ عَطَاؤُهُ مِنْ قَابِلٍ فَقِيلَ لَهُ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ أَنْتَ فِي زُهْدِک تَصْنَعُ هَذَا وَ أَنْتَ لَا تَدْرِي لَعَلَّک تَمُوتُ الْيَوْمَ أَوْ غَداً فَکانَ جَوَابَهُ أَنْ قَالَ مَا لَکمْ لَا تَرْجُونَ لِيَ الْبَقَاءَ کمَا خِفْتُمْ عَلَيَّ الْفَنَاءَ أَ مَا عَلِمْتُمْ يَا جَهَلَةُ أَنَّ النَّفْسَ قَدْ تَلْتَاثُ عَلَى صَاحِبِهَا إِذَا لَمْ يَکنْ لَهَا مِنَ الْعَيْشِ مَا يَعْتَمِدُ عَلَيْهِ فَإِذَا هِيَ أَحْرَزَتْ مَعِيشَتَهَا اطْمَأَنَّتْ وَ أَمَّا أَبُو ذَرٍّ فَکانَتْ لَهُ نُوَيْقَاتٌ وَ شُوَيْهَاتٌ يَحْلُبُهَا وَ يَذْبَحُ مِنْهَا إِذَا اشْتَهَى أَهْلُهُ اللَّحْمَ أَوْ نَزَلَ بِهِ ضَيْفٌ أَوْ رَأَى بِأَهْلِ الْمَاءِ الَّذِينَ هُمْ مَعَهُ خَصَاصَةٌ نَحَرَ لَهُمُ الْجَزُورَ أَوْ مِنَ الشِّيَاهِ عَلَى قَدْرِ مَا يَذْهَبُ عَنْهُمْ بِقَرَمِ اللَّحْمِ فَيَقْسِمُهُ بَيْنَهُمْ وَ يَأْخُذُ هُوَ کنَصِيبِ وَاحِدٍ مِنْهُمْ لَا يَتَفَضَّلُ عَلَيْهِمْ وَ مَنْ أَزْهَدُ مِنْ هَؤُلَاءِ وَ قَدْ قَالَ فِيهِمْ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا قَالَ وَ لَمْ يَبْلُغْ مِنْ أَمْرِهِمَا أَنْ صَارَا لَا يَمْلِکانِ شَيْئاً الْبَتَّةَ کمَا تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِإِلْقَاءِ أَمْتِعَتِهِمْ وَ شَيْئِهِمْ وَ يُؤْثِرُونَ بِهِ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَ عِيَالاتِهِمْ وَ اعْلَمُوا أَيُّهَا النَّفَرُ أَنِّي سَمِعْتُ أَبِي يَرْوِي عَنْ آبَائِهِ ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ يَوْماً مَا عَجِبْتُ مِنْ شَيْءٍ کعَجَبِي مِنَ الْمُؤْمِنِ إِنَّهُ إِنْ قُرِّضَ جَسَدُهُ فِي دَارِ الدُّنْيَا بِالْمَقَارِيضِ کانَ خَيْراً لَهُ وَ إِنْ مَلَک مَا بَيْنَ مَشَارِقِ الْأَرْضِ وَ مَغَارِبِهَا کانَ خَيْراً لَهُ وَ کلُّ مَا يَصْنَعُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ فَلَيْتَ شِعْرِي هَلْ يَحِيقُ فِيکمْ مَا قَدْ شَرَحْتُ لَکمْ مُنْذُ الْيَوْمِ أَمْ أَزِيدُکمْ أَ مَا عَلِمْتُمْ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ فَرَضَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ فِي أَوَّلِ الْأَمْرِ أَنْ يُقَاتِلَ الرَّجُلُ مِنْهُمْ عَشَرَةً مِنَ الْمُشْرِکينَ لَيْسَ لَهُ أَنْ يُوَلِّيَ وَجْهَهُ عَنْهُمْ وَ مَنْ وَلَّاهُمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ فَقَدْ تَبَوَّأَ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ثُمَّ حَوَّلَهُمْ عَنْ حَالِهِمْ رَحْمَةً مِنْهُ لَهُمْ فَصَارَ الرَّجُلُ مِنْهُمْ عَلَيْهِ أَنْ يُقَاتِلَ رَجُلَيْنِ مِنَ الْمُشْرِکينَ تَخْفِيفاً مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لِلْمُؤْمِنِينَ فَنَسَخَ الرَّجُلَانِ الْعَشَرَةَ وَ أَخْبِرُونِي أَيْضاً عَنِ الْقُضَاةِ أَ جَوَرَةٌ هُمْ حَيْثُ يَقْضُونَ عَلَى الرَّجُلِ مِنْکمْ نَفَقَةَ امْرَأَتِهِ إِذَا قَالَ إِنِّي زَاهِدٌ وَ إِنِّي لَا شَيْءَ لِي فَإِنْ قُلْتُمْ جَوَرَةٌ ظَلَّمَکمْ أَهْلُ الْإِسْلَامِ وَ إِنْ قُلْتُمْ بَلْ عُدُولٌ خَصَمْتُمْ أَنْفُسَکمْ وَ حَيْثُ تَرُدُّونَ صَدَقَةَ مَنْ تَصَدَّقَ عَلَى الْمَسَاکينِ عِنْدَ الْمَوْتِ بِأَکثَرَ مِنَ الثُّلُثِ أَخْبِرُونِي لَوْ کانَ النَّاسُ کلُّهُمْ کالَّذِينَ تُرِيدُونَ زُهَّاداً لَا حَاجَةَ لَهُمْ فِي مَتَاعِ غَيْرِهِمْ فَعَلَى مَنْ کانَ يُتَصَدَّقُ بِکفَّارَاتِ الْأَيْمَانِ وَ النُّذُورِ وَ الصَّدَقَاتِ مِنْ فَرْضِ الزَّکاةِ مِنَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ وَ التَّمْرِ وَ الزَّبِيبِ وَ سَائِرِ مَا وَجَبَ فِيهِ الزَّکاةُ مِنَ الْإِبِلِ وَ الْبَقَرِ وَ الْغَنَمِ وَ غَيْرِ ذَلِک إِذَا کانَ الْأَمْرُ کمَا تَقُولُونَ لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ أَنْ يَحْبِسَ شَيْئاً مِنْ عَرَضِ الدُّنْيَا إِلَّا قَدَّمَهُ وَ إِنْ کانَ بِهِ خَصَاصَةٌ فَبِئْسَمَا ذَهَبْتُمْ إِلَيْهِ وَ حَمَلْتُمُ النَّاسَ عَلَيْهِ مِنَ الْجَهْلِ بِکتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ سُنَّةِ نَبِيِّهِ ص وَ أَحَادِيثِهِ الَّتِي يُصَدِّقُهَا الْکتَابُ الْمُنْزَلُ وَ رَدِّکمْ إِيَّاهَا بِجَهَالَتِکمْ وَ تَرْککمُ النَّظَرَ فِي غَرَائِبِ الْقُرْآنِ مِنَ التَّفْسِيرِ بِالنَّاسِخِ مِنَ الْمَنْسُوخِ وَ الْمُحْکمِ وَ الْمُتَشَابِهِ وَ الْأَمْرِ وَ النَّهْيِ وَ أَخْبِرُونِي أَيْنَ أَنْتُمْ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ ع حَيْثُ سَأَلَ اللَّهَ مُلْکاً لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ فَأَعْطَاهُ اللَّهُ جَلَّ اسْمُهُ ذَلِک وَ کانَ يَقُولُ الْحَقَّ وَ يَعْمَلُ بِهِ ثُمَّ لَمْ نَجِدِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ عَابَ عَلَيْهِ ذَلِک وَ لَا أَحَداً مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَ دَاوُدَ النَّبِيِّ ص قَبْلَهُ فِي مُلْکهِ وَ شِدَّةِ سُلْطَانِهِ ثُمَّ يُوسُفَ النَّبِيِّ ع حَيْثُ قَالَ لِمَلِک مِصْرَ اجْعَلْنِي عَلى خَزائِنِ الْأَرْضِ إِنِّي حَفِيظٌ عَلِيمٌ (يوسف -: 55 -) فَکانَ مِنْ أَمْرِهِ الَّذِي کانَ أَنِ اخْتَارَ مَمْلَکةَ الْمَلِک وَ مَا حَوْلَهَا إِلَى الْيَمَنِ وَ کانُوا يَمْتَارُونَ الطَّعَامَ مِنْ عِنْدِهِ لِمَجَاعَةٍ أَصَابَتْهُمْ وَ کانَ يَقُولُ الْحَقَّ وَ يَعْمَلُ بِهِ فَلَمْ نَجِدْ أَحَداً عَابَ ذَلِک عَلَيْهِ ثُمَّ ذُو الْقَرْنَيْنِ عَبْدٌ أَحَبَّ اللَّهَ فَأَحَبَّهُ اللَّهُ وَ طَوَى لَهُ الْأَسْبَابَ وَ مَلَّکهُ مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَ مَغَارِبَهَا وَ کانَ يَقُولُ الْحَقَّ وَ يَعْمَلُ بِهِ ثُمَّ لَمْ نَجِدْ أَحَداً عَابَ ذَلِک عَلَيْهِ فَتَأَدَّبُوا أَيُّهَا النَّفَرُ بِآدَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ اقْتَصِرُوا عَلَى أَمْرِ اللَّهِ وَ نَهْيِهِ وَ دَعُوا عَنْکمْ مَا اشْتَبَهَ عَلَيْکمْ مِمَّا لَا عِلْمَ لَکمْ بِهِ وَ رُدُّوا الْعِلْمَ إِلَى أَهْلِهِ تُوجَرُوا وَ تُعْذَرُوا عِنْدَ اللَّهِ تَبَارَک وَ تَعَالَى وَ کونُوا فِي طَلَبِ عِلْمِ نَاسِخِ الْقُرْآنِ مِنْ مَنْسُوخِهِ وَ مُحْکمِهِ مِنْ مُتَشَابِهِهِ وَ مَا أَحَلَّ اللَّهُ فِيهِ مِمَّا حَرَّمَ فَإِنَّهُ أَقْرَبُ لَکمْ مِنَ اللَّهِ وَ أَبْعَدُ لَکمْ مِنَ الْجَهْلِ وَ دَعُوا الْجَهَالَةَ لِأَهْلِهَا فَإِنَّ أَهْلَ الْجَهْلِ کثِيرٌ وَ أَهْلَ الْعِلْمِ قَلِيلٌ وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ فَوْقَ کلِّ ذِي عِلْمٍ عَلِيمٌ (يوسف /76)
سفيان ثوري نزد امام صادق ـ عليه السلام ـ آمد و بر تن آن حضرت جامههايي سپيد ديد که (در لطافت و تمييزي) گويا پرده روي سپيده تخم مرغ هستند، به عنوان اعتراض به آن حضرت، گفت: اين جامه سزاوار تو نيست و نبايد خود را به زيورهاي دنيا آلوده سازي امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمود: ميخواهم سخني به تو بگويم، خوب گوش کن و دل بسپار که از براي دنيا و آخرت تو مفيد است به شرط آن که بر سنت و حق بميري و نه بر بدعت. اگر زندگي و خوراک و پوشاک پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را ملاک قرار دهي و بر اساس آن بر من اعتراض کني بايد تو را از مطلبي آگاه سازم و آن اين است که پيامبر خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در روزگاري به سر مي برد که فقر و سختي و تنگدستي همه را فرا گرفته بود، ولي اگر در عصري وسائل زندگي فراهم شد «و شرائط بهره برداري از موهبت هاي الهي موجود گشت» سزاوار ترين مردم براي بهره بردن از آن نعمتها، نيکانند نه بدکاران، مومنان نه منافقان، مسلمانانند نه