آيا بودا پيامبر بوده يا حکيم عارفي مثل حضرت لقمان که الهاماتي بر او مي شده و يا تفکرات شخصي خودش بوده که آيين بودايي را بوجود آورده است؟ و نظر اسلام در مورد اين شخصيت چيست؟
آيا بودا پيامبر بوده يا حکيم عارفي مثل حضرت لقمان که الهاماتي بر او مي شده و يا تفکرات شخصي خودش بوده که آيين بودايي را بوجود آورده است؟ و نظر اسلام در مورد اين شخصيت چيست؟
پرسش
پاسخ
قبل از هر بياني لازم است مختصر بررسي در مورد تاريخچه و سرگذشت زندگي بودا و همچنين آموزههاي بودا را انجام دهيم تا بتوانيم اظهار نظر درستي نماييم:
مقدمتا بايستي عنوان داشت که آنچه از مطالعه کتب تاريخي بدست ميآيد اين است که مانند بيشتر دينها، سال هاي آغازين آيين بودا در هالهاي از ابهام پوشيده شده است.
آيين بودا يکي از شاخههاي کيش هندوست که از هندوستان بيرون آمده است و سراسر مناطق خاوري را در نورديده است و به علت داشتن انديشه هاي عرفاني لطيف و گسترش در مناطق پرجمعيت جهان، پيروان زيادي دارد و تأثيرات عميق در افکار و آداب در سراسر هند بر جاي گذاشت، بنيان گذار اين آيين فردي است به نام «سيداراتا» که از شاهزادگان هندي است. وي در 29 سالگي پس از مشاهده مواردي که پيشگويي شده بود، شبانه از کاخ و تنعمات آن گريخت و تحت ارشاد فردي به نام آلارا زندگي راهبانه را برگزيد و پس از 6 سال رياضتهاي سخت و سنگين در جنگلها سر انجام هنگامي که از وصول به حقيقت از طريق رياضت نوميد شد، رياضت را کنار گذاشت و به تأمل و تفکر و مراقبت معنوي روي آورد. جهاد اکبر او نيز شش سال طول کشيد و پس از آن با هفت هفته توقف زير درختي که بعدا درخت بيداري ناميده شد با مارا يعني شيطان ويرانگر مبارزه کرد و در نهايت به حقيقت دست يافت و بوداي دوره کنوني شد.
بودا در چهل سالگي با مسافرت هاي فراوان، آيين خود را در سراسر هندوستان تبليغ کرد و بر اثر ملاقات با افراد مختلف به اصلاح نفوس و تربيت شاگردان همت گماشت. وي سرانجام در هشتاد سالگي در حدود سال «483 ق م» به نيروانا پيوست.[1]
در مورد وثنيت و مذهبي که بودا به وجود آورد و همچنين ويژگي شخصيتي بودا در کتاب دائرة المعارف بستاني[2] مطالبي آمده است که خلاصه اش اين است که وثنيت برهميه به وسيله کيش بودا، بازسازي و اصلاح شد، و اين کيش منسوب است به بودا «سقياموني» که بنا به آنچه از تاريخ «سيلاني» نقل شده در سال پانصد و چهل و سه قبل از ميلاد وفات يافته، البته تواريخ ديگر، غير اين را گفته اند، و اختلاف در سال فوت او به دو هزار سال هم کشيده شده است، و به همين جهت که تاريخ درستي از اين مرد در دست نيست بسياري احتمال داده اند که وي يک شخص خرافي و موهوم بوده و چنين شخصي اصلا وجود نداشته، ولي کاوش هايي که اخيرا در «گايا» شده، و همچنين آثاري که در «بطنة» به دست آمده بر صحت وجود اين شخص دلالت دارد و نيز آثار ديگري از تاريخ زندگي و تعاليمي که وي به شاگردان و پيروان خود القاء مي کرده به دست آمده است.
بودا مردم را به تخلص از رنج و بدبختي، و رستگاري به راحتي کبري و حياتي آسماني و ابدي و سرمدي دعوت مي کرده و آنان را نصيحت مي نموده و به تمسک به شريعت خود تشويق مي کرده است و اصول شريعتش عبارت بوده از تخلق به اخلاق کريمه و رها کردن شهوات و اجتناب از رذائل.
