آيا اويس قرني یکی ياران پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ صوفی بوده است؟
آيا اويس قرني یکی ياران پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ صوفی بوده است؟
پرسش
پاسخ
در پاسخ به اين سؤال در ابتدا ذکر اين مطلب لازم است که به پيروان پيامبر خاتم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مسلمان و مؤمن گفته ميشود و آنان را به اسلام و ايمان نسبت ميدهند و آناني که صحبت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را درک کردهاند، صحابه و به نسل بعد از آنها تابعين گفته ميشود، يعني کساني که با صحابه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ محشور بودهاند، ولي خود پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را درک نکردهاند.
اويس بن عامر اهل يمن و از قبيله بني مراد و از تيره «قرن» و شايستهترين فرد از تابعين است که پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را نديده است و از اصحاب خاص امام علي ـ عليه السلام ـ و يکي از زهاد هشتگانه مي–باشد. او از طريق سارباني و شتر چراني امرار معاش و نيز نفقه مادر را تهيه مينمود، تا اينکه به موجب علاقهاش به پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ از مادر اجازه گرفت تا از يمن به ديدار پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ برود ولي وقتي به مدينه رفت آن روز پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در خانه نبود و اويس چون وعده داده بود که زود نزد مادرش بر گردد، برگشت.[1]
پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ وقتي به خانه آمد فرمود: «اين نور کيست که مي نگرم؟ گفتند شترباني که اويس نام داشت در اين سراي آمد و رفت؛ حضرت فرمود: «اويس در خانه ما اين نور را به هديه گذاشت و رفت».
روايات زيادي در مدح و تمجيد اويس در منابع روائي وارد شده است، همچنین پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ضمن حديثي در مورد اويس ميفرمايد: «يفوح روائج الجنة من قبل القرن... و اشوقاه اليک يا اويس القرن». نسيم هاي بهشت از جانب «قرن» مي وزد چه بسيار مشتاقم به ديدار اويس هر کسي او را ملاقات کند سلام مرا به او برساند... همانا قبايلي همانند ربيعه و مضر با شفاعت او وارد بهشت ميشوند، او به من ايمان ميآورد و مرا نميبيند او در رکاب جانشين من امير مؤمنان علي بن ابي طالب ـ عليه السلام ـ در صفين به شهادت ميرسد.[2]
بالاخره در سال 37 هجري در جنگ صفين در رکاب امام علي ـ عليه السلام ـ به فيض شهادت نايل آمد.
امّا راجع به اين پرسش که آيا اويس قرني از صوفيه بوده يا نه؟
آنچه از نظر تاريخي و حتي از نظر خود فرقههاي صوفيه مسلم و قطعي است، اين است که در صدر اسلام و حداقل در قرن اول هيچ گروهي به نام صوفي با يکسري رياضتهاي اختراعي و برنامههاي خاص در ميان مسلمين وجود نداشته، بلکه آن چيزي که وجود داشته اين مطلب بوده است که يک عده از مسلمانها به عبادت و پرستش خداوند بيش از هر امر ديگري پرداختند تا اين که در نيمه اوّل قرن دوم هجري کم کم گروهي و مردمي پيدا شدند که به زعم خود از دنيا کناره جستند و خود را کاملا وقف رياضت نمودند و به تدريج روش و طريقه خاصي به وجود آوردند و بعدها براي اين طريقه تعاريفي نمودند و فرقههاي متعددي به وجود آمد.
و اوّلين کسي که به نام صوفي (پشمينه پوش) خوانده شده عثمان بن شريک معروف به ابوهاشم کوفي است که در قرن دوم ميزيسته، ايشان استاد سفيان ثوري (متوفاي 161ق) بوده و تاريخ وفات ايشان مشخص نيست.
