آيه 59 سوره نساء اولي الامر را از ميان خود مردم معرفي کرده که به انتخاب مردم صاحب امر مي شوند .. حال اين آيه چه ربطي به اهل بيت دارد؟
آيه 59 سوره نساء اولي الامر را از ميان خود مردم معرفي کرده که به انتخاب مردم صاحب امر مي شوند .. حال اين آيه چه ربطي به اهل بيت دارد؟
پرسش
پاسخ
برای روشن شدن مطلب و پاسخ سوال لازم است خود آیه شریفه را ذکر نموده و معنا کنیم و سپس به دلالت آن بپردازیم:
خداوند می فرماید:«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِي الأَمْرِ مِنكُمْ فَإِن تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللّهِ وَالرَّسُولِ إِن كُنتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلاً[1]»؛ «اى كسانى كه ايمان آوردهايد، خدا را اطاعت كنيد و پيامبر و اولياى امر خود را [نيز] اطاعت كنيد پس هر گاه در امرى [دينى] اختلاف نظر يافتيد، اگر به خدا و روز بازپسين ايمان داريد، آن را به [كتاب] خدا و [سنت] پيامبر [او] عرضه بداريد، اين بهتر و نيكفرجامتر است».
این آیه شریفه هیچ دلالتی بر این ندارد که اولی الامر را باید خود مردم انتخاب کند بلکه برخلاف این تصور از آیه شریفه به صراحت این مطلب به دست می آیدکه اولی الامر باید از طرف خدا معین و توسط رسول خدا(ص)معرفی شود. زیرا در این شریفه خدا به طور اطلاق به اطاعت از خود و رسول و اولي الامر دستور داده و اطاعت از اولي الامر و اطاعت از خدا و رسول بدون قيد و شرطي در کنار هم قرار گرفته و معلوم مي شود اطاعت از اولي الامر با اطاعت از خدا و رسول خدا تفاوت ندارد و لازمه موافقت اوامر و نواهي اولي الامر با اوامر و نواهي خدا و رسول، آن است که آنها از خطا و گناه بايد معصوم باشند. و گرنه لازم مي آيد خدا به اطاعت از کساني امر کرده باشد که مصون از گناه نيستند و چنين فرمان مطلق از خداي حکيم عقلاً قبيح و منکر است. زيرا مستلزم عصيان خالق و اطاعت مخلوق است و چنين اطاعتي مطابق احاديث رسيده از پيغمبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ جايز نيست.[2]
و لذا کساني ديگري که اطاعت آنها لازم است مثل وا لدين با اين که اطاعت آنها در حدّ اهميت اطاعت از اولي الامر نيست همواره محدود به حدودي است و مقيد به اين است که از اطاعت آنان معصيت خدا لازم نيايد.[3]
از آن چه گفته شد نتيجه مي گيريم که اولي الامر بايد افراد معصوم و معيني باشند و خدا بايد آنان را معرفي کرده باشد زيرا درک عصمت از حيطه عقل خارج است و معقول نيست خدا از يک طرف امر به اطاعت بدون چون و چرا از اولي الامر بکند و از طرفي تعريف آنها را به مردمي واگذار کرده باشد که معصوم را نمي شناسند چون چنين فرماني تکليف به امر غير مقدور است.
فخر رازي از علماي برجسته اهل سنت با اذعان به اين که لازمه امر به اطاعت مطلقه از اولي الامر عصمت آنها است، ضرورت عصمت آنان را پذيرفته و مي گويد: اگر امام معصوم نباشد تضاد در حکم ا لهي لازم مي آيد زيرا از يک طرف اطاعت آنها را واجب کرده و از طرفي ديگر آن جا که آنان به خطا فرمان مي دهند ارتکاب آن عمل ممنوع است. لکن فخر رازي به بهانه اين که شخص معصوم در ميان امت قابل تشخيص نمي باشد و نيز به دليل اين که پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرموده است: «امت من هرگز به خطا اتفاق نميکند»، اهل حل و عقد را مصداق اولي الامر قرار داده و رأي آنها را معصوم پنداشته است.[4]
این توجیه فخر رازی با اشکالاتی مواجه می گردد: اولاً هيچ گاه اجماع امت به عنوان اهل حل و عقد در ميان مسلمانان تحقق پيدا نکرده است. ثانياً با فرض تحقق، به علت عدم معصوم بودن افراد حل و عقد ممکن نيست، با جمع شدن آنان وصف عصمت براي اين جمع به وجود آيد. ثا لثاً امت اسلامي در مسا له امامت و حکومت از شخص خليفه پيروي مي کند نه از شوراي حل و عقد زيرا در خارج اولي الامر فقط يک نفر بوده است و شوراي حل و عقد هيچ گاه خلافت را به عهده نداشته است.