بودا (بطوري که نقل شده) بر خلاف برهمي ها که خود را تافته اي جدا بافته مي دانستند و بطور کلي مردم را در تشرف به سعادت ديني متفاوت و زنان و کودکان را به کلي محروم از اين سعادت مي دانستند همواره در باره خود و معايب و وساوس درونيش صحبت مي کرده و هيچ بزرگي و تکبري براي خود قائل نبوده، و رسما مي گفته من نيز مانند همه شما گرفتار تسويلات و وساوس نفساني هستم و نيز مي گفته در عالم به جز يک شريعت، شريعت ديگري نيست، و گويا منظورش اين بوده که همه شرايع در اين سخن اتفاق دارند که مجرمين بايد به شدت عقوبت شوند و صالحان به ثواب عظيم برخوردار گردند ولي شريعت من هيچ سخني از عقوبت نداشته و براي عموم مردم نعمت است و در آن شريعت همانند آسمان، جايي است براي مردان و زنان و کودکان و دختران و اغنياء و فقراء، چيزي که هست توانگران به زحمت مي توانند اين راه را بپيمايند.
تعليم بودا به طوري که از عقايد بودائيان بر مي آيد بر اين اساس است که طبيعت، تهي و تو خالي بوده و چيزي جز وهمي حيله گر نيست و عدم در همه جا و در هر زمان وجود دارد و مملو از غش است و همين عدم است که همه ديوارها و موانع بين اصناف مردم و جنسيات و احوال دنيوي آنان را بر مي دارد و نه تنها مردم را برادر يکديگر مي سازد بلکه حتي کرمها را نيز برادر بودائيان مي سازد.
بودائيان معتقدند به اينکه آخرين عبارتي که «سقياموني» به آن تکلم کرده اين بوده: «هر موجود مرکب فاني است»، و در نظر بودائيان هدف نهايي و آخرين مرحله کمال عبارت است از: نجات نفس از هر بيماري و غرور. و نيز معتقدند به اينکه دوره تناسخ که البته نقطه اي نهايي که بدان منتهي شود ندارد در يک صورت از وسط پاره مي شود و قطع مي گردد و آن وقتي است که نفس از تولد جديد امتناع بورزد که در اين صورت تصميم مي گيرد خود را حتي از ميل به هستي پاک کند.
اين بود قواعد اصولي کيش بودا که بطور صريح در قديميترين تعليماتش که در «الارياني ستيانس» درج شده آمده است و عبارت است از چهار قاعده مهم که به خود سقياموني نسبت داده شده و گفته اند وي اين چهار قاعده را در اولين موعظه اش که در جنگلي معروف به «جنگل غزال» در نزديکي هاي بنارس ايراد کرده بود خاطرنشان ساخته است.
و اين حقايق چهارگانه عبارتند از معرفي «الم»، معرفي ريشه آن، لا شي ء کردن و از بين بردن الم، و راهي که آدمي را موفق به از بين بردن آن مي کند.
با بررسي مطالبي که در مورد بودا منتشر شده است اثري از ادعاي پيامبري و الهامات الهي در کلمات و گفتار بودا يافت نمي شود حتي پيروان بودا نيز چنين ادعايي نداشته اند که به چند مورد از آن اشاره مي شود:
در کتاب آيين بودا آمده است که «اما آنچه مسلم است اين است که سانگه، نظم بودايي راهبان بعد از مرگ جسماني، يا پري نيروانا بودا باقي ماند».[3]
در کتاب اساطير هند که تاريخ اديان هند در آن عنوان شده است آيين بودا را نظام فلسفي و کيشي بزرگ مطرح مي کند و آن را ترکيبي از مهايانه، اعتقاد به خداي هند و جهان شناسي مي داند و هيچ اشاره اي به پيامبري و يا ادعايي از ناحيه بودا نداشته است تنها تفصيلي از مطالب در مورد بودا را مطرح کرده است.[4]
نويسنده کتاب ايده آل بشر بعد از استناد به کلمات «کُنسه، واردِر، ميزونُوکوگِن استاد بودايي» مي گويد بايد ياد آوري کنيم که از بودا و آموزش او هيچ گونه نشان تاريخي نوشته و بايگاني شده اي در دست نيست و گزارش هاي موجود همه بازمانده نگاشته هاي سده هاي فراوان پس از زماني است که براي مرگ بودا پنداشته شده است.[5]
با توجه به مطالب عنوان شده ميتوان نتيجه گرفت که بودا خود را نه پيغمبر ميدانست و نه خداوند و الهه و نه تجسمي از الهه،[6] و نه پيروان او چنين ادعايي در مورد بودا داشته اند.
