آیا عقيده «دون و دون» اهل حق، همان عقيده حلول است،(هرچند که خودشان ميگويند...

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

آیا عقيده «دون و دون» اهل حق، همان عقيده حلول است،(هرچند که خودشان ميگويند چيز ديگري است، حلول نزول دارد ودون دون صعود) 1-اين عقيده را از نظر آنان و دلايلشان را شرح دهيد 2- دلايل عقلي ونقلي رد اين عقيده را به صورت کامل وبا ادرس مدارکش لطف بفرماييد؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

اهل حق و علی اللهیان یکی ازگروهای غالی است که به علت داشتن اعتقادات کفر آمیزکاملا از اسلام خارج می باشد. یکی از این عقاید کفر آمیز و انحرافی همین عقیده دون به دون است. لذا لازم است جهت آگاهی مطالبی در باره این فرقه و برخی از اعتقادات آن مطرح شود. 

حضرت علي _ عليه السّلام _ مي‎فرمايد: يهلك فيّ اثنان: محبّ غال و مبغض قال:[1] یعنی دو طایفه در باره ما هلاک می شوند یک دوستداران غالی و دیگری دشمنان ناصبی. و ما با مطالعة تاريخ اين سخن اميرالمؤمنين _ عليه السّلام _ را به عينه مي‎بينيم كه گذشته از دشمنان آن حضرت عده‎اي نيز بر اثر افراط و غلوّ در مورد حضرت علي _ عليه السّلام _ به بيراهه كشيده شده و از نيل به هدايت بازمانده‎اند اين افراد كه در اصطلاح علماي ملل و نحل به غاليان معروف هستند فرقه‎هاي متعددي را تشكيل مي‎دهند كه معروفترين و نامي‎ترين اين فرقه‎ها، فرقة اهل حق مي‎باشد. اهل حق به معني لفظ نام گروهي است كه به ايشان با نوعي تسامح، علي اللهي نيز مي‎گويند اينان حضرت علي _ عليه السّلام _ را تجلي خداوند مي‎دانند[2] و در مورد تجلي خداوند و حلول عقايدي دارند كه در كتابهاي مفصل بدان اشاره شده است با اين همه آنان علي اللهي واقعي نيستند بلكه عقايدشان آميخته‎اي از اعتقادات مانوي و اديان كهن ايماني و مذهب اسماعيلي و تناسخ هندي و ديگر اديان سري است.[3]

بنابر ادعاي بزرگان اهل حق، اساس مذهب اهل حق كوشش براي وصول به حق و خداوند مي‎باشد و در اين راه بايد نخست مرحلة شريعت يعني انجام آداب و مراسم ظاهري دين و مرحله طريقت يعني رسوم عرفاني و مرحله معرفت يعني شناخت خداوند و مرحله حقيقت يعني وصول به خداوند را بپيمايند.[4]

برخي از محققان با توجه به اسناد و مدارك منتشره اهل حق‎هاي امروزي را به سه گروه تقسيم كرده‎اند.

1. گروه شيطان پرستان... اينان شيطان را تقديس مي‎كنند و خوك را مقدس مي‎شمارند و از گوشت آن مي‎خورند و با طهارت مخالفند.

2. گروه علي اللهي كه شامل تعداد بسياري از طائفه‎هاي اهل حق مي‎شود اينان تصور مي‎كنند كه حضرت علي _ عليه السّلام _ جسماً و ذاتاً خداست. دين خود را جدا از اسلام مي‎دانند واجبات شرعي را قبول ندارند.

3. گروه اهل حق‎هاي به ظاهر مسلمان كه خود را شيعه امامي مي‎دانند.[5]

با همه اين گروه‎بندي‎ها همه اهل حق در پنج مورد با هم اشتراك دارند كه عبارت است از:

1. سرسپردن. 2. داشتن پير و دليل. 3. نياز دادن به جاي نماز. 4. روزه سه روزه گرفتن. 5. شارب داشتن.[6]

عقائد و مباني اساسي اهل حق، مخلوطي از اعتقادات «تناسخي و حلول ذات» وحدت وجود، عرفان و تصوف التقاطي و مسائلي برگرفته از اديان قديم ايران و هند و برخي از مباني مسيحيت و يهوديت بوده كه بعضاً رنگ اسلامي به آن داده‌اند در حالي كه هيچ مطابقتي با اصول مسلم اسلام و تشيع ندارد. ما در زیر به برخی از عقاید این فرقه اشاره می کنیم:

1. انحراف از توحيد

اهل حق در مورد خداوند دچار تشبيه و تجسيم و... مي‎شوند و عقايد سخيف و بي‎ارزش در اين مورد دارند آنان مي‎گويند. خدا قبل از آفرينش درون درّي بوده و آن درّ در قعر دريا قرار داشت.[7] و فرشتگان نيز از خداوند صادر شده‎اند. نخستين ايشان از زير بغل خداوندگار پيدا شد، دومين آنها از دهان او، سومين آنها از نفسش چهارمين از عروقش، پنجمين از نورش...[8] و...

