گفته شده مومن بايد محزون باشد آيا درست است و آيا در باره شادي چيزي در اسلام گفته شده است؟...

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

گفته شده مومن بايد محزون باشد آيا درست است و آيا در باره شادي چيزي در اسلام گفته شده است؟ يا خير؟ (آيا دين اسلام به نياز ها و خوشي هاي دنيوي بشر توجه دارد يا فقط اورا به آخرت گرائي دعوت نموده و دنيا را سجن و جاي اندوه و جهنم مومن دانسته و بهشت كافران مي داند؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

رسالت اصلي و اولي دين اسلام همانند اديان بزرگ الهي ديگر، هدايت و رشد بشر و رسيدن او به كمال نهائي خودش است كه  همان قرب الي الله مي باشد. در اين مسير، مقصد و آمال غائي و نهائي حركت انسان رسيدن به خدا و رضوان اوست كه از آن به عالم آخرت تعبير مي كنيم؛ و دنيا مزرعه و طريق رسيدن به آن است. «الدّنيا مزرعة الآخرة»[1]  نگاه دين به دنيا و آخرت، هماهنگ و متناسب با همين بينش كلي، تعريف مي شود. بنابر اين هرچه از دنيا و نعمتهاي آن كه انسان را براي نيل به آن مقصد غائي و عالي (قرب الي الله) كمك كند و رسيدن اورا تسريع و تسهيل كند، خوب است و مطلوب. و هرچه او را از رسيدن به آن غايت دور كند و مانع رسيدن او به حساب آيد ناپسند است و نامطلوب.

 لذا در دين اسلام كار و كوشش و هر فعاليتي اعم از علمي، فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي كه به منظور پيشرفت و بالندگي فرهنگي و معنوي جامعه اسلامي صورت بگيرد؛ بسیار مورد توصيه و سفارش قرار گرفته و عبادت تلقي شده است.

 امام باقر عليه السّلام فرمود: من در باطن خود كينه‏اى احساس‏ مى‏كنم با كسى كه كار و فعاليّت برايش دشوار مى‏نمايد، به پشت در خانه مى‏خوابد و مى‏گويد خدايا روزى مرا برسان و در طلب رزق نمى‏رود به طور كلّى كار را كنار گذاشته و از آنچه خداوند به بشر ارزانى داشته است بهره نمى‏گيرد در حالى كه مورچگان از لانه خويش براى طلب روزى بيرون مى‏آيند. [2]

و هرگونه كاستي و سستي و تنبلي كه مايه فقر و ناداري فرد و جامعه گردد مورد نكوهش و مذمت قرار گرفته و شديدا مسلمانان را از آن بر حذر داشته است. چون اسلام پديده فقر را شديدا  نسبت به دين داري و پاي بندي به امور ديني مضر و آسيب زا مي داند.« كَادَ الْفَقْرُ أَنْ يَكُونَ كُفْراً».[3]  لذا امام صادق مي فرمايد:  در طلب معاش خود تنبل مباشيد، پدران ما براى به دست آوردن معاش خود مى‏پوييدند.[4] يعني سيره پدران ما اين بوده كه براي كسب معيشت مشروع و حلال تلاش مي كردند. و شما نيز بايد چنين باشيد. در روايت ديگر امام كاظم (ع) مي فرمايد: از تنبلى و بي حوصلگى بپرهيز چه اگر تنبل باشى به كار برنمى‏خيزى، و اگر بيحوصله باشى به حقّ خود نمى‏رسى.[5]

بنا براين، نگرش دين نسبت به دنيا وابسته به اين است كه با چه رويكردي به دنيا، نعمتها و خوشيهاي آن نگريسته شود اگر با رويكرد خدا محورانه باشد و منظور از رسيدن به نعمتها و خوشيهاي دنيا بندگي و اطاعت از خدا باشد؛ طلب و خواستن چنين دنياي خود عبادت است و مطلوب. اما اگر با رويكرد دنيا  محورانه باشد يعني نعمتها و امكانات دنيا را منحصرا براي همين دنيا و غرق شدن هرچه بيشتر در لذات و خوشيهاي آن؛ خواسته باشيم، طلب و خواستن چنين دنياي موجب غفلت و تباهي و از بين رفتن سرمايه جاودانه عمر انسان است و بس. بقول مولاي متقيان علي (ع):  «وَ لَبِئْسَ الْمَتْجَرُ انْ تَرَى الدُّنْيا لِنَفْسِكَ ثَمَنا» بد معامله‏اى است كه خود را به دنيا بفروشى.[6]

بخاطر همين تفاوت رويكرد وديدگاه انسان مومن و كافر نسبت به دنيا است كه؛ در روايات دنيا سجن، زندان و جاي اندوه مومن معرفي شده و براي كافر بهشت معرفي گشته است.

