در باره انجمن حجتيه و فراز و نشیب هایی که داشته توضيح بفرمائيد؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

در باره انجمن حجتيه و فراز و نشیب هایی که داشته توضيح بفرمائيد؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

اسمي كامل اين انجمن به نام « انجمن خیریه حجتیه مهدویه» است كه به سال 1332 به تلاش حاج شیخ محمود ذاكرزاده تولائى (مشهور به حلبى )تشكيل شد. از آنجا كه اين انجمن به نام ايشان معروف گرديد لازم است خلاصه اي از زندگي ايشان عنوان شود.

شيخ محمود حلبي در روز يكشنبه«17شهريور1279ش»[1]در مشهد به دنیا آمد و در همانجا تحصيل را آغاز كرد نزد اساتیدي چون میرزا عبدالجواد ادیب نیشابورى معروف به ادیب اول[2] به تحصیل مشغول گردید.

 سطح را از حاج شیخ محمد نهاوندى و حاج میرزا احمد کفایى، فلسفه را از حکیم آقا بزرگ ، خارج اصول و فقه را از حاج میرزا محمد کفایى و مرحوم آیة‌ا... حاج آقا حسین قمى فراگرفت .

دراخلاق و عرفان متاثر از مرحوم حاج شیخ حسنعلى نخودکى اصفهانى بود که بيش از همه بر او تأثير گذاشت.[3]

مرحوم حلبى که در دوره نخست زندگى علمى‏اش، افزون بر فقه و اصول، به فلسفه نیز علاقه وافرى داشت، به تدریج به مکتب معارف مشهد که از سوى میرزا مهدى غروى اصفهانى بنیاد گذاشته شده بود، گروید و به رغم دانشى که تا آن زمان کسب کرده بود، نزد وى به شاگردى پرداخته، از فلسفه دست کشید.[4]

در اواخر سال 1328 ش بهائيت خطر بزرگي بود كه جامعه اسلامي را تهديد مي­کرد و مقابله با جريان بهائيت دغدغه بزرگ علماء ، روحانيت و اقشار مذهبي جامعه بود.

حلبى نيز به همراه جمعى از فعالان همچون کانون نشر حقایق[5]، انجمن پیروان قرآن مرحوم عابدزاده، نوقانى[6]، هیأت‏هاى موتلف اسلامى[7] به همراه[8] انجمن تبليغات اسلامي كه در فروردين ماه 1321به وسيله عطاء الله شهاب پور تشكيل شده بود بر ضد بهائیان فعالیت مى‏کردند.[9]

فعاليت سياسي مرحوم حلبى در آستان ملى‌شدن صنعت نفت آغاز و پس از آن در جریان شکستى که در انتخابات مجلس هیجدهم[10] خورد، از فعالیت سیاسى رویگردان شد و دو سالى پس از آن که به تهران آمد، به همان کار خطابه مشغول گردید.

وى در روز جمعه 26 دى ماه 1376[11] درگذشت و در کنار مزار شیخ صدوق به خاک سپرده شد.

مرحوم حلبى تا آغاز پیروزى انقلاب اسلامى، به فعالیت فرهنگى بر ضد این فرقه و جمع‌آورى اطلاعات و تربیت نیرو براى مقابله با بهائیان و تبلیغات آنان پرداخت. انجمن طى بیست و پنج سال، ضمن مبارزه با بهائیت، توانست جمع زیادى از نیروهاى جوان را در بسیارى از شهرها به خود جذب کرده و آنان را با مسائل اعتقادى آشنا کند.

در فصل اول اساسنامه انجمن آمده است:

ماده اول : اسم موسسه «انجمن خيريه حجتيه مهدويه» است كه در اين اساسنامه به اختصار انجمن ناميده مي­شود .

ماده دوم: موضوع و هدف: منظور از تشكل انجمن، اجراي اموري است كه ذيلا شرح داده مي­شود:

1.تبلیغ دین اسلام و مذهب جعفرى و دفاع علمى از آن با رعايت مقتضيات زمان به روش هاي مختلف زير:

2. تشکیل کنفرانس‏ها و سمینارهاى علمى و دینى در نقاط مختلف کشور با رعایت مقررات عمومى.

3. چاپ و پخش جزوات و نشریه‏هاى علمى و دینى با رعایت قوانین مطبوعاتى کشور.

4. تاسیس کلاس‏هاى تعلیم و تدریس اخلاق و معارف اسلامى با رعایت مقررات عمومى.

5. ایجاد کتابخانه و قرائت‌خانه و اماکن ورزشى با رعایت قوانین مربوطه.

6. انجام امور خیریه عمومى و مساعدت فرهنگى موسسات اسلامى و اخذ تماس با مجامع بین‌المللى با نظر مقامات ذى‌صلاحیت و...

