برخی معتقدند که امام برحق ابوحنیفه است و اصرار دارند که او هیچ اشتباه و خطایی ندارد، لطفاً اشتباهات ابوحنیفه را بیان فرماید؟
برخی معتقدند که امام برحق ابوحنیفه است و اصرار دارند که او هیچ اشتباه و خطایی ندارد، لطفاً اشتباهات ابوحنیفه را بیان فرماید؟
پرسش
پاسخ
در پاسخ این سوال شما مطالب زیر قابل توجه میباشد:
1.قبل از ینکه اشتباهات و مطالبی که از طرف خود اهل سنت در باره ابوحنیفه ذکر شود لازم است، به این مطلب توجه شود که دلیل بر اینکه مذهب حق تنها مذهب ابوحنیفه است، چیست؟ قطعا هیچ دلیلی وجود ندارد، زیرا نه در قرآن چنین چیزی وجود دارد و نه پیامبر اسلام (ص) به امتش فرموده است که مذهب حق صد و چند سال بعد از من به نام مذهب ابوحنیفه به وجود خواهد آمد و بر شما ست که از این مذهب پیروی کنید و خلفای راشدین هم چنین چیزی نگفته است. بلکه رسول خدا (ص) فرموده است که بعد از من از قرآن و اهل بیت من پیروی کنید. این مطلب در کتابهای معتبر اهل سنت به نام حدیث ثقلین، منزلت و غدیر و... از پیامبر اسلام (ص) نقل شده است. این حدیث در صحیح مسلم یکی از معتبر ترین اینگونه آمده است: «رسول خدا (ص) در بین راه مکه و مدینه در محلی به نام «خم» بعد از حمد و ستایش خداوند و موعظه مردم چنین فرمود: «امّا بعد الا أیهاالناس فإنّما انا بشر یوشک أن یأتی رسول ربی فأجیب و أنا تارک فیکم الثقلین أولهما کتاب الله فیه الهدی والنور فخذوا بکتاب الله و استمسکوا به و أهل بیتی أذکرکم الله فی اهل بیتی أذکرکم الله فی اهل بیتی أذکرکم الله فی اهل بیتی؛ یعنی ای مردم همانا من بشر هستم و زود است ملک الموت بیاید و من او را لبیک گویم. من دو چیز گرانبها برای تان میگذارم، یکی از آنها کتاب خدا است که در آن نور و هدایت است و به آن متمسک شوید و دوم آن اهل بیت من است و در باره اهل بیتم به شما سفارش میکنم و خدا را گواه میگیرم.»[1] و در مسند احمد بن حنبل این حدیث این گونه نقل شده است: إنّی تارک فیکم الثقلین أحدهما أکبر من الآخر کتاب الله حبل ممدود من السماء إلی الارض و عترتی أهل بیتی و أنّهما لن یفترقا حتّی یردا علیّ الحوض؛ من در میان شما دو چیز گرانبها میگذارم که یکی بزرگتر از دیگری است و آن کتاب خدا است که به صورت ریسمان از آسمان به سوی زمین کشیده شده است و دیگری عترت و أهل بیت من است. آن دو هر گز از هم جدا نمیشوند تا اینکه روز قیامت در کنار حوض بر من وارد شوند.[2] و در مستدرک حاکم اینگونه نقل شده است: «قال أيها الناس إني تارك فيكم أمرين لن تضلوا إن اتبعتموهما و هما كتاب الله وأهل بيتي عترتي»[3] یعنی ای مردم من دو چیز را برایتان میگذارم اگر از آن دو متابعت کنید هرگز گمراه نمیشوید و آن دو کتاب خدا و اهل بیتم و عترتم هستند. و نیز در حدیث دیگری نقل شده که رسول خدا (ص) پیروی از اهلبیت را بر امت اسلامی واجب کرده است. این حدیث به حدیث سفینه معروف است. و در کتاب مستدرک حاکم نیشابوری (محدث اهل سنت)و دیگر کتابهای آنان اینگونه آمده است: «الا أنّ مثل اهل بیتی فیکم مثل سفینة نوح من رکبها نجا و من تخلّف عنها غرق؛ آگاه باشید مثل اهل بیت من در میان شما مانند کشتی نوح است که هر کس سوار آن شود نجات یابد و هر که تخلّف ورزد غرق شود».[4]
و ابوحنیفه و همچنین موسسین دیگر مذاهب اهل سنت، هیچکدام از اهل بیت رسول خدا –صلی الله علیه و اله والسلم- شمرده نمی شوند، تا حقانیت آنها با این احادیث ثابت گردد و مسلمانان ملزم به پیروی از آنها باشد.
