آیا حضرت موسي(ع) با خداوند گفتگوی مستقیم داشته که لقب کليم الله ر ا دریافت نموده است و اگر نه معنای آن چیست؟
آیا حضرت موسي(ع) با خداوند گفتگوی مستقیم داشته که لقب کليم الله ر ا دریافت نموده است و اگر نه معنای آن چیست؟
پرسش
پاسخ
سخن گفتن خداوند با بندگانش در قرآن کریم اینگونه بیان شده است: «وَ ما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلاَّ وَحْياً أَوْ مِنْ وَراءِ حِجابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولاً فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ ما يَشاءُ إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكيمٌ[1]» یعنی شايسته هيچ انسانى نيست كه خدا با او سخن گويد، مگر از راه وحى يا از پشت حجاب، يا رسولى مىفرستد و بفرمان او آنچه را بخواهد وحى مىكند چرا كه او بلندمقام و حكيم است![2]
از اين آيه چنين بر مىآيد كه تكلم خداوند متعال با پيامبران منحصر در سه طريق است:
1- القاى به قلب : كه در مورد بسيارى از انبيا بوده است مانند نوح كه مىگويد «فَأَوْحَيْنا إِلَيْهِ أَنِ اصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنا وَ وَحْيِنا[3]» ما به نوح وحى كرديم كه كشتى را در حضور ما و مطابق فرمان ما بساز.
2- از پشت حجاب: آن گونه كه خداوند در كوه طور با موسى سخن مىگفت «وَ كَلَّمَ اللَّهُ مُوسى تَكْلِيماً[4]»
3- از طريق ارسال رسل: آن گونه كه در مورد پيامبر اسلام- صلی الله عليه واله وسلم- آمده «قُلْ مَنْ كانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ[5]» بگو كسى كه دشمن جبرئيل باشد (دشمن خدا است) چرا كه او به فرمان خدا قرآن را بر قلب تو نازل كرد.
همانطور كه عنوان شد تكلم خداوند متعال با حضرت موسي از قسم دوم يعني « من وراء حجاب » است.[6] و به همین اعتبار به حضرت موسی- عليه السلام -کلیم الله اطلاق شده است. و این لقب بر هیچ یکی از پیامبران دیگر اطلاق نمیشود.
اما در اينجا شبهه اي امكان دارد پيش بيايد كه آيا تكلم خداوند متعال با حضرت موسي به نحو تكلم يك انسان با انسان ديگر است يا نه؟
پاسخ اينكه : مقصود از« كلام» آن تكلمي است كه خداوند متعال بدون واسطه فرشته با حضرت موسي عليه السلام نموده است. به عبارت ديگر آن چيزى كه به وسيله آن مكنون غيب براى آن جناب كشف شده نه كلام معمولى دربين بشر چون آن كلامى كه در ميان ما معمول است عبارت از قرار و تعهدى است كه ما در بين خود جعل كردهايم، و بنا گذاشتهايم كه مثلا فلان صوت معين اختصاص به فلان معنا داشته باشد، و هر وقت آن صدا از گويندهاى سر زند ذهن شنونده فورا منتقل به آن معنا بشود، گوينده هم متعهد شده كه هر وقت بخواهد آن معنا را به شنونده بفهماند خصوص آن صوت را از دهان خارج نموده و يا به عبارتى ديگر آن تموج هواى مخصوص را در فضا ايجاد نمايد، و پر واضح است كه كلام به اين معنا مستلزم اين است كه متكلم داراى جسم بوده باشد، و خداى سبحان منزه است از اينكه داراى جسم باشد.
از طرفى هم صرف ايجاد صوت در درخت و يا در مكانى ديگر دلالت نمىكند بر اينكه معانى اصوات، مقصود خداى سبحان است، چيز ديگرى غير از اصوات لازم است كه اراده و قصد خداى تعالى را كشف نموده و دلالت كند بر اينكه خداى تعالى معانى اصوات را اراده كرده، هم چنان كه اگر كسى با كوبيدن چيزى و يا مثلا دست بر هم زدن، صدايى ايجاد كند كه معناى مخصوصى را دارا است، مادامى كه قرينهاى در كار نباشد و يا قبلا نگفته باشد كه هر وقت من اين صدا را ايجاد كردم فلان معنا را اراده نمودهام ما به صرف ايجاد صدا نمىتوانيم بگوييم مقصودش آن معنا است.
و نيز از طرف ديگر مىبينيم قرآن كريم كه داستان موسى و كلام خدا را نقل مىكند اين را نگفته كه موسى از خدا پرسيد آيا اين صدا از تو است؟ و آيا تو معانى اين كلمات را اراده كردهاى يا نه!؟ بلكه از حكايت قرآن بر مىآيد كه موسى به محض شنيدن آن كلام يقين كرده است كه كلام، كلام خداى تعالى است، هم چنان كه در ساير اقسام وحى نيز انبياء بلا درنگ يقين مىكردهاند كه پيغام از ناحيه خدا است.