از طرفي از ويژگي هايي و نشانه هايي که در اسلام براي پيامبري مطرح شده «دارا بودن معجزه و ادعاي پيامبري از جانب خود شخصي که معجزه را مي آورد و همچنين بشارت پيامبر قبلي» است که اين نشانه ها در مورد او مصداق ندارد چرا که با توجه به مطالبي که ذکر شد چنين مطالبي يافت نشد از طرفي وقتي به آثار اسلامي مراجعه مي شود هيچ مدرکي صحيح دال بر اين که بودا از پيامبران بوده است پيدا نمي کنيم.
آنچه بودا بدان اذعان دارد حاصل رياضت ها و افکاري است که خود پديد آورنده آن بوده و هيچ ادعايي در مورد الهام يا موارد ديگر ندارد تشبيه او به لقمان در مورد الهامات تشبيه بي اساسي است چرا که لااقل در مورد لقمان هر چند به صورت صريح و صحيح مطلبي مشخص نداريم ولي اشاره ها و نشانه هايي را مي توان پيدا کرد.
از نظر اسلام مذهب بودا آيين توحيدي محسوب نمي شوند زيرا در اين آيين اصلا از خداي واحد سخني گفته نشده است و نيز نبوت و معاد در آن جايگاهي ندارند، بلکه اساس آن را ثنويت بودايي و برهمني و... تشکيل مي دهد و ثنويت بر اين مبتني است که چون مبدأ کل از هر گونه تحديد و تعين منزه است پس بايد ملائک مقرب و قديسين و خلاصه مظاهر او را عبادت کرد چرا که قائلند پرستش خداوند اساسا غير ممکن است.[7]
از طرفي ديگر با توجه به ويژگي هايي کلي که بودا داراست که بدان اشاره مي شود نميتوان آن را از پيامبران الهي و آموزههاي او را الهامات رباني دانست بلکه يکسري نکات اخلاقي است که انسان وقتي به فطرت خود رجوع کند مسلما بدان دست خواهد يافت از آن ويژگي ها:
1. انکار مباحث اعتقادي و افراط در عمل: آيين بودا در مباحث اعتقادي و نظري کم همت و بي رونق است. بودا در تعاليم خود راه و روش عملي را پيش گرفته و آنچه غير از آن است مخالف عقل سليم مي شمارد... .
وي گفته است: «من در باب قدمت عالم و ازليت جهان توضيحي ندادم و هم چنين درباب محدوديت و تناهي وجود تفسيري نکردم و...»[8] با اين همه در دام نوعي ماترياليسم گرفتار شده و با ابدي و ازلي دانستن ماده و عالم به انکار صانع مي پردازد.[9]
2. انکار خداوند: بوديسم بر خلاف مکاتب فلسفي و اديان ديگر که هر کدام به نوعي قائل به وجود خالق و صانع عالم هستي هستند، عالم را قديم و ازلي و بي نياز از خالق مي داند[10] و وجود خداوند را انکار مي کند.[11] بودا «از وجود مافوق طبيعت که ازلي و بالذات و خالق عالم و صانع آسمان ها و زمين است بحثي به ميان نياورده».[12]
3. انکار نبوت: بودايي ها چون وجود خداي واجب الوجود را انکار مي کنند طبعاً اعتقادي به نبي مرسل و پيامبري که حامل وحي الهي باشد ندارند و مي گويند که عقل به تنهايي توان هدايت انسان را دارد و نيازي به پيامبر نيست.
4. انکار معاد و اعتقاد به تناسخ: بودا که درصدد اصلاح آيين هندو بود روح و انتقال آن را انکار مي کرد ولي در پاسخ به سؤال سرانجام انسان چه خواهد شد مجبور به قبول مسأله تناسخ شده، به عقيده او روح انسان در هنگام مرگ به کالبد و يا جسم ديگري انتقال پيدا مي کند و يک سلسله تولد و تجديد حيات را طي مي کند و پس از هر تولد و زندگي دوباره بار ديگر روح به بدني ديگر حلول مي کند و اين تولدها ممکن است بي انتها و ابدالدهر ادامه داشته باشد.