و ثانیا اگر بر فرض اینکه مذهب ابوحنیفه مذهب حق باشد قبل از ابوحنیفه این مذهب وجود نداشته است و تکلیف مسلمانان قبل از ابوحنیفه چه میشود و از کدام مذهب باید پیروی میکردند؟ پس این سخن که مذهب حق تنها مذهب ابو حنیفه است از ریشه باطل میگردد و هیچ راهی اثباتی برای آن وجود ندارد.
2. هرچند ما نسبت به ابوحنیفه به علت اینکه یکی از پیشوایان فقهی اهل سنت میباشد احترام قائل هستیم لکن از اشتباهات و اشکالاتی که نسبت به ابوحنیفه از طرف خود اهل سنت بیان شده است، هم نمیشود چشم پوشی کرد، و به اختصار به برخی از آنها میپردازیم:
الف. ابن حبان بستی که از علمای بزرگ اهل سنت و نویسنده کتاب «صحیح ابن حبان»است، در کتاب مجروحین در باره ابوحنیفه مطالبی دارد که او را به شدت زیر سوال میبرد، او در باره ابوحنیفه میگوید: « ابوحنیفه در سال 150 هجری وفات نموده و قبرش در بغداد در قبرستان خیزران قرار دارد. او مرد جدل و ظاهرالورع بود و از حدیث چیزی نمیدانست . فقط از صد و سی حدیث مسند سخن گفته است و غیر از آن در دنیا هیچ حدیثی ندارد و در صد و بیست حدیث آن هم دچار خطا و اشتباه شده است و ندانسته یا اسناد آنها را دیگرگون نمودهاست و یا متن آنها را تغییر داده است. و چونکه خطاهای او بر صواب و درستیاش غلبه پیدا کرده بود در اخبار و احادیث مستحق این شده بود که با او کسی احتجاج نکند. و از جهت دیگر هم احتجاج با او جایز نبود به علت اینکه او قائل به ارجاء(شرط ندانستن عمل در ایمان) بود و مردم را به سوی بدعت دعوت میکرد، بنابراین در نزد همه ائمه ما احتجاج با او جایز نمیباشد، من در میان آنان هیچ خلافی را در این نمیدانم که ائمه مسلمین و اهل ورع در دین در جمیع شهرها و سایر مناطق او را جرح نموده و مورد قدح قرار داده است. من در کتاب «التنبیه علی التمویه» تمام آنچه را که در باره او روایت شده ذکر نموده ام و نیازی نیست که در اینجا آنها را تکرار کنم و فقط آنچه را میخواهم بیاورم که زکریا بن یحیی حدیث کرده است. او از بندار و محمد بن علی المقدمی و او از معاذ العنبری حدیث کرده که از سفیان ثوری شنیدم که میگفت: ابوحنیفه دو بار از کفر توبه داده شده است. [5]
این سخن که ابو حنیفه دوبار کافر شده و توسط مردم و علمای زمانش وادار به توبه شده است در کتابهای متعدد اهل سنت آمده است. از جمله مسند شافعی ج1ص349[6] و المعرفه والتاریخ ج3ص96[7] و ضعفاء العقیلی ج 4ص282[8] و تاریخ بغدادج1ص303[9] .
