چه کساني و به چه علتي فرقه هاي تشيع را به وجود آوردند؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

چه کساني و به چه علتي فرقه هاي تشيع را به وجود آوردند؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

انشعاب در همه ادیان و خاصه در چهار دين ابراهيمي؛ کليمي، مسيحي، مجوسي و اسلام و حتي در شعب آنها نيز وجود دارد.

مذهب شيعه استمرار دين اسلام است و پيامبر اسلام يکي از اصول آن را امامت معصومين قرار داده بود که بعد از وفات آن حضرت مورد انکار عده‌اي که بعدها معروف به اهل سنت شدند قرار گرفت.

مذهب شيعه

در زمان سه پيشواي اول از پيشوايان اهل بيت (حضرت امير المومنين علي ـ عليه السلام ـ و حسن بن علي و حسين بن علي ـ عليهم السلام ـ ) هيچ گونه انشعابي نپذيرفت ولي پس از شهادت امام سوم، اکثريت شيعه به امامت حضرت علي بن الحسين قائل شدند و اقليتي معروف به «کيسانيه» پسر سوم علي ـ عليه السلام ـ (محمد بن حنفيه) را امام دانستند و معتقد شدند که محمد بن حنفيه پيشواي چهارم و همان مهدي موعود است که در کوه رضوي غايب شده و روزي ظاهر خواهد شد! پس از رحلت امام سجاد ـ عليه السلام ـ اکثريت شيعه به امامت فرزندش امام محمد باقر ـ عليه السلام ـ معتقد شدند و اقليتي به زيد شهيد که پسر ديگر امام سجاد ـ عليه السلام ـ بود گرويدند و به «زيديه» موسوم شدند.

پس از شهادت امام محمد باقر ـ عليه السلام ـ شيعيان وي، به فرزندش امام جعفر صادق ـ عليه السلام ـ ايمان آوردند و پس از درگذشت آن حضرت اکثريت آنان، فرزندش امام موسي ـ عليه السلام ـ را امام هفتم دانستند و جمعي اسماعيل پسر بزرگ امام ششم را که در حال حيات پدر بزرگوار خود درگذشته بود، امام گرفتند و از اکثريت شيعه جدا شده به نام «اسماعيليه» معروف شدند. و بعضي پسر ديگر آن حضرت، «عبدالله افطح» را به امامت پذيرفتند و «فطحيّه» نام گرفتند، و بعضي فرزند ديگرش «محمد» را پيشوا گرفتند و بعضي در خود آن حضرت توقف نموده و آخرين امامش پنداشتند. پس از شهادت امام موسي کاظم ـ عليه السلام ـ اکثريت شيعه فرزندش امام رضا ـ عليه السلام ـ را امام هشتم دانستند و برخي در امام هفتم توقف کردند که به «واقفيه» معروف شدند. ديگر پس از امام هشتم تا امام دوازدهم که پيش اکثريت شيعه «مهدي موعود» است، انشعاب قابل توجهي به وجود نيامد و اگر وقايعي نيز در شکل گیری انشعاب پيش آمده چند روز بيش دوام نیاورده و خود به خود منحل شده است. مانند اين که «جعفر» فرزند امام دهم پس از رحلت برادر خود «امام يازدهم» دعواي امامت کرد و گروهي به وي گرويدند ولي پس از روزي چند متفرق شدند و «جعفر» نيز دعواي خود را تعقيب نکرد.

و هم چنين اختلافات ديگري در ميان رجال شيعه در مسائل علمي و کلامي و فقهي وجود دارد که آنها را انشعاب مذهبي نبايد شمرد.

فرقه هاي نام برده که منشعب شده و در برابر اکثريت شيعه قرار گرفته اند، در اندک زماني منقرض شدند جز دو فرقه «زيديه و اسماعيليه» که پايدار مانده اند و هم اکنون گروهي از ايشان در مناطق مختلف مانند: يمن و هند و لبنان، پاکستان، ايران، افغانستان، و جاهاي ديگر زندگي مي کنند. از اين روي تنها به ذکر مختصري از اين دو طايفه اکتفا مي شود.

