نظر اهل سنت در باب امامت و رهبری جامعه چیست و چقدر ائمه را قبول دارند؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

نظر اهل سنت در باب امامت و رهبری جامعه چیست و چقدر ائمه را قبول دارند؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

براي امامت تعريف­هاي مختلفي توسط متکلمين شيعه و سني شده است که مفاد همه آنها تقريبا به يک معنا بر مي­گردد.

عضدالدين ايجي از قول علماي اهل سنت مي­گويد: امامت، رياست عامه است در دين و دنيا. و سپس خودش مي­گويد: بهتر اين است که گفته شود: امامت خلافت و جانشيني رسول خدا است در اقامه دين به طوري که پيروي و متابعت او بر همه امت واجب باشد.[1]

خواجه نصير الدين از علماء شيعه در تعريف امامت مي­گويد: امامت عبارت از رياست عامه ديني است که مشتمل بر ترغيب عموم مردم بر حفظ مصالح ديني و دنيوي آنان و بازداشتن آنها از هر چيزي که به حسب خودش به آنها ضرر مي­زند، مي­باشد.[2]

اختلاف اصلي و اساسي بين شيعه اماميه و اهل سنت از همين مسئله امامت آغاز گرديده است. شيعيان در

باره امامت و جانشينان رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ از قرآن و احاديث و سفارشات پيامبر خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ که مجالي براي ذکر آنها نيست، پيروي کرده و معتقدند که امام بعد از پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بايد معصوم باشند و آنان منحصر در دوازده نفر ند که توسط شخص رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ معرفي شده­اند.

اما اهل سنت به آيات قرآن و احاديث و سفارشات رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ توجه نکرده و در مقابل عمل انجام شده­اي که توسط خلفاء صدر اسلام به وقوع پيوست، قرار گرفته و اصولي را در مسئله امامت مطابق با اين حوادث و وقايع تدوين نموده و به آن معتقد شده­اند. و روي اين جهت آنان هر چند احاديثي را مبني بر 12 امام و خليفه نقل نموده­اند، ولي هيچگاه نتوانسته براي اين امامان دوازده گانه مصداقي بيابند.

اساس عقيده اهل سنت در باره امامت را، خلافت ابوبکر تشکيل مي­دهد. عايشه همسر رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ اين داستان را که در صحيح بخاري نقل شده چنين بيان مي­کند: « زماني که رسول خدا رحلت کردند، ابوبکر در مدينه حضور نداشت و عمر برخاست و به مردم گفت: به خدا قسم رسول خدا نمرده است تا اينکه ابوبکر آمد و فوت پيامبر را تاييد نمود و به مردم توصيه­هايي انجام داد که در اين هنگام خبر رسيد که عده­اي در سقيفه بني ساعده اطراف سعد بن عباده جمع شده و مي­گويند: از ما (انصار) يک امير و از شما (قريش) يک امير باشد. سپس ابوبکر و عمر و ابو عبيده جراح به سوي آنان رفتند. در ابتداء عمر براي آنان ايراد سخن نمود و سپس ابوبکر او را ساکت کرده و خود به سخن گفتن آغاز نمود و در ضمن سخنان خود خطاب به انصار گفت ما اميران هستيم و شما وزيران، ولي حباب بن منذر گفت: نه، به خدا قسم يک امير از ما و يک امير از شما باشد. ولي ابوبکر گفت نه خير اميران ما هستيم و شما وزيران هستيد و آنان (قريش) وسط عرب و از نظر حسب عرب­ترند. و سپس خود با عمر بيعت کرد، ولي عمر گفت: بلکه با تو بيعت مي­کنيم و تو آقاي ما و بهترين ما و دوست داشتني­ترين ما نزد رسول خدا هستي و عمر دست ابوبکر را گرفت و با او بيعت کرد و سپس ديگران با او بيعت کردند. يکي از ميان جمع گفت: که با اين کار سعد را کشتيد، عمر گفت خدا او را بکشد».[3]

اين تمام چيزي است که اساس و بنياد اهل سنت را در مسئله امامت تشکيل مي­دهد. ملاحظه مي شود که در اين جلسه و شوراي تعيين امامت و خلافت نه به هيچ حديثي از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ استناد شده است و نه به آيه­اي از قرآن بلکه به صراحت تمام، مسئله عربيت و حسب و نسب معيار و ملاک خلافت قرار داده شده است.