کافران. اي ثوري! تو چه چيز را در من عيب شمردي؟! به خدا سوگند! اينک که ميبيني من از نعمت هاي الهي استفاده ميکنم «بايد اين را نيز بداني» از زماني که به حد رشد و بلوغ رسيدهام، شب و روزي بر من نميگذرد مگر آن که مراقب هستم که اگر حقي در مالم پيدا شود که خدايم مورد مصرفش را معلوم کرده به همان مورد مصرف نمايم راوي گويد: « سفيان نتوانست جوابي به پاسخ منطقي امام بدهد، لذا شکست خورده آن جا را ترک گفت» سپس مشتي زاهدنما که از همه مردم ميخواستند مثل آنها زندگي نمايند و مانند آنها ژوليدگي و سختي و «عدم استفاده از نعمت هاي الهي» را پيشه خود سازند، نزد امام صادق ـ عليه السلام ـ آمدند و گفتند: راستش اين رفيق ما از سخن شما دلگير شد و زبانش بند آمد لذا دليلي به نظرش نيامد (ولي ما آمده ايم تا با دلايل روشن تو را محکوم سازيم) امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمود: دليل هاي شما چيست بيان کنيد. گفتند: دليلهاي ما از قرآن است. امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمود: آنها را ارايه دهيد که دليلهاي قرآني براي پيروي و مورد عمل قرار گرفتن از هر چيز ديگري سزاوارترند. صوفيان گفتند: خداي تبارک و تعالي در مقام بيان شيوه زندگي گروهي از ياران پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ چنين ميفرمايد: «و ديگران را بر خويش مقدم ميدارند، هر چند خودشان نسبت به آن نياز مبرم دارند و آنان که از خسّت نفس خود مصونند، ايشانند که رستگارانند» سوره حشر / 59 آيه 9. پس خداوند «در اين آيه» کردار آنان را ستوده و در جاي ديگر فرمود:
و با اينکه به غذا احتياج دارند و مورد علاقه آنهاست، آن را به فقير و يتيم و اسير ميخورانند. سوره انسان / 76 آيه 8. و ما به همين دو آيه اکتفا ميکنيم. آنگاه يکي از حاضران مجلس به آن زاهدنماها گفت: «با اين همه ادّعا» ماندهايم شما از خوراک خوب استفاده نکنيد و با اين حال به مردم دستور العمل صادر ميکنيد که از مال خود دست کشند تا شما «فرصت طلب ها» از آن بهره مند گرديد.
امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمود: فعلاً اين حرف ها را رها کنيد که اينها فايده ندارد و همه به من بگوييد: آيا شما (که به قرآن استدلال مي کنيد) نسبت به ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه قرآن شناخت داريد يا نه؟! هر کس از اين امت گمراه شد از همين جا گمراه شد و هر کس گرفتار هلاکت گشت از همين جا به هلاکت گرفتار آمد «که بدون اينکه شناخت و اطلاع صحيحي از قرآن داشته باشد به آن استدلال ميکرد» گفتند: برخي را ميدانيم ولي همه اش را نميدانيم.