پس بطور قطع و مسلم معلوم مىشود در اين موارد ارتباط خاصى هست كه آن ارتباط باعث مىشود ذهن شنونده بدون هيچ ترديدى از الفاظ منتقل به معنا شده و حكم كند كه اين معنا را خداى تعالى اراده هم كرده، و اگر نه صرف اينكه خداى تعالى صوتى را ايجاد كند كه در لغت معنايى را دارا بوده باشد مجوز اين نيست كه معناى مزبور را به خداى تعالى استناد بدهند، و بگويند اين كلام، كلام خدا بود، به شهادت اينكه تمامى كلماتى كه از تمامى انسانها و متكلمين سر مىزند صوت آن از خداى تعالى است، و با اينكه خداى تعالى صوت را به آدميان داده مع ذلك ما نمىگوييم همه اين كلمات كلام خداست، بلكه مىگوييم متكلم به اين كلامى كه خدا آن را آفريده حسن و حسين و تقى و نقى است، و چه بسا صداها كه از برخورد دو جسم بوجود مىآيد و معنايى را هم مىرساند و ليكن ما نمىگوييم اين صوت و صدا كلام خداست.
خلاصه بحث اينكه معناى تكلم خدا با موسى عليه السلام اين است كه: خداوند اتصال و ارتباط خاصى بين موسى و عالم غيب برقرار نمود كه با ديدن بعضى از مخلوقات به آن معنايى كه مراد اوست منتقل مىشده، البته ممكن هم هست اين انتقال مقارن با شنيدن صوتهايى بوده كه خداوند آن را در خارج و يا در گوش او ايجاد كرده.[7]
[1] . شورى /51
[2] . مكارم شيرازى ناصر؛ ناشر: دار القرآن الكريم( دفتر مطالعات تاريخ ومعارف اسلامى)؛ قم؛1373ش؛ دوم
[3] . مؤمنون/27
[4] . نساء/164
[5] . بقره/97
[6] . تفسير نمونه ، مكارم شيرازى ناصر، دار الكتب الإسلامية، تهران، 1374 ش، اول ، ج20، ص: 487.
[7] . ترجمه تفسير الميزان، موسوى همدانى سيد محمد باقر، قم، انتشارات اسلامى جامعهى مدرسين حوزه علميه قم،1374 ش، پنجم، ج18ص107.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 تیر 01
- بازدید
- ۱۰۳
آیا حضرت موسي(ع) با خداوند گفتگوی مستقیم داشته که لقب کليم الله ر ا دریافت نموده است و اگر نه معنای آن چیست؟
- نشان کردن
پرسش
آیا حضرت موسي(ع) با خداوند گفتگوی مستقیم داشته که لقب کليم الله ر ا دریافت نموده است و اگر نه معنای آن چیست؟
پاسخ
سخن گفتن خداوند با بندگانش در قرآن کریم اینگونه بیان شده است: «وَ ما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلاَّ وَحْياً أَوْ مِنْ وَراءِ حِجابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولاً فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ ما يَشاءُ إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكيمٌ[1]» یعنی شايسته هيچ انسانى نيست كه خدا با او سخن گويد، مگر از راه وحى يا از پشت حجاب، يا رسولى مىفرستد و بفرمان او آنچه را بخواهد وحى مىكند چرا كه او بلندمقام و حكيم است![2]
از اين آيه چنين بر مىآيد كه تكلم خداوند متعال با پيامبران منحصر در سه طريق است:
1- القاى به قلب : كه در مورد بسيارى از انبيا بوده است مانند نوح كه مىگويد «فَأَوْحَيْنا إِلَيْهِ أَنِ اصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنا وَ وَحْيِنا[3]» ما به نوح وحى كرديم كه كشتى را در حضور ما و مطابق فرمان ما بساز.
2- از پشت حجاب: آن گونه كه خداوند در كوه طور با موسى سخن مىگفت «وَ كَلَّمَ اللَّهُ مُوسى تَكْلِيماً[4]»
3- از طريق ارسال رسل: آن گونه كه در مورد پيامبر اسلام- صلی الله عليه واله وسلم- آمده «قُلْ مَنْ كانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ[5]» بگو كسى كه دشمن جبرئيل باشد (دشمن خدا است) چرا كه او به فرمان خدا قرآن را بر قلب تو نازل كرد.
همانطور كه عنوان شد تكلم خداوند متعال با حضرت موسي از قسم دوم يعني « من وراء حجاب » است.[6] و به همین اعتبار به حضرت موسی- عليه السلام -کلیم الله اطلاق شده است. و این لقب بر هیچ یکی از پیامبران دیگر اطلاق نمیشود.
