پيدايش تشيع در ايران در چه زماني صورت گرفت؟ نحوه شکل گيري تش...

پرسش
پاسخ
يکي از دلايل اصلي نفوذ اسلام در ايران عرب هايي بودند که از جزيره العرب و عراق راهي مناطق ايران شدند، در طول قرن اول و دوم، شمار مهاجرين عرب به ايران بسيار زياد بوده است، اين مهاجرت ها و در درجه نخست براي ادامه فتوحات و در ثاني براي گرفتن زمين و طبعاً وضعيت مناسب اقتصادي شهرهاي ايران صورت مي گرفته است. نوع اين مهاجرت ها به طور معمول، شکل قبيله اي داشته و در هر منطقه قبايل مختلفي سکونت مي کردند، اين سکونت بحدّي بوده است که گاه شهري يک پارچه مملو از مهاجران عرب مي شده است.
يعقوبي مي نويسد: در تمام شهر هاي خراسان اقوام عربي از قبايل ربيعه و مضر و نيز قبايل يمني، حضور داشتند. اهالي مدينه شيروان مخلوطي از عرب و عجم هستند، شهر هاي مشابه ديگر عبارتند از حلوان، حمير، دينور، قزوين، نهاوند عرب و عجم هستند، غالب مردم قم عرب هاي اشعري هستند، فريدن و منطقه جرمقاسان در اطراف اصفهان قومي از عرب از قبيله هَمدان زندگي مي کنند، اهالي ري و نيشابور مخلوطي از عرب و عجم اند.[1]
گرايش هاي مذهبي اعم از تشيّع، اهل حديث و اعتزال و جزو آن ها، همه از طريق همين اعراب مهاجر در ايران بسط و گسترش يافت. زيرا کسي از ايرانيان در اوائل نيمه دوم قرن اول که مذهب به طور جدي خود را نشان داد، يافت نمي شد که به اندازه کافي آشنايي و نفوذ براي ايجاد جرياني مذهبي داشته باشد.
با حضور قبايل همدان و يا بني عبد القيس و يا اشعري ها در بعضي از مناطق ايران طبعاً بايد انتظار داشته باشيم که گرايش شيعي در اين مناطق رواج داشته باشد، زيرا آن ها از قبايل شيعي عراق بوده اند.[2]
با قيام زيد بن علي بن الحسين در سال 122 بر ضد امويان، گرايش شيعي در ايران تقويت گرديد، زيرا وي دو نفر به نام هاي عبد الله بن کثير جرمي و حسن بن سعد را به منظور فراهم آوردن نيرو به خراسان فرستاد، اين نشان مي دهد که ري و خراسان و قم آمادگي بيشتري براي پذيرش دعوت شيعي داشته است. بعد از شهادت زيد در ميان شيعيان خراسان حرکتي پديد آمد، آن ها مسائل خود را آشکار کردند و جرائم اموي ها را در حق آل رسول ـ صلي الله عليه و اله و سلم ـ براي مردم بيان مي کردند، در آن ميان شهري نبود مگر آن که اين خبر فضاي آن را آکنده کرده بود.[3]
پس از کشته شدن زيد فرزندش يحيي از کوفه به ري آمد و بعد از مدتي توقف، راهي سرخس شد و از آن جا به خراسان رفت. يحيي مدتي در خراسان به اميد استفاده از نيروهايي که در آن نواحي گرايش شيعي داشتند، از اين شهر به آن شهر مي رفت.[4]
در سال 127 در فاصله ميان قيام يحيي بن زيد و روي کار آمدن بني عباس، عبد الله بن معاويه خروج کرد و پس از مدتي بر شهر هاي فارس، حلوان، فومن، اصفهان، ري، همدان، قم و اصطخر مسلط گرديد، اما اندکي بعد حرکت او به شکست گراييد، حرکت وي تا حدّ زيادي به نشر افکار شيعي در ايران کمک کرد.[5]
بنابر اين بايد گفت، عمدتاً تشيّع به دو صورت وارد ايران شد، شکل نخست آن که گرايش کلي به سمت اهل بيت بود، و از طريق داعيان عباسي و نيز سنّي شيعه هايي وارد ايران مي شدند که به طور عمده در عراق پرورش يافته و احاديثي در ستايش اهل بيت روايت مي کردند، در اين ميان داعيان عباسي براي پيشبرد اهداف خود به اجبار عنوان کلي اهلبيت را تبليغ کردند و از اين راه، اولين بذر تشيع را در ميان ايرانيان پاشيدند. شکل دوم از طريق شيعيان اعتقادي يا امامي مذهبان بود که اين گروه عمدتاً عرب بودند، به شکل معين طايفه اشعري بودند که به قم آمده و از آن جا تشيّع اعتقادي، امامتي را به نقاط ديگر بسط دادند، شبيه اين طايفه طوايف ديگري از عرب را مانند عبد القيس و خزاعه مي توان کساني را در خراسان يا ساير نقاط يافت.[6]
روي اين حساب شهر قم را بايد نخستين شهر شيعي در حوزه اي دانست که به نام ايران شناخته مي شود، چرا که پيشينه تشيّع آن به ربع آخر قرن اول هجري باز مي گردد، نام کاشان در منابع تاريخي در کنار نام قم است و تشيّع آن با تشيّع قم پيوند دارد.[7]
تشيّع در چهار مرحله از عراق بر ايران تأثير گذاشته است به بار نخست توسط اشعري ها، بار دوم توسط شيخ مفيد و شيخ طوسي، بار سوم توسط علامه حلّي و بار چهارم توسط علماي جبل عامل مقيم شامات و عراق.[8]
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1ـ تاريخ تشيع در ايران، رسول جعفريان.