سخيف بودن اين سخنان بقدري واضح است كه ذكر آنها در كتاب و مقاله دور از نزاكت علمي است با اين همه همين قدر بايد گفته شود كه طبق آموزه‎هاي اسلامي خداوند منزه از جسم، مكان، زمان و... بوده و خالق همة ممكنات است و حضرت علي _ عليه السّلام _ در وصف خداوند مي‎فرمايد: برتر و بالاتر است از گفتار كساني كه او را بر مخلوقاتش تشبيه مي‎كنند يا راه انكارش را مي‎پويند.[9] و در خطبه‎اي ديگر مي‎فرمايد: «... تغيير و گوناگوني در او راه ندارد و گذشت زمان هيچ گونه تبديل و دگرگوني براي او به وجود نياورد. آمد و شد شب‎ها و روزها او را كهنه نسازد و روشنايي و تاريكي تغييرش ندهد او به اجزاء و جوارح و اعضا و به عوارض و ابعاض به هيچ كدام توصيف نگردد. حد و نهايتي براي او نيست و انقطاع و انتهايي ندارد.»[10]

به اعتقاد اهل حق خداوند هفت تجلي دارد كه در هر تجلي وجود او لباس و جامة تازه مي پوشد و چهار ملائكه كه ياران چهار ملك خوانده مي‌شوند و با «رمز بار» پنج تن مي‌شوند و در هر تجلي ـ اما هر دفعه به صورت ديگر ـ با او همراهند.[11]

در مكتب اهل حق امير المؤمنين ـ عليه السّلام ـ  مقام الوهيت دارد نويسندة برهان الحق مي‌گويد: حضرت علي ـ عليه السّلام ـ  دو جنبه دارد: جنبة اول آن كه به ديدة حق بينان مظهر الله است يعني آئينة وجودش محل ظهور جلوة نور ذات حق است. جنبة ‌دوم آن كه ظاهراً بشر است، به اعتبار اين كه مظهر الله است ذات او ازلي و ابدي خواهد بود و به اعتبار اين كه بشر است، چنانچه ديده شد قالب تهي نمود.[12]  اهل حق علاوه بر حضرت علي بسياري از رهبران خود را نيز خدا مي‌دانند.[13]

این عقاید اهل حق کاملا با توحید در تضاد می باشد و هیچ گونه سنخیتی با آموزه های ادیان توحیدی ندارند.

2. اعتقاد به تناسخ

این اعتقاد آنان همان دون به دون است که ظاهر این کلمه­ی ترکی به معنای جامه عوض کردن می باشد. یعنی جامه به جامه شدن.

از برجسته‌ترين اركان اصلي اعتقادات اهل حق تناسخ است اينها مي‌گويند طبق نامه سرانجام[14] هر ذي روحي مظهر  يا جامة روح ديگري از ما قبل است و انسان بايد هزار مرتبه متولد شود و هر مرتبه در قالبي زندگي كند تا در هزار و يكمين مرحله بهشتي يا جهنمي شود و هر بار كه مي‌ميرد لازم نيست به صورت انسان ديگري متولد گردد گاهي به صورت گاو گاهي به صورت ناقه گاهي به صورت سگ و گاهي ... و گاهي به صورت انسان. و نام اين نقل و انتقال را که در حقیقت تناسخ مطرح در هندوئیسم و بودیسم می باشد، تكامل مي‎نهند.

ابن سينا در ردّ تناسخ مي گويد: حدوث نفس، زماني رخ مي دهد که بدن به آمادگي کامل رسيده باشد. آمادگي بدن بلافاصله موجب فيضان نفس از جانب عقل فعال مي گردد. اين امر هرگز بر سبيل بخت و اتفاق نيست. يعني همواره به محض حدوث مزاج، بدن مستحق و مستعدّ دريافت نفس مي شود. حال اگر تناسخ را بپذيريم لازم مي آيد که يک بدن دو نفس داشته باشد يکي نفسي که به سبب استحقاق بدن به آن تعلق يافته و ديگر نفسي که از راه تناسخ وارد آن شده است.[15]

اين دليل يعني تعلق دو نفس به بدن دليلي است که مورد توجه ملاصدرا نيز قرار گرفته است.[16]

2. دليل ديگر اينکه چگونه مي توان به اين هماني ميان شخص در زمان t2 که بر حسب ادعا همان شخص در زمان t1 است حکم کرد؟ منظور آن است که يک نفس در دو بدن خواهد بود چگونه مي توان گفت نفس در بدن اول همان نفس در بدن دوم خواهد بود با اين ادعا که هر دو يک نفرند ( از لحاظ نفس).