و همين ابوهاشم کوفي اولين کسي است که صومعهاي (خانقاه) براي عباد و زهاد مسلمين در منطقه رمله فلسطين بنا نمود.[3] و يا به دست يکي از امراي مسيحي اولين خانقاه براي ابوهاشم ساخته شد.[4]
بنابراين در عصري که گروهي به نام صوفيه به وجود آمد يعني نيمه اول قرن دوم هجري اويس قرني اصلا در قيد حيات نبوده است تا از جمله صوفيه به شمار آيد و اين که ايشان از جمله زهاد هشتگانه ميباشد، دليل نميشود که از جمله افراد صوفيه بوده باشد، زيرا زهد و عبادت، مجاهده با نفس و هواهاي نفساني مادامي که مطابق شرع باشد مورد ترغيب آئين اسلام است ولي آنچه که صوفيه خود را ملزم و پاي بند به آن ميدانند، عبارت از ترک دنيا و رهبانيت و درويشي و رياضتهاي شاقه و اختراعي که شأن انسانهايي هم چون اويس قرني از آن به دور است، زيرا همان طوري که اشاره شد پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نسبت به اويس قرني اظهار علاقه و شوق مينمود و ميفرمود: هر کس او را ملاقات کند سلام مرا به او ابلاغ نمايد.
اين اظهار شوق و علاقه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نسبت به اويس قرني با مذمتي که آن حضرت از صوفيه کرده است نميسازد و اين خود دليل است که بين صوفيه و اويس قرني که به پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ايمان آورد در حالي که او را نديد؛ فرسنگها فاصله است.
پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ صوفيان را سخت تقبيح کرده است: آن حضرت به ابوذر غفاري فرموده است:
«يا اباذر يکون في آخر الزمان قوم يلبسون الصوف في صيفهم و شتائهم يرون ان لهم الفضل بذلک علي غيرهم اولئک تلعنهم ملائکة السموات و الارض؛ اي اباذر در آخر الزمان گروهي به وجود مي آيند که در زمستان و تابستان لباس پشمينه مي پوشند که از اين رهگذر خود را برتر بر ديگران ميبينند آنان را فرشتگان آسمان و زمين لعنت ميکنند».[5]
و يا فرموده است: «لا يقوم الساعة علي امتي حتي يقوم قوم اسمهم الصوفيه، ليس امتي... بل هم اضل من الکفار و هم اهل النار لهم شهيق الحمار؛ قيامت بر امتم رخ نمينمايد و قيامت بر پا نميشود تا قومي به پا ميخيرند که نام شان صوفيه است آنها از من نيستند حلقههاي ذکر به وجود ميآورند، گمان ميکنند بر روش ما است بلکه آنان از کفار گمراه ترند و اهل آتش ميباشند، بانگ آنها بانگ الاغ است».[6]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ واحدي، سيد تقي، در کوي صوفيان، ص51 به بعد.
2ـ عمادي شيرازي، مهدي، حسن بصري چهره جنجالي تصوف، ص15 به بعد.
[1]. شيخ عباس قمي، منتهي الآمال، قم، موسسه انتشارات هجرت، چاپ ششم، 1413ق، ج1، ص366؛ حلية الاولياء، ج2، ص86.
[2]. هاشمي خوي، حبيب الله، منهاج البراعة في شرح نهج البلاغه، مکتبة الاسلامية، 1358ش، ج15، ص381؛ شيخ مفيد، الارشاد، ج1، ص316.
[3]. مطهري، مرتضي، آشنايي با علوم اسلامي ـ عرفان و تصوف، قم، جامعه مدرسين، بي تا، ص204.
[4]. تهراني، جواد، عارف و صوفي چه مي گويد، بنياد بعثت، چاپ هشتم، 1369ش، ص13.
[5]. واحدي، سيد تقي، در کوي صوفيان، نخل دانش، چاپ چهارم، 1384ش، ص41؛ مجلسي، محمد باقر، بحارالأنوار، دارالکتب الاسلاميه، ج74، ص93.
