ابن عربي از ديدگاه شيعه و عرفا چگونه شخصيتي مي¬باشد لطفا شرح دهيد؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

ابن عربي از ديدگاه شيعه و عرفا چگونه شخصيتي مي­باشد لطفا شرح دهيد؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

محيي الدين ابن عربي طائي اندلسي از اولاد حاتم طائي است، وي در اندلس تولد يافته امّا ظاهرا بيشتر عمر خود را در مکه و سوريه گذرانده است.[1]

ابن عربي ازخانواده­اي اشرافي، ثروتمند بود. او در آغاز گرايش به زندگي زاهدانه نداشت، بلکه به شعر و شکار سرگرم بود و از خدا غافل بود. و در حکومت، منصب دبيري داشت.[2]

ابن عربي شاگرد شيخ ابو مدين مغربي اندلسي از عرفاي قرن 6 هجري است، سلسله طريقتش با يک واسطه به شيخ عبدالقاهر گيلاني مي­رسد.

محيي الدين که احيانا با نام ابن العربي نيز خوانده مي­شود مسلماً از بزرگترين عرفاي اسلام است، نه پيش از او و نه بعد از او کسي به پايه او نرسيده است به همين جهت او را شيخ اکبر لقب داده­اند.

عرفان اسلامي توسط محيي الدين عربي جهش پيدا کرد و به نهايت کمال رسيد عرفان از دو بخش عملي و نظري تشکيل مي­شود و بخش عرفان نظري توسط محيي الدين پايه گذاري شد، عرفاي بعد از او عموما ريزه خوار سفره او هستند، وي انساني است شگفت و به همين دليل اظهار عقيده­هاي متضادي در باره­اش شده است برخي او را وليّ کامل: قطب الاقطاب مي­خوانند و برخي ديگر تا حد کفر تنزلش داده و مميت الدين و گاهي ماحي الدينش مي­خوانند، محيي الدين بيش از 200 کتاب تأليف نموده است، بسياري از کتاب­هاي او و شايد همه کتاب­هايي که نسخه آنها موجود است در حدود 30 کتاب چاپ شده است مهم­ترين کتاب او:

1. فتوحات مکيّه است کتابي است بسيار بزرگ و در حقيقت يک دايرة المعارف عرفاني است.

2. فصوص الحکم گرچه کوچک است، ولي دقيق­ترين متن عرفاني است شروح زيادي بر فصوص الحکم نوشته شده است.[3]

اغلب مورخان و نويسندگان شرح حال ابن عربي، او را در جرگه علماي اهل سنت و جماعت قرار داده­اند، بعضي از بزرگان شيعه اماميه وي را از سنيّان متعصب و از دشمنان سر سخت شيعيان و پيروان اهل بيت عصمت و طهارت ـ عليهم السلام ـ دانسته اند، عده اي از علماي اهل سنت او را شيعي پنداشته اند.[4]

نظر بزرگان شيعه اماميه در ردّ ابن عربي

1. مقدس اردبيلي (993 متوفي) متکلم و فقيه در قرن دهم هجري در کتاب معروف حديقه الشيعه، در اعتراض و انتقاد حدّت و شدّت نشان داده و تا توانسته در مذمت و نکوهش متصوفه از جمله محي الدين ابن عربي سخن گفته است.[5]

2. ملا محسن فيض کاشاني (1091 ـ 1007 قمري) در کتاب بشارة الشيعه ابن عربي شيخ اکبر صوفيه و از ائمه جماعت و از رؤساي اهل معرفت خوانده و به شدت از او انتقاد کرده است و ايشان را به اختلال عقل متصف نموده است، سخنان وي را متناقض همديگر و مخالف شرع و عقل مي­داند ولي به صراحت به کفر وي فتوي نمي­دهد،[6]

3. علامه مجلسي (1110 ـ 1027ق) در کتاب عين الحيات به عقايد صوفيه و بالاخص ابن عربي انتقاد و اعتراض نموده است و در سرزنش و نکوهش و تکفير شان مبالغه را از حد گذرانيده است.[7]

4. حاج ميرزا حسين نوري، محدث متبحر از ابن عربي انتقاد کرده است، چرا که وي در کتاب فتوحات مکيه وقتي از اقطاب سخن مي­گويد، متوکل عباسي را از جمله آنها نام برده است (متوکل کسي هست که دستور داد قبر امام حسين ـ عليه السلام ـ را ويران و تخريب کنند و....[8]

5. و از علماي معاصر سيد جعفر مرتضي عاملي دلايلي بر سنّي بودن ابن عربي ذکر مي­کند:[9]

 محی الدین در کتاب فتوحات مکيه از جماعتي بنام رجبيّون نقل مي­کند که آنها رافضي­ها، را به شکل خوک ديده اند، ج1، ص287.

د: در کتاب محاضرات الابرار به نقل از رجبيّون مي­گويد که آنها رافضي­ها را به شکل سگ ديده اند، ص245،ج1.