آنان بر اساس همین واقعه و وقایع بعدی در مورد تعیین خلفاء مي­گويند: خليفه و امام برحق بعد از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ابوبکر است، زيرا که او از همه امت افضل و مقدم بوده است. اکثر اهل حديث و تمامي معتزله و اشاعره معتقدند که خلافت ابوبکر با انتخاب مردم ثابت شده است. و پس از او عمر خليفه بر حق است زيرا ابوبکر او را جانشين خود قرار داد و پس از عمر، خلافت و امامت، حق عثمان و پس از عثمان حق علي است.[4]

از ديدگاه اهل سنت امات از فروع دین است و لذا خداوند و پيامبرش هيچ نقشي در معرفي و نصب امام ندارند بلکه امام به روش هاي مختلفي قابل تعيين و انتخاب مي باشد که در زير به چهار روش اشاره مي شود:

1. امام مي­تواند به وسيله اهل حل و عقد انتخاب شود، چنانچه ابوبکر اين گونه انتخاب شد و امامت او تأييد گرديد.

2. از ديدگاه اهل سنت امامت امام به وسيله يک فرد از اهل عدالت نيز قابل انعقاد است و پس از انعقاد امامت، بر ديگران واجب مي­گردد که با او بيعت کنند و لذا ابوبکر به تنهايي خلافت را براي عمر منعقد گردانيد و بعد از آن ديگران با عمر بيعت کردند. اين روش را استخلاف هم مي­نامند.[5]

3. امام توسط شوراي کساني که براي امامت کانديد و نامزد شده­اند نيز قابل انتخاب است. چنانچه عثمان با اين روش انتخاب گرديد. زيرا عمر شش نفر «عثمان، علي، طلحه، زبير، سعد بن ابي وقاص و عبدالرحمن بن عوف» را براي مقام امامت نامزد نمود که با هم مشورت کنند و يکي را به عنوان امام انتخاب کنند. در اين شوراي شش نفره طلحه و زبير و سعد بن ابي وقاص کنار مي روند و حق خودشان را به عثمان و علي و عبدالرحمن بن عوف واگذار مي کنند و سپس عبدالرحمن بن عوف هم از حق امامت خود با اين شرط مي گذرد که وي بين عثمان و علي حکم قرار بگيرد. با پذيرفته شدن اين شرط، او عثمان را خليفه قرار مي­دهد.[6]

4. روش ديگر از نظر اهل سنت براي انتخاب امام بيعت مردم است و امام علي ـ عليه السلام ـ با بيعت مردم به عنوان امام و خليفه چهارم انتخاب گرديد.[7]

اهل سنت از پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ حديثي نقل مي­کنند که خلافت نبوت و امامت سي سال مي باشد و بعد از آن به پادشاهي تبديل مي­شود و خدا اين پادشاهي را به هر که بخواهد مي­دهد. آنان براي اين که سي سال را تا زمان حکومت معاويه تکميل کنند، براي امام حسن ـ عليه السلام ـ نيز شش ماه خلافت را قائل هستند هر چند آن حضرت را از زمره خلفاء راشدين به حساب نمي­آورند. و بعد از سي سال مي­گويند اولين پادشاه مسلمين معاويه بن ابي سفيان است و او را بهترين پادشاهان مسلمين مي­دانند.[8]

بنابراين اهل سنت فقط چهار نفر را به عنوان امام و خليفه قبول دارند و آنان را خلفاء راشدين و امامان هدايت گر مي­نامند. و مي­گويند: فضيلت و برتري اين چهار نفر مانند ترتيب آنان در خلافت است؛ يعني ابوبکر با فضيلت تر از عمر و عمر با فضيلت تر از عثمان و عثمان با فضيلت­تر از علي ـ عليه السلام ـ است.[9]

شرط امام در نزد اهل سنت اين است که عاقل، بالغ، مرد، عادل و عالم به حرام و حلال و... باشد و يکي از شرائط امام اين است که از قوم قريش باشد و افضل اين است که هاشمي باشد. اما اين که معصوم يا افضل مردمان و مجتهد در اصول و فروع دين باشد، در امام شرط نيست.[10]