اما در اينجا شبهه اي امكان دارد پيش بيايد كه آيا تكلم خداوند متعال با حضرت موسي به نحو تكلم يك انسان با انسان ديگر است يا نه؟
پاسخ اينكه : مقصود از« كلام» آن تكلمي است كه خداوند متعال بدون واسطه فرشته با حضرت موسي عليه السلام نموده است. به عبارت ديگر آن چيزى كه به وسيله آن مكنون غيب براى آن جناب كشف شده نه كلام معمولى دربين بشر چون آن كلامى كه در ميان ما معمول است عبارت از قرار و تعهدى است كه ما در بين خود جعل كردهايم، و بنا گذاشتهايم كه مثلا فلان صوت معين اختصاص به فلان معنا داشته باشد، و هر وقت آن صدا از گويندهاى سر زند ذهن شنونده فورا منتقل به آن معنا بشود، گوينده هم متعهد شده كه هر وقت بخواهد آن معنا را به شنونده بفهماند خصوص آن صوت را از دهان خارج نموده و يا به عبارتى ديگر آن تموج هواى مخصوص را در فضا ايجاد نمايد، و پر واضح است كه كلام به اين معنا مستلزم اين است كه متكلم داراى جسم بوده باشد، و خداى سبحان منزه است از اينكه داراى جسم باشد.
از طرفى هم صرف ايجاد صوت در درخت و يا در مكانى ديگر دلالت نمىكند بر اينكه معانى اصوات، مقصود خداى سبحان است، چيز ديگرى غير از اصوات لازم است كه اراده و قصد خداى تعالى را كشف نموده و دلالت كند بر اينكه خداى تعالى معانى اصوات را اراده كرده، هم چنان كه اگر كسى با كوبيدن چيزى و يا مثلا دست بر هم زدن، صدايى ايجاد كند كه معناى مخصوصى را دارا است، مادامى كه قرينهاى در كار نباشد و يا قبلا نگفته باشد كه هر وقت من اين صدا را ايجاد كردم فلان معنا را اراده نمودهام ما به صرف ايجاد صدا نمىتوانيم بگوييم مقصودش آن معنا است.
و نيز از طرف ديگر مىبينيم قرآن كريم كه داستان موسى و كلام خدا را نقل مىكند اين را نگفته كه موسى از خدا پرسيد آيا اين صدا از تو است؟ و آيا تو معانى اين كلمات را اراده كردهاى يا نه!؟ بلكه از حكايت قرآن بر مىآيد كه موسى به محض شنيدن آن كلام يقين كرده است كه كلام، كلام خداى تعالى است، هم چنان كه در ساير اقسام وحى نيز انبياء بلا درنگ يقين مىكردهاند كه پيغام از ناحيه خدا است.
پس بطور قطع و مسلم معلوم مىشود در اين موارد ارتباط خاصى هست كه آن ارتباط باعث مىشود ذهن شنونده بدون هيچ ترديدى از الفاظ منتقل به معنا شده و حكم كند كه اين معنا را خداى تعالى اراده هم كرده، و اگر نه صرف اينكه خداى تعالى صوتى را ايجاد كند كه در لغت معنايى را دارا بوده باشد مجوز اين نيست كه معناى مزبور را به خداى تعالى استناد بدهند، و بگويند اين كلام، كلام خدا بود، به شهادت اينكه تمامى كلماتى كه از تمامى انسانها و متكلمين سر مىزند صوت آن از خداى تعالى است، و با اينكه خداى تعالى صوت را به آدميان داده مع ذلك ما نمىگوييم همه اين كلمات كلام خداست، بلكه مىگوييم متكلم به اين كلامى كه خدا آن را آفريده حسن و حسين و تقى و نقى است، و چه بسا صداها كه از برخورد دو جسم بوجود مىآيد و معنايى را هم مىرساند و ليكن ما نمىگوييم اين صوت و صدا كلام خداست.
خلاصه بحث اينكه معناى تكلم خدا با موسى عليه السلام اين است كه: خداوند اتصال و ارتباط خاصى بين موسى و عالم غيب برقرار نمود كه با ديدن بعضى از مخلوقات به آن معنايى كه مراد اوست منتقل مىشده، البته ممكن هم هست اين انتقال مقارن با شنيدن صوتهايى بوده كه خداوند آن را در خارج و يا در گوش او ايجاد كرده.[7]
[1] . شورى /51
[2] . مكارم شيرازى ناصر؛ ناشر: دار القرآن الكريم( دفتر مطالعات تاريخ ومعارف اسلامى)؛ قم؛1373ش؛ دوم
[3] . مؤمنون/27
[4] . نساء/164
[5] . بقره/97
[6] . تفسير نمونه ، مكارم شيرازى ناصر، دار الكتب الإسلامية، تهران، 1374 ش، اول ، ج20، ص: 487.
[7] . ترجمه تفسير الميزان، موسوى همدانى سيد محمد باقر، قم، انتشارات اسلامى جامعهى مدرسين حوزه علميه قم،1374 ش، پنجم، ج18ص107.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 تیر 01
- بازدید
- ۱۰۳
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.