[6]. همان.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 25 تیر 01
- بازدید
- ۱۰۳
آيا اويس قرني یکی ياران پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ صوفی بوده است؟
- نشان کردن
پرسش
آيا اويس قرني یکی ياران پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ صوفی بوده است؟
پاسخ
در پاسخ به اين سؤال در ابتدا ذکر اين مطلب لازم است که به پيروان پيامبر خاتم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مسلمان و مؤمن گفته ميشود و آنان را به اسلام و ايمان نسبت ميدهند و آناني که صحبت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را درک کردهاند، صحابه و به نسل بعد از آنها تابعين گفته ميشود، يعني کساني که با صحابه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ محشور بودهاند، ولي خود پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را درک نکردهاند.
اويس بن عامر اهل يمن و از قبيله بني مراد و از تيره «قرن» و شايستهترين فرد از تابعين است که پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را نديده است و از اصحاب خاص امام علي ـ عليه السلام ـ و يکي از زهاد هشتگانه مي–باشد. او از طريق سارباني و شتر چراني امرار معاش و نيز نفقه مادر را تهيه مينمود، تا اينکه به موجب علاقهاش به پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ از مادر اجازه گرفت تا از يمن به ديدار پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ برود ولي وقتي به مدينه رفت آن روز پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در خانه نبود و اويس چون وعده داده بود که زود نزد مادرش بر گردد، برگشت.[1]
پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ وقتي به خانه آمد فرمود: «اين نور کيست که مي نگرم؟ گفتند شترباني که اويس نام داشت در اين سراي آمد و رفت؛ حضرت فرمود: «اويس در خانه ما اين نور را به هديه گذاشت و رفت».
روايات زيادي در مدح و تمجيد اويس در منابع روائي وارد شده است، همچنین پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ضمن حديثي در مورد اويس ميفرمايد: «يفوح روائج الجنة من قبل القرن... و اشوقاه اليک يا اويس القرن». نسيم هاي بهشت از جانب «قرن» مي وزد چه بسيار مشتاقم به ديدار اويس هر کسي او را ملاقات کند سلام مرا به او برساند... همانا قبايلي همانند ربيعه و مضر با شفاعت او وارد بهشت ميشوند، او به من ايمان ميآورد و مرا نميبيند او در رکاب جانشين من امير مؤمنان علي بن ابي طالب ـ عليه السلام ـ در صفين به شهادت ميرسد.[2]
بالاخره در سال 37 هجري در جنگ صفين در رکاب امام علي ـ عليه السلام ـ به فيض شهادت نايل آمد.
امّا راجع به اين پرسش که آيا اويس قرني از صوفيه بوده يا نه؟
آنچه از نظر تاريخي و حتي از نظر خود فرقههاي صوفيه مسلم و قطعي است، اين است که در صدر اسلام و حداقل در قرن اول هيچ گروهي به نام صوفي با يکسري رياضتهاي اختراعي و برنامههاي خاص در ميان مسلمين وجود نداشته، بلکه آن چيزي که وجود داشته اين مطلب بوده است که يک عده از مسلمانها به عبادت و پرستش خداوند بيش از هر امر ديگري پرداختند تا اين که در نيمه اوّل قرن دوم هجري کم کم گروهي و مردمي پيدا شدند که به زعم خود از دنيا کناره جستند و خود را کاملا وقف رياضت نمودند و به تدريج روش و طريقه خاصي به وجود آوردند و بعدها براي اين طريقه تعاريفي نمودند و فرقههاي متعددي به وجود آمد.
و اوّلين کسي که به نام صوفي (پشمينه پوش) خوانده شده عثمان بن شريک معروف به ابوهاشم کوفي است که در قرن دوم ميزيسته، ايشان استاد سفيان ثوري (متوفاي 161ق) بوده و تاريخ وفات ايشان مشخص نيست.