از ديدگاه اهل سنت طاعت امامان و پادشاهان و امراء و واليان واجب و فرضي از فرض­هاي شرعي مي­باشد و خروج بر آنان جائز نيست هر چند مرتکب گناه و ظلم بشوند و امام با ارتکاب ظلم و گناه کبيره از امامت عزل نمي­شود.[11]

پس نتيجه اين شد که اهل سنت نه تنها به معصوم بودن امام قائل نيستند، بلکه از ديدگاه آنان يک فرد فاسق و ظالم نيز مي­تواند امام باشد. و نيز آنان بيشتر از چهار امام ندارند که عبارت از ابوبکر، عمر، عثمان و علي ـ عليه السلام ـ باشند که قائل به عصمت آنان هم نيستند و بعد از اين چهار امام در ديدگاه اهل سنت اصلا امام ديگري وجود ندارد، بلکه همه آناني را که بر مسلمين حکومت کرده­اند پادشاهان اسلامي مي­دانند.

و نیز این مطلب روشن شد که هیچ فرقه­ای از اهل سنت ائمه دوازده گانه را به عنوان امامان و جانشین پیامبر اسلام(ص) و اینکه آنان معصوم اند قبول ندارد. و فقط از میان آنان امام علی (ع) را در ردیف خلفای راشدین قرار داده اند.

به جز ناصبی­ها و وهابیت سایر اهل سنت ائمه (ع) را فقط به عنوان اهل­بیت و فرزندان رسول خدا که محبت آنان بر مسلمانان واجب شده پذیرفته­اند، البته بر این موضوع هم فقط برخی از علماء و دانشمندان اهل سنت آگاهی دارند، اما اکثر اهل سنت بخصوص عوام آنان هیچ اطلاعی از اصطلاح اهل بیت و نیز از مصادیق آن ندارند و آنان را اصلا نمی شناسند. و علت این مسئله عدم توجه علماء اهل سنت به اهل بیت (ع) می­باشد به دلیل اینکه خلفاء و بزرگان اهل سنت مورد خدشه قرار نگیرند نخواسته و نمی­خواهند که عوام اهل سنت با اهل بیت رسول(ص) خدا آشنا شوند. اما ناصبی ها و وهابیها که از پیروان بنی امیه (معاویه و یزید و...) هستند دشمن سرسخت اهل بیت و آئمه (ع) می­باشند.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ امامت و رهبري، شهيد مرتضي مطهري.

2ـ العصمة، سيد علي ميلاني.

3.  فرق و مذاهب کلامي، علي رباني گلپايگاني.

4.  آنگه هدايت شدم، سيد محمد تيجاني.

 


[1]. عضدالدين ايجي، عبدالرحمن بن احمد، المواقف، بيروت، دارالجيل، چاپ اول، 1997م، ج3، ص574.

[2]. سبحاني، شيخ جعفر، محاضرات في الالهيات، تلخيص رباني گلپايگاني، قم، موسسه امام صادق(ع)، بي تا، ص344.

[3]. بخاري، محمد بن اسماعيل، صحيح بخاري، بيروت، دار ابن کثير، چاپ سوم، 1407ق ـ 1987م، ج3، ص1341.

[4]. ر.ک: ابن ابي العز حنفي، شرح العقيده الطحاويه، بيروت، مکتب الاسلامي، چاپ چهارم، 1391م، ج1، ص533 ـ 545.

[5]. ر.ک: جمال الدين احمد بن محمد غزنوي، اصول الدين، بيروت، 1419ق، ج1، ص276 ـ 279؛ ابوسعيد عبدالرحمن نيشابوري، الغيبة في اصول الدين، بيروت، موسسه الکتب الثقافيه، چاپ اول، 1406ق، ج1، ص185.

[6]. الغيبة في اصول الدين، ج1، ص185.

[7]. شرح العقيدة الطحاويه، ج1، ص545.

[8]. ر.ک: همان.

[9]. همان، ص548.

[10]. ر.ک: اصول دين، ج1، ص272 ـ 276.

[11]. همان، ص283.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
24 تیر 01
بازدید
۱۲۸
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.