3. دليل ديگر اينکه مرگ پشت سر نهادن مسافت عالم طبيعت است نه صرف جدايي روح از بدن بر اين اساس نمي توان فرض کرد که روح با مفارقت از بدن، به بدن مباين و متمايز ديگري حلول کند و در عالم طبيعت باقي بماند، به تعبير ديگر، آدمي در سير و حرکت جوهري و ذاتي خود، مرتبه اي از وجود خويش را که متعلق به بدن مادي است پشت سر مي گذارد و به جايي مي رسد که در آن نيازي به بدن مادي ندارد. بنابراين نظريه تناسخ مثل فرض بازگشت جوان به کودکي و بازگشت از کمال به نقص است که پذيرفتني نيست. افزون بر اين رابطه هر نفسي با بدن خود رابطه اي منحصر به فرد است که ميان آن نفس با بدن ديگر چنين رابطه اي وجود ندارد.[17]

4. مشکل ديگري که عقيده به تناسخ دارد آن است که علاوه بر اينکه با سنت حاکم بر نظام آفرينش سازگار نيست مي تواند دستاويزي براي ستمکاران و سود پرستان گردد تا عزت و رفاه فعلي خويش را معلول پاکي و وارستگي حيات پيشين بدانند و بدبختي مظلومان و محرومان را نتيجه بدکاري آنان در مراحل پيشين حيات بشمارند و بدين وسيله اعمال زشت خويش و ظلم ها و بي عدالتي ها را در جامعه تحت سلطه خويش توجيه کنند.[18]

5. اشکال ديگر آن است که اگر ما در گذشته زندگي کرده ايم و برخي از ارواح انسان هاي بدکار گذشته در بدن حيوانات وارد مي شوند همواره بايد شمار جمعيت جهان رو به کاستي بگذارد نه رو به فزوني زيرا بنا به فرض اگر جمعيت جهان درگذشته مثلا يک ميليون نفر بوده است برخي از ارواح آنها در بدن حيوانات وارد شده اند در نتيجه شمار باقي مانده کمتر از يک ميليون نفر است و شمار نسل بعد بايد کمتر از آن باشد تا بتوانيم بگوئيم حيات کنوني نتيجه حيات پيشين است. از اين رو براي اينکه نظريه تناسخ صحيح باشد بايد همواره شمار جمعيت جهان نسبت به گذشته کمتر شود نه بيشتر.[19]

3. اعتقاد به حلول: تناسخ غیر از حلول می باشد. به عقيدة اهل حق،‌ مسلك آنها از نظر آئين باطني آخرين منزل (مرحله) وصل به خداست، آنها مي‌گويند براي رسيدن به حق (خدا) بشر بايد مراحلي را طي كند اين مراحل عبارتند از: نخستين مرحله شريعت (آئين پيامبران) يعني انجام آداب و مناسك و سنن ظاهري دين؛ مرحلة دوم، طريقت يا اعمال و رسوم عرفاني است بعضي هم مرحلة سومي به نام «معرفت» يعني معرفت، كامل به دين و تكامل بشري ذكر كرده‌اند. در اين صورت شخص پيرو به مرحلة «حقيقت» (حقاني) يعني وصل به خدا كه مرحلة چهارم باشد، مي‌رسد. ديدگاه آنان نسبت به شريعت و پيامبران بر اين اساس بوده و معتقدند كه يك عده از پيشوايان آنها در اعصار گذشته در جامه پيامبران و صحابه به حضرت رسول ـ صلّي الله عليه و آله ـ  و ياران امام حسين و حتي دوازده امام و عرفا و سلاطين به دنيا آمده و به ارشاد و هدايت مردم جهان پرداخته‌اند. اهل حقهاي شيعه در مورد امامت تعابيري شبيه به نبوت دارند، آنها اگر چه معتقد به امامت دوازده امام هستند ولي اعتقاد به امام و امام حسين را مطابق با تناسخ و حلول تعبير مي‌كنند به اين معني هر يك از دوازده امام را مظهر و يا جامة يكي از پيشوايان اهل حق مي‌دانند.[20]

به‌عقيدة ايشان در تن هر كس ذره‌اي از ذرات الهي موجود است و ظهور روحاني حق در صورت جسماني پاكان و برگزيدگان، هميشه در گردش مي‌باشد و آن را در گردش مظهر به مظهر نامند. در اين باره آنان به هفت جلوه پياپيند و مي‌گويند هر بار خداوند حق تعالي با چند تن از فرشتگان مقرب خدا، به صورت اتحاد در بدنهاي خاكي «حلول» مي‌نمايد، اين حلول به منزله لباس پوشيدن و كندن است، كه آن را به فارسي جامه و به تركي «دون» گويند.[21]