در پايان با توجه به مطالبي که مطرح شد بايستي به اين نکته اشاره داشت که آموزه هاي بودا را نمي توان طريقي براي کمال و سعادت دانست و آن را به عنوان دين توحيدي محسوب کرد و براي رسيدن به سعادت و تکامل از آن بهره گرفت.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ آشنايي با اديان بزرگ، حسين توفيقي.
2ـ اساطير هند، ورنيکا ايونس ترجمه باجلان فرخي.
[1]. توفيقي، حسين، آشنايي با اديان بزرگ، موسسه فرهنگي طه، چاپ پنجم، 1381ش، ص45.
[2]. همان؛ نقل قول از: ترجمه الميزان، ج10، ص420 اثر فؤاد افرام بستاني و ترجمه دائرة المعارف الاسلاميه که متن انگليسي و آلماني و فرانسوي آن بين سال هاي 1913ـ1938م در اروپا منتشر شده بود.
[3]. بردلي هوکينز، آيين بودا، ترجمه محمد رضا بديعي، تهران، امير کبير، چاپ سوم، 1387ش، ص69.
[4]. ورنيکا ايونس، اساطير هند، ترجمه باجلان فرخي، انتشارات اساطير، چاپ دوم، 1381ش، ص244.
[5]. آشتياني، جلال الدين، ايده آل بشر تجزيه و تحليل افکار عرفان بوديسم و جينيسم، شرکت سهامي انتشارات، چاپ سوم، 1386ش، ص13.
[6]. رجوع کنيد به جزوه: رباني گلپايگاني، علي، اديان ابتدايي، قم، مؤسسة امام صادق(ع)، ص20 و 21.
[7]. نقل قول از: ترجمه الميزان، ج7، ص46.
[8]. بي ناس، جان. تاريخ جامع اديان، انتشارات آموزش انقلاب اسلامي، چاپ پنجم، 1370ش، ص188.
[9]. آريا، غلامعلي، آشنايي با تاريخ اديان، انتشارات پايا، چاپ سوم، 1379ش، ص73.
[10]. همان، ص47.
[11]. همان.
[12]. تاريخ جامع اديان، همان، ص189.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 26 تیر 01
- بازدید
- ۲۲۹
آيا بودا پيامبر بوده يا حکيم عارفي مثل حضرت لقمان که الهاماتي بر او مي شده و يا تفکرات شخصي خودش بوده که آيين بودايي را بوجود آورده است؟ و نظر اسلام در مورد اين شخصيت چيست؟
- نشان کردن
پرسش
آيا بودا پيامبر بوده يا حکيم عارفي مثل حضرت لقمان که الهاماتي بر او مي شده و يا تفکرات شخصي خودش بوده که آيين بودايي را بوجود آورده است؟ و نظر اسلام در مورد اين شخصيت چيست؟
پاسخ
قبل از هر بياني لازم است مختصر بررسي در مورد تاريخچه و سرگذشت زندگي بودا و همچنين آموزههاي بودا را انجام دهيم تا بتوانيم اظهار نظر درستي نماييم:
مقدمتا بايستي عنوان داشت که آنچه از مطالعه کتب تاريخي بدست ميآيد اين است که مانند بيشتر دينها، سال هاي آغازين آيين بودا در هالهاي از ابهام پوشيده شده است.
آيين بودا يکي از شاخههاي کيش هندوست که از هندوستان بيرون آمده است و سراسر مناطق خاوري را در نورديده است و به علت داشتن انديشه هاي عرفاني لطيف و گسترش در مناطق پرجمعيت جهان، پيروان زيادي دارد و تأثيرات عميق در افکار و آداب در سراسر هند بر جاي گذاشت، بنيان گذار اين آيين فردي است به نام «سيداراتا» که از شاهزادگان هندي است. وي در 29 سالگي پس از مشاهده مواردي که پيشگويي شده بود، شبانه از کاخ و تنعمات آن گريخت و تحت ارشاد فردي به نام آلارا زندگي راهبانه را برگزيد و پس از 6 سال رياضتهاي سخت و سنگين در جنگلها سر انجام هنگامي که از وصول به حقيقت از طريق رياضت نوميد شد، رياضت را کنار گذاشت و به تأمل و تفکر و مراقبت معنوي روي آورد. جهاد اکبر او نيز شش سال طول کشيد و پس از آن با هفت هفته توقف زير درختي که بعدا درخت بيداري ناميده شد با مارا يعني شيطان ويرانگر مبارزه کرد و در نهايت به حقيقت دست يافت و بوداي دوره کنوني شد.