2ـ معجم البلدان، ج 4، ياقوت بن عبد الله حموي.
3ـ تاريخ يعقوبي، ج 2، احمد بن ابي يعقوب.
پي نوشت ها:
[1] . بلاذي، احمد بن يحيي، فتوح البلدان، 1/292 ـ 237، قاهره، مکتبه النهضه المصريه.
[2] . يعقوبي، احمد بن ابي يعقوب، تاريخ يعقوبي 2/326، بيروت، دار صادر.
[3] . يعقوبي، احمد بن يعقوب، تاريخ يعقوبي 2/326، پيشين.
[4] . جعفريان، رسول، تاريخ تشيع در ايران، قم، انتشارات انصاريان، 1385ش، ص164.
[5] . همان، ص 210.
[6] . اصفهاني، ابوالفرج، مقاتل الطالبين، قم، موسسه دار الکتاب للطباعه و النشر، ص 115.
[7] . جعفريان، رسول، تاريخ تشيع در ايران، ص 210، پيشين.
[8] . همان، ص 146.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 17 تیر 93
- بازدید
- ۱٬۱۲۳
پيدايش تشيع در ايران در چه زماني صورت گرفت؟ نحوه شکل گيري تش...
- نشان کردن
پرسش
پاسخ
يکي از دلايل اصلي نفوذ اسلام در ايران عرب هايي بودند که از جزيره العرب و عراق راهي مناطق ايران شدند، در طول قرن اول و دوم، شمار مهاجرين عرب به ايران بسيار زياد بوده است، اين مهاجرت ها و در درجه نخست براي ادامه فتوحات و در ثاني براي گرفتن زمين و طبعاً وضعيت مناسب اقتصادي شهرهاي ايران صورت مي گرفته است. نوع اين مهاجرت ها به طور معمول، شکل قبيله اي داشته و در هر منطقه قبايل مختلفي سکونت مي کردند، اين سکونت بحدّي بوده است که گاه شهري يک پارچه مملو از مهاجران عرب مي شده است.
يعقوبي مي نويسد: در تمام شهر هاي خراسان اقوام عربي از قبايل ربيعه و مضر و نيز قبايل يمني، حضور داشتند. اهالي مدينه شيروان مخلوطي از عرب و عجم هستند، شهر هاي مشابه ديگر عبارتند از حلوان، حمير، دينور، قزوين، نهاوند عرب و عجم هستند، غالب مردم قم عرب هاي اشعري هستند، فريدن و منطقه جرمقاسان در اطراف اصفهان قومي از عرب از قبيله هَمدان زندگي مي کنند، اهالي ري و نيشابور مخلوطي از عرب و عجم اند.[1]
گرايش هاي مذهبي اعم از تشيّع، اهل حديث و اعتزال و جزو آن ها، همه از طريق همين اعراب مهاجر در ايران بسط و گسترش يافت. زيرا کسي از ايرانيان در اوائل نيمه دوم قرن اول که مذهب به طور جدي خود را نشان داد، يافت نمي شد که به اندازه کافي آشنايي و نفوذ براي ايجاد جرياني مذهبي داشته باشد.