ب. در کتاب المعرفه و التاریخ مطالبی در باره ابوحنیفه نقل شده است که بالا تر از اشتباه ابو حنیفه را بیان میکند. مثلا میگوید:« قال أبو عون نبئت أن فيكم صدادين يصدون عن سبيل الله قال سليمان بن حرب و أبو حنيفة وأصحابه ممن يصدون عن سبيل الله» یعنی ابو عون گفت که در بین شما دو نفر هستند شما را از را خدا باز میدارند. سلیمان بن حرب و ابو حنیفه و یاران او از کسانی هستند که مردم را از راه خدا باز میدارند.
و باز نقل کرده است که عمار بن ززیق گفت که هرگاه چیزی از شما سوال شد و شما چیزی برا ی پاسخ نداشتید، نگاه کنیدکه ابو حنیفه چه گفته است و بر خلاف آن پاسخ بدهید حتما درست پاسخ گفتهاید. و نیز از ابراهیم بن محمد فزازی نقل کرده است که وقتی ابو حنیفه از دنیا رفت سفیان ثوری گفت: «الحمد لله» که مسلمانان از دست او راحت شد او جامه اسلام را تکه تکه کرد و در اسلام مولودی شوم تر از او به دنیا نیامده است.[10]
ج. مطلب دیگری که ابوحنیفه را زیر سوال میبرد فتواهای فقهی اوست. در جلد سوم کتاب «المعرفه و التاریخ» از صفحه 93-100 برخی از فتواهای او ذکر شده است و به چند فتوای او اشاره میکنیم:
- از ابو حنیفه در مسجدالحرام از ایمان شخصی سوال شد که اگر بگوید من شهادت میدهم بر اینکه کعبه حق است لکن نمیدانم آیا کعبه این است یا نه؟ ابو حنیفه گفت او حقیقتا مؤمن است.
- و باز از ایمان کسی از ابوحنیفه پرسیده شد که اگر بگوید: من شهادت میدهم که محمد بن عبدالله پیامبر است لکن نمیدانم آیا او کسی است که قبرش در مدینه است یا کسی دیگری است؟ ابو حنیفه جواب داد این شخص یقینا مؤمن است. در حالی که ابوبکر الحمیدی میگوید هر که چنین بگوید کافر است نه مؤمن.
- از فزازی نقل شده که ابو حنیفه گفت: ایمان آدم و ایمان ابلیس یکسان بوده است .
- از عمر بن حفص نقل شده است که از پدرش شنیده است که گفت: من در مجلسی با ابوحنیفه نشسته بودم که او در یک مسئله و در یک روز پنج نوع فتوا داد وقتی چنین دیدم از مجلس او برخاستم و اورا ترک کردم.[11]
اینها برخی از ایرادات و اشتباهاتی است که از کتابهای اهل سنت در باره ابو حنیفه نقل شده است.
[1] . نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ، بیروت ، دار احیاء التراث العربی. ج4ص1873
[2] . احمد بن حنبل، مسند احمد، بیروت، دار صادر. ج3ص14،
[3] . حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله، المستدرک علی الصحیحین ، بیروت، دارالکتب العلمیه،اول، 1411ق. ،ج3ص118
[4] . المستدرک علی الصحیحین،ج2ص373.
[5] . امام محمدابن حبان تمیمی بستی، المجروحین، حلب، دارالوعی،اول، 1396ق. ج3ص63،
[6]. ابو عبدالله شافعی، محمد بن ادریس، مسند شافعی، بیروت ، دارالکتب العلمیه.
[7]. ابو یوسف یعقوب بن سفیان، المعرفه والتاریخ، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1419ق و 1999م.
[8]. ابو جعفر محمد بن عمر بن موسی عقیلی، ضعفاء العقیلی، بیروت، دارالکتب العلمیه، اول، 1404ق.
[9].خطیب بغدادی، ابوبکر احمد بن علی، تاریخ بغداد، بیروت، دارالکتب العلمیه.
[10] .المعرفه و التاریخ،ج3ص96.