رابعاً مضمون کلام پيغمبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ اين نيست که رأي هيأت حاکمه به خطا نمي رود زيرا گذشته و حال، شهادت به خطاي رأي نمايندگان امت مي دهد بلکه معناي حديث اين است که امت بر خطا اجماع نمي کند و هيچ گاه وضعيت به حدي نمي رسد که حتي يک نفر هم از حق پيروي نکند، هر چند آن يک نفر معصوم باشد و هيچ دليلي بر اين وجود ندارد که کلمه «امت» به اهل حل و عقد معني شود.[5]
خامساً راه شناخت فرمانروايان مفترض الطاعه، قرآن و رواياتي است که در منابع معتبر اهل سنت نيز آمده است. آيات ولايت، مودت، تطهير، مباهله و آيه تبليغ و روايات وارده در تفسير آنها و نيز روايات ثقلين، منزلت، غدير، سفينه و اولي الامر را معرفي نموده است و رواياتي مربوط به آيه اطاعت به اين مضمون که اولي الامر کيانند زياد است در اينجا به سه نمونه اکتفا مي کنيم:
1. سليمان حنفي نقل نموده که از امام علي ـ عليه السلام ـ سوال شد : کوچک ترين امري که موجب گمراهي انسان مي شود چيست؟ حضرت فرمود: «نشناختن ولي الله مفترض الطاعه که حجت خدا و شاهد بر خلق است و خدا به اطاعت او دستور داده است». وقتي سائل از حضرت درخواست توضيح بيشتري مي کند مي فرمايد: «منظور کساني است که خدا در قرآن آنها را قرين خود و رسولش قرار داده و فرموده است: (اي مؤمنان، خدا و رسول و اولي الامر را اطاعت کنيد)». و سپس ادامه مي دهد: منظور از اولي الامر کساني است که پيغمبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در مواضع متعدد و حتي در خطبه اي که هنگام رحلت خود آنها را معرفي نموده و فرموده است: دو چيز نفيس را ميان شما مي گذارم يکي کتاب الله و ديگري عترت و اهل بيتم ـ عليهم السلام ـ ».[6]
2. در تفسير همين آيه از پيغمبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل شده که حضرت اسامي دوازده امام را به ترتيب برده و آنها را معرفي کرده است.[7]
3ـ جابر بن عبدالله انصاري مي گويد: وقتي آيه «اولوالامر» نازل شد از پيغمبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ پرسيدم مراد چه کساني هستند؟ فرمود: «آنهايي که خدا اطاعت شان را قرين اطاعت خود و رسولش قرار داده و آنها خلفاء من و ائمه مسلمين بعد از من هستند، اول آنها علي ـ عليه السلام ـ است بعد امام حسن ـ عليه السلام ـ و بعد...».[8]
اگر آنگونه که شبهه کننده تصور کرده است که اولی الامری که بر طبق این آیه اطاعت آن واجب است، به آن کسی گفته می شود که مردم اورا به عنوان خلیفه و یا امروز به عنوان رئیس جمهور انتخاب می کنند، اولا نیازی نبود که خداوند چنین دستوری بدهد زیرا تمام اقوام جهان بالاخره یک رئیسی جهت نظم امور دنیایی برای خود انتخاب می کنند و این سخن خدا هیچ تاثیری در این نوع انتخابات ندارد. اگر چنین مطلبی را بپذیریم لازمه آن العیاذ بالله رد کردن قرآن و سخن خدا می باشد.
ثانیا روایات زیادی که در باره امامان و خلفای بعد از رسول خدا در کتابهای شیعه و سنی نقل شده و صفات و خصوصیات آنان را بیان کرده است، خط بطلان بر این ادعا می کشد، زیرا اگر خداوند انتخاب اولی الامر را به عهده خود مردم گذاشته بود دیگر این اوصاف مثل هاشمی بودن و یا قریشی بودن و امثال اینها لازم نبود که در روایات رسول خدا(ص) برای اولی الامر و جانشینان او بیان گردیده است.