اما تبصره اي كه باعث شده بود انقلابیون قبل و بعد از انقلاب از آن ناراحت باشند  اين بود كه «انجمن به هیچ وجه در امور سیاسى مداخله نخواهد داشت و نیز مسوولیت هر نوع دخالتى را که در زمینه‏هاى سیاسى از طرف افراد منتسب به انجمن صورت گیرد، برعهده نخواهد داشت.[12]

بعد از انقلاب نیروهاى تربیت‌شده در انجمن به سه دسته تقسیم شدند

ا) برخى مانند آقاى پرورش، دکتر صادقى استاد دانشکده الهیات مشهد، عبدالکریمى استاد دانشگاه مشهد، مهندس مصحف و بسیارى دیگر به انقلاب پیوستند و برخى ديگر مانند آقاى طیب که مسئولیت برگزارى مراسم سخنرانى‏ها را در تهران برعهده داشت، نه تنها به انقلابیون پیوستند، بلکه به نوعى در برابر انجمن هم قرار گرفتند.

ب) برخي در برابر انقلاب بى‌تفاوت ماندند.

ج) برخي نيز به انتقاد از آن پرداخته به صف مخالفان ـ از نوع دیندار ـ پیوستند.

پس از انقلاب، از سوى برخى از رهبران انقلابى، با انجمن به گونه هاي متفاوتي برخورد شد. براى نمونه برخي بزرگان كه آقاى حلبى را تایید مى‏کرد[13]، در سالهاى پیش از انقلاب به تدریج نسبت به حرکت انجمن بدبین شده و حمایت خود را قطع کرد و برخي به نقد آن پرداختند.[14] آقاى گرامى که اخبار داخلى ایران را براى نجف مى‏نوشته است، نامه‏اى در این باره به امام نوشته که پاسخ امام این بوده است: «از وقتى که مطلع شدم، دیگر تاییدى نکرده‏ام»[15]

با این همه، جهت‏گیرى انجمن پس از انقلاب به تدریج به سمت هوادارى از آن پیش مى‏رفت. آقاى حلبى از مشهد کاندیداى مجلس خبرگان قانون اساسى شد و 307374 راى آورد اما انتخاب نشد. نوع هوادارى انجمن از نشریه انتظار که انجمن پس از پیروزى انقلاب آن را انتشار مى‏داد، به دست مى‏آمد. امإ مخالفت با آن در سال 60 اوج گرفت[16] و برخى از جریان‏هاى افراطى درون انقلاب، به ویژه نیروهاى سازمان مجاهدین انقلاب با هر نیتى که بود، درست در وقتى که امکان بهره‏گیرى بیشتر از نیروهاى مذهبى مى‏رفت، یک جبهه داخلى بر ضد نیروهاى متهم به وابستگى به انجمن گشوده و دشوارى‏هایى را پدید آوردند.

برخى از این نیروهاى چپ افراطى که آن زمان در محور این فعالیت قرار داشتند، بعدها به فرو غلطتیدن به دامن تفریط از آن اقدامات اظهار پشیمانى کردند. از آن جمله انتشار کتابى با عنوان «در شناخت حزب قاعدین» از عمادالدین باقى در سال 1362 بود که ضربه سختى بر انجمن وارد کرد. این کتاب پیش از آن به صورت بخش بخش در روزنامه اطلاعات به چاپ رسید. زمانى که کتاب در تیراژى بالغ بر هشتاد و هشت هزار نسخه به چاپ رسید، ضربه‏اى سهمگین بر انجمن وارد آمد. پس از اشاره غیر مستقیم رهبر انقلاب به انجمن، که بدون تصریح به اسم انجمن صورت گرفته و ضمن آن از ایشان خواسته شده بود که اعوجاجات خود را کنار بگذارند، انجمن در سال 1362 رسما تعطیلى خود را اعلام کرده و ضمن آن توضیح داد که چون خود را مصداق سخنان رهبر انقلاب نمى‏داند، انجمن را تعطیل مى‏کند. انجمن در شوال 1403 ضمن بیانیه‏اى با اعلام این مطلب افزود که «براساس عقیده دینى و تکلیف شرعى خود، تبعیت از مقام معظم رهبرى و مرجعیت و حفظ وحدت و یکپارچگى امت و رعایت مصالح عالیه مملکت و ممانعت از سوءاستفاده دستگاه‏هاى تبلیغاتى بیگانه و دفع غرض‌ورزى دشمنان اسلام... اعلام مى‏داریم که از این تاریخ، تمامى جلسات انجمن تعطیل مى‏باشد و هیچ کس مجاز نیست تحت عنوان این انجمن کوچکترین فعالیتى کند.» امام در یک جلسه خصوصى با اشاره به این که انجمن خود را تعطیل کرده نه منحل، آن را بى‌فایده خوانده بود.[17]

انجمن در دهه هاي هفتاد و هشتاد حركت جديدي آغاز كرد ، حركتي كه بيش از همه به وحدت شيعه و سني لطمه مي­زد .انجمن به منظور دفاع از امامت اميرالمومنين عليه السلام  به اهانت بر خلفاي سه گانه و نقد اهل سنت پرداخت و همچون گذشته در مقام عمل به جدايي دين از سياست اصرار ورزيد . پس از حلبي رهبري به دست سيد حسن افتخار زاده افتاد .