امام ـ عليه السلام ـ فرمود: بدبختي شما ازاين جاست. احاديث پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ هم مثل قرآن است «داراي ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه است که به شناخت و تشخيص نياز دارد» و اما آياتي را که از قرآن ذکر کرديد که خداوند در قرآن به اطلاع ما رسانده که مردمي را به خاطر خوش کرداريشان ستوده است، اين کار (ايثار گرانه) در آن زمان مباح و جايز بوده و از آن نهي اي صورت نگرفته بود و ثواب آنان بر عهده خداست. ولي خداوند، صاحب جلالت و قداست، بعدا به خلاف آنچه آنها به آن عمل نمودند دستور داده و البته اين دستور خدا که بعد رسيد ناسخ عمل آنهاست. خداي تبارک تعالي به واسطه رحمت خاص خويش نسبت به مومنان نهيکرد که مبادا خود و خانواده هايشان را در مضيقه بگذراند و هر چه دارند به ديگران بخشند، زيرا در ميان خانواده آنها ناتوان، خردسالان و پيران از کار افتاده و پيران سال خورده پيدا ميشوند که طاقت و تحمل گرسنگي را ندارند، پس اگر بنا شود که من گرده ناني که در اختيار دارم انفاق نمايم و نان ديگري غير از آن هم نداشته باشم، خانواده من که تأمين زندگي آنها به عهده من است از دست خواهند رفت و در اثر گرسنگي خواهند مرد.
پس از اين جاست که پيامبر خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: کسي که پنج دانه خرما، يا پنج گرده نان يا چند دينار يا درهم دارد و ميخواهد آنها را به مصرف رساند، در درجه اول بر پدر و مادر خود خرج نمايد و در درجه دوم براي خودش و زن و فرزندش و در درجه سوم براي خويشاوندان و برادران مومنش و در درجه چهارم براي همسايگان فقيرش و در درجه پنجم در راه خدا به مصرف رساند. اين پنجمي بعد از همه آنهاست و از اجر کمتري برخوردار ميباشد. پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ وقتي که شنيد مردي از انصار مرده و کودکان صغيري از او به جا مانده و او همه دارايي خود را که پنج يا شش برده بوده هنگام مرگ آنان را آزاد نموده است، فرمود: «اگر قبلاً به من اطلاع داده بوديد نميگذاشتم آن مرد را در گورستان مسلمانان دفن کنيد. او چند کودک صغير از خود به جا گذاشته تا از مردم گدايي کنند! سپس امام صادق ـ عليه السلام ـ درادامه فرمود: پدرم برايم حديث کرد که پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: هزينه را از کسي آغاز کن که نانخور توست و به ترتيب نزديکي، که هر کس به تو نزديک تر است مقدم تر است، علاوه بر همه اينها، قرآن در ردّ سخنان و مسلک شما، گوياست و به صورتي واجب از سوي خداوند عزيز و حکيم مورد نهي واقع شده است آنجا که ميفرمايد: آن تقوا پيشگان کسانياند که چون انفاق کنند، نه ولخرجي ميکنند و نه تنگ ميگيرند و ميان اين دو روش راه اعتدال و ميانه را بر ميگزينند» سوره فرقان 25 آيه 67.
