از کجا بفهميم بين مذاهب تشيع (اثني عشري، زيدي، اسماعيلي و...) کدام يک بر حق است؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

از کجا بفهميم بين مذاهب تشيع (اثني عشري، زيدي، اسماعيلي و...) کدام يک بر حق است؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

شيعه در لغت به معني پيروي کردن و اطاعت کردن است و در اصطلاح به کساني گفته مي شود که به امامت و خلافت بلافصل علي ـ عليه السلام ـ معتقدند و بر اين عقيده اند که امامت او از طريق نص ثابت شده است و امامت حق او و فرزندان او است.[1]

اما گذر زمان و انگيزه هاي شخصي براي برخي از بزرگان شيعه موجب شد که اين گروه به فرقه ها و دسته هايي تقسيم شوند به طوري که بعد از شهادت امام حسين ـ عليه السلام ـ اين افتراقات پيش آمد که ابتدا فرقه کيسانيه پيدا شد که معتقد به امامت محمد حنفيه بودند و بعد از شهادت امام سجاد ـ عليه السلام ـ فرقه زيديه به وجود آمد و بعد از آن به طور معمول بعد از شهادت هر امامي فرقه هاي جديدي پيدا مي شدند که برخي بعد از اندک زماني از بين مي رفتند و برخي مدّت ها به حيات خود ادامه مي دادند. اما دانشمندان اسلامي و ملل و نحل شناسان فرقه هاي مهم شيعه را، شامل زيديه، کيسانيه، اماميه، اسماعيليه مي دانند.[2] که از فرقه کيسانيه امروز اثري وجود ندارد. بنابراين فرقه هاي اصلي شيعه عبارت است از اماميه، اسماعيليه و زيديه اما بايد ديد که از اين فرقه ها کدامشان برحقند و براي فهميدن اين امر بايد سراغ روايات اسلامي که به تعداد ائمه، اسامي ائمه، اينکه از نسل کدام امام هستند و اينکه آخرين امام چه کسي است، رفت تامعلوم شود که کدام گروه برحق است.

1. بر اساس دسته اي از روايات صحيحه که از شيعه و سني نقل شده است حضرت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ تعداد امامان بعد از خود را دوازده نفر شمردند.

از امام سجاد ـ عليه السلام ـ نقل شده که حضرت از جدشان رسول الله ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل فرمودند: حضرت رسول الله ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: امامان بعد از من دوازده نفرند اولشان يا علي تو هستي و آخرشان همان قائمي است که خداوند بواسطه او شرق و غرب عالم را فتح مي کند.[3]

باز از پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل شده که حضرت فرمودند: جانشينان بعد از من دوازده نفرند مثل عدد نقباي بني اسرائيل، و در بعضي روايات آمده است که همه شان از قريش هستند.[4]

رواياتي به اين مضمون از طريق شيعه و سني نقل شده که آيت الله صافي گلپايگاني حدود 271 حديث را در کتاب  منتخب الاثر آورده است.

2. برخي از روايات از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ وارد شده است که در آنها به نام تمام امامان دوازده گانه اشاره شده است.

در روايتي ابن عباس از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ درباره امامان بعد از آن حضرت سئوال مي کند حضرت مي فرمايند: به عدد حوارين عيسي و اسباط موسي و نقباي بني اسرائيل هستند ابن عباس مي گويد: عرض کردم يا رسول الله تعداد آنها چند نفر بودند؟ فرمود: دوازده نفر بودند و امامان بعد از من هم دوازده نفر هستند، اول آنها علي بن ابي طالب است و بعد از او دو نواده ام حسن و حسين ـ عليهم السلام ـ بعد از حسين پسرش علي است، بعد از علي بن الحسين پسرش محمد بن علي است، بعد جعفر پسر محمد، بعد موسي پسر جعفر، بعد از آن علي پسر موسي، بعد محمد پسر علي، بعد علي پسر محمد، بعد حسن پسر علي و وقتي که امامت حسن منقضي شد نوبت به پسرش حجت مي رسد، اي ابن عباس اينها امامان بعد از من هستند.[5]

3. دسته اي ديگر از روايات بر اين نکته اشاره دارند که امامت در، نسل امام حسين ـ عليه السلام ـ جريان خواهد داشت و آخرين امام، نهمين فرزند از نسل آن حضرت مي باشد.