شيعه زيديه

 «زيديه» پيروان زيد شهيد، فرزند امام سجاد ـ عليه السلام ـ مي باشند. زيد در سال 121 هجري بر خليفه اموي، هشام بن عبدالملک قيام کرد و گروهي با او بيعت کردند و در جنگي که در شهر کوفه ميان او و کسان خليفه در گرفت کشته شد. و پس از وي «يحيي بن زيد،» که بر خليفه اموي وليد بن يزيد قيام کرد و کشته شد ـ به جاي وي نشست و پس از وي محمد بن عبدالله و ابراهيم بن عبدالله ـ که بر خليفه عباسي ـ منصور دوانيقي شوريده و کشته گرديدند ـ براي امامت برگزيده شدند، پس از آن تا زماني امور زيديه غير منظم بود تا اينکه «ناصر اطروش» که از اعقاب برادر زيد بود ـ در خراسان ظهور کرد و در اثر تعقيب حکومت محل، از آنجا فرار کرده و به سوي مازندران که هنوز اهالي آن اسلام را نپذيرفته بودند رفت و پس از سيزده سال دعوت، جمع کثيري را مسلمان کرده به مذهب زيد در آورده سپس به دستياري آنان ناحيه طبرستان را مسخّر ساخته و به امامت پرداخت و پس از وي اعقاب او تا مدتي در آن سامان امامت کردند.[1] البته علامه اميني(ره) درکتاب شهداء الفضيله (ص 1 ـ 6، نشر دارالشهاب، قم، کامل ابن اثير، ج7، ص130 ـ 132، چاپ بيروت) اولا: ناصر اطروش را سومين يا چهارمين حلقه از سلاطين علويان طبرستان، (250 ـ 320 هجري قمري) مي دانند نه بنيانگذار آن.

ثانيا: اين که ناصر اطروش به گواهي بزرگان حديث و مورخان اسلامي، شيعه دوازده امامي و مردي بسيار سليم النفس و درست اعتقاد و عدل گستر بوده است، نه زيدي مذهب.[2] به عقيده زيديه هر فاطمي نژاد، عالم، زاهد، شجاع و سخي که به عنوان قيام به حق خروج کند مي تواند امام باشد. بنابر آنچه گفته اند «زيديه» در اصول اسلام، مذاق معتزله و در فروع، فقه ابي حنيفه رئيس يکي از چهار مذهب اهل سنت را دارند. اختلاف مختصري نيز در پاره اي از مسائل در ميان‌شان هست.[3]

شيعه اسماعليه و انشعابات

امام ششم شيعه، فرزند پسري داشت به نام «اسماعيل» که بزرگترين فرزندش بود و در زمان حيات پدر وفات نمود و آن حضرت به مرگ اسماعيل استشهاد کرد، حتي حاکم مدينه را نيز شاهد گرفت. در اين باره جمعي معتقد بودند که اسماعيل نمرده بلکه غيبت اختيار کرده است: و دوباره ظهور مي کند و همان موعود است و جمعي معتقد شدند که امامت، حق اسماعيل بود و با مرگ او به پسرش «محمد» منتقل شد. و جمعي معتقد شدند اسماعيل با اين که در حال حيات پدر درگذشته، امام مي باشد و امامت پس از اسماعيل در «محمد بن اسماعيل» و اعقاب اوست. دو فرقه اولي پس از اندک زماني منقرض شدند ولي فرقه سوم تاکنون باقيست و انشعاباتي نيز پيدا کرده است.[4] در سال 278 هجري (چند سال قبل از ظهور عبيدالله مهدي در آفريقا) شخص خوزستاني ناشناسي که هرگز نام و نشان خود را اظهار نمي کرد در حوالي کوفه پيدا شد و مردم را به مذهب اسماعيليه دعوت مي نمود.

پس از مرد ناشناس، «حمدان» معروف به «قرمط» در عراق به جاي وي نشست و تعليمات باطنيه را منتشر ساخت.[5]

در اثر جنايات و اعمال ناشايست به خصوص جنايات «ابوطاهر قرمطي» يکي از سران باطنيه در سال 311 در بصره، عامه مسلمين از باطنيه برائت جسته، آنان را خارج از آيين اسلام شمردند و حتي «عبيدالله مهدي» پادشاه فاطمي که آن روزها در آفريقا طلوع کرده، خود را مهدي موعود و امام اسماعيليه معرفي مي کرد، از قرامطه بيزاري جست. سخن از عقايد ايشان به درازا مي کشد، فقط کوتاه سخن آنکه ايشان، احکام و مقررات ظاهري اسلام را به مقامات باطني عرفاني تأويل مي کنند و ظاهر شريعت را مخصوص کساني مي دانند که کم خرد و از کمال معنوي بي بهره بوده اند.[6]

فرقه هاي ديگر اسماعيليه: عبيدالله مهدي که در سال 296 هجري قمري در آفريقا طلوع کرد، به طريق اسماعيليه به امامت خود دعوت کرد و سلطنت فاطمي را تأسيس نمود. پس از وي اعقابش مصر را دار الخلافه قرار داده تا هفت پشت بدون انشعاب، سلطنت و امامت اسماعيليه را داشتند. پس از هفتمين که مستنصر بالله، سعد بن علي، بود دو فرزند وي «نزار» و «مستعلي» بر سر خلافت و امامت منازعه کردند و پس از کشمکشهاي بسيار و جنگ هاي خونين، «مستعلي» غالب شد و برادر خود «نزار» را دستگير و زنداني کرد تا مُرد. در اثر اين کشمکش، پيروان فاطميين دو دسته شدند «نزاريه و مستعليه».