برخي از فلاسفه و عرفاي شيعه که از ابن عربي به احترام ياد کرده اند عبارتند:

1. شيخ بهائي؛[10]

2. صدراي شيرازي؛[11]

3. سيد جلال الدين آشتياني مي­گويد: محي الدين با اين که در بين متصديان حقايق از علماي اسلامي نظير ندارد بدون شک صاحب مقامات مکاشفه است؛ ولي کلمات متناقض از او صادر شده است. وي به واسطه عدم اطلاع و احاطه به اخبار وارده از حضرت رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ برخي از اشقيا را از اولياء مي­داند و با وجود روايت کثيره متواتره از پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ راجع به مقامات ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ و علي ـ عليه السلام ـ ، خاتم محمديّه را عيسي ـ عليه السلام ـ مي­داند؛ در حالي که راجع به اين امر هيچ خبري در کتاب قرآن و سنت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نمي­باشد.[12]

4. سيد حيدر آملي از عرفاي شيعه با اين که از ايشان به بزرگي ياد مي­کند؛ ولي به ايشان انتقاداتي دارد و مي­گويد چگونه شخصيتي ابن عربي به طريق تعصب عمل مي­کند و تا اين حدّ رعايت مذهب مي­کند عمر و ابابکر را از اولياء شمرده و از علي ـ عليه السلام ـ و اولاد گرامي ايشان ذکري به ميان نمي آورد و...[13]

5. حاج سيد هاشم حداد (قدس الله روحه) مي گويد: مرحوم سيد علي آقا قاضي از عرفاي بزرگ شيعه به محي الدين عربي و کتاب فتوحات مکيّه وي بسيار توجه داشت و مي فرمود محي الدين ابن عربي از کاملين است و در فتوحات او شواهد و ادله فراوان است که او شيعه بوده است و مطالبي که مناقض با اصول مسلّمه اهل سنت است بسيار است.[14]

6. علامه حسن زاده آملي مي­گويد: اساتيد براي ما از مرحوم قاضي حکايت مي­کردند که آن جناب مي­فرمود: بعد از مقام عصمت و امامت در ميان رعيّت احدي در معارف عرفاني و حقايق نفساني در حد محي الدين ابن عربي نيست و کسي به او نمي­رسد و نيز مي­فرمود: ملا صدرا هر چه دارد از محي الدين دارد و در کنار سفره او نشسته است.[15]

با توجه به آن چه که بيان گرديد محي الدين عربي هر چند به عنوان يک شخصيت علمي و عرفاني در جهان اسلام مطرح است؛ ولي افزون بر اين که فقهاء و مراجع تقليد، تصوف و صوفيه را مردود مي­شمارند و ابن عربي هم يکي از صوفيان معروف است، همين آراء و نظرياتي که در اين مقاله نسبت به ابن عربي مطرح گرديد، چهره واقعي او را از ديدگاه مذهب شيعه مخدوش مي­گرداند و با وجود آيات قرآن کريم و روايات معصومين ـ عليهم السلام ـ نيازي به آراء و نظريات ابن عربي وجود ندارد.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ محي الدين بن عربي، محسن جهانگيري.

2ـ داوري هاي متضاد درباره محي الدين بن عربي، داود الهامي.

 


[1]. مطهري، مرتضي، کليات علوم اسلامي (کلام، عرفان، حکمت عملي)، انتشارات صدرا، 1385ش، ج2، ص117.

[2]. ميگوئل آسين پالاسيوس، زندگي و مکتب ابن عربي، ترجمه حميدرضا شيخي، انتشارات اساطير، ص41 ـ 38.

[3]. کليات علوم اسلامي، همان، ص118 ـ 117.

[4]. جهانگيري، محسن، محي الدين ابن عربي چهره برجسته عرفان اسلامي، تهران، انتشارات دانشگاه، ص352.

[5]. همان، ص389 ـ 388.

[6]. همان، ص390.

[7]. همان، ص393.

[8]. همان، ص397 ـ 396.

[9]. سيد جعفر مرتضي عاملي، ابن عربي سني متعصب، بيروت، نشر المرکز الاسلامي للدراسات، 1424ق، ص79ـ83.

[10]. محي الدين ابن عربي چهره برجسته عرفان اسلامي، همان، ص372.

[11]. همان، ص373.

[12]. آشتياني، سيد جلال الدين، شرح مقدمه قيصري بر فصوح الحکم، قم، مرکز انتشارات دفتر تبليغات اسلامي، 1372ش، ص920ـ921.

[13]. اکبريان، سيد محمد، عرفان شيعي در انديشه علامه سيد حيدر آملي، قائم شهر ـ بابل، ناشر دانشگاه آزاد اسلامي، 1381ش، ص265.

[14]. حسيني طهراني، سيد محمد حسين، روح مجرد (يادنامه حاج سيد هاشم حداد)، انتشارات حکمت، 1414ق، ص325.

[15]. حسن زاده، صادق و طيار مراغي، محمد، اسوه عارفان (زندگي مرحوم سيد علي آقا قاضي)، انتشارات آل علي، 1380ش، ص65ـ66.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
25 تیر 01
بازدید
۱۷۱
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.