چگونه مي توان اخباريون را مجاب کرد؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

چگونه مي توان اخباريون را مجاب کرد؟
پاسخ کارشناسی

پاسخ

اخباري گري يا اهل حديث در انديشه هاي شيعه و اهل سنت متفاوت است، لذا بايستي هر كدام به طور جداگانه بررسي شده و براي ابطال هر كدام، پاسخ و دليل فراخوي آن را داد:
الف: اخباري گري در اهل سنت: اهل سنت پس از آن كه با قبول نكردن ولايت و جانشيني بر حق مولا امير مومنان علي بن ابي طالب عليه السلام، مسير خود را از امامت و ولايت كه همان مسير ادامه دهنده نبوت بود، جدا ساخته و در اصول دين و راه هاي اثبات آن به چند دسته تقسيم شدند كه هر دسته اي، دسته مقابل را رد و خود را حق و آن را باطل مي دانست. دسته بندي اهل سنت در راه هاي اثبات اصول دين اينگونه است:
1ـ اهل حديث: اين گروه بر اين پندار بودند كه كليه عقايد ديني از توحيد گرفته تا معاد، بايد از ظواهر آيات قرآن كريم و روايات رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم استخراج شود و عقل و دلايل عقلي حق دخالت در اين امور را ندارد و اين شد كه در عمل به جسم دانستن خداوند جل عزه و قابل رويت بودن آن در قيامت و... معتقد شدند. [1]
2ـ معتزله: اين گروه بر عكس اهل حديث به عقل ارزش بيش از اندازه دادند، به طوري كه گاهي برخي از آيات و روايات روشن را بر اساس پندارهاي نادرست عقلي خويش كنار گذاشتند. [2]
3ـ اشاعره و ماتريديه: هر چند اين دو انديشه، اختلافاتي با هم دارند ولي در كل، مي خواهند براي اثبات اصول و عقايد ديني راهي ميانه را ترسيم نمايند كه نه همانند اهل حديث باشد، نه همچون معتزله كه عقل را بر نقل ترجيح مي دادند. [3]
براي پاسخ به اخباري گري و اهل حديث اهل تسنن مي توان از قرآن و روايات و نيز دلايل معتزله و اشاعره و ماتريديه استفاده كرد هر چند در خود گرايشات معتزله، اشاعره و ماتريديه اشكالاتي وجود دارد و پاسخ را مي توان اين گونه ترسيم كرد:
يك: اگر اهل حديث قرآن را يكي از محورهاي اثبات اصول ديني مي دانند بايد بپذيرند كه خود قرآن در آيات فراواني از راه عقل به اثبات عقايد ديني پرداخته است و اين در استدلال هاي قرآن بر توحيد، معاد و ديگر عقايد ديني روشن مي شود و براي هشدار به انسان هاست كه در قرآن كريم بيش از 90 بار بشريت را به تعقل، تدبر، تفقه، فهم و شعور دعوت نموده است.
دو: هر چند معتزله و اشاعره و ماتريديه بطلان انديشه اخباري گري در اهل حديث با دلايل فراوان روشن ساخته اند ولي اشكال اساسي در اين است كه خود اينها مباني اثبات عقايد ديني را از قرآن با تفسير غير اهل بيت عليهم السلام و روايات صحابه اي كه معصوم نيستند، ترسيم مي كنند در حالي كه خود بر اين امر اعتراف دارند كه هدايت در گرو عمل به قرآن با تفسير اهل بيت عصمت و طهارت محقق مي شود و كناره گيري از اهل بيت يعني افتادن در ورطه گمراهي، چنان چه احمد بن حنبل رئيس فرقه حنبلي هاي اهل سنت و ترمذي و ديگران اين روايت را از رسول گرامي اسلام صلي الله عليه و آله و سلم نقل كرده اند كه فرمود: من در بين شما دو چيز گرانبها مي گذارم و مادامي كه به هر دو تمسك جوئيد گمراه نخواهيد شد و آن دو عبارتند از قرآن كريم و اهل بيتم عليهم السلام. [4]
ب: اخباري گري در شيعه: شيعيان كه بر پيروي از اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام مفتخر بودند، همواره احكام و اصول اعتقادي خويش را از قرآن كريم، روايات امامان عليهم السلام و اصول و مباني غير قابل انكار عقلي ثابت مي نمودند و از اين منظر در ميان علماي شيعه اختلافي وجود ندارد و با توجه به اين كه حدود 260 سال دست رسي به ائمه اطهار عليهم السلام ممكن بود، لذا شيعيان نياز زيادي به اجتهاد در فروع دين نمي ديدند، هر چند مباني اجتهاد توسط امامان معصوم تدوين و ترسيم شده و با توجه به اين كه پس از غيبت نيز روايات اهل بيت عصمت و طهارت در دست علماي بزرگ شيعه و اصحاب ائمه بود، اختلاف چنداني مشاهده نمي شد، و همين امر نيز باعث شد كه اجتهاد تا حدودي كم رنگ جلوه داده شود ولي بعد از غيبت كبري برخي از علماي شيعه سعي مي كردند در استنباط احكام شرعي همان شيوه عصر حضور را ادامه دهند كه به جريان اخباري گري و اهل حديث مشهور شدند، اين افكار از اوائل قرن 5 هجري قمري با تلاش هاي علماي بزرگي همچون شيخ مفيد (م 413هـ.ق)، سيد مرتضي (م 436هـ.ق) شيخ طوسي رو به افول و زوال گرائيد و مكتب اصولي كه بر استنباط احكام شرعي از منابع چهارگانه پاي مي فشارد و معتقد بود در عصر غيبت كبري مسائل جديدي پيدا شده اند كه درباره آنها رواياتي صريح وجود ندارد و چون چاره اي جز جواب گويي به اين مسائل نيست پس بايستي از قواعد فقهي و اصول عقلي كه ائمه اطهار براي اجتهاد در احكام ترسيم نموده اند استفاده كرد و نيز از اجماع كمك گرفت و اين شد كه اصوليين بر خلاف اخباري ها براي استنباط احكام شرعي چهار منبع معرفي كردند:
