در مورد شکل گيري فرقه هاي منسوب به شيعه توضيحاتي بيان فرمايي...

پرسش
پاسخ
شيعه در لغت، به معناي پيروي از ديگري و محبت ورزيدن به او است. و در اصطلاح شيعه به کساني گفته مي شود که به امامت و خلافت بلافصل علي ـ عليه السلام ـ معتقدند و بر اين عقيده اند که امامت او از طريق نصّ جلي يا خفي ثابت شده است، و امامت حق او و فرزندان او است.[1]
در کتاب هاي ملل و نحل براي شيعه فرقه هاي بسياري ذکر شده و حتي گفته شده است که حديث معروف افتراق (هفتاد و سه فرقه) بر فرقه هاي شيعه منطبق مي گردد، ولي بايد توجه داشت که اولا: برخي از اين فرقه ها از انشعابات شيعه نبوده و دانشمندان شيعه آنها را تکفير نموده اند.
ثانيا: حقيقت انشعاب در مذهب شيعه اين است که در مسئله امامت، که معرّف مکتب تشيع است، اختلافاتي وجود داشته باشد، ولي اختلافات در مسائل اعتقادي ديگر معيار شناخت فرقه هاي شيعه نيست.
بر اين اساس ذکر بسياري از فرقه ها به عنوان فرقه هاي شيعه واقع بينانه نيست.
ثالثا: تعداد زيادي از فرقه هايي که در مسئله امامت از آنها ياد شده است، زمان کوتاهي بيش دوام نياورده و به کلي محو و منقرض گرديده اند.[2]
بنابراين فرقه هاي شيعه را به چهار دسته مي توان دسته بندي کرد:
الف: فرقه هاي موجود و زنده.
ب: فرقه هايي که از بين رفته و منقرض شده اند.
ج: فرقه هايي که منسوب به شيعه هستند ولي در واقع از شيعه نيستند.
د: فرقه هايي که اصلا وجود خارجي ندارند، بلکه ساخته و پرداخته مولفان کتاب هاي ملل و نحل است.
روي اين اساس نخست به نحوه شکل گيري فرقه هاي موجود و زنده و سپس فرقه هايي که از بين رفته و منقرض گرديده اند، اشاره خواهد شد. ولي از نحوه شکل گيري فرقه هايي که منسوب به شيعه هستند و در واقع از شيعه نيستند، و فرقه هايي که وجود خارجي نداشته و ساخته ذهن مولفان کتاب هاي ملل و نحل مي باشد صرف نظر نموده و فقط به ذکر اسامي برخي از آنها به عنوان نمونه اشاره خواهد شد.
الف: اينک به نحوه شکل گيري فرقه هاي موجود و زنده شيعه که در دنيا پيروان و طرفداراني دارند، به شرح زير اشاره مي شود:
1. اماميه فرقه اي است که به امامت و خلافت بلافصل علي ـ عليه السلام ـ و فرزندان او از طريق نصب و نص پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ معتقد هستند.[3] زمان پيدايش شيعه اماميه به همان معناي مذکور در زمان حيات پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بوده است زيرا (شيعه علي) بارها و بارها در سخنان آن حضرت به کار رفته است.
نوبختي مي گويد: شيعه پيروان علي ـ عليه السلام ـ و معتقدان به امامت او بودند که در زمان پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و پس از آن وجود داشتند. اولين کساني که در اسلام به اسم شيعه ناميده شدند مقداد، سلمان فارسي، ابوذر، عمار ياسر بودند.[4] بر اين اساس مفهوم تشيع توسط خود پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مطرح شد و ايشان بذر شيعه را در حوزه تفکر اسلامي نشاند و آن را پرورش داد.
در واقع پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ از همان ابتداي تبليغ عمومي خويش نخستين سنگ بناي تشيع امامي را پايه ريزي کرد زيرا در آغاز بعثت پس از نزول آيه «و انذر عشيرتک الاقربين» (شعراء، 214) صريحا علي را وصي و وارث خويش خواند[5] و پس از آن همواره و در هر مناسبتي به تکميل اين بنا مي پرداخت تا اين که اندکي قبل از وفاتش درواقعه غدير خم در برابر انبوه مسلمانان از حج برگشته مأموريت خويش را به کمال رساند و فرمود: هر که من مولاي اويم اين علي مولاي او است[6] و بعد از رحلت رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به جز شيعيان و پيروان علي بقيه اصحاب با ناديده گرفتن همه دستورات و سفارشات صريح آن حضرت، علي ـ عليه السلام ـ را رها کرده و به دنبال ابوبکر رفتند.