بودا در چهل سالگي با مسافرت هاي فراوان، آيين خود را در سراسر هندوستان تبليغ کرد و بر اثر ملاقات با افراد مختلف به اصلاح نفوس و تربيت شاگردان همت گماشت. وي سرانجام در هشتاد سالگي در حدود سال «483 ق م» به نيروانا پيوست.[1]
در مورد وثنيت و مذهبي که بودا به وجود آورد و همچنين ويژگي شخصيتي بودا در کتاب دائرة المعارف بستاني[2] مطالبي آمده است که خلاصه اش اين است که وثنيت برهميه به وسيله کيش بودا، بازسازي و اصلاح شد، و اين کيش منسوب است به بودا «سقياموني» که بنا به آنچه از تاريخ «سيلاني» نقل شده در سال پانصد و چهل و سه قبل از ميلاد وفات يافته، البته تواريخ ديگر، غير اين را گفته اند، و اختلاف در سال فوت او به دو هزار سال هم کشيده شده است، و به همين جهت که تاريخ درستي از اين مرد در دست نيست بسياري احتمال داده اند که وي يک شخص خرافي و موهوم بوده و چنين شخصي اصلا وجود نداشته، ولي کاوش هايي که اخيرا در «گايا» شده، و همچنين آثاري که در «بطنة» به دست آمده بر صحت وجود اين شخص دلالت دارد و نيز آثار ديگري از تاريخ زندگي و تعاليمي که وي به شاگردان و پيروان خود القاء مي کرده به دست آمده است.
بودا مردم را به تخلص از رنج و بدبختي، و رستگاري به راحتي کبري و حياتي آسماني و ابدي و سرمدي دعوت مي کرده و آنان را نصيحت مي نموده و به تمسک به شريعت خود تشويق مي کرده است و اصول شريعتش عبارت بوده از تخلق به اخلاق کريمه و رها کردن شهوات و اجتناب از رذائل.
بودا (بطوري که نقل شده) بر خلاف برهمي ها که خود را تافته اي جدا بافته مي دانستند و بطور کلي مردم را در تشرف به سعادت ديني متفاوت و زنان و کودکان را به کلي محروم از اين سعادت مي دانستند همواره در باره خود و معايب و وساوس درونيش صحبت مي کرده و هيچ بزرگي و تکبري براي خود قائل نبوده، و رسما مي گفته من نيز مانند همه شما گرفتار تسويلات و وساوس نفساني هستم و نيز مي گفته در عالم به جز يک شريعت، شريعت ديگري نيست، و گويا منظورش اين بوده که همه شرايع در اين سخن اتفاق دارند که مجرمين بايد به شدت عقوبت شوند و صالحان به ثواب عظيم برخوردار گردند ولي شريعت من هيچ سخني از عقوبت نداشته و براي عموم مردم نعمت است و در آن شريعت همانند آسمان، جايي است براي مردان و زنان و کودکان و دختران و اغنياء و فقراء، چيزي که هست توانگران به زحمت مي توانند اين راه را بپيمايند.
تعليم بودا به طوري که از عقايد بودائيان بر مي آيد بر اين اساس است که طبيعت، تهي و تو خالي بوده و چيزي جز وهمي حيله گر نيست و عدم در همه جا و در هر زمان وجود دارد و مملو از غش است و همين عدم است که همه ديوارها و موانع بين اصناف مردم و جنسيات و احوال دنيوي آنان را بر مي دارد و نه تنها مردم را برادر يکديگر مي سازد بلکه حتي کرمها را نيز برادر بودائيان مي سازد.
بودائيان معتقدند به اينکه آخرين عبارتي که «سقياموني» به آن تکلم کرده اين بوده: «هر موجود مرکب فاني است»، و در نظر بودائيان هدف نهايي و آخرين مرحله کمال عبارت است از: نجات نفس از هر بيماري و غرور. و نيز معتقدند به اينکه دوره تناسخ که البته نقطه اي نهايي که بدان منتهي شود ندارد در يک صورت از وسط پاره مي شود و قطع مي گردد و آن وقتي است که نفس از تولد جديد امتناع بورزد که در اين صورت تصميم مي گيرد خود را حتي از ميل به هستي پاک کند.