قرآن كريم: سنت (احاديث پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و ائمه اطهار ـ عليهم السلام ـ)؛ اجماع و عقل. [5]
يادآوري اين نكته نيز ضروري است كه هر چند منابع استنباط احكام نزد اخباريون كتاب خدا و سنت بود.[6] ولي عملا فقط سنت منبع استنباط بود، چرا كه اخباريون قرآن را براي كسي حجت مي دانستند كه مورد خطاب باشد و مي گفتند فقط معصومين مورد خطاب قرآن هستند و ديگران نمي توانند آيات قرآن را تفسير نمايند مگر اين كه از اهل بيت عصمت و طهارت روايتي وارد شده باشد.[7] خود اهل حديث و اخباريون به دو دسته تقسيم شدند:
1. روايات را بدون قيد و شرط مي پذيرفتند و كاري به عادل و ثقه و مورد اعتماد بودن راوي آن نداشتند اين گروه شبيه اهل حديث يا ظاهر گرايان اهل سنّت مي باشند و تقريباً در ميان شيعيان نادر مي باشند.
2. روايات را در صورتي مي پذيرفتند كه راوي آن مورد اعتماد باشد و با بررسي آن روايت اطمينان پيدا شود كه اين روايت از معصوم عليه السلام صادر شده است. [8]
جريان اخباري گري پس از آن كه در قرن 5 هـ .ق شيخ مفيد، سيد مرتضي و شيخ طوسي كتاب هاي مهمي در اصول فقه تدوين کردند، رو به زوال بود تا اين كه در قرن 11 هـ .ق ميرزا محمد امين استرآبادي (م 1036هـ .ق) بار ديگر انديشه اخباري گري را رواج داد و در مراكز علمي شيعي نمود عيني پيدا كرد ولي در نيمه دوم قرن 12هـ .ق با همت و تفكر عقلي آيه الله العظمي وحيد بهبهاني (م 1205هـ .ق) به كلي از بين رفت و فقه پوياي شيعه براساس قرآن كريم، روايات اسلامي، اجماع علماي شيعه و عقل (كه اصول آن را ائمه اطهار ترسيم نموده اند مانند اصول برائت، احتياط، استصحاب، اشتغال) روز به روز گسترش يافت و امروزه جواب گوي نيازهاي جامعه است. در عين حال مي توان جواب هايي به اخباري گري داد از جمله:
1. در تفكر اخباري گري قرآن را فقط معصومين ـ عليهم السلام ـ مي فهمند در حالي كه بيش از 90 بار قرآن كريم مردم را به فهم آياتش فراخوانده است و اين يعني قرآن را همه مي توانند با ياد گرفتن مقدمات فهم آن، بفهمند؛
2. اگر قرآن حجيت خود را در احكام از دست دهد با رواياتي كه معصومين عليهم السلام ما را به فهم روايات بر قرآن دستور مي دهند[9] ناسازگار مي شود. لذا خود ظواهر قرآن بايد حجت باشد تا اگر روايتي را ديديم كه مخالف قرآن است، آن را رها كنيم.
3. آن دسته از اخباريون كه همه احاديث را مي پذيرند، در عمل نمي توانند فتوايي دهند چرا كه برخي از روايات با هم در تناقض است، برخي ديگر مخالف قرآن است، در برخي راوياني آمده كه مورد لعن اهل بيت عصمت و طهارت قرار گرفته اند و چگونه پذيرفتني كه فقيهي براساس روايتي فتوا دهد كه راوي آن مورد لعن امام معصوم قرار گرفته و شيعيان را از عمل به روايت آن بر حذر داشته اند.[10]
بنابراين چاره اي جز مراعات كردن اصول راوي شناسي و روايت شناسي وجود ندارد و بر هيچ فقيهي روا نيست كه بر طبق روايتي فتوا دهد كه راوي آن، دروغگو يا غالي يا مورد لعن معصوم و يا به هر علتي مورد اعتماد نيست.
4. اخباري گري در مسائل مستحدثه مي گويند چاره اي نداريم جز اين كه از آن مسئله دوري گزينيم در حالي كه وقتي معصوم براي هميشه قاعده اي درست كرده اند، چرا فتوا داده نشود به عنوان نمونه اگر چيزي براي جسم و يا دين انسان ضرر داشته باشد و درباره آن روايتي هم نباشد، مي توان به قاعده «لاضرر» (كه مي گويد در اسلام ضرر ديدن و ضرر رساندن جايز نيست) فتوا داد كه اين كار حرام است و يا اگر مسئله اي رخ دهد كه روايت درباره حلال يا حرام بودن آن نباشد باز مي توان طبق قاعده و قبح عقاب بلا بيان (كه مي گويد خداوند متعال حكيم است و بر حكيم قبيح است كه بدون اعلان كردن نظرش درباره مسئله اي، بنده اش را عذاب كند.) فتوا داد كه انجام دادن اين كار حلال است چون اگر حرام بود بايستي خداوند بيان مي كرد و قواعدي ديگر كه همه بيانگر اين هستند كه عقل يكي از منابع براي استنباط در احكام شرعي است.
5. اخباري گري اجماع را قبول ندارند در حالي كه اعتقاد شيعه بر اين است كه زمين از حجت الهي خالي نيست چه آن حجت معصوم حاضرباشد و چه غايب و وقتي علماي شيعه در يك مسئله شرعي اتفاق نظر دارند، مي رساند امام معصوم كه ناظر بر احكام خداوند است، همين ديدگاه را پذيرفته است. بنابراين اجماع از آن جهت كه اجماع است، قبول نمي شود بلكه از اين جهت كه كاشف از پذيرش و قول معصوم ـ عليهم السلام ـ است، قبول مي شود اين در واقع همان عمل به قول معصوم مي باشد نه عمل به اجماع.[11]