2. زيديه: تاريخ پيدايش زيديه، به قرن دوم هجري باز مي گردد. آنان پس از شهادت امام حسين ـ عليه السلام ـ زيد شهيد، فرزند امام زين العابدين را امام مي دانند زيد، در نيمه دوم قرن اول و نيمه اول قرن دوم مي زيست، و بر ضد هشام بن عبدالملک حاکم اموي قيام کرد و سرانجام به شهادت رسيد، قيام او با انگيزه انتقام خون امام حسين ـ عليه السلام ـ ، امر به معروف و نهي از منکر و تشکيل حکومت و واگذاري آن به امام معصوم بوده است، زيرا زيد مدعي امامت نبود و به امامت پدر، برادر و پسر برادرش اعتقاد داشت[7] هنگامي که زيد قيام کرد و امام صادق ـ عليه السلام ـ قيام نکرد گروهي (زيديه) گمان کردند که ميان اين دو اختلاف است، در نتيجه با اين اعتقاد که امام بايد قيام کند، زيد را امام دانسته و منکر امامت امام صادق ـ عليه السلام ـ شدند، در حالي که زيد خود معتقد به امامت حضرت صادق ـ عليه السلام ـ بود و عدم قيام امام به جهت رعايت نوعي تدبير و مصلحت بوده است. فرقه زيديه گرچه امام علي را افضل مردم پس از رسول خدا مي دانند، اما خلافت ابوبکر و عمر را مشروع تلقي مي کند[8] به اعتقاد زيديه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ تنها به امامت امام علي ـ عليه السلام ـ و امام حسن و امام حسين ـ عليه السلام ـ تصريح کرده است، و پس از اين سه بزرگوار، امام کسي است که شرايطي را احراز کند، يکي از اين شرايط مبارزه مسلحانه با ستمگران است، از همين جا است که زيديه پس از امام حسين ـ عليه السلام ـ زيد بن علي، يحيي بن زيد، محمد بن عبدالله و برخي ديگر از فاطميان را که به جهاد علني پرداخته اند امام مي دانند، از اين رو مي توان آنها را شيعه سه امامي دانست.[9]
3. اسماعيليه: فرقه اي است که به امامت شش امام اول شيعيان دوازده امامي معتقدند، اما پس از امام صادق ـ عليه السلام ـ بزرگترين فرزند او، اسماعيل يا فرزند اسماعيل، محمد را به امامت مي پذيرند، شايد ريشه پيدايش اسماعيليه در اين نکته نهفته باشد که اسماعيل فرزند ارشد امام صادق ـ عليه السلام ـ مورد احترام و تکريم امام بود، به همين دليل برخي گمان مي کردند که پس از امام صادق ـ عليه السلام ـ او به امامت خواهد رسيد اما اسماعيل در زمان حيات امام از دنيا رفت و امام، شيعيان را بر مرگ پسرش شاهد گرفت و جنازه او را در حضور شيعيان به صورت علني تشييع و تدفين کرد.
پس از شهادت امام صادق ـ عليه السلام ـ در سال 148ق، گروهي مرگ اسماعيل را در زمان امام صادق انکار کردند، و او را امام غايب و امام قائم دانستند و مراسم تشييع جنازه اسماعيل را از طرف پدر براي حفظ جان او تفسير کردند، اين گروه را که اسماعيليه خالصه مي گويند به زودي منقرض شدند.