[11] . همان ص98.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 24 تیر 01
- بازدید
- ۱۹۴
برخی معتقدند که امام برحق ابوحنیفه است و اصرار دارند که او هیچ اشتباه و خطایی ندارد، لطفاً اشتباهات ابوحنیفه را بیان فرماید؟
- نشان کردن
پرسش
برخی معتقدند که امام برحق ابوحنیفه است و اصرار دارند که او هیچ اشتباه و خطایی ندارد، لطفاً اشتباهات ابوحنیفه را بیان فرماید؟
پاسخ
در پاسخ این سوال شما مطالب زیر قابل توجه میباشد:
1.قبل از ینکه اشتباهات و مطالبی که از طرف خود اهل سنت در باره ابوحنیفه ذکر شود لازم است، به این مطلب توجه شود که دلیل بر اینکه مذهب حق تنها مذهب ابوحنیفه است، چیست؟ قطعا هیچ دلیلی وجود ندارد، زیرا نه در قرآن چنین چیزی وجود دارد و نه پیامبر اسلام (ص) به امتش فرموده است که مذهب حق صد و چند سال بعد از من به نام مذهب ابوحنیفه به وجود خواهد آمد و بر شما ست که از این مذهب پیروی کنید و خلفای راشدین هم چنین چیزی نگفته است. بلکه رسول خدا (ص) فرموده است که بعد از من از قرآن و اهل بیت من پیروی کنید. این مطلب در کتابهای معتبر اهل سنت به نام حدیث ثقلین، منزلت و غدیر و... از پیامبر اسلام (ص) نقل شده است. این حدیث در صحیح مسلم یکی از معتبر ترین اینگونه آمده است: «رسول خدا (ص) در بین راه مکه و مدینه در محلی به نام «خم» بعد از حمد و ستایش خداوند و موعظه مردم چنین فرمود: «امّا بعد الا أیهاالناس فإنّما انا بشر یوشک أن یأتی رسول ربی فأجیب و أنا تارک فیکم الثقلین أولهما کتاب الله فیه الهدی والنور فخذوا بکتاب الله و استمسکوا به و أهل بیتی أذکرکم الله فی اهل بیتی أذکرکم الله فی اهل بیتی أذکرکم الله فی اهل بیتی؛ یعنی ای مردم همانا من بشر هستم و زود است ملک الموت بیاید و من او را لبیک گویم. من دو چیز گرانبها برای تان میگذارم، یکی از آنها کتاب خدا است که در آن نور و هدایت است و به آن متمسک شوید و دوم آن اهل بیت من است و در باره اهل بیتم به شما سفارش میکنم و خدا را گواه میگیرم.»[1] و در مسند احمد بن حنبل این حدیث این گونه نقل شده است: إنّی تارک فیکم الثقلین أحدهما أکبر من الآخر کتاب الله حبل ممدود من السماء إلی الارض و عترتی أهل بیتی و أنّهما لن یفترقا حتّی یردا علیّ الحوض؛ من در میان شما دو چیز گرانبها میگذارم که یکی بزرگتر از دیگری است و آن کتاب خدا است که به صورت ریسمان از آسمان به سوی زمین کشیده شده است و دیگری عترت و أهل بیت من است. آن دو هر گز از هم جدا نمیشوند تا اینکه روز قیامت در کنار حوض بر من وارد شوند.[2] و در مستدرک حاکم اینگونه نقل شده است: «قال أيها الناس إني تارك فيكم أمرين لن تضلوا إن اتبعتموهما و هما كتاب الله وأهل بيتي عترتي»[3] یعنی ای مردم من دو چیز را برایتان میگذارم اگر از آن دو متابعت کنید هرگز گمراه نمیشوید و آن دو کتاب خدا و اهل بیتم و عترتم هستند. و نیز در حدیث دیگری نقل شده که رسول خدا (ص) پیروی از اهلبیت را بر امت اسلامی واجب کرده است. این حدیث به حدیث سفینه معروف است. و در کتاب مستدرک حاکم نیشابوری (محدث اهل سنت)و دیگر کتابهای آنان اینگونه آمده است: «الا أنّ مثل اهل بیتی فیکم مثل سفینة نوح من رکبها نجا و من تخلّف عنها غرق؛ آگاه باشید مثل اهل بیت من در میان شما مانند کشتی نوح است که هر کس سوار آن شود نجات یابد و هر که تخلّف ورزد غرق شود».[4]
و ابوحنیفه و همچنین موسسین دیگر مذاهب اهل سنت، هیچکدام از اهل بیت رسول خدا –صلی الله علیه و اله والسلم- شمرده نمی شوند، تا حقانیت آنها با این احادیث ثابت گردد و مسلمانان ملزم به پیروی از آنها باشد.