و همين ابوهاشم کوفي اولين کسي است که صومعهاي (خانقاه) براي عباد و زهاد مسلمين در منطقه رمله فلسطين بنا نمود.[3] و يا به دست يکي از امراي مسيحي اولين خانقاه براي ابوهاشم ساخته شد.[4]
بنابراين در عصري که گروهي به نام صوفيه به وجود آمد يعني نيمه اول قرن دوم هجري اويس قرني اصلا در قيد حيات نبوده است تا از جمله صوفيه به شمار آيد و اين که ايشان از جمله زهاد هشتگانه ميباشد، دليل نميشود که از جمله افراد صوفيه بوده باشد، زيرا زهد و عبادت، مجاهده با نفس و هواهاي نفساني مادامي که مطابق شرع باشد مورد ترغيب آئين اسلام است ولي آنچه که صوفيه خود را ملزم و پاي بند به آن ميدانند، عبارت از ترک دنيا و رهبانيت و درويشي و رياضتهاي شاقه و اختراعي که شأن انسانهايي هم چون اويس قرني از آن به دور است، زيرا همان طوري که اشاره شد پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نسبت به اويس قرني اظهار علاقه و شوق مينمود و ميفرمود: هر کس او را ملاقات کند سلام مرا به او ابلاغ نمايد.
اين اظهار شوق و علاقه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نسبت به اويس قرني با مذمتي که آن حضرت از صوفيه کرده است نميسازد و اين خود دليل است که بين صوفيه و اويس قرني که به پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ايمان آورد در حالي که او را نديد؛ فرسنگها فاصله است.
پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ صوفيان را سخت تقبيح کرده است: آن حضرت به ابوذر غفاري فرموده است:
«يا اباذر يکون في آخر الزمان قوم يلبسون الصوف في صيفهم و شتائهم يرون ان لهم الفضل بذلک علي غيرهم اولئک تلعنهم ملائکة السموات و الارض؛ اي اباذر در آخر الزمان گروهي به وجود مي آيند که در زمستان و تابستان لباس پشمينه مي پوشند که از اين رهگذر خود را برتر بر ديگران ميبينند آنان را فرشتگان آسمان و زمين لعنت ميکنند».[5]
و يا فرموده است: «لا يقوم الساعة علي امتي حتي يقوم قوم اسمهم الصوفيه، ليس امتي... بل هم اضل من الکفار و هم اهل النار لهم شهيق الحمار؛ قيامت بر امتم رخ نمينمايد و قيامت بر پا نميشود تا قومي به پا ميخيرند که نام شان صوفيه است آنها از من نيستند حلقههاي ذکر به وجود ميآورند، گمان ميکنند بر روش ما است بلکه آنان از کفار گمراه ترند و اهل آتش ميباشند، بانگ آنها بانگ الاغ است».[6]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ واحدي، سيد تقي، در کوي صوفيان، ص51 به بعد.
2ـ عمادي شيرازي، مهدي، حسن بصري چهره جنجالي تصوف، ص15 به بعد.
[1]. شيخ عباس قمي، منتهي الآمال، قم، موسسه انتشارات هجرت، چاپ ششم، 1413ق، ج1، ص366؛ حلية الاولياء، ج2، ص86.
[2]. هاشمي خوي، حبيب الله، منهاج البراعة في شرح نهج البلاغه، مکتبة الاسلامية، 1358ش، ج15، ص381؛ شيخ مفيد، الارشاد، ج1، ص316.
[3]. مطهري، مرتضي، آشنايي با علوم اسلامي ـ عرفان و تصوف، قم، جامعه مدرسين، بي تا، ص204.
[4]. تهراني، جواد، عارف و صوفي چه مي گويد، بنياد بعثت، چاپ هشتم، 1369ش، ص13.
[5]. واحدي، سيد تقي، در کوي صوفيان، نخل دانش، چاپ چهارم، 1384ش، ص41؛ مجلسي، محمد باقر، بحارالأنوار، دارالکتب الاسلاميه، ج74، ص93.
[6]. همان.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 25 تیر 01
- بازدید
- ۱۰۳
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.