آيا نميبينيد که خداوند تبارک وتعالي آن راه و روشي که شما مردم را به آن فرا ميخوانيد مورد سرزنش قرار داده و اسراف کاران را نيز سرزنش کرده است و در چند آيه از قرآن ميفرمايد: به راستي، خدا اسراف کاران را دوست ندارد، انعام آيه 141 اعراف 31. خداوند مردم را از اسراف و ولخرجي نهي کرده همان طور که از خسّت و تنگ نظري نهي نموده است و از مردم خواسته که ميانه روي را پيشه خود سازند. نه اينکه انسان هر چه دارد به ديگران بخشد و سپس از خداوند درخواست روزي نمايد که خداوند چنين دعايي را هرگز مستجاب نمي کند؛ زيرا پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: دعاي چند دسته از امت من مستجاب نشود: مردي که از خداوند بدي براي پدر و مادر خود بخواهد، مردي که به کسي قرض داده و از طرف، گواه و سندي نگرفته و او مال را خورده است، مردي که بر زنش نفرين نمايد در حالي که خدا طلاق آن زن را به اختيار او گذاشته است و مردي که در خانه خود نشسته و دست روي دست گذاشته و ميگويد: پروردگارا، به من روزي ارزاني دار، و خود دنبال روزي نرود، خداوند در پاسخ اين بنده اش ميگويد: بنده من! مگر نه اين است که من راه تحصيل روزي را براي تو باز کردهام؟! مگر نه اين است که من با بخشيدن اعضاء و جوارح صحيح به تو زمينه کسب روزي در سايه سفر کردن را برايت فراهم کردهام؟! تو بايد ميان من و خودت براي کسب روزي در پيروي از فرمان من، عذري بياوري تا سربار خانواده خود نباشي و من اگر خواستم به تو روزي خواهم داد و اگر خواستم (بر اساس مشيت کلي خودم) بر تو سخت خواهم گرفت، تو در اين صورت معذور خواهي بود (چون سعي و تلاش خود را براي تحصيل روزي به کار گرفته بودي) مردي که خداوند به او مال و ثروت فراوان داده و او با بذل و بخشش هاي زياد آنها را از دست داده و بعد دست به دعا برداشته که خدايا به من روزي ارزاني دار خداوند در پاسخ او فرمايد: مگر من به تو روزي فراوان ندادم؟! چرا چنان که دستور دادم در مصرف آن ميانه روي پيشه نکردي؟! مگر تو را از بذل و بخشش بي حساب نهي نکرده بودم؟! و (مورد آخر اينکه) مردي در مورد قطع رابطه با خويشاوندان دست به دعا بردارد.
سپس خداوند راه و روش انفاق را به پيامبرش آموخت؛ زيرا حدود 29 گرم طلا پيش پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بود و او ميل نداشت که شب نزدش بماند، لذا تمام طلاها را در همان شب به اين و آن صدقه داد و بامداد چيزي در بساط نداشت در اين هنگام سائلي پيش او آمد و درخواست کمک مالي کرد و پيامبر چيزي نداشت به او بپردازد، سائل به ملامت او پرداخت و پيامبر که مهربان و دلسوز بود از اين پيش آمد ـ که چيزي نداشت تا با آن سائل بدهد ـ خيلي ناراحت و غمناک شد. پس خداوند اين دستور العمل را به عنوان تأديب براي پيامبرش فرستاد: و دستت را بر گردنت زنجير مکن و بسيار هم گشاده دستي منما که حسرت زده و ملامت زده بنشيني سوره إسراء (17) آيه 29 مي گويد: همانا، گاهي که مردم از تو چيزي خواهند و عذر تو را نپذيرند و اگر هر چه داري بذل و بخشش نمايي به زيان مالي دچار آيي، اينهاست احاديثي که از پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ رسيده و مؤيد قرآن ميباشند و قرآن را نيز اهل آن که مؤمنانند تأييد ميکنند. چون هنگام مرگ ابوبکر به او گفتند: وصيت کن، گفت: يک پنجم مالم انفاق شود، يک پنجم نيز بسيار است و راستي که خداوند به يک پنجم راضي شده، پس ابوبکر به يک پنجم مال خويش وصيت نمود و حال آنکه خداي عزوجل اختيار يک سوم مالش را هنگام مرگ به دستش داده بود و اگر ميدانست بهتر اين است از تمام حق خود استفاده نمايد، به يک سوم وصيت ميکرد ـ سپس بعد از او، کسي را که شما به فضل و زهد ميشناسيد سلمان است و يکي هم ابوذر ـ که خداي از آن دو خشنود باد ـ سلمان وقتي که سهم سالانه خويش را از بيت المال مي گرفت، به اندازه مخارج يک سال ـ که او را به سال ديگر برساند ـ بر ميداشت به او گفتند: اي سلمان! تو با اين همه زهد و تقوا در فکر ذخيره سال هستي؟ شايد همين امروز يا فردا بميري و به آخر سال نرسي؟ او در پاسخ گفت:
چرا شما به همان اندازه که براي مرگ مننگرانيد به زندگي من اميد نداريد؟ اي نادان ها شما از اين نکته غافليد که نفس انسان اگر به مقدار کافي تأمين نباشد که به آن اعتماد کند، در طاعت حق سستي نمايد و چون به قدر کافي تأمين شد آرام مي گيرد (و با فکر آسوده به طاعت حق مي پردازد) اما ابوذر که خدا از او خشنود باد ـ چند شتر و چند گوسفند داشت که شير آنها را ميدوشيد و از آن ها استفاده ميکرد و هرگاه احساس ميکرد خانواده اش ميل به خوردن گوشت دارد يا برايش مهمان آمده، از آن ها يکي را سر مي بريد و گوشت آنها را مورد استفاده قرار مي داد و اگر مي ديد ساکنان آن آبگاهي که شتران و گوسفندانش در آن مي چريدند نياز شديد دارند از آن شترها و گوسفندها به اندازه اي که ميل و نياز آنها را به گوشت برآورده سازد، سر ميبريد و ميان آنها تقسيم ميکرد و براي خودش نيز برابر ديگران سهمي در نظر ميگرفت.
چه کسي از اينان زاهدتر بود؟ پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ درباره آنان آنچه گفتني بود گفته است (و شما آن مطالب را مي دانيد) هيچ گاه اين دو کارشان را به آنجا نرساندند که به نام زهد تمام دارايي خود را از دست بدهند؛ چنان چه شما امروز به مردم دستور العمل صادر ميکنيد که کالاها و چيزهاي خود را دور بريزند و ديگران را بر خود و خانواده خود مقدم دارند.
اي جماعت بدانيد که شنيدم پدرم از پدر و اجدادش نقل ميکرد که پيامبر خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ روزي فرمود: « من از چيزي در شگفت نشدم مانند شگفتي ام از حال مؤمن که اگر کارش به جايي رسد که اگر بدنش را با قيچي قطعه قطعه کنند برايش خير و سعادت خواهد بود و اگر هم ملک شرق و غرب به او داده شود باز برايش خير سعادت باشد و هر چه عزوجل با او کند برايش خير و سعادت است.
نميدانم همين مقدار که امروز براي شما گفتم کافي و اثر گذار است يا بر آن بيفزايم؟ آيا شما هيچ ميدانيد که خداوند ـ جل اسمه ـ در صدر اسلام (آن هنگام که عده مسلمانان کم بود) بر مؤمنان واجب کرده بود که هر مؤمن در برابر ده کافر ايستادگي نمايد و اگر فرار ميکرد جرم و تخلف به شمار ميآمد و جايگاهش در دوزخ بود ولي بعد خداوند به لطف و رحمت خود اين تکليف را از آنان بگردانيد و قانون اين شد که هر مرد مسلمان مؤظف است که فقط در برابر دو کافر مقاومت کند و نه بيشتر و اين تخفيف خداوند براي مومنان بود که حکم يک مرد مسلمان در برابر ده کافر را نسخ کرد و نيز به من بگوييد آيا وقتي يکي از قاضيان در محکمه اسلامي بر مردي از شما ميگويد بايد نفقه واجب زنش را بپردازد و آن مرد عذر بياورد که من زاهد هستم و از مال دنيا چيزي ندارم، به آن مرد ستم کرده است؟ اگر بگوييد اين حکم ستم است، بر اهل اسلام ستم کرده ايد و اگر بگوييد حکم قاضي مطابق حق و عدالت است، در واقع خودتان را محکوم کرده ايد.
مطلب ديگر «چگونه» آنجا که شخصي رو به موت است بيش از يک سوم مالش را ميخواهد براي بينوايان انفاق کند.