رسول اكرم (ص) فرمود: دنيا زندان مؤمن و بهشت كافر است و مرگ پلى است كه آنان را به بهشت و اينان را به دوزخ مى‏رساند.[7]

 زيرا  وسعت ديد انسان مومن بسي بزرگتر و والاتر از  قالب تنگ و كوچك اين دنياي مادي است و مقصد و غايت حيات انسان مؤمن معطوف به افق بالاتر و بزرگتر است كه همان قرب الي الله باشد. آمال و ايده هاي مومن هرگز نمي تواند محدود به همين زندگي چند روزه دنيا باشد بلكه او اين زندگي را بمانند زنداني مي داند تنگ و كوچك و زندگي واقعي را بعد از اين زندگي و بعد از رهایي از اين زندان تنگ و كوچك مي داند. او با اين كه از نعمتها و لذتهاي دنيا در حد مشروع بهره مي برد اما هرگز راضي و قانع به آن نيست بلكه مقصد نهائي او رسيدن به لقاء الله و رضوان الهي است. چون اين قرآن است كه فرمايد: «ارَضيتُمْ بِالْحَيوةِ الدُّنْيا مِنَ الْاخِرَةِ فَما مَتاعُ الْحَيوةِ الدُّنْيا فِى الْاخِرَةِ الّا قَليلٌ[8]». آيا به دنيا به عوض آخرت رضايت داده‏ايد؟ دنيا نسبت به آخرت جز اندكى نيست‏. پس او نمي تواند به نعمتها و خوشي اي اندك و زود گذر دنيا خوشنود و قانع باشد بلكه در صدد دستيابي به نعمتهاي جاويدان و ابدي آن عالم است. لذا دينا را سجن  می­داند.

 بر خلاف كافر كه تما م ساحت فكر و انديشه او محدود و منحصر به همين دنياي ظاهر و ماده گشته است و به دنيا، نعمتها و  لذتهاي مادي قانع و راضي شده و آن را بهشت مي پندارد و سرگرم آن مي گردد. و از خدا و آخرت و عاقبت كار خويش به كلي غافل شده و بي خبر مي­ماند. لذا خدا حال آنان را در قرآن كريم چنين وصف مي كند: براستى آنان كه انتظار ديدار ما را ندارند و به زندگى دنيا خوشنود گشته و دل بدان بسته‏اند، و آنان كه از آيات و نشانه‏هاى ما غافلند آنها جايگاهشان به كيفر كارهايى كه مي­كردند دوزخ خواهد بود. [9]

و در جاي ديگر خطاب به رسول اكرم مي فرمايد: رو بگردان از آنها كه به قرآن پشت كرده‏اند و جز زندگى دنيا نمى‏خواهند و حد علمى و سطح فكرى آنها همين قدر است.[10] يعني اينها سطح فكري شان از چارچوب تنگ دنيا تجاوز نمي كند بلكه در همين قفس كوچك راضي شده و مي­ماند وآنرا بهشت مي انگارد.

پس دنيا جايى است كه روح مؤمن در محدوديّت قرار دارد هرچند جسم او متنعّم باشد، زيرا جسم براى او معيار نيست. ولى كافر عكس آن است يعنى اهل جسم و مادّه است، دنيا براى او بهشت است و در قيامت وقتى در عذاب الهى گرفتار مى‏شود براى او زندان است. بر فرض كه مؤمن در اين دنيا داراى نعمت باشد، امّا در مقايسه با آن نعمتهاى الهى كه بعد از مرگ دارد، زندان است. امّا كافر هر قدر در اين دنيا بيچاره باشد باز هم در مقايسه با عذاب خدا در قيامت، بهشت او به حساب مى‏آيد[11].

لذا در  ذيل روايت فوق « دنيا زندان مومن و بهشت كافر است» به مآل و نتيجه اين دو رويكرد نسبت به دنيا به خوبي اشاره شده و مي فرمايد: ( و الموت جسر هؤلاء الى جنانهم و جسر هؤلاء الى جحيمهم) يعني آنسوي قضيه ( عالم آخرت) كاملا به عكس اينجا است. مرگ پلي است كه مومنين را به بهشت شان مي رساند و كافران را به دوزخ شان مي رساند.