سلمان فارسي نقل مي کند: روزي وارد محضر مبارک پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ شدم ديدم که حسين بن علي ـ عليه السلام ـ روي زانوي حضرت نشسته است و حضرت بين چشمان و دهان او را مي بوسد مي گويد: تو بزرگوار پسر بزرگواري، تو امام پسر امامي، تو حجت خدا پسر حجت خدائي و پدر حجت هاي نه گانه اي هستي که از نسل تو به وجود مي آيند که نهمين نفرشان قائم ـ عليه السلام ـ است.[6]

 با توجه به اين تعداد اندک که از ميان ده ها بلکه صدها روايت مشابه اينها نقل شد معلوم مي شود که هم تعداد ائمه ـ عليهم السلام ـ هم اسامي آنها و هم اينکه از نسل کدام امام هستند و هم اينکه آخرين امام چه کسي است از طريق روايات نقل شده از پيامبراکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ معلوم و معين هستند و اين دليل اول ماست که مذهب اثني عشري برحق است.

 اما دليل دوم اين است که از دوازده امام ذکر شده هر کدام به امامت امام بعدي تصريح کرده اند.

1. کليني به روايت عبدالاعلي از امام صادق ـ عليه السلام ـ روايت کرده که او فرمود: پدرم آنچه نزدش بود به امانت به من سپرده و چون هنگام وفاتش رسيد، گفت: براي من گواهاني فرا خوانيد و من چهار تن از قريش را از جمله نافع خدمت‌کار عبدالله بن عمر را فراخوندم پس فرمود: بنويس اين وصيت يعقوب به فرزندانش است: اي فرزندان من خدا شما را به آئين پاک برگزيد از آن پيروي کنيد و تا زمان جان دادن جز تسليم رضاي خدا نباشيد...[7] و محمد بن علي به جعفر بن محمد وصيت کرده و دستور داد وي را در بُردي که در آن نماز جمعه گزارده کفن کرده و عمامه اش بر سر گذارد. امام صادق ـ عليه السلام ـ مي فرمايد: پس از آنکه گواهان رفتند من به پدرم عرض کردم چه چيزي بود که بر آن گواه گرفتي. فرمود: خوش نداشتم که مغلوب گردي و بگويند به او وصيت نکرد پس خواستم برايت حجت باشد.[8]

باز کليني به روايت صفوان جمال از امام صادق ـ عليه السلام ـ روايت کرده که منصور بن حازم به آن حضرت گفت: پدر و مادرم به فدايت، جان ها، صبح و شام در گذرند اگر چنين شد چه کسي پس از تو امام است؟ فرمود: در آن صورت اين شخص امامتان خواهد بود و با دست بر شانه راست ابوالحسن زد (لقب امام کاظم ـ عليه السلام ـ ) که گمان کنم در آن روز پنج ساله بود در حالي که عبدالله فرزند ديگر امام صادق ـ عليه السلام ـ هم با ما نشسته بود.[9]

دليل سوم بر حقانيت شيعه اثني عشري اين است که زيد بن علي که زيديه خود را منسوب به او مي دانند و وي را امام خود مي دانند دعوي امامت نداشت. چنانچه در برخي از روايات چنين نيتي که زيد ادعاي امامت داشته و هنگام قيام مردم را به امامت خود فراخوانده، صريحا انکار شده است. در اين زمينه امام رضا ـ عليه السلام ـ درجواب مأمون که به مدح امام از زيد اعتراض کرده بود فرمود: زيد چيزي را که حق وي نبود مدعي نشد. او پرهيزکارتر از اين بود که چنين ادعايي کند. وي مردم را به رضايت آل محمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فراخواند، و افزود: سوگند به خدا که زيد از مخاطبان اين آيه است که مي فرمايد: «وَ جاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ هُوَ اجْتَباكُم‏...[10]»؛ «و در راه خدا چنان كه حق جهاد [در راه‏] اوست جهاد كنيد، اوست كه شما را [براى خود] برگزيده‏».[11]