معرفي منبع جهت مطالعه بيشتر:
1. الفوائد المكيه في مداحض حجج الخيالات المدينه و نقض ادلة الاخباريه، نورالدين بن علي عاملي.
 
پي نوشت ها:
[1]. سبحاني، جعفر، فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامي، قم، اعتماد، اول، 1373 ش، ج 4، ص 5.
[2]. همان.
[3]. ر.ک: سبحاني، جعفر، رسائل و مقالات، قم، موسسه امام صادق (ع)، بي تا، ص 17.
[4]. ر.ک: احمد بن حنبل، مسند احمد، بيروت، دار صادر، بي تا، ج 3، ص 14 و 371 و ج 5، ص 182. ر.ک: ترمذي، محمد بن عيسي، سنن الترمذي، بيروت، دار الفکر، 1403 ق، ج 5، ص 329.
[5]. ر.ک: دائره المعارف تشيع، جمعي از نويسندگان، تهران، نشر شهيد سعيد محبي، چهارم، 1380 ، ج 2، ص 7.
[6]. فتح الله، احمد، معجم الفاظ الفقه الجعفري، بي جا، بي نا، اول، 1415 ق، ص 190.
[7]. انصاري، محمد علي، الموسوعه الفقهيه الميسره، قم مجمع الفکر الاسلامي، 1415 ق، ج 1، ص 470.
[8]. ر.ک: الموسوعه الفقهيه الميسره، پيشين، ج 1، ص 472 و ر.ک: مدرسي، حسين، مقدمه اي بر فقه شيعه، مشهد، بنياد پژوهشهاي اسلامي، ص 17.
[9]. ر.ک: مجلسي، بحار، بيروت، موسسه الوفا، ج 2، ص 220، باب 29 علل اختلاف الاخبار، در اين باب حدود 70 روايت در مورد استنباط و غيره وجود دارد.
[10]. ر.ک: بحار، پيشين، ج 25، ص 261، باب 10؛ ج 51، ص 367، باب 17؛ شيخ طوسي، الغيبه، قم، موسسه معارف اسلامي، 1411ق ، ص 397، و...
[11]. ر.ک: قمي، ابوالقاسم، قوانين الاصول، چاپ سنگي، ص 346، و ر.ک: فاضل توني، الوافيه في اصول الفقه، قم، موسسه مجمع الفکر الاسلامي، اول، 1412 ق، ص 152 و ر.ک: معالم الدين، قم، موسسه نشر اسلامي، بيتا، ص 171.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
18 تیر 93
بازدید
۱٬۴۴۴
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.