و ثانیا اگر بر فرض اینکه مذهب ابوحنیفه مذهب حق باشد قبل از ابوحنیفه این مذهب وجود نداشته است و تکلیف مسلمانان قبل از ابوحنیفه چه میشود و از کدام مذهب باید پیروی میکردند؟ پس این سخن که مذهب حق تنها مذهب ابو حنیفه است از ریشه باطل میگردد و هیچ راهی اثباتی برای آن وجود ندارد.
2. هرچند ما نسبت به ابوحنیفه به علت اینکه یکی از پیشوایان فقهی اهل سنت میباشد احترام قائل هستیم لکن از اشتباهات و اشکالاتی که نسبت به ابوحنیفه از طرف خود اهل سنت بیان شده است، هم نمیشود چشم پوشی کرد، و به اختصار به برخی از آنها میپردازیم:
الف. ابن حبان بستی که از علمای بزرگ اهل سنت و نویسنده کتاب «صحیح ابن حبان»است، در کتاب مجروحین در باره ابوحنیفه مطالبی دارد که او را به شدت زیر سوال میبرد، او در باره ابوحنیفه میگوید: « ابوحنیفه در سال 150 هجری وفات نموده و قبرش در بغداد در قبرستان خیزران قرار دارد. او مرد جدل و ظاهرالورع بود و از حدیث چیزی نمیدانست . فقط از صد و سی حدیث مسند سخن گفته است و غیر از آن در دنیا هیچ حدیثی ندارد و در صد و بیست حدیث آن هم دچار خطا و اشتباه شده است و ندانسته یا اسناد آنها را دیگرگون نمودهاست و یا متن آنها را تغییر داده است. و چونکه خطاهای او بر صواب و درستیاش غلبه پیدا کرده بود در اخبار و احادیث مستحق این شده بود که با او کسی احتجاج نکند. و از جهت دیگر هم احتجاج با او جایز نبود به علت اینکه او قائل به ارجاء(شرط ندانستن عمل در ایمان) بود و مردم را به سوی بدعت دعوت میکرد، بنابراین در نزد همه ائمه ما احتجاج با او جایز نمیباشد، من در میان آنان هیچ خلافی را در این نمیدانم که ائمه مسلمین و اهل ورع در دین در جمیع شهرها و سایر مناطق او را جرح نموده و مورد قدح قرار داده است. من در کتاب «التنبیه علی التمویه» تمام آنچه را که در باره او روایت شده ذکر نموده ام و نیازی نیست که در اینجا آنها را تکرار کنم و فقط آنچه را میخواهم بیاورم که زکریا بن یحیی حدیث کرده است. او از بندار و محمد بن علی المقدمی و او از معاذ العنبری حدیث کرده که از سفیان ثوری شنیدم که میگفت: ابوحنیفه دو بار از کفر توبه داده شده است. [5]
این سخن که ابو حنیفه دوبار کافر شده و توسط مردم و علمای زمانش وادار به توبه شده است در کتابهای متعدد اهل سنت آمده است. از جمله مسند شافعی ج1ص349[6] و المعرفه والتاریخ ج3ص96[7] و ضعفاء العقیلی ج 4ص282[8] و تاریخ بغدادج1ص303[9] .