ثالثا در روایات معتبر اهل سنت جانشیینان پیامبر خدا (ص) دوازده نفر ذکر شده است پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ جانشينان خاصي را به اراده خداوند متعال براي هدايت بشر تا روز واپسين كه ايمان به آنان مايه كمال و سعادت اخروي مي باشد به امتش معرفي نموده است. در كتاب هاي شيعه اين روايات كه بعضي از آنها متضمن اسامي شريف آنان مي باشد به حد تواتر مي رسد در كتاب هاي اهل سنت نيز تحت عنوان دوازده خليفه، دوازده امير و امثال اين عناوين نقل گرديده است.
روايات اهل سنت را در اين زمينه مي توانيم به سه دسته تقسيم كنيم:
1. دسته اول رواياتي است كه در آن ها عنوان دوازده خليفه ذكر شده است. اين دسته از روايات به صورت مكرر در مسند احمد، صحيح مسلم و سنن ابي داود بيان گرديده و مضمون همة آنها چنين است كه پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمود: اسلام پيوسته با دوازده خليفه كه همة آنان از قريش اند عزيز خواهد بود.[9]
2. دسته دوم رواياتي است كه عنوان دوازده امير در آنها ذكر شده است. اين با تعبيرات مختلفي در كتاب هاي اهل سنت آمده است و مضمون آن چنين است كه پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمود: پيوسته اين دين بر كسي كه آنرا دشمن دارد غالب است و هيچ مخالف و مفارقي به آن ضرر نمي زند تا اينكه دوازده امير از امت من را پشت سر بگذرانند كه همگي آنان از قريش اند، يا كار مردم پيوسته بگذرد تا اينكه دروازده امير بر آنان حكومت كنند كه همة آنها از قريش اند.[10]
3. دسته سوم رواياتي است كه پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ تعداد خلفاء بعد از خود را مساوي با تعداد نقباء بني اسرائيل بيان نموده است. از عبدالله بن مسعود روايت شده است كه ما از پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ پرسيديم كه خلفاء بعد از تو چند نفراند. رسول الله ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمود: دوازده نفر به تعداد نقباء بني اسرائيل مي باشند. و نيز از پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ نقل شده است كه فرمود: همانا تعداد خلفاء بعد از من به تعداد نقباء موسي ـ عليه السلام ـ مي باشد. در مجمع الزوائد ج 5، صفحة 190، به صورت مستقل يك باب بنام «خلفاء اثني عشر» به اين مسئله اختصاص داده شده است.[11]
دوازده امیر و دوازده خلیفه با این سخن که اولوالامر به وسیله مردم انتخاب می شود هرگز قابل جمع نمی باشد ، به دلیل اینکه انسانهای زیادی توسط مردم به عنوان رئیس و رهبر قابل انتخاب می باشند و از حد دوازده نفر به مراتب تجاوز می کند.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1. منتخب الاثر، تأليف آيت الله صافي گلپايگاني.
2. كفاية الاثر،تأليف خزاز قمي رازي.
3. تقريب المعارف، تأليف ابوصلاح حلبي.
[1] . نساء / 59.
[2] . طباطبايي، سيد محمد حسين، الميزان، قم، دفتر نشر اسلامي، بي تا، ج4، ص620.
[3] . عنکبوت / 8.
[4] . فخر رازي، محمد، تفسير کبير، بيروت، دارالفکر، 1415ق، ج1، ص144.
[5] . طباطبايي، سيد محمد حسين، الميزان، قم، دفتر نشر اسلامي، بي تا، ج4، ص626.
[6] . سليمان بن ابراهيم حنفي قندوزي، ينابيع الموده، دارالاسوه، چاپ اول، 1416ق، ج1، ص351.
[7] . سليمان بن ابراهيم حنفي قندوزي، ينابيع الموده، دارالاسوه، چاپ اول، 1416ق، ج1، ص351.
[8] . الميرزا محمد المشهدي، تفسيبر کنز الدقائق، قم، مؤسسه النشر الاسلامي، چاپ اول، 1407ق، ج2، ص492.