گروه دوم بر آن شدند که اسماعيل مرده است، امّا چون در زمان حيات پدرش به امامت رسيده بود، پس از فوتش امام صادق ـ عليه السلام ـ فرزند اسماعيل يعني محمد را به امامت نصب کرد، فاطميان امامت را در فرزندان محمد بن اسماعيل جاري مي دانند و آنان امامان را به دو قسم ظاهر و مستور تقسيم مي کنند که بعد از محمد بن اسماعيل نوبت به امامان مستور مي رسد، اين امامان مخفيانه مردم را به آيين اسماعيلي دعوت مي کردند.[10]
ب: فرقه هايي که منسوب به شيعه اند و منقرض شده و از بين رفته اند به شرح ذيل اند:
1. کيسانيه: نخستين فرقه اي که در شيعه پديد آمده فرقه کسانيه بود، آنان پيروان مختار بن ابي عبيده ثقفي اند، از آنجا که مختار در آغاز کيسان نام داشت به کيسانيه شهرت يافتند اين فرقه محمد بن حنفيه را امام مي دانستند، اکثريت آنان به امامت او پس از امام حسن و امام حسين ـ عليهما السلام ـ قايل بودند، و برخي نيز به امامت وي پس از امير المومنين ـ عليه السلام ـ عقيده داشتند، کيسانيه بر اين عقيده بودند که محمد حنفيه همان مهدي موعود است و در کوه رضوي در نزديکي مدينه پنهان شده است.[11]
2. فطحيه: اين فرقه قايل به انتقال امامت از امام جعفر صادق ـ عليه السلام ـ به فرزند آن حضرت، عبدالله بن جعفر، ملقب به افطح الرأس مي باشد، يعني اين فرقه بعد از امام جعفر صادق ـ عليه السلام ـ فرزند آن حضرت، عبدالله افطح را امام دانستند. عبدالله پس از اسماعيل بزرگترين فرزند امام جعفر صادق ـ عليه السلام ـ بود، او مي گفت: امامت در بزرگترين فرزند امام پيشين است، و حضرت صادق ـ عليه السلام ـ فرمود: هر کس در مجلس من بنشيند او امام است، و امام را جز امام غسل ندهد، و جز وي بر مرده او نماز نخواند، و انگشتر او را به دست نکند، و او را جز امام به خاک نسپارد، و من متولي همه اين امور بوده ام.[12]
3. واقفيه: در هنگام محبوس بودن حضرت امام موسي کاظم ـ عليه السلام ـ دو وکيل او در کوفه سي هزار دينار بابت سهم امام از شيعيان آن حضرت جمع آوري کردند و چون امام در زندان بود با آن پول براي خود خانه ها و چيزهاي ديگر خريدند و چون خبر مرگ امام را شنيدند براي اين که پول ها را پس ندهند با کمال بي شرمي منکر مرگ امام موسي کاظم شدند و درباره او درنگ و توقف کردند، از آن جهت پيروان ايشان را واقفه يا واقفيه خوانند.[13]
4. ناووسيه: اين فرقه به زندگي امام جعفر صادق ـ عليه السلام ـ اعتقاد داشتند و منتظر ظهور آن حضرت بودند. ناووس از اهالي بصره منسوب به دهي به همين نام بود، برخي گفته اند: او عبدالله بن ناووس يا عجلان بن ناووس نام داشت، ناووسيه مي گفتند: جعفر بن محمد ـ عليه السلام ـ زنده است و نمرده و مهدي آخر الزمان او است، او آشکار شود و بر مردمان فرمانروايي کند و پندارند از وي روايتي رسيده که گفت: اگر کسي بر شما فراز آيد و بگويد که مرا بيمار يافته و مرده مرا شسته، باور نکنيد و بدانيد که من سرور شما و دارنده شمشير هستم.[14]
5. سميطيه: آنان گروهي اند که پس از امام صادق ـ عليه السلام ـ به امامت فرزند ديگر امام (محمد) معتقد شدند، محمد در سال 203 در خراسان وفات يافت. او در وجوب قيام مسلحانه بر ضد ظالمان با زيديه هم عقيده بود، در سال 199 در مکه بر ضد مأمون قيام کرد و زيديه از او حمايت کردند، از آنجا که رهبر اين فرقه، يحيي بن ابي السميط نام داشت، به سميطيه معروف شدند.[15]
ج: برخي از فرقه هايي که منسوب به شيعه هستند ولي در واقع از شيعه نيستند از اين قراراند: غاليان، دروزيه، بابيه، بهائيه.
د: برخي از فرقه هايي که اصلا وجود خارجي ندارند و نداشته اند از قرار ذيل اند: هاشميه، سالميه، يونسيه، زراريه، نعمانيه، هشاميه، بيانيه، رزاميه. که اينها و امثال اين فرقه ها همگي ساخته و پرداخته دشمنان اماميه هستند که مي خواهند با نسبت دادن اين فرقه هاي موهوم به اماميه و شيعه، اين مذهب را خدشه دار نمايند.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1ـ فرق و مذاهب کلامي، علي رباني گلپايگاني.