در آخر روايتي را كه ازامام حسن (ع) در همين ارتباط نقل شده است مي آوريم : مردي يهودي امام حسن را در وضعيت خوب و نيكو ديد در حاليكه خودش در حال بد و نا مناسبي قرار داشت  به آن حضرت عرض كرد: مگر پيامبر شما نفرموده: دنيا زندان مومن و بهشت كافر است؟ امام حسن فرمود چرا فرموده است. گفت: در حاليكه حال من اين است و حال شما آن. (يعني حال شما در دنيا بهتر از من است چگونه زندان شما است؟) امام حسن در پاسخ فرمود اشتباه كردي اگر درك مي­كردي  آنچه را كه خدا به من وعده داده است از ثوابها و آنچه را كه براي تو مهيا نموده از عقاب به خوبي مي دانستي كه تو الآن در بهشت خودت هستي و من در زندانم.[12]

اسلام شادی را برای کسی ممنوع نکرده بلکه سرور و شادمانی که باعث انحطاط انسان در لذات دنیایی و لهو لهب که با شئون انسانی او منافات دارد، نشود مورد تایید اسلام است و حزن و اندوه مؤمن حاکی از نگرانی او در مورد آینده اش می باشد نه اینکه اگر کسی می خواهد مؤمن باشد باید خودش را حزین و غمناک نگه دارد بلکه اسلام دستورش بر این است یک مؤمن باید باعث سرور و خوشحالی مؤمنین بشود و به همین علت ادخال سرور را در قلوب مؤمنین مستحب می داند.[13]

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

  1. استاد شهيد مطهري، مجموعه آثار، ج 22.
  2. علامه مجلسي، بحارالانوار، ج70.
  3. نهج البلاغه، خطبه هاي كه در مورد رابطه دين و دنيا وارد شده است.

آيت الله مكارم، گفتار معصومين.

 


[1] - ورام بن ابي فراس، تنبيه الخواطر، قم، مكتبه الفقيه، بيتا، اول. ج1، ص183.

[2] - شيخ صدوق، من لا يحضره الفقيه، ترجمه: غفاري، تهران، نشر صدوق، 1367، اول، ج 4، ص 208.

[3] - مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، تهران، اسلاميه، بي تا، مكرر، ج69، ص29.

[4] - لا تكسلوا في طلب معايشكم، فإنّ آباءنا كانوا يركضون فيها و يطلبونه. احمد آرام، الحيات، تهران، نشر فرهنگ، 1380، مكرر، ج4، ص438.

[5] -  إيّاك و الكسل و الضّجر! فإنّك إن كسلت لم تعمل، و إن ضجرت لم تعط الحقّ. همان.

[6] - مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، ج 22، ص220.

[7] -  انّ الدّنيا سجن المؤمن و جنّة الكافر و الموت جسر هؤلاء الى جنانهم و جسر هؤلاء الى جحيمهم. محمد تقي فلسفي، الحديث، تهران، نشر فرهنگ، 1368، مكرر. ج3، ص203.

[8] - توبه، 38.

[9] - «إِنَّ الَّذِينَ لا يَرْجُونَ لِقاءَنا وَ رَضُوا بِالْحَياةِ الدُّنْيا وَ اطْمَأَنُّوا بِها وَ الَّذِينَ هُمْ عَنْ آياتِنا غافِلُونَ - أُولئِكَ مَأْواهُمُ النَّارُ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ». يونس، 7و8.

[10] - «فَاعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلّى‏ عَنْ ذِكْرِنا وَ لَمْ يُرِدْ الَّا الْحَيوةَ الدُّنْيا. ذلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْم». نجم، 29و 30.

[11] - مكارم شيرازي، ناصر، گفتار معصومين، بي تا، بي جا، ص 185،

[12] - رأى يهوديّ الحسن بن عليّ عليهما السّلام في أبهى زىّ و أحسنه و اليهوديّ في حال رديّ و أشمال  رثّة، فقال: أليس قال رسولكم: الدّنيا سجن المؤمن و جنّة الكافر؟ قال: نعم، فقال: هذا حالي، و هذا حالك! فقال: غلطت يا أخا اليهود، لو رأيت ما وعدني اللّه من الثواب و ما أعدّ لك من العقاب لعلمت أنّك في الجنّة، و أنا في السجن.  علي مشكيني، تحرير مواعظ العدديه، ص 215، الهادي، قم، 1424، هشتم.

[13] . رک: حر عاملی، وسائل الشیعه،  قم، موسسه آل البیت، دوم، 1414م، ج16 ص349.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
22 تیر 01
بازدید
۱۱۸
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.