[9] . امام احمدبن حنبل، مسند احمد، 5/90، 93، 98 و 100، بيروت، دار صادر، بي تا و مسلم بن حجاج نيشابوري، صحيح مسلم، 6/ 3 و 4، بيروت، دارالفكر، بي تا، و سجستاني، سليماني بن اشعث، سنن ابي داود، 2/309، بيروت، دارالفكر، اول، 1410 ق.
[10] . احمد بن حنبل، مسند احمد، ج 5/ 87، 90، 92، 94، 95، 98، 101، بيروت، دار صادر، بي تا، بخاري، محمد بن اسماعيل، صحيح بخاري، 8/ 137، بيروت، دارالفكر، بي تا. و ترمذي، محمد بن عيسي، سنن ترمذي، 3/34، حديث 2323، بيروت دارالفكر، 1403 ق، طبراني، سلميان بن احمد، المعجم الكبير. 2/ صفحة 190 ـ 255، قاهره، مكتبة ابن تيميه، بي تا، و المعجم الاوسط، 1/ 263 و 4/189، دارالحرمين.
[11] . مسند احمد، 1/398، و حاكم نيشابوري، محمد بن عبدالله، مستدرك، 4/501، بيروت، دارالمعرفة 1406 ق. و هيثمي، نورالدين، مجمع الزوائد 5/190، بيروت، دارالمكتب العلميه، 1408 ق، و عسقلاني، ابن حجر، فتح الباري، 13/183، بيروت، دارالمعرفة للطباعة والنشر، دوم، بي تا. و المباركفوري، تحفة الاحوذي في شرح الترمذي، 6/294، بيروت، دارالكتب العلمية، اول. 1410 ق، و المتقي هندي، كنزالعمال، 12/23 حديث 33857 و 23858، و ج 6/89 حديث 14971، بيروت، موسسة الرسالة و المعجم الكبير 10/158، و سيوطي، جلال الدين، الجامع الصغير 1/35، حديث 2297، بيروت، دارالفكر، و البوريه، شيخ محمد، اضواء علي السنة المحمديه، صفحة 234، دارالكتاب الاسلامي، بي تا. و ابويعلي الموصلي، احمد بن علي، مسند ابي يعلي، 8/444 و 9/222، دارالمأموت للتراث.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 23 تیر 01
- بازدید
- ۱۰۰
آيه 59 سوره نساء اولي الامر را از ميان خود مردم معرفي کرده که به انتخاب مردم صاحب امر مي شوند .. حال اين آيه چه ربطي به اهل بيت دارد؟
- نشان کردن
پرسش
آيه 59 سوره نساء اولي الامر را از ميان خود مردم معرفي کرده که به انتخاب مردم صاحب امر مي شوند .. حال اين آيه چه ربطي به اهل بيت دارد؟
پاسخ
برای روشن شدن مطلب و پاسخ سوال لازم است خود آیه شریفه را ذکر نموده و معنا کنیم و سپس به دلالت آن بپردازیم:
خداوند می فرماید:«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِي الأَمْرِ مِنكُمْ فَإِن تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللّهِ وَالرَّسُولِ إِن كُنتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلاً[1]»؛ «اى كسانى كه ايمان آوردهايد، خدا را اطاعت كنيد و پيامبر و اولياى امر خود را [نيز] اطاعت كنيد پس هر گاه در امرى [دينى] اختلاف نظر يافتيد، اگر به خدا و روز بازپسين ايمان داريد، آن را به [كتاب] خدا و [سنت] پيامبر [او] عرضه بداريد، اين بهتر و نيكفرجامتر است».