او در يكي از جلسات كه در دفتر تبليغات اسلامي قم به سال 1387 انجام داد شروع به توصيف شيخ محمود حلبي نمود و سپس در مورد فعايت بهائيت و گزارشي از سخنراني سيد عباس علوي در جمع بهائيان كه در مود مظلوميت بهائيت شده بود داد و همچنين فعاليت آقاي سجادي و جمعي از طلاب براي نفوذ در بهائيت و به دست آوردن كتابهاي آنان داد و همچنين اشاره به فتواي بعضي مراجع در خصوص  مبارزه با بهائيت اشاره نمود.

ايشان جدايي دين از سياست را نفي نمود و ان را جزء عقيده انجمن نمي داند و اين نظر را كه بايستي جهان پر از ظلم و جور شود تا امام زمان بيايد را رد كرد و همچنين انتساب زعامت انجمن به خود را نيز انكار كرد و گفت « آقاي حلبي كا انجمن را به حدود ده نفر سپرد و بنده روحاني و پيش نماز آن­ها هستم »وي در باب مدل حكومت و ساير مسائل اجتماعي ، نظر مراجع تقليد را اصل مي­داند.[18]

مخالفان انجمن در دهه هفتاد نيز به انتشار نقدهاي خود بر اين جريان فكري پرداخت براي نمونه كتاب ولايتي هاي بي ولايت نوشته محمد رضا اخگر در سال 1368يا مقالات « انجمن حجتيه نسلي مأيوس از حركت و انقلاب» آقاي ميثمي در سال 1368كه به صورت كتاب منتشر شده نام برد.

 


[1] .مصادف با سیزدهم جمادى الاولى 1318 ق

[2] . 1344 ه ق

[3] . عمادالدين باقي ، آيت الله حلبي ، چهره نيم قرن تفكر راز آلود مذهبي ، روزنامه جامعه 5/2/76، سال يكم ، شماره 14.

[4] . خسرو پناه ،عبدالحسين ، جريان شناسي فكري ايران معاصر ، گفتار مكتب تفكيك

[5] .محمد تقي شريعتي ،از بنيان گذاران كانون نشر حقايق اسلامي بود كه فعاليت بسياري را در زمينه علوم و معارف اسلامي و تفسير قرآن داشت .

[6] . www.meisaml.com گفتگوبا طاهر احمد زاده در خصوص انجمن حجتيه

[7] .موتلفين اسلبامي مشهد غير از هيأت موتلفه اسلامي است كه هجده سال بعد شكل يافت .

[8] .رسول جعفريان ،جريان ها و سازمانهاي مذهبي – سياسي ايران ، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي ، ص57

[9] .حسن پناهي ، سياست گريزي و ترويج جدايي دين از سياست ، روزنامه جمهوري اسلامي 9/8/81.

[10] . گویا در جریان انتخابات مجلس هفدهم ـ یا هیجدهم ـ بود که شخصى با نام امیرى رقیب آقاى حلبى در انتخابات شد و ایشان که احساس کرد مردم حمایت چندانى از وى نمى‏کنند، ناامید شده، به گوهرشاد آمد و در ضمن سخنرانى خود اعلام کرد که پس از سالها اقامت در مشهد، با چهارده هزار تومان قرض از این شهر مى‏رود. پس از سرخوردگي سياسي به تهران آمد و براى یازده سال پاى به مشهد نگذاشت.

[11] .مصادف با هفدهم رمضان سال 1418

[12] .فتاح غلامي 60سال فراز و نشيب ، روايتي تازه از انجمن حجتيه ، به نقل از ولايتي هاي بي ولايت ، محمد رضا اخگري ، زمستان 1367،ص25، سايت محاكمه.

[13] .صحيفه امام ج2ص30،در شناخت حزب قاعدين زمان ص282و284،فتاح غلامي ،انجمن حجتيه ،رويارويي يا حمايت از ولايت فقيه ،سايت محاكمه، حزب قاعدين زمان ضميمه 11و 12ص 293و295. 

[14] .مرتضي مطهري ، قيام و انقلاب مهدي ، تهران ، انتشارات صدرا ، 1373، سيزدهم ، ص 61-65

[15] .صحيفه امام جلد 2ص 357و ج21ص281، روحاني حميد ، نهضت امام خميني (ره)،  ج3 ص 139

[16] .روزنامه اطلاعات ، 6/11/61

[17] . کتاب جریان‌ها و سازمان‌های مذهبی ـ سیاسی ایران؛ نوشته جعفریان رسول ؛ صص ۳۷۸-۳۶۸

[18]  .گفتگوي دكتر افتخار زاده در گروه علوم سياسي دفتر تبليغات 28/1/1387

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
23 تیر 01
بازدید
۸۴
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.