ديدگاه اسلام درباره وصيت و وصيت نامه چيست؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

ديدگاه اسلام درباره وصيت و وصيت نامه چيست؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

در پاسخ به پرسش مورد نظر ابتدا واژه وصيّت را معنا نموده و سپس ديدگاه اسلام را درباره آن تبيين نموده و شرح مي دهيم.

واژه وصيّت ريشه قرآني و روائي دارد و در آيات متعددي کلمه وصيت به کار رفته«يِا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ شَهَادَةُ بَيْنِکمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَکمُ الْمَوْتُ حِينَ الْوَصِيَّةِ اثْنَانِ ذَوَا عَدْلٍ مِّنکمْ... [1]»؛ «اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد، چون مرگتان فرا رسد به هنگام وصيت دو عادل را از ميان خودتان به شهادت گيريد، ...‏».

وصي به معناي متصل شدن و متصل کردن است، ايصاء و توصيه به معناي سفارش و دستور است، وصيّت يعني چيزي توصيه شده و سفارش شده».[2] وصيت کردن يعني اندرز کردن، سفارش کردن، سفارش نامه، اندرز نامه اي که شخصي بنويسد و مهر و امضا کند تا وصي پس از مرگ وصيت کننده بر طبق آن عمل کند».[3]

وصيّت از ديدگاه اسلام

ديدگاه اسلام، درباره وصيت، روشن و صريح است، يکي از احکامی است که همواره مورد تأئيد و تأکيد فراوان قرار گرفته و آن را از کارهاي شايسته و پسنديده دانسته و براي پيروان خود دستور داده است که بر انجام امر وصيت کوشا باشند. از ديدگاه اسلام وصيّت احترامي براي صاحب مال است، و او با اذعان به اين که اراده و خواست ولي پس از مرگ نيز نافذ و محترم است. مالي را که بعد از مرگش باقي مي ماند مي خواهد در راه صحيح به مصرف برسد و به مال خويش دل مي بندد و مي کوشد آن را از راه حلال تهيه کند و مسير آن مال را مشخص مي کند که براي يتيمان، مساکين، خويشان، نيازمندان... صرف گردد.[4]

اسلام با ديد باز و مثبت همراه با عزت و احترام به اين مسأله توجه خاص دارد، و جهت آن، ارج نهادن به زحمات و تلاش هاي پيگير خود انسان است که از آن بهره نهائي را برده باشد و هم مايه دل گرمي اقتصادي براي باز ماندگان باشد. لذا قرآن کريم وصيت را حقي بر ذمه پرهيزگاران و خوبان دانسته و مي فرمايد: «کتِبَ عَلَيْکمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَکمُ الْمَوْتُ إِن تَرَک خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالأقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَي الْمُتَّقِينَ[5]»؛ «بر شما نوشته شده هنگامي که مرگ يکي از شما فرا رسد اگر چيزي خوبي از خود به جاي گذارده براي پدر و مادر و نزديکان وصيّت نيکو کند و اين حقي است بر ذمه متقين».

اين آيه مبارکه، مي فرمايد، اگر انسان در آستانه مرگ قرار گرفت براي والدين و خويشان خود وصيت کند و اين دستور را با جمله «کتب عليکم» تأکيد و محکم نموده «لسان اين آيه لسان وجوب است نه استحباب، لکن از آنجا که همين کلمه را مقيد نموده به (متقين) دلالت بر وجوب را سست مي کند».[6]

در روايات زيادي نيز تأکيد فراوان در زمينه وصيّت شده است، در حديثي از پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي خوانيم «ما ينبغي لامرء مسلم ان يبيت ليلة الا و وصيته تحت راسه؛ سزاوار نيست مسلمان شب بخوابد مگر اين که وصيت نامه اش زير سر او باشد».[7] روايت ديگر آمده: «من مات بغير وصيّة مات ميتة جاهلية؛ کسي که بدون وصيت از دنيا برود مرگ او مرگ جاهليت است».[8]

البته بايد توجه داشته باشيم، تعبيرات که در روايات به کار رفته، جنبه تأکيد بر قضيه دارد نه اين که واقعا مرگ او مرگ جاهلي باشد، و براي اين که اين امر مهم به دست فراموشي سپرده نشود و يک مسلمان از مزاياي آن بهره مند گردد چنين تعبيراتي را به کار برده است و روايات ديگري در اين زمينه فراوان است که مانند اين تعبيرات را دارد.

وصيت ذاتا از مستحبات مؤکد است و واجب نمي باشد ولي گاهي شکل وجوب پيدا مي کند مثل اين که انسان در پرداخت حقوق واجب الهي کوتاهي کرده باشد و يا اماناتي از مردم نزد او است که در صورت عدم وصيت احتمال مي دهد حق آنان از بين برود و از آن مهم تر اين که گاهی موقعيت شخص در جامعه چنان است که اگر او وصيّت نکند ممکن است لطمه شديد و ضربه جبران ناپذير بر نظام سالم اجتماعي يا ديني وارد گردد در تمام اين صورت ها وصيت کردن واجب مي شود.[9]

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ وسائل الشيعه، ج91، کتاب وصايا.

2ـ تفسير الميزان، ذيل آيه 180 سوره بقره.

 


[1]. مائده / 106.

[2]. قرشي، علي اکبر، تفسير احسن الحديث، ناشر واحد تحقيقات اسلامي بنياد بعثت، چاپ اول، 1366ش، ج1، ص323.

[3]. دهخدا، علي اکبر، لغت نامه، تهران، ناشر دانشگاه، 1373ش، ج14، ص20514.

[4]. ر.ک: جوادي آملي، عبدالله، تفسير تسنيم، قم، ناشر اسراء، چاپ اول، 1385ش، ج9، ص210.

[5]. بقره / 180.

[6]. طباطبايي، سيد محمد حسين، ترجمه الميزان، دفتر انتشارات اسلامي، چاپ هفدهم، 1382ش، ج1، ص667.

[7]. العاملي، محمد بن الحسن الحر، وسائل الشيعه، موسسه آل البيت لاحياء التراب، چاپ اول، 1413ق، ج19، ص258.

[8]. ر.ک: (4) ص259.

[9]. مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، دارالکتب الاسلاميه، چاپ بيست و هفتم، 1370ش، ج1، ص621.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
22 تیر 01
بازدید
۷۷
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.