این آیه شریفه هیچ دلالتی بر این ندارد که اولی الامر را باید خود مردم انتخاب کند بلکه برخلاف این تصور از آیه شریفه به صراحت این مطلب به دست می آیدکه اولی الامر باید از طرف خدا معین و توسط رسول خدا(ص)معرفی شود. زیرا در این شریفه خدا به طور اطلاق به اطاعت از خود و رسول و اولي الامر دستور داده و اطاعت از اولي الامر و اطاعت از خدا و رسول بدون قيد و شرطي در کنار هم قرار گرفته و معلوم مي شود اطاعت از اولي الامر با اطاعت از خدا و رسول خدا تفاوت ندارد و لازمه موافقت اوامر و نواهي اولي الامر با اوامر و نواهي خدا و رسول، آن است که آنها از خطا و گناه بايد معصوم باشند. و گرنه لازم مي آيد خدا به اطاعت از کساني امر کرده باشد که مصون از گناه نيستند و چنين فرمان مطلق از خداي حکيم عقلاً قبيح و منکر است. زيرا مستلزم عصيان خالق و اطاعت مخلوق است و چنين اطاعتي مطابق احاديث رسيده از پيغمبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ جايز نيست.[2]
و لذا کساني ديگري که اطاعت آنها لازم است مثل وا لدين با اين که اطاعت آنها در حدّ اهميت اطاعت از اولي الامر نيست همواره محدود به حدودي است و مقيد به اين است که از اطاعت آنان معصيت خدا لازم نيايد.[3]
از آن چه گفته شد نتيجه مي گيريم که اولي الامر بايد افراد معصوم و معيني باشند و خدا بايد آنان را معرفي کرده باشد زيرا درک عصمت از حيطه عقل خارج است و معقول نيست خدا از يک طرف امر به اطاعت بدون چون و چرا از اولي الامر بکند و از طرفي تعريف آنها را به مردمي واگذار کرده باشد که معصوم را نمي شناسند چون چنين فرماني تکليف به امر غير مقدور است.
فخر رازي از علماي برجسته اهل سنت با اذعان به اين که لازمه امر به اطاعت مطلقه از اولي الامر عصمت آنها است، ضرورت عصمت آنان را پذيرفته و مي گويد: اگر امام معصوم نباشد تضاد در حکم ا لهي لازم مي آيد زيرا از يک طرف اطاعت آنها را واجب کرده و از طرفي ديگر آن جا که آنان به خطا فرمان مي دهند ارتکاب آن عمل ممنوع است. لکن فخر رازي به بهانه اين که شخص معصوم در ميان امت قابل تشخيص نمي باشد و نيز به دليل اين که پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرموده است: «امت من هرگز به خطا اتفاق نميکند»، اهل حل و عقد را مصداق اولي الامر قرار داده و رأي آنها را معصوم پنداشته است.[4]
این توجیه فخر رازی با اشکالاتی مواجه می گردد: اولاً هيچ گاه اجماع امت به عنوان اهل حل و عقد در ميان مسلمانان تحقق پيدا نکرده است. ثانياً با فرض تحقق، به علت عدم معصوم بودن افراد حل و عقد ممکن نيست، با جمع شدن آنان وصف عصمت براي اين جمع به وجود آيد. ثا لثاً امت اسلامي در مسا له امامت و حکومت از شخص خليفه پيروي مي کند نه از شوراي حل و عقد زيرا در خارج اولي الامر فقط يک نفر بوده است و شوراي حل و عقد هيچ گاه خلافت را به عهده نداشته است.
رابعاً مضمون کلام پيغمبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ اين نيست که رأي هيأت حاکمه به خطا نمي رود زيرا گذشته و حال، شهادت به خطاي رأي نمايندگان امت مي دهد بلکه معناي حديث اين است که امت بر خطا اجماع نمي کند و هيچ گاه وضعيت به حدي نمي رسد که حتي يک نفر هم از حق پيروي نکند، هر چند آن يک نفر معصوم باشد و هيچ دليلي بر اين وجود ندارد که کلمه «امت» به اهل حل و عقد معني شود.[5]
خامساً راه شناخت فرمانروايان مفترض الطاعه، قرآن و رواياتي است که در منابع معتبر اهل سنت نيز آمده است. آيات ولايت، مودت، تطهير، مباهله و آيه تبليغ و روايات وارده در تفسير آنها و نيز روايات ثقلين، منزلت، غدير، سفينه و اولي الامر را معرفي نموده است و رواياتي مربوط به آيه اطاعت به اين مضمون که اولي الامر کيانند زياد است در اينجا به سه نمونه اکتفا مي کنيم:
1. سليمان حنفي نقل نموده که از امام علي ـ عليه السلام ـ سوال شد : کوچک ترين امري که موجب گمراهي انسان مي شود چيست؟ حضرت فرمود: «نشناختن ولي الله مفترض الطاعه که حجت خدا و شاهد بر خلق است و خدا به اطاعت او دستور داده است». وقتي سائل از حضرت درخواست توضيح بيشتري مي کند مي فرمايد: «منظور کساني است که خدا در قرآن آنها را قرين خود و رسولش قرار داده و فرموده است: (اي مؤمنان، خدا و رسول و اولي الامر را اطاعت کنيد)». و سپس ادامه مي دهد: منظور از اولي الامر کساني است که پيغمبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در مواضع متعدد و حتي در خطبه اي که هنگام رحلت خود آنها را معرفي نموده و فرموده است: دو چيز نفيس را ميان شما مي گذارم يکي کتاب الله و ديگري عترت و اهل بيتم ـ عليهم السلام ـ ».[6]