شما وصيت او را رد ميکنيد؟! «چون فقط يک سوم مالش را ميتواند وصيت نمايد» به من بگوييد اگر همه مردم مطابق دل خواه شما زاهد شوند و نيازي به اجناس ديگران نداشته باشند، پس تکليف کفاره سوگندها و نذر و صدقههاي زکات واجب ـ که به شتر، گوسفند، گاو، طلا ـ نقره، خرما، کشمش و غيره تعلّق ميگيرد ـ چه ميشود و به چه کسي داده ميشود؟ اگر حقيقت چنان باشد که شما ادعا ميکنيد ديگر شايسته نيست کسي مالي را ـ هر چند سخت به آن نيازمند است ـ در کف نگاه دارد؛ بايد هر چه به دستش ميرسد همه را انفاق نمايد.
پس بد راه و روشي را انتخاب کردهايد و مردم را به سوي آن ميکشانيد و اين نيز ناشي از جهالت شما نسبت به قرآن و سنت پيامبر است، سنتي که قرآن آن را تأييد ميکند و هم چنين شما در اثر جهالت و عدم توجه به شگفتي هاي قرآن و نکتههاي لطيف آن و تفسير قرآن از ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه و امرو نهي، به رد آنها ميپردازيد.
شما براي من از سليمان بن داوود بگوييد هنگامي که از خداوند ملکي خواست که پس از او هيچ کس را سزاوار نباشد و خداوند ـ جل اسمه ـ نيز چنان ملکي به او ارزاني کرد، البته سليمان حق ميگفت و مطابق حق هم عمل ميکرد.
علاوه بر آن نه خداوند در قرآن و نه هيچ فرد مؤمني اين را بر سليمان عيب نگرفت که چرا چنين ملکي را در دنيا خواسته است و داوود نيز پيش از او ملک «کم نظير» و سلطنت پر قدرتي داشت.
سپس يوسف پيامبر ـ عليه السلام ـ که به پادشاه مصر گفت: (مرا بر خزانه هاي اين سرزمين بگمار که من نگهباني دانا هستم» سوره يوسف (12) آيه 55. بعد کارش به جايي رسيد که امور کشورداري سرزمين آن پادشاه و اطراف آن يا يمن به او سپرده شد و مردم در اثر قحطي زدگي از اطراف نزد او ميآمدند و خوراک و آذوقه دريافت ميکردند و يوسف نيز حق ميگفت و مطابق حق هم عمل ميکرد و نديدم که کسي اين را بر او عيب گيرد. هم چنين است ذو القرنين، که بندهاي بود که خدا را دوست ميداشت و خدا نيز او را دوست ميداشت، خداوند اسباب را برايش فراهم ساخت و مشرق و مغرب جهان را تحت فرمان و قدرت او درآورد. ذو القرنين نيز حق ميگفت و مطابق حق عمل مي کرد. اي جماعت! خود را به آداب واقعي اسلام که خداي عزوجل به مومنان فرموده متأدب کنيد و به امر و نهي خدا اکتفاء نماييد و در مسائلي که علم نداريد مداخله ننماييد و علم آن مسائل را از اهلش بخواهيد تا اجر بريد و نزد خداي تبارک و تعالي معذور باشيد و در صدد آن باشيد که ناسخ و منسوخ ومحکم و متشابه قرآن را باز شناسيد و حلال و حرام الهي را تشخيص دهيد؛ زيرا اين برنامه، شما را به خدا نزديک تر نمايد و از ناداني دورتر سازد ـ ناداني را به اهلش واگذار نماييد؛ زيرا اهل ناداني بسيارند و اهل دانايي اندک، و به راستي خداوند فرموده است: «بالا دست هر صاحب دانشي دانشوري است» (سوره يوسف، آيه 76.)
اما سند اين روايت با معيار علم حديث و رجال شيعه صحيح و متصل است و در سلسله آن بريدگي وجود ندارد.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 25 تیر 01
- بازدید
- ۱۳۶
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.