البته بطلان حلول خدا در ابدان به ضرورت عقل باطل است. زیرا خداوند اگر کاملا در بدن یک انسان و یا چند انسان حلول کند اولا لازمه آن محدود شدن خداوند در محل و مکان می باشد در حالی که اثبات مکان برای خداوند محال است.. ثانیا این عقیده نیاز خداوند را به مخلوقاتش ثابت می کند چیزی که عقلا محال است. افزون بر این اگر آنگونه که اهل حق می پندارند که ذره ای از ذرات الهی در تن هر کس موجود است لازمه آن اینست که خدا جسمی است که از ذرات متعددی ترکیب شده است و این جسم مرکب دوباره به ذره ذره تجزیه شده و در بدن های انسانها قرار گرفته است. بطلان این سخن اهل حق با معیار عقلی و نقلی کاملا روشن است. زیرا اولا خداوند نه جسم است و نه مرکب که از صفات سلبی خداوند به شمار می آید. و نه خداوند تجزیه پذیر است که بشود ذره ذره شود تا هر ذره­ی آن در یک بدن قرار بگیرد به فرض محال اگر چنین شود یا هر یکی از ذره ها مستقلا خدا خواهد بود  که در این صورت تعداد خدواند به تعداد نفوس انسانها خواهد رسید و در حقیقت هر انسان خودش خدا خواهد بود و تعدد خدایان عقلا محال و نقلا مردود است. و یا اینکه مجموع ذرات یک خدا را تشکیل می دهد که در این صوردت خداوند واحد با تجزیه شدنش از خدایی ساقط شده است چون نه یک ذره آن خداست در بدن ها قرار دارد و نه بر مجموعش باقی است تا خدایی اش حفظ شده باشد.   

اهل حق رسم ورسومات انحرافی نیز دارند و هیچ پای بندی به نماز و روزه و سایر واجبات اسلامی ندارند. و در این مقاله مجالی برای بیان سایر اعتقادات و رسومات اهل حق نیست و مطالبی که بیان شد برای پاسخ سوال کافی است. 

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1. خاكسار و اهل حق، نورالدين مدرسي، چهاردهي.

2. سرسپردگان، سيد محمد علي خواجه الدين.

3. اهل حق، احمد مالاميري كجوري.

4. سيري كوتاه در مرام حق (علي اللهيان)، محمد مرداني.

 


[1] . مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، ج 25، ص 270.

[2] . مرداني، محمد، سيري كوتاه در مرام اهل حق، ص 39 و 47 تا 55 و انتشارات مؤسسه دفاع از حريم اسلام 1377 چاپ اول.

[3] . مشكور، محمد جواد، فرهنگ فرق اسلامي، انتشارات آستان قدس رضوي، چاپ سوم، 1375. ص 78،

[4] . همان، ص 79.

[5] . مقدمه داود الهامي بر كتاب سيري كوتاه در مرام اهل حق تأليف محمد مرداني، انتشارات مؤسسة دفاع از حريم اسلام چاپ اول، 1371. ص 10 و 11.

[6] . سيري كوتاه در مرام اهل حق، ص 56.

[7] . مالاميري كجوري، احمد، اهل حق، ص 192، نشر مرتضي، چاپ اول، 1376.

[8] . فرهنگ فرق اسلامي، ص 80.

[9] . نهج‎البلاغه، خطبة 49.

[10] . همان، خطبه 1860.

[11] . جستجو در عرفان اسلامي، ص 155، همان.

[12] . به نقل از سيري كوتاه در مرام اهل حق، ص 49، همان.

[13] . مالاميري كجوري، احمد، اهل حق، ص 85، نشر مرتضي، چ اول، 76.

[14] . سرانجام نام كتاب مقدس مسلك اهل حق است.

[15]. اشارات و تنبيهات، شرح خواجه نصيرالدين طوسي و شرح قطب رازي، ج3، ص356ش؛ المبدأ و المعاد، چاپ عبدالله نوري، تهران، 1363ش، ص108 و 109.

[16]. الشواهد الربوبيه با حواشي ملا هادي سبزواري، چاپ جلال الدين آشتياني، مشهد، 1360ش، ص235 و 236.

[17]. سعيدي مهر، محمد و ديواني، امير، معارف اسلامي (1)، دفتر نشر معارف، 1383ش، ص174.

[18]. سبحاني، جعفر و محمدرضايي، محمد، انديشه اسلامي (1)، دفتر نشر معارف، 1383ش، ص191.

[19]. همان، ص193.

[20] . مجله تخصصي كلام اسلامي، شماره 18، ص 56.

[21] . مشكور، محمد جواد، فرهنگ فرق اسلامي، ص 79، انتشارات آستان قدس رضوي، چ سوم، 1375.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
25 تیر 01
بازدید
۱۰۰
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.