آيا فرقه اسماعيليه قائل به خاتميت پيامبر اسلام است؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

آيا فرقه اسماعيليه قائل به خاتميت پيامبر اسلام است؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

رسالت و نبوت، حقيقتي است که در ذات رسول نهفته است، آنچه رسول به عنوان فرستاده الهي مي­گويد بر گرفته از وحي است که در نفس او نقش بسته است، اين توان دريافت وحي که در ذات پيامبران وجود دارد، سبب شده است که خداوند آنان را به رسالت برگزيند.[1]

در انديشه اسماعيليه، رسالت، حقيقتي است که مرسل در نفس رسول قرار مي­دهد و به وسيله آن دستيابي به لطايف هستي با استعانت و تأييد الهي ممکن مي­شود، بنابراين از ديدگاه اسماعيليه نبوت عبارت است از تعالي نفس به مرتبه­اي که صلاحيت تحمل وحي را پيدا کند. به بيان ناصر خسرو هر نفسي که بالفطرة پذيراي آثار نفس کلي که بر طبيعت تابيده است باشد و اين صلاحيت را پيدا کند رسول ناميده مي­شود.[2]

اسماعيليان خداوند را شارع قوانين دانسته و آورنده احکام و شرايع را پيامبر «ناطق» نام نهاده­اند. به پندار آنان شرايط مختلف هر عصر ايجاب مي­کند که پيامبران و ناطقان فرستاده شوند، در تفکر اسماعيلي شش پيامبر ناطق، کتاب و شريعت خاص خود را داشته است که ششمين آنها پيامبر اسلام است. دوره هر يک از آن پيامبران هزار سال بوده است به پيامبران بعد از پيامبر، ناطق، تا ظهور پيامبر ناطق ديگر پيامبر حاجت گفته مي شود.[3]

ديدگاه خاص اسماعيليه در باره نبوت اين است که هدف از آفرينش انسان رسيدن او به کمالات و درجات والاي انسان است. هيچ انساني نمي­تواند با تکيه بر عقل و توانايي­هاي خود به اين مهم نائل آيد، از اين رو لازم است خداوند او را در اين راه راهنمايي کرده به هدف برساند، پيامبران واسطه­هاي تعليم طريق تکامل انسان اند، اين انديشه مبناي لزوم بعثت در تفکر اسماعيليه است به نظر آنان انسان در هفت دوره به تکامل کامل مي­رسد و هر دوره­اي به پيامبر اولوالعزم آغاز مي­شود، پيامبران اولوالعزم داراي جانشيناني به نام وصي هستند که وظيفه شان آشکار سازي حقايق دروني و باطني مستور در قرآن و شريعت است.[4]

از نظر اسماعيليان، عقايد و انديشه­هاي انسان­ها و معارف و احکام الهي و شريعت، داراي دو مرتبه است، ظاهر و باطن. ظاهر چيزي است که متعلق به روش عملي و علائق بين افراد است، باطن، بدين معنا است که آيات در اعتقادات داراي معاني باطني است که کسي جز امام يا مقربان به او از آن آگاه نيست.[5]

از ديدگاه اسماعيليه ادوار نبوت از هفت دور تشکيل مي­شود و هر مرحله از دور نبوت يعني هر دوره غيبت به وسيله يک ناطق و يک وصي افتتاح مي­گردد و يک يا چند دسته هفت گانه از امامان جانشين آنان مي­گردد و امام حاکم بر عالم باطن است و معلم ديگران است، کسي جز به واسطه او عالم بالله نمي­گردد، پيامبر حاکم بر عالم ظاهر و قوام شريعت به اوست و هرگز زمان از پيامبر و شريعت خالي نخواهد بود چنانچه از وجود امام و دعوت او نيز خالي نخواهد بود.[6]

اسماعيليان براي امامت درجاتي را بيان کرده­اند، يکي از اين درجات، امام مقيم است و او کسي است که به قيام رسول ناطق مي­پردازد و عهده دار تربيت و تعليم و پاسداشت هفت رسول ناطق و هفت پيامبر الوالعزم مي­باشد و رسول ناطق را ارسال مي­کند و به آن رب الوقت نيز مي­گويد.[7]

مرتبه­اي ديگر امام اساس است و او جانشين هر يک از پيامبران اساس دوره صامت است علوم تأويل مي­دانند و امامان هفت گانه بعدي از نسل او است، امام متمّ هفتمين امام در هر دوره را گويند هر چند امام متم هر دوره بايد ناطق دوره بعدي باشد در هيچ يک از ادوار شش گانه که تاکنون سپري شده است چنين چيزي واقع نشده و هيچ امام متم، ناطق دوره بعدي نبوده است مگر در دور ششم که محمد بن اسماعيل امام متم دور ششم و ناطق دور هفتم شناخته شده است، وظيفه هر امام متم اين است که شريعت قبل را نسخ و ناطق شريعت را بيان کند. فقط در دور آخر است که محمد بن اسماعيل شريعت قبل را نسخ مي­کند، ولي شريعت جديدي جايگزين نمي­کند، بلکه باطن همه شرايع سابق را بيان مي­کند و در اختيار مؤمنان اسماعيلي قرار مي­دهد.[8]

امام مستقر، امامي است که امامت در فرزندان او ادامه مي­يابد و امام مستودع امامت در نسل او ادامه نمي­يابد.[9]

با توجه به مطالبي که بيان گرديد، اين نتيجه به دست مي­آيد که فرقه اسماعيليه به صراحت خاتميت رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را نفي نکرده است. ولي عقايد آنان در مورد نبوت و امامت آن گونه که به اختصار بيان گرديد مستلزم نفي خاتميت مي­باشد. زيرا اين عقيده آنان که مي­گويند، هر عصر ايجاب مي­کند که پيامبر ناطق فرستاده شود و اين که هرگز زمان از پيامبر خالي نخواهد بود و هر ششمين امام، پيامبر ناطق است و اين که ادوار نبوت از هفت دور تشکيل شده و هر دور با امام متم به پايان مي­رسد، با خاتميت نبوت سازگار نمي­باشد. بنابراين مي­توان گفت که اسماعيليه قائل به خاتميت پيامبر اسلام نمي­باشند.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ دائرة المعارف بزرگ اسلامي، ج8.

2ـ تاريخ شيعه و فرقه هاي اسلام تا قرن چهارم، محمد جواد مشکور.

 


[1]. اسماعيليه، گروه مذاهب اسلامي، قم، مرکز مطالعات و تحقيقات اديان و مذاهب، 1380ش، ص76.

[2]. مجموعه مقالات، ص76.

[3]. همان، ص76.

[4]. مجموعه مقالات، اسماعيليه، گروه مذاهب اسلامي، ص85.

[5]. همان، ص140.

[6]. گلپايگاني رباني ، علي، فرق و مذاهب کلامي، قم، انتشارات مرکز جهاني علوم اسلامي، چاپ سوم، 1383ش، ص74.

[7]. برنجکار، رضا، آشنايي با فرق و مذاهب اسلامي، نشر طه، چاپ ششم، 1384ش، ص101.

[8]. اسماعليه، گروه مذاهب اسلامي، ص132.

[9]. همان، ص135.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
23 تیر 01
بازدید
۷۲
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.