اين بود قواعد اصولي کيش بودا که بطور صريح در قديميترين تعليماتش که در «الارياني ستيانس» درج شده آمده است و عبارت است از چهار قاعده مهم که به خود سقياموني نسبت داده شده و گفته اند وي اين چهار قاعده را در اولين موعظه اش که در جنگلي معروف به «جنگل غزال» در نزديکي هاي بنارس ايراد کرده بود خاطرنشان ساخته است.
و اين حقايق چهارگانه عبارتند از معرفي «الم»، معرفي ريشه آن، لا شي ء کردن و از بين بردن الم، و راهي که آدمي را موفق به از بين بردن آن مي کند.
با بررسي مطالبي که در مورد بودا منتشر شده است اثري از ادعاي پيامبري و الهامات الهي در کلمات و گفتار بودا يافت نمي شود حتي پيروان بودا نيز چنين ادعايي نداشته اند که به چند مورد از آن اشاره مي شود:
در کتاب آيين بودا آمده است که «اما آنچه مسلم است اين است که سانگه، نظم بودايي راهبان بعد از مرگ جسماني، يا پري نيروانا بودا باقي ماند».[3]
در کتاب اساطير هند که تاريخ اديان هند در آن عنوان شده است آيين بودا را نظام فلسفي و کيشي بزرگ مطرح مي کند و آن را ترکيبي از مهايانه، اعتقاد به خداي هند و جهان شناسي مي داند و هيچ اشاره اي به پيامبري و يا ادعايي از ناحيه بودا نداشته است تنها تفصيلي از مطالب در مورد بودا را مطرح کرده است.[4]
نويسنده کتاب ايده آل بشر بعد از استناد به کلمات «کُنسه، واردِر، ميزونُوکوگِن استاد بودايي» مي گويد بايد ياد آوري کنيم که از بودا و آموزش او هيچ گونه نشان تاريخي نوشته و بايگاني شده اي در دست نيست و گزارش هاي موجود همه بازمانده نگاشته هاي سده هاي فراوان پس از زماني است که براي مرگ بودا پنداشته شده است.[5]
با توجه به مطالب عنوان شده ميتوان نتيجه گرفت که بودا خود را نه پيغمبر ميدانست و نه خداوند و الهه و نه تجسمي از الهه،[6] و نه پيروان او چنين ادعايي در مورد بودا داشته اند.
از طرفي از ويژگي هايي و نشانه هايي که در اسلام براي پيامبري مطرح شده «دارا بودن معجزه و ادعاي پيامبري از جانب خود شخصي که معجزه را مي آورد و همچنين بشارت پيامبر قبلي» است که اين نشانه ها در مورد او مصداق ندارد چرا که با توجه به مطالبي که ذکر شد چنين مطالبي يافت نشد از طرفي وقتي به آثار اسلامي مراجعه مي شود هيچ مدرکي صحيح دال بر اين که بودا از پيامبران بوده است پيدا نمي کنيم.
آنچه بودا بدان اذعان دارد حاصل رياضت ها و افکاري است که خود پديد آورنده آن بوده و هيچ ادعايي در مورد الهام يا موارد ديگر ندارد تشبيه او به لقمان در مورد الهامات تشبيه بي اساسي است چرا که لااقل در مورد لقمان هر چند به صورت صريح و صحيح مطلبي مشخص نداريم ولي اشاره ها و نشانه هايي را مي توان پيدا کرد.
از نظر اسلام مذهب بودا آيين توحيدي محسوب نمي شوند زيرا در اين آيين اصلا از خداي واحد سخني گفته نشده است و نيز نبوت و معاد در آن جايگاهي ندارند، بلکه اساس آن را ثنويت بودايي و برهمني و... تشکيل مي دهد و ثنويت بر اين مبتني است که چون مبدأ کل از هر گونه تحديد و تعين منزه است پس بايد ملائک مقرب و قديسين و خلاصه مظاهر او را عبادت کرد چرا که قائلند پرستش خداوند اساسا غير ممکن است.[7]
از طرفي ديگر با توجه به ويژگي هايي کلي که بودا داراست که بدان اشاره مي شود نميتوان آن را از پيامبران الهي و آموزههاي او را الهامات رباني دانست بلکه يکسري نکات اخلاقي است که انسان وقتي به فطرت خود رجوع کند مسلما بدان دست خواهد يافت از آن ويژگي ها:
1. انکار مباحث اعتقادي و افراط در عمل: آيين بودا در مباحث اعتقادي و نظري کم همت و بي رونق است. بودا در تعاليم خود راه و روش عملي را پيش گرفته و آنچه غير از آن است مخالف عقل سليم مي شمارد... .