2ـ آشنايي با فرق و مذاهب اسلامي، رضا برنجکار.
3ـ فرهنگ فرق اسلامي، جواد مشکور.
پي نوشت ها:
[1]. رباني گلپايگاني، علي، فرق و مذاهب کلامي، ص35، انتشارات مرکز جهاني علوم اسلامي، 1383ش.
[2]. همان، ص59.
[3]. نوبختي، حسن بن موسي، فرق الشيعه، ص4، انتشارات علمي فرهنگي، 1361ش.
[4]. همان، ص33 ـ 34.
[5]. ابن اثير، علي بن محمد، الکامل في التاريخ، ج2، ص62ـ63، دارصادر، بيروت، 1386ق.
[6]. برنجکار، رضا، آشنايي با فرق و مذاهب اسلامي، ص57، موسسه فرهنگي طه، قم، 1378ش.
[7]. برنجکار، رضا، آشنايي با فرق و مذاهب اسلامي، ص77ـ78، موسسه فرهنگي طه، قم، 1378ش.
[8]. همان.
[9]. همان، ص89.
[10]. برنجکار، رضا، آشنايي با فرق و مذاهب اسلامي، ص96، موسسه فرهنگي طه، قم، 1378ش.
[11]. رباني گلپايگاني، علي، فرق و مذاهب کلامي، ص62، همان.
[12]. مشکور، جواد، فرهنگ فرق اسلامي، ص65، بنياد پژوهش هاي اسلامي آستان قدس رضوي، مشهد، 1384ش.
[13]. مشکور، جواد، فرهنگ فرق اسلامي، ص455، همان.
[14]. مشکور، جواد، فرهنگ فرق اسلامي، ص436، همان.
[15]. رباني، گلپايگاني، علي، فرق و مذاهب کلامي، ص67، همان.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 17 تیر 93
- بازدید
- ۱٬۱۶۶
در مورد شکل گيري فرقه هاي منسوب به شيعه توضيحاتي بيان فرمايي...
- نشان کردن
پرسش
پاسخ
شيعه در لغت، به معناي پيروي از ديگري و محبت ورزيدن به او است. و در اصطلاح شيعه به کساني گفته مي شود که به امامت و خلافت بلافصل علي ـ عليه السلام ـ معتقدند و بر اين عقيده اند که امامت او از طريق نصّ جلي يا خفي ثابت شده است، و امامت حق او و فرزندان او است.[1]
در کتاب هاي ملل و نحل براي شيعه فرقه هاي بسياري ذکر شده و حتي گفته شده است که حديث معروف افتراق (هفتاد و سه فرقه) بر فرقه هاي شيعه منطبق مي گردد، ولي بايد توجه داشت که اولا: برخي از اين فرقه ها از انشعابات شيعه نبوده و دانشمندان شيعه آنها را تکفير نموده اند.
ثانيا: حقيقت انشعاب در مذهب شيعه اين است که در مسئله امامت، که معرّف مکتب تشيع است، اختلافاتي وجود داشته باشد، ولي اختلافات در مسائل اعتقادي ديگر معيار شناخت فرقه هاي شيعه نيست.
بر اين اساس ذکر بسياري از فرقه ها به عنوان فرقه هاي شيعه واقع بينانه نيست.
ثالثا: تعداد زيادي از فرقه هايي که در مسئله امامت از آنها ياد شده است، زمان کوتاهي بيش دوام نياورده و به کلي محو و منقرض گرديده اند.[2]
بنابراين فرقه هاي شيعه را به چهار دسته مي توان دسته بندي کرد:
الف: فرقه هاي موجود و زنده.
ب: فرقه هايي که از بين رفته و منقرض شده اند.
ج: فرقه هايي که منسوب به شيعه هستند ولي در واقع از شيعه نيستند.
د: فرقه هايي که اصلا وجود خارجي ندارند، بلکه ساخته و پرداخته مولفان کتاب هاي ملل و نحل است.
