فضايل عثمان از نظر اهل تسنن چيست؟ و چگونه آن فضايل رد مي شود؟
فضايل عثمان از نظر اهل تسنن چيست؟ و چگونه آن فضايل رد مي شود؟
پرسش
پاسخ
فضايل عثمان از نظر اهل سنت، يکي و يا چند تا نيست که بشود آنها را در پاسخ اين گونه پرسش ها بيان داشت. امّا به مهم ترين آنها به عنوان نمونه اشاره شده و مورد نقد و بررسي قرار مي گيرد.
1. از نمونه فضايل عثمان، نحوه اسلام آوردن آن است. در اين باره آورده است که عثمان ميگويد: در مورد بعثت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ شنيده بودم. زماني که پيامبر بر من اسلام را عرضه داشت، به آن حضرت عرض کردم، يا رسول الله در خواب ديدم، کسي صدا ميزند، اي کسي که خوابيده برخيز، احمد در مکه مبعوث شده است. در عالم خواب به مکه آمده لبيک گفتم. اهل سنت این خواب را دلیل گرفته بر این که عثمان کسي است که پيش از عرضه اسلام بر او اسلام آورده است. لذا اسلام او بر اسلام علي ـ عليه السلام ـ مقدم است.[1]
اين فضيلت، نه با نقل سازگاري دارد و نه با عقل. با نقل سازگاري ندارد، چون بر اساس کتب تاريخي و منابع فريقين، عثمان پس از بعثت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مدت زماني بت پرست بود. او از خاندان بني اميه و آل سفيان است که سر سخت ترين دشمن در اول بعثت، بودند. پس از علني شدن اسلام اولين بار اسلام از طرف پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در ميان بني هاشم و قريش، در ضمن مهماني در خانه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ عرضه شد که اين قضيه معروف به حديث يوم الدار است، حديث يوم الدار در ميان شيعه و سني معروف است. اوّلين کسي که در آنجا ايمان آورد، علي بن ابي طالب ـ عليه السلام ـ است که سيزده سالش بود. ابن ابي الحديد مي گويد: کسي که ادعاي برتري بر اسلام علي بن ابي طالب ـ عليه السلام ـ دارد، اين انديشه، از انديشه يهوديت گرفته شده است؛ چون پس از اظهار معجزه درخت از طرف پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ تنها علي ـ عليه السلام ـ فرزند سيزده ساله آن را تأیيد کرد. يهودي ها اين ايمان و تأييد را ضعيف دانستند و از آن به بعد اين شيوه رواج يافت.[2]
امّا از نظر عقل، خواب نه حجت شرعي دارد و نه حجت عرفي، مثلا کسي در خواب نماز بخواند، هيچ گاه به جاي نمازهاي واجب و سنت کفايت نميکند، چه رسد به اين که در خواب اسلام آوردن مقبول واقع شود و فضيلت محسوب گردد. افزون بر اينها عثمان در خواب به وحدانيت خدا و رسالت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ که از آن هيچ اطلاعي نداشته است، نمي توانسته است ايمان بياورد.
2. از ديگر فضايل عثمان به نقل از عايشه اين است که مي گويد: پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در بستر مريضي افتاده و بعضي از اعضاي بدنشان برهنه بود. جناب ابوبکر به عيادت آمد، حضرت تکان نخورد و خودش را مرتب نکرد، عمر آمد نيز چنين شد، وقتي خبر آمد که عثمان به عيادت آمده، حضرت به من دستور داد، لباس هايش را درست کنم و بدنش را بپوشانم گفتم يا رسول الله، با هيچ يک از آنان چنين نکردي؟ فرمود: «ملائکه خدا از عثمان حيا ميکنند، چگونه من از او حياء نکنم».[3]
حيا در حقيقت يک ملکه نفساني است که در اثر تعبدالهي و ايمان صحيح به دست آمده و ظاهر مي گردد و نقيض آن فحاشي و بد زباني و بي بندو باري است که در جامعه به شيوه هاي رفتاري و عملي انسان ظاهر مي گردد. علي بن ابي طالب روزي خطاب به عثمان مي گويد: اي عثمان، به خدا قسم تو از مروان برتر نيستي، مروان انسان بي بند و بار و ملعون و فرزند ملعون است.[4] عبدالرحمن بن عوف، از شوراي شش نفره و از عشره مبشره، به عثمان مي گويد: «أنّک منافق» اي عثمان شما يک فرد منافق هستيد.[5] با اين وصف، کسي که در بيان علي بن ابي طالب ـ عليه السلام ـ هم تراز و هم وزن مروان قرار گيرد که از او آن گونه تعبير مي کند، و عبدالرحمن داماد و شوهر خواهرش، از ايشان به عنوان منافق ياد مي کند، آيا چنين شخصيتي به آن درجه از فضيلت قرار داد که ملائکه از آن حياء کرده و پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نيز از آن حيا کند. ثانيا، اگر عثمان از اين گونه مقام و فضيلت بهره مند است. وقتي که پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به ابوبکر و عمر هيچ گونه احترام ندارد و فضيلتي قايل نيست، پس شايسته مقام خلافت در مرحله اