چرا امام محمد باقر ـ عليه السلام ـ در زمان به وجود آمدن فرقه زيديه دست به تقيه زدند و از اين کار جلوگيري نکردند؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

چرا امام محمد باقر ـ عليه السلام ـ در زمان به وجود آمدن فرقه زيديه دست به تقيه زدند و از اين کار جلوگيري نکردند؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

بايستي قبل از هر پاسخي عنوان داشت که آيا زيد فرقه زيديه را به وجود آورد؟ لازمه اين سخن آن است که اولا به عقايد فرقه زيديه اشاره بشود و پس از آن از خود زيد سخن گفت تا به نتيجه رسيد.

زيديه قائل به امامت زيد است و هم چنين عقايد زير را در مسئله امامت به زيد نسبت داده اند:

1. امامت به فرزندان امام حسين ـ عليه السلام ـ  اختصاص ندارد بلکه براي هر فاطمي واجد شرايط امامت حسني باشد يا حسيني جايز و ثابت است.

2. وجود دو امام در يک زمان و در دو منطقه جايز است.

3. امامت مفضول با وجود افضل جايز است.

4. از شرايط امام، قيام مسلحانه بر ضدّ ظالمان است.[1]

مورد اخير را بعضي به روايت استناد مي­کنند که زيد در مقابل کلام امام باقر ـ عليه السلام ـ  که حضرت فرمودند که زيد شتاب مکن زيرا خداوند به واسطه شتاب بندگانش، در اجراي اوامر خود شتاب نمي­کند، پس بر امر خدا پيشي مگير.

در اين هنگام زيد به خشم آمد و گفت: آن کس از ما که در خانه بنشيند و با دشمنان خدا جهاد نکند امام نيست، بلکه امام کسي است که در راه خدا جهاد نموده و از حريم خود و حقوق رعيت دفاع کند.[2]

عقايد و شخصيت زيد

زيد فرزند امام سجاد ـ عليه السلام ـ  در نيمه دوم قرن اول و نيمه اول قرن دوم مي زيست و بر ضد هشام بن عبد الملک حاکم اموي قيام کرد و سرانجام به شهادت رسيد. امامان معصوم ـ عليهم السلام ـ  و دانشمندان اماميه معمولا زيد را به جهت دانش، تقوي و شجاعت ستوده و قيامش را مورد تأييد قرار داده اند، از نظر آنها زيد بن علي مدعي امامت نبود و به امامت پدر، برادر و پسر برادرش اعتقاد داشت و با رضايت آنان و با انگيزه انتقام خون امام حسين ـ عليه السلام ـ  امر به معروف و نهي از منکر و اصلاح امور امت و تشکيل حکومت و واگذاري آن به امامان معصوم ـ عليهم السلام ـ  قيام کرد.

از نظر علمي و اعقتادي، زيد شاگرد پدر و برادرش، امام سجاد ـ عليه السلام ـ  و امام باقر ـ عليه السلام ـ  بود.

با توجه به اين مطالب، زيد بن علي را مي توان يک شيعه امامي دانست.[3]

مؤلف کتاب کفاية الاثر، خراز قمي، پس از نقل گزارش هايي در مورد اعتقاد زيد به امامان دوازده گانه اماميه، مي گويد: قيام زيد براي امر به معروف و نهي از منکر بود نه مخالفت با امام صادق ـ عليه السلام ـ ، امّا چون آن امام قيام علني نکرد و زيد اين کار را انجام داد، گروهي گمان کردند ميان اين دو اختلاف وجود دارد در نتيجه با اين اعتقاد که امام بايد قيام کند، زيد را امام دانسته، منکر امامت امام صادق ـ عليه السلام ـ  شدند، در حالي که زيد خود معتقد به امامت حضرت صادق ـ عليه السلام ـ  بود و عدم قيام امام به جهت رعايت نوعي تدبير و مصلحت بوده است.[4]

با توجه به عقايد زيد که عنوان شد مشخص مي شود که منشأ پيدايش فرقه زيديه و عقايد آن خود زيد نبوده بلکه بر اثر سؤ برداشت­ها و شايد بعضي کج فهمي­ها و غرض ورزي­ها بوده است که بعدها تثبيت گرديده است از طرفي روايتي هم که از کافي نقل شد ضعيف السند بوده و در ثاني دلالتش بر ادعاي امامت از ناحيه زيد تام و کامل نيست از طرفي خود امام صادق ـ عليه السلام ـ  در مورد قيام زيد فرمودند اگر زيد موفق مي شد، به عهد خود وفا مي­کرد و (حکومت را به امام واگذار مي کرد) و انگيزه او از اين قيام رضايت آل محمد بود و مقصود او از آل محمد، من بودم.

آنچه که مي­توان بدان توجه داشت اين است که پس از زيد در بين پيروان او دانشمنداني پديد آمدند.

که به تنظيم عقايد و احکام زيديه پرداختند و بدين ترتيب، مذهب زيديه پديد آمد. گرچه دانشمندان زيديه به سيره عملي و نوشته­هاي زيد توجه داشتند، امّا در عقايد از معتزله و در فقه از مکتب ابو حنيفه تأثير پذيرفته اند.

با توجه به مطالب عنوان شده نمي­توان نتيجه گرفت که زيد خود فرقه زيديه را به وجود آورده است چرا که عقايد شخص زيد و عقايد زيديه با هم سازگاري ندارند از طرفي طبق مويداتي که از طرف معصومين وارد شده نمي­توان اين نتيجه را گرفت از آن جمله:

کشّي از فضيل الرسان روايت کرده است که گفت: پس از کشته شدن زيد بن علي بر امام صادق ـ عليه السلام ـ  وارد شدم، آن حضرت فرمود: اي فضيل، عمويم کشته شد؟ گفتم: آري، فدايت شوم. فرمود: خدا او را رحمت کند، او مؤمني دانا، و دانايي راستگو بود، اگر پيروز مي­شد به عهد خود وفا مي­کرد، اگر قدرت را به دست مي­آورد مي­دانست که آن را چگونه به کار ببندد (و به چه کسي بسپارد).[5]

در عيون آمده است وقتي مأمون مدح و منقبت زيد را از زبان امام رضا ـ عليه السلام ـ  شنيد با شگفتي پرسيد «آيا در مذمت کسي که به ناحق دعوي امامت کند رواياتي وارد نشده است؟ امام رضا ـ عليه السلام ـ  فرمود: زيد چيزي را که حق وي نبود مدعي نشد او پرهيزگار تر از اين بود که چنين ادعا کند. وي مردم را به رضايت آل محمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ  فراخواند. آنگاه افزود: سوگند به خدا که زيد از مخاطبان اين آيه است که فرمود: «و جاهدو في الله حق جهاده هو اجتباکم[6]»

شيخ مفيد در اين باره فرموده: گروهي از شيعه اماميه به امامت زيد بن علي گرويده اند و علت اين اعتقاد اين است که زيد قيام به سيف کرد و مردم را به رضاي آل محمد دعوت مي کرد، آنان گمان مي­کردند که او آنان را به سوي  خود مي­خواند، ولي او چنين هدفي نداشت. زيرا او مي­دانست که برادرش امام باقر ـ عليه السلام ـ  شايسته امامت بود و به هنگام وفات به امامت حضرت صادق ـ عليه السلام ـ  سفارش کرد.[7]

بنابراين از مطالب ذکر شده به دست مي آيد که

اولا: جناب زيد بن علي نقشي در به وجود آمدن فرقه زيديه نداشتند.

ثانيا: امامان معصوم ـ امام باقر ـ عليه السلام ـ  و امام صادق ـ عليه السلام ـ  تقيه اي نداشته چون در زمان حيات زيد اين فرقه به وجود نيامد تا امام معصوم عکس العملي در قبال آن نشان دهند و شايد بتوان گفت که اصلا تقيه جايگاهي نداشته است پس تقيه و عدم تقيه امام در آن نقشي نداشته است. و با تکيه بر روايات فوق روشن مي شود که ائمه با عقايد زيديان مخالفت نيز کرده اند.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ شهرستاني، محمد بن احمد. الملل و النحل، تحقيق محمد سيد گيلاني، بيروت دارالمعرفه.

2ـ الخزاز، ابي القاسم، کفايه الاثر، تحقيق سيد عبدالطيف الحسيني الکوه کمري، قم، بيدار، 1401.

3ـ علي رباني گلپايگاني، فرق و مذاهب، مرکز جهاني، ويرايش دوم، 1381.

4ـ برنجکار. رضا، آشنائي با فرق و مذاهب اسلامي، طه، 1388.

 


[1]. ملل و نحل، شهرستاني، ج1، ص155.

[2]. کليني، محمد بن يعقوب، اصول کافي، باب ما يفصل به بين دعوي الحق و المبطل في امرالامامه، روايت 16، ج1، ص290.

[3]. ر.ک: مجلسي، محمد باقر، بحارالأنوار، ج46، ص169 به بعد، عيون الاخبار الرضا (ع)، ج1، ص248 ـ 253؛ معجم رجال الحديث،ج7، ص345 ـ 357، شخصيت و قيام زيد بن علي (ع).

[4]. کفايه الاثر، ص295 ـ 302.

[5]. رجال کشي، شرح حال سيد حميدري، شماره 505.

[6]. عيون الاخبار الرضا (ع)، ج1، ص249، باب 25.

[7]. الارشاد، ص172.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
26 تیر 01
بازدید
۱۴۹
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.