ب. در کتاب المعرفه و التاریخ مطالبی در باره ابوحنیفه نقل شده است که بالا تر از اشتباه ابو حنیفه را بیان میکند. مثلا میگوید:« قال أبو عون نبئت أن فيكم صدادين يصدون عن سبيل الله قال سليمان بن حرب و أبو حنيفة وأصحابه ممن يصدون عن سبيل الله» یعنی ابو عون گفت که در بین شما دو نفر هستند شما را از را خدا باز میدارند. سلیمان بن حرب و ابو حنیفه و یاران او از کسانی هستند که مردم را از راه خدا باز میدارند.
و باز نقل کرده است که عمار بن ززیق گفت که هرگاه چیزی از شما سوال شد و شما چیزی برا ی پاسخ نداشتید، نگاه کنیدکه ابو حنیفه چه گفته است و بر خلاف آن پاسخ بدهید حتما درست پاسخ گفتهاید. و نیز از ابراهیم بن محمد فزازی نقل کرده است که وقتی ابو حنیفه از دنیا رفت سفیان ثوری گفت: «الحمد لله» که مسلمانان از دست او راحت شد او جامه اسلام را تکه تکه کرد و در اسلام مولودی شوم تر از او به دنیا نیامده است.[10]
ج. مطلب دیگری که ابوحنیفه را زیر سوال میبرد فتواهای فقهی اوست. در جلد سوم کتاب «المعرفه و التاریخ» از صفحه 93-100 برخی از فتواهای او ذکر شده است و به چند فتوای او اشاره میکنیم:
- از ابو حنیفه در مسجدالحرام از ایمان شخصی سوال شد که اگر بگوید من شهادت میدهم بر اینکه کعبه حق است لکن نمیدانم آیا کعبه این است یا نه؟ ابو حنیفه گفت او حقیقتا مؤمن است.
- و باز از ایمان کسی از ابوحنیفه پرسیده شد که اگر بگوید: من شهادت میدهم که محمد بن عبدالله پیامبر است لکن نمیدانم آیا او کسی است که قبرش در مدینه است یا کسی دیگری است؟ ابو حنیفه جواب داد این شخص یقینا مؤمن است. در حالی که ابوبکر الحمیدی میگوید هر که چنین بگوید کافر است نه مؤمن.
- از فزازی نقل شده که ابو حنیفه گفت: ایمان آدم و ایمان ابلیس یکسان بوده است .
- از عمر بن حفص نقل شده است که از پدرش شنیده است که گفت: من در مجلسی با ابوحنیفه نشسته بودم که او در یک مسئله و در یک روز پنج نوع فتوا داد وقتی چنین دیدم از مجلس او برخاستم و اورا ترک کردم.[11]
اینها برخی از ایرادات و اشتباهاتی است که از کتابهای اهل سنت در باره ابو حنیفه نقل شده است.
[1] . نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ، بیروت ، دار احیاء التراث العربی. ج4ص1873
[2] . احمد بن حنبل، مسند احمد، بیروت، دار صادر. ج3ص14،
[3] . حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله، المستدرک علی الصحیحین ، بیروت، دارالکتب العلمیه،اول، 1411ق. ،ج3ص118
[4] . المستدرک علی الصحیحین،ج2ص373.
[5] . امام محمدابن حبان تمیمی بستی، المجروحین، حلب، دارالوعی،اول، 1396ق. ج3ص63،
[6]. ابو عبدالله شافعی، محمد بن ادریس، مسند شافعی، بیروت ، دارالکتب العلمیه.
[7]. ابو یوسف یعقوب بن سفیان، المعرفه والتاریخ، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1419ق و 1999م.
[8]. ابو جعفر محمد بن عمر بن موسی عقیلی، ضعفاء العقیلی، بیروت، دارالکتب العلمیه، اول، 1404ق.
[9].خطیب بغدادی، ابوبکر احمد بن علی، تاریخ بغداد، بیروت، دارالکتب العلمیه.
[10] .المعرفه و التاریخ،ج3ص96.
[11] . همان ص98.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 24 تیر 01
- بازدید
- ۱۹۴
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.