هم چنين در مورد اسماعيل فرزند امام جعفر صادق ـ عليه السلام ـ بايد گفت: با اينکه اسماعيليه خود را منسوب به ايشان مي دانند و برخي از گروه هاي اسماعيليه او را امام خود مي دانند اين در صورتي است که اسماعيل در سال 145ق در حالي که هنوز امام صادق ـ عليه السلام ـ حيات داشتند، وفات يافت و امام صادق ـ عليه السلام ـ در مراسم تشييع جنازه فرزندش اسماعيل خيلي گريه کردند و چندين بار دستور دادند تا جنازه را زمين بگذارند و روي جنازه را باز کرد تا مردم ببينند که اسماعيل از دنيا رفته است.[12]

اسماعيليه که معتقدند اسماعيل چون فرزند بزرگ امام صادق ـ عليه السلام ـ بود بايد امام باشد که شيخ مفيد در نقد اين ادعا مي گويد: اين ادعا اگر هم پذيرفته شده باشد در جايي است که فرزند بزرگ امام پس از در گذشت امام زنده باشد. ولي اسماعيل قبل از در گذشت پدر از دنيا رفت و جنازه او در انظار همگان تشييع و تدفين شد.[13]

بنابراين با توجه به اينکه احاديث وروايات فراوان هم بر تعداد ائمه و هم به نام و نشان و هم اينکه آخرين امام چه کسي و نيز اخباري که از امام قبلي براي امامت امام بعد از خود وارد شده و نيز به دليل آنکه هيچ دليلي بر ادعاي امامت زيد نداريم و رحلت اسماعيل قبل از امام جعفر صادق ـ عليه السلام ـ واقع شده است و ادله فراوان ديگر که از حوصله اين مختصر خارج است مي توان به اين نتيجه رسيد که شيعه اثني عشري تنها مکتبي است که مظهر اسلام راستين مي باشد.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ تشيع در مسير تاريخ، محمد حسين جعفري.

2ـ تاريخ تشيع، کاظم خواجويان.

3ـ شيعه و اسلام، علامه طباطبائي.

4ـ تاريخ شيعه، محمد حسين مظفر.

 


[1]. شهرستاني، عبدالکريم، الملل و النحل، بيروت، دارالمعرفه، 1415ق، ج1، ص169.

[2]. رباني گلپايگاني، علي، فرق و مذاهب کلامي، قم، مرکز جهاني علوم اسلامي، 1383ش، ص61.

[3]. اربلي، علي بن عيسي، ابوالفتح، کشف الغمه في معرفة الائمه، بيروت، دارالاضواء، 1405ق، ج3، ص312.

[4]. شيخ صدوق، عيون اخبار الرضا(ع)، بيروت، موسسه اعلمي، 1404ق، ج2، ص54.

[5]. خزاز قمي رازي، کفاية الأثر، قم، انتشارات خيام، 1401ق، ص17ـ18؛ عاملي، زين الدين، الصراط المستقيم، مکتبة المرتضويه، بي تا، ج2، ص145.

[6]. ابن بابويه قمي، الامامة و التبصرة، قم، مدرسه امام مهدي(عج)، بي تا، ص110.

[7]. بقره / 132.

[8]. کليني، محمد بن يعقوب، الکافي، تهران، انتشارات آخوندي، 1388ق، ج1، ص307.

[9]. همان، ص309.

[10] . حج/78.

[11]. شيخ صدوق، عيون اخبارالرضا، ترجمه نجفي اصفهاني، قم، انتشارات پيام علمدار، 1387ش، ج1، ص226.

[12]. شيخ مفيد، الارشاد، قم، مؤسسه آل البيت، 1413ق، ج2، ص209.

[13]. شيخ مفيد، الفصول المختاره، بيروت، دارالمفيد، 1414ق، ص308.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
23 تیر 01
بازدید
۱۵۳
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.