با حضور قبايل همدان و يا بني عبد القيس و يا اشعري ها در بعضي از مناطق ايران طبعاً بايد انتظار داشته باشيم که گرايش شيعي در اين مناطق رواج داشته باشد، زيرا آن ها از قبايل شيعي عراق بوده اند.[2]
با قيام زيد بن علي بن الحسين در سال 122 بر ضد امويان، گرايش شيعي در ايران تقويت گرديد، زيرا وي دو نفر به نام هاي عبد الله بن کثير جرمي و حسن بن سعد را به منظور فراهم آوردن نيرو به خراسان فرستاد، اين نشان مي دهد که ري و خراسان و قم آمادگي بيشتري براي پذيرش دعوت شيعي داشته است. بعد از شهادت زيد در ميان شيعيان خراسان حرکتي پديد آمد، آن ها مسائل خود را آشکار کردند و جرائم اموي ها را در حق آل رسول ـ صلي الله عليه و اله و سلم ـ براي مردم بيان مي کردند، در آن ميان شهري نبود مگر آن که اين خبر فضاي آن را آکنده کرده بود.[3]
پس از کشته شدن زيد فرزندش يحيي از کوفه به ري آمد و بعد از مدتي توقف، راهي سرخس شد و از آن جا به خراسان رفت. يحيي مدتي در خراسان به اميد استفاده از نيروهايي که در آن نواحي گرايش شيعي داشتند، از اين شهر به آن شهر مي رفت.[4]
در سال 127 در فاصله ميان قيام يحيي بن زيد و روي کار آمدن بني عباس، عبد الله بن معاويه خروج کرد و پس از مدتي بر شهر هاي فارس، حلوان، فومن، اصفهان، ري، همدان، قم و اصطخر مسلط گرديد، اما اندکي بعد حرکت او به شکست گراييد، حرکت وي تا حدّ زيادي به نشر افکار شيعي در ايران کمک کرد.[5]
بنابر اين بايد گفت، عمدتاً تشيّع به دو صورت وارد ايران شد، شکل نخست آن که گرايش کلي به سمت اهل بيت بود، و از طريق داعيان عباسي و نيز سنّي شيعه هايي وارد ايران مي شدند که به طور عمده در عراق پرورش يافته و احاديثي در ستايش اهل بيت روايت مي کردند، در اين ميان داعيان عباسي براي پيشبرد اهداف خود به اجبار عنوان کلي اهلبيت را تبليغ کردند و از اين راه، اولين بذر تشيع را در ميان ايرانيان پاشيدند. شکل دوم از طريق شيعيان اعتقادي يا امامي مذهبان بود که اين گروه عمدتاً عرب بودند، به شکل معين طايفه اشعري بودند که به قم آمده و از آن جا تشيّع اعتقادي، امامتي را به نقاط ديگر بسط دادند، شبيه اين طايفه طوايف ديگري از عرب را مانند عبد القيس و خزاعه مي توان کساني را در خراسان يا ساير نقاط يافت.[6]
روي اين حساب شهر قم را بايد نخستين شهر شيعي در حوزه اي دانست که به نام ايران شناخته مي شود، چرا که پيشينه تشيّع آن به ربع آخر قرن اول هجري باز مي گردد، نام کاشان در منابع تاريخي در کنار نام قم است و تشيّع آن با تشيّع قم پيوند دارد.[7]
تشيّع در چهار مرحله از عراق بر ايران تأثير گذاشته است به بار نخست توسط اشعري ها، بار دوم توسط شيخ مفيد و شيخ طوسي، بار سوم توسط علامه حلّي و بار چهارم توسط علماي جبل عامل مقيم شامات و عراق.[8]
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1ـ تاريخ تشيع در ايران، رسول جعفريان.
2ـ معجم البلدان، ج 4، ياقوت بن عبد الله حموي.
3ـ تاريخ يعقوبي، ج 2، احمد بن ابي يعقوب.
پي نوشت ها:
[1] . بلاذي، احمد بن يحيي، فتوح البلدان، 1/292 ـ 237، قاهره، مکتبه النهضه المصريه.
[2] . يعقوبي، احمد بن ابي يعقوب، تاريخ يعقوبي 2/326، بيروت، دار صادر.
[3] . يعقوبي، احمد بن يعقوب، تاريخ يعقوبي 2/326، پيشين.
[4] . جعفريان، رسول، تاريخ تشيع در ايران، قم، انتشارات انصاريان، 1385ش، ص164.
[5] . همان، ص 210.
[6] . اصفهاني، ابوالفرج، مقاتل الطالبين، قم، موسسه دار الکتاب للطباعه و النشر، ص 115.
[7] . جعفريان، رسول، تاريخ تشيع در ايران، ص 210، پيشين.
[8] . همان، ص 146.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 17 تیر 93
- بازدید
- ۱٬۱۲۳
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.