2. در تفسير همين آيه از پيغمبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل شده که حضرت اسامي دوازده امام را به ترتيب برده و آنها را معرفي کرده است.[7]
3ـ جابر بن عبدالله انصاري مي گويد: وقتي آيه «اولوالامر» نازل شد از پيغمبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ پرسيدم مراد چه کساني هستند؟ فرمود: «آنهايي که خدا اطاعت شان را قرين اطاعت خود و رسولش قرار داده و آنها خلفاء من و ائمه مسلمين بعد از من هستند، اول آنها علي ـ عليه السلام ـ است بعد امام حسن ـ عليه السلام ـ و بعد...».[8]
اگر آنگونه که شبهه کننده تصور کرده است که اولی الامری که بر طبق این آیه اطاعت آن واجب است، به آن کسی گفته می شود که مردم اورا به عنوان خلیفه و یا امروز به عنوان رئیس جمهور انتخاب می کنند، اولا نیازی نبود که خداوند چنین دستوری بدهد زیرا تمام اقوام جهان بالاخره یک رئیسی جهت نظم امور دنیایی برای خود انتخاب می کنند و این سخن خدا هیچ تاثیری در این نوع انتخابات ندارد. اگر چنین مطلبی را بپذیریم لازمه آن العیاذ بالله رد کردن قرآن و سخن خدا می باشد.
ثانیا روایات زیادی که در باره امامان و خلفای بعد از رسول خدا در کتابهای شیعه و سنی نقل شده و صفات و خصوصیات آنان را بیان کرده است، خط بطلان بر این ادعا می کشد، زیرا اگر خداوند انتخاب اولی الامر را به عهده خود مردم گذاشته بود دیگر این اوصاف مثل هاشمی بودن و یا قریشی بودن و امثال اینها لازم نبود که در روایات رسول خدا(ص) برای اولی الامر و جانشینان او بیان گردیده است.
ثالثا در روایات معتبر اهل سنت جانشیینان پیامبر خدا (ص) دوازده نفر ذکر شده است پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ جانشينان خاصي را به اراده خداوند متعال براي هدايت بشر تا روز واپسين كه ايمان به آنان مايه كمال و سعادت اخروي مي باشد به امتش معرفي نموده است. در كتاب هاي شيعه اين روايات كه بعضي از آنها متضمن اسامي شريف آنان مي باشد به حد تواتر مي رسد در كتاب هاي اهل سنت نيز تحت عنوان دوازده خليفه، دوازده امير و امثال اين عناوين نقل گرديده است.
روايات اهل سنت را در اين زمينه مي توانيم به سه دسته تقسيم كنيم:
1. دسته اول رواياتي است كه در آن ها عنوان دوازده خليفه ذكر شده است. اين دسته از روايات به صورت مكرر در مسند احمد، صحيح مسلم و سنن ابي داود بيان گرديده و مضمون همة آنها چنين است كه پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمود: اسلام پيوسته با دوازده خليفه كه همة آنان از قريش اند عزيز خواهد بود.[9]
2. دسته دوم رواياتي است كه عنوان دوازده امير در آنها ذكر شده است. اين با تعبيرات مختلفي در كتاب هاي اهل سنت آمده است و مضمون آن چنين است كه پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمود: پيوسته اين دين بر كسي كه آنرا دشمن دارد غالب است و هيچ مخالف و مفارقي به آن ضرر نمي زند تا اينكه دوازده امير از امت من را پشت سر بگذرانند كه همگي آنان از قريش اند، يا كار مردم پيوسته بگذرد تا اينكه دروازده امير بر آنان حكومت كنند كه همة آنها از قريش اند.[10]
3. دسته سوم رواياتي است كه پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ تعداد خلفاء بعد از خود را مساوي با تعداد نقباء بني اسرائيل بيان نموده است. از عبدالله بن مسعود روايت شده است كه ما از پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ پرسيديم كه خلفاء بعد از تو چند نفراند. رسول الله ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمود: دوازده نفر به تعداد نقباء بني اسرائيل مي باشند. و نيز از پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ نقل شده است كه فرمود: همانا تعداد خلفاء بعد از من به تعداد نقباء موسي ـ عليه السلام ـ مي باشد. در مجمع الزوائد ج 5، صفحة 190، به صورت مستقل يك باب بنام «خلفاء اثني عشر» به اين مسئله اختصاص داده شده است.[11]
دوازده امیر و دوازده خلیفه با این سخن که اولوالامر به وسیله مردم انتخاب می شود هرگز قابل جمع نمی باشد ، به دلیل اینکه انسانهای زیادی توسط مردم به عنوان رئیس و رهبر قابل انتخاب می باشند و از حد دوازده نفر به مراتب تجاوز می کند.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1. منتخب الاثر، تأليف آيت الله صافي گلپايگاني.