الف) نزاريه

 گروندگان به «حسن صباح» مي باشند که وي از از مقربان مستنصر بود و پس از مستنصر، براي طرفداريي که از نزار مي نمود، به حکم مستعلي از مصر خارج شد. پس از مرگ حسن «بزرگ اميد رودباري» و پس از وي فرزندش «کيا محمد» و پس از وي فرزندش «حسن علي ذکره اسلام» به عنوان چهار حاکم در قلعه الموت حکومت کردند تا اين که هلاکوخان مغول به ايران حمله کرد و همه اسماعيليان را از دم شمشير گذراند. پس از آن در سال 1255 هجري، آقا خان محلاتي که از نزاريه بود، اين مذهب را ادامه داد که در عصر حاضر نزاريه به «آقا خانيه» تغییر نام داده است.

ب) مستعليه

پيروان «مستعلي» فاطمي بودند که امامتشان در خلفاي فاطميين مصر باقي ماند تا در سال 557 هجري قمري منقرض شدند و پس از چندي فرقه «بهره» به معناي بازرگان، در هند به همان مذهب ظهور کرد و تاکنون نيز در آن‌جا حضور دارد.

ج) دروزيه

 طايفه دروزيه که در جبال دروز شامات ساکنند در آغاز کار، پيروان خلفاي مصر بودند تا در ايام خليفه ششم فاطمي به دعوت «نشتگين دروزي» به باطنيه ملحق شدند. دروزيه در «الحاکم بالله» متوقف گشته، مي گويند، غيبت کرده و به آسمان رفته! و دوباره به ميان مردم باز خواهد گشت!

در مورد علت به وجود آمدن فرقه هاي مختلف در تشيع بايد گفت: تقسيمات شيعه بيشتر بخاطر اختناقي بود که بني اميه يا بني عباس ايجاد کردند که در آن جو خفقان و شکنجه کمتر کسي جرأت مي کرد در مقابل خلفاي جور که خود را امام و پيشوا مي دانستند، ائمه به حق را معرفي کنند به خصوص که بعضي از مدينه دور بودند و از اخبار حضرت رسول درباره اينکه ائمه حق از فرزندان حسين هستند و نهمين پشت از حسين حضرت مهدي ـ عليه السلام ـ است، اين روايات را نشنيده بودند، بنابراين گاهي نزد خود معتقد به امامت زيد و گاهي به امامت محمد حنفيه مي شدند در حالي که آنها خود را جانشين پيامبر نمي دانستند و دنبال اصلاح بودند.[7] عده اي ديگر از افرادي که به سمت فرقه گرايي روي آوردند، کساني بودند که مي خواستند از آب گل آلود ماهي بگيرند، و از اين رهگذر با به دست آوردن جايگاه و مقام و سوء استفاده از موقعيت، خود را بر کرسي قدرت نشاند زيرا اگر قيام آنها به حق و به قصد احياي سنت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بود، هيچ وقت در طول تاريخ نمي ديديم که ايشان با به دست آوردن اندک قدرتي، دست به قتل و کشتار مردم بي گناه بزنند. و يا در اساس اسلام بدعت بياورند. عده اي کارشان به جايي رسيد که ادعاي نبوت و يا خدايي کردند، هم چنين آوردن نماز تازه به جاي نمازهاي پنج گانه، لغو غسل جنابت، اباحه خمر، لغو نماز و روزه، اباحه زنا و... از جمله اعمال و تغييراتي بود که در دين ايجاد کردند. اين گونه اعمال، نشانه هاي واضحي در بوالهوسي و بي اساسي عقيده اين قدرت طلبان مي باشد.

ايشان از ناداني مردم سوء استفاده مي کردند و با آوردن بدعت هايي که موافق شهوت و ميل طرفداران بود و نيز با دادن وعده و وعيدهاي مختلف آنان را جزو پيروان خود مي نمودند، از اين روي پيروان آنها، بخاطر رسيدن به آمال خود از آنها تبعيت مي کردند.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ نقش ائمه در احياي دين، علامه سيد مرتضي عسگري، مرکز فرهنگي انتشاراتي مفيد، 1382، از ص173 تا 197.

 


[1]. طباطبائي، سيد محمد حسين، شيعه در اسلام، با تصحيح و پانوشت محمد علي کوشا، دارالتفسير، 1379ش، ص81. تا 84.

[2]. همان، ص84.

[3]. همان، ص84 و 85.

[4]. همان، ص86.

[5]. همان، ص87.

[6]. همان، ص88.

[7]. گفتگوي عالمانه استاد علي اکبر عارف، دارالنور، 1383ش، ج2.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
22 تیر 01
بازدید
۷۸
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.