روي اين اساس نخست به نحوه شکل گيري فرقه هاي موجود و زنده و سپس فرقه هايي که از بين رفته و منقرض گرديده اند، اشاره خواهد شد. ولي از نحوه شکل گيري فرقه هايي که منسوب به شيعه هستند و در واقع از شيعه نيستند، و فرقه هايي که وجود خارجي نداشته و ساخته ذهن مولفان کتاب هاي ملل و نحل مي باشد صرف نظر نموده و فقط به ذکر اسامي برخي از آنها به عنوان نمونه اشاره خواهد شد.
الف: اينک به نحوه شکل گيري فرقه هاي موجود و زنده شيعه که در دنيا پيروان و طرفداراني دارند، به شرح زير اشاره مي شود:
1. اماميه فرقه اي است که به امامت و خلافت بلافصل علي ـ عليه السلام ـ و فرزندان او از طريق نصب و نص پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ معتقد هستند.[3] زمان پيدايش شيعه اماميه به همان معناي مذکور در زمان حيات پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بوده است زيرا (شيعه علي) بارها و بارها در سخنان آن حضرت به کار رفته است.
نوبختي مي گويد: شيعه پيروان علي ـ عليه السلام ـ و معتقدان به امامت او بودند که در زمان پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و پس از آن وجود داشتند. اولين کساني که در اسلام به اسم شيعه ناميده شدند مقداد، سلمان فارسي، ابوذر، عمار ياسر بودند.[4] بر اين اساس مفهوم تشيع توسط خود پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مطرح شد و ايشان بذر شيعه را در حوزه تفکر اسلامي نشاند و آن را پرورش داد.
در واقع پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ از همان ابتداي تبليغ عمومي خويش نخستين سنگ بناي تشيع امامي را پايه ريزي کرد زيرا در آغاز بعثت پس از نزول آيه «و انذر عشيرتک الاقربين» (شعراء، 214) صريحا علي را وصي و وارث خويش خواند[5] و پس از آن همواره و در هر مناسبتي به تکميل اين بنا مي پرداخت تا اين که اندکي قبل از وفاتش درواقعه غدير خم در برابر انبوه مسلمانان از حج برگشته مأموريت خويش را به کمال رساند و فرمود: هر که من مولاي اويم اين علي مولاي او است[6] و بعد از رحلت رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به جز شيعيان و پيروان علي بقيه اصحاب با ناديده گرفتن همه دستورات و سفارشات صريح آن حضرت، علي ـ عليه السلام ـ را رها کرده و به دنبال ابوبکر رفتند.
2. زيديه: تاريخ پيدايش زيديه، به قرن دوم هجري باز مي گردد. آنان پس از شهادت امام حسين ـ عليه السلام ـ زيد شهيد، فرزند امام زين العابدين را امام مي دانند زيد، در نيمه دوم قرن اول و نيمه اول قرن دوم مي زيست، و بر ضد هشام بن عبدالملک حاکم اموي قيام کرد و سرانجام به شهادت رسيد، قيام او با انگيزه انتقام خون امام حسين ـ عليه السلام ـ ، امر به معروف و نهي از منکر و تشکيل حکومت و واگذاري آن به امام معصوم بوده است، زيرا زيد مدعي امامت نبود و به امامت پدر، برادر و پسر برادرش اعتقاد داشت[7] هنگامي که زيد قيام کرد و امام صادق ـ عليه السلام ـ قيام نکرد گروهي (زيديه) گمان کردند که ميان اين دو اختلاف است، در نتيجه با اين اعتقاد که امام بايد قيام کند، زيد را امام دانسته و منکر امامت امام صادق ـ عليه السلام ـ شدند، در حالي که زيد خود معتقد به امامت حضرت صادق ـ عليه السلام ـ بود و عدم قيام امام به جهت رعايت نوعي تدبير و مصلحت بوده است. فرقه زيديه گرچه امام علي را افضل مردم پس از رسول خدا مي دانند، اما خلافت ابوبکر و عمر را مشروع تلقي مي کند[8] به اعتقاد زيديه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ تنها به امامت امام علي ـ عليه السلام ـ و امام حسن و امام حسين ـ عليه السلام ـ تصريح کرده است، و پس از اين سه بزرگوار، امام کسي است که شرايطي را احراز کند، يکي از اين شرايط مبارزه مسلحانه با ستمگران است، از همين جا است که زيديه پس از امام حسين ـ عليه السلام ـ زيد بن علي، يحيي بن زيد، محمد بن عبدالله و برخي ديگر از فاطميان را که به جهاد علني پرداخته اند امام مي دانند، از اين رو مي توان آنها را شيعه سه امامي دانست.[9]
3. اسماعيليه: فرقه اي است که به امامت شش امام اول شيعيان دوازده امامي معتقدند، اما پس از امام صادق ـ عليه السلام ـ بزرگترين فرزند او، اسماعيل يا فرزند اسماعيل، محمد را به امامت مي پذيرند، شايد ريشه پيدايش اسماعيليه در اين نکته نهفته باشد که اسماعيل فرزند ارشد امام صادق ـ عليه السلام ـ مورد احترام و تکريم امام بود، به همين دليل برخي گمان مي کردند که پس از امام صادق ـ عليه السلام ـ او به امامت خواهد رسيد اما اسماعيل در زمان حيات امام از دنيا رفت و امام، شيعيان را بر مرگ پسرش شاهد گرفت و جنازه او را در حضور شيعيان به صورت علني تشييع و تدفين کرد.