وي گفته است: «من در باب قدمت عالم و ازليت جهان توضيحي ندادم و هم چنين درباب محدوديت و تناهي وجود تفسيري نکردم و...»[8] با اين همه در دام نوعي ماترياليسم گرفتار شده و با ابدي و ازلي دانستن ماده و عالم به انکار صانع مي پردازد.[9]
2. انکار خداوند: بوديسم بر خلاف مکاتب فلسفي و اديان ديگر که هر کدام به نوعي قائل به وجود خالق و صانع عالم هستي هستند، عالم را قديم و ازلي و بي نياز از خالق مي داند[10] و وجود خداوند را انکار مي کند.[11] بودا «از وجود مافوق طبيعت که ازلي و بالذات و خالق عالم و صانع آسمان ها و زمين است بحثي به ميان نياورده».[12]
3. انکار نبوت: بودايي ها چون وجود خداي واجب الوجود را انکار مي کنند طبعاً اعتقادي به نبي مرسل و پيامبري که حامل وحي الهي باشد ندارند و مي گويند که عقل به تنهايي توان هدايت انسان را دارد و نيازي به پيامبر نيست.
4. انکار معاد و اعتقاد به تناسخ: بودا که درصدد اصلاح آيين هندو بود روح و انتقال آن را انکار مي کرد ولي در پاسخ به سؤال سرانجام انسان چه خواهد شد مجبور به قبول مسأله تناسخ شده، به عقيده او روح انسان در هنگام مرگ به کالبد و يا جسم ديگري انتقال پيدا مي کند و يک سلسله تولد و تجديد حيات را طي مي کند و پس از هر تولد و زندگي دوباره بار ديگر روح به بدني ديگر حلول مي کند و اين تولدها ممکن است بي انتها و ابدالدهر ادامه داشته باشد.
در پايان با توجه به مطالبي که مطرح شد بايستي به اين نکته اشاره داشت که آموزه هاي بودا را نمي توان طريقي براي کمال و سعادت دانست و آن را به عنوان دين توحيدي محسوب کرد و براي رسيدن به سعادت و تکامل از آن بهره گرفت.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ آشنايي با اديان بزرگ، حسين توفيقي.
2ـ اساطير هند، ورنيکا ايونس ترجمه باجلان فرخي.
[1]. توفيقي، حسين، آشنايي با اديان بزرگ، موسسه فرهنگي طه، چاپ پنجم، 1381ش، ص45.
[2]. همان؛ نقل قول از: ترجمه الميزان، ج10، ص420 اثر فؤاد افرام بستاني و ترجمه دائرة المعارف الاسلاميه که متن انگليسي و آلماني و فرانسوي آن بين سال هاي 1913ـ1938م در اروپا منتشر شده بود.
[3]. بردلي هوکينز، آيين بودا، ترجمه محمد رضا بديعي، تهران، امير کبير، چاپ سوم، 1387ش، ص69.
[4]. ورنيکا ايونس، اساطير هند، ترجمه باجلان فرخي، انتشارات اساطير، چاپ دوم، 1381ش، ص244.
[5]. آشتياني، جلال الدين، ايده آل بشر تجزيه و تحليل افکار عرفان بوديسم و جينيسم، شرکت سهامي انتشارات، چاپ سوم، 1386ش، ص13.
[6]. رجوع کنيد به جزوه: رباني گلپايگاني، علي، اديان ابتدايي، قم، مؤسسة امام صادق(ع)، ص20 و 21.
[7]. نقل قول از: ترجمه الميزان، ج7، ص46.
[8]. بي ناس، جان. تاريخ جامع اديان، انتشارات آموزش انقلاب اسلامي، چاپ پنجم، 1370ش، ص188.
[9]. آريا، غلامعلي، آشنايي با تاريخ اديان، انتشارات پايا، چاپ سوم، 1379ش، ص73.
[10]. همان، ص47.
[11]. همان.
[12]. تاريخ جامع اديان، همان، ص189.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 26 تیر 01
- بازدید
- ۲۲۹
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.