2. كفاية الاثر،تأليف خزاز قمي رازي.
3. تقريب المعارف، تأليف ابوصلاح حلبي.
[1] . نساء / 59.
[2] . طباطبايي، سيد محمد حسين، الميزان، قم، دفتر نشر اسلامي، بي تا، ج4، ص620.
[3] . عنکبوت / 8.
[4] . فخر رازي، محمد، تفسير کبير، بيروت، دارالفکر، 1415ق، ج1، ص144.
[5] . طباطبايي، سيد محمد حسين، الميزان، قم، دفتر نشر اسلامي، بي تا، ج4، ص626.
[6] . سليمان بن ابراهيم حنفي قندوزي، ينابيع الموده، دارالاسوه، چاپ اول، 1416ق، ج1، ص351.
[7] . سليمان بن ابراهيم حنفي قندوزي، ينابيع الموده، دارالاسوه، چاپ اول، 1416ق، ج1، ص351.
[8] . الميرزا محمد المشهدي، تفسيبر کنز الدقائق، قم، مؤسسه النشر الاسلامي، چاپ اول، 1407ق، ج2، ص492.
[9] . امام احمدبن حنبل، مسند احمد، 5/90، 93، 98 و 100، بيروت، دار صادر، بي تا و مسلم بن حجاج نيشابوري، صحيح مسلم، 6/ 3 و 4، بيروت، دارالفكر، بي تا، و سجستاني، سليماني بن اشعث، سنن ابي داود، 2/309، بيروت، دارالفكر، اول، 1410 ق.
[10] . احمد بن حنبل، مسند احمد، ج 5/ 87، 90، 92، 94، 95، 98، 101، بيروت، دار صادر، بي تا، بخاري، محمد بن اسماعيل، صحيح بخاري، 8/ 137، بيروت، دارالفكر، بي تا. و ترمذي، محمد بن عيسي، سنن ترمذي، 3/34، حديث 2323، بيروت دارالفكر، 1403 ق، طبراني، سلميان بن احمد، المعجم الكبير. 2/ صفحة 190 ـ 255، قاهره، مكتبة ابن تيميه، بي تا، و المعجم الاوسط، 1/ 263 و 4/189، دارالحرمين.
[11] . مسند احمد، 1/398، و حاكم نيشابوري، محمد بن عبدالله، مستدرك، 4/501، بيروت، دارالمعرفة 1406 ق. و هيثمي، نورالدين، مجمع الزوائد 5/190، بيروت، دارالمكتب العلميه، 1408 ق، و عسقلاني، ابن حجر، فتح الباري، 13/183، بيروت، دارالمعرفة للطباعة والنشر، دوم، بي تا. و المباركفوري، تحفة الاحوذي في شرح الترمذي، 6/294، بيروت، دارالكتب العلمية، اول. 1410 ق، و المتقي هندي، كنزالعمال، 12/23 حديث 33857 و 23858، و ج 6/89 حديث 14971، بيروت، موسسة الرسالة و المعجم الكبير 10/158، و سيوطي، جلال الدين، الجامع الصغير 1/35، حديث 2297، بيروت، دارالفكر، و البوريه، شيخ محمد، اضواء علي السنة المحمديه، صفحة 234، دارالكتاب الاسلامي، بي تا. و ابويعلي الموصلي، احمد بن علي، مسند ابي يعلي، 8/444 و 9/222، دارالمأموت للتراث.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 23 تیر 01
- بازدید
- ۱۰۰
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.