پس از شهادت امام صادق ـ عليه السلام ـ در سال 148ق، گروهي مرگ اسماعيل را در زمان امام صادق انکار کردند، و او را امام غايب و امام قائم دانستند و مراسم تشييع جنازه اسماعيل را از طرف پدر براي حفظ جان او تفسير کردند، اين گروه را که اسماعيليه خالصه مي گويند به زودي منقرض شدند.
گروه دوم بر آن شدند که اسماعيل مرده است، امّا چون در زمان حيات پدرش به امامت رسيده بود، پس از فوتش امام صادق ـ عليه السلام ـ فرزند اسماعيل يعني محمد را به امامت نصب کرد، فاطميان امامت را در فرزندان محمد بن اسماعيل جاري مي دانند و آنان امامان را به دو قسم ظاهر و مستور تقسيم مي کنند که بعد از محمد بن اسماعيل نوبت به امامان مستور مي رسد، اين امامان مخفيانه مردم را به آيين اسماعيلي دعوت مي کردند.[10]
ب: فرقه هايي که منسوب به شيعه اند و منقرض شده و از بين رفته اند به شرح ذيل اند:
1. کيسانيه: نخستين فرقه اي که در شيعه پديد آمده فرقه کسانيه بود، آنان پيروان مختار بن ابي عبيده ثقفي اند، از آنجا که مختار در آغاز کيسان نام داشت به کيسانيه شهرت يافتند اين فرقه محمد بن حنفيه را امام مي دانستند، اکثريت آنان به امامت او پس از امام حسن و امام حسين ـ عليهما السلام ـ قايل بودند، و برخي نيز به امامت وي پس از امير المومنين ـ عليه السلام ـ عقيده داشتند، کيسانيه بر اين عقيده بودند که محمد حنفيه همان مهدي موعود است و در کوه رضوي در نزديکي مدينه پنهان شده است.[11]
2. فطحيه: اين فرقه قايل به انتقال امامت از امام جعفر صادق ـ عليه السلام ـ به فرزند آن حضرت، عبدالله بن جعفر، ملقب به افطح الرأس مي باشد، يعني اين فرقه بعد از امام جعفر صادق ـ عليه السلام ـ فرزند آن حضرت، عبدالله افطح را امام دانستند. عبدالله پس از اسماعيل بزرگترين فرزند امام جعفر صادق ـ عليه السلام ـ بود، او مي گفت: امامت در بزرگترين فرزند امام پيشين است، و حضرت صادق ـ عليه السلام ـ فرمود: هر کس در مجلس من بنشيند او امام است، و امام را جز امام غسل ندهد، و جز وي بر مرده او نماز نخواند، و انگشتر او را به دست نکند، و او را جز امام به خاک نسپارد، و من متولي همه اين امور بوده ام.[12]
3. واقفيه: در هنگام محبوس بودن حضرت امام موسي کاظم ـ عليه السلام ـ دو وکيل او در کوفه سي هزار دينار بابت سهم امام از شيعيان آن حضرت جمع آوري کردند و چون امام در زندان بود با آن پول براي خود خانه ها و چيزهاي ديگر خريدند و چون خبر مرگ امام را شنيدند براي اين که پول ها را پس ندهند با کمال بي شرمي منکر مرگ امام موسي کاظم شدند و درباره او درنگ و توقف کردند، از آن جهت پيروان ايشان را واقفه يا واقفيه خوانند.[13]
4. ناووسيه: اين فرقه به زندگي امام جعفر صادق ـ عليه السلام ـ اعتقاد داشتند و منتظر ظهور آن حضرت بودند. ناووس از اهالي بصره منسوب به دهي به همين نام بود، برخي گفته اند: او عبدالله بن ناووس يا عجلان بن ناووس نام داشت، ناووسيه مي گفتند: جعفر بن محمد ـ عليه السلام ـ زنده است و نمرده و مهدي آخر الزمان او است، او آشکار شود و بر مردمان فرمانروايي کند و پندارند از وي روايتي رسيده که گفت: اگر کسي بر شما فراز آيد و بگويد که مرا بيمار يافته و مرده مرا شسته، باور نکنيد و بدانيد که من سرور شما و دارنده شمشير هستم.[14]
5. سميطيه: آنان گروهي اند که پس از امام صادق ـ عليه السلام ـ به امامت فرزند ديگر امام (محمد) معتقد شدند، محمد در سال 203 در خراسان وفات يافت. او در وجوب قيام مسلحانه بر ضد ظالمان با زيديه هم عقيده بود، در سال 199 در مکه بر ضد مأمون قيام کرد و زيديه از او حمايت کردند، از آنجا که رهبر اين فرقه، يحيي بن ابي السميط نام داشت، به سميطيه معروف شدند.[15]
ج: برخي از فرقه هايي که منسوب به شيعه هستند ولي در واقع از شيعه نيستند از اين قراراند: غاليان، دروزيه، بابيه، بهائيه.
د: برخي از فرقه هايي که اصلا وجود خارجي ندارند و نداشته اند از قرار ذيل اند: هاشميه، سالميه، يونسيه، زراريه، نعمانيه، هشاميه، بيانيه، رزاميه. که اينها و امثال اين فرقه ها همگي ساخته و پرداخته دشمنان اماميه هستند که مي خواهند با نسبت دادن اين فرقه هاي موهوم به اماميه و شيعه، اين مذهب را خدشه دار نمايند.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1ـ فرق و مذاهب کلامي، علي رباني گلپايگاني.
2ـ آشنايي با فرق و مذاهب اسلامي، رضا برنجکار.
3ـ فرهنگ فرق اسلامي، جواد مشکور.
پي نوشت ها:
[1]. رباني گلپايگاني، علي، فرق و مذاهب کلامي، ص35، انتشارات مرکز جهاني علوم اسلامي، 1383ش.
[2]. همان، ص59.
[3]. نوبختي، حسن بن موسي، فرق الشيعه، ص4، انتشارات علمي فرهنگي، 1361ش.
[4]. همان، ص33 ـ 34.
[5]. ابن اثير، علي بن محمد، الکامل في التاريخ، ج2، ص62ـ63، دارصادر، بيروت، 1386ق.
[6]. برنجکار، رضا، آشنايي با فرق و مذاهب اسلامي، ص57، موسسه فرهنگي طه، قم، 1378ش.
[7]. برنجکار، رضا، آشنايي با فرق و مذاهب اسلامي، ص77ـ78، موسسه فرهنگي طه، قم، 1378ش.
[8]. همان.
[9]. همان، ص89.
[10]. برنجکار، رضا، آشنايي با فرق و مذاهب اسلامي، ص96، موسسه فرهنگي طه، قم، 1378ش.
[11]. رباني گلپايگاني، علي، فرق و مذاهب کلامي، ص62، همان.
[12]. مشکور، جواد، فرهنگ فرق اسلامي، ص65، بنياد پژوهش هاي اسلامي آستان قدس رضوي، مشهد، 1384ش.
[13]. مشکور، جواد، فرهنگ فرق اسلامي، ص455، همان.
[14]. مشکور، جواد، فرهنگ فرق اسلامي، ص436، همان.
[15]. رباني، گلپايگاني، علي، فرق و مذاهب کلامي، ص67، همان.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 17 تیر 93
- بازدید
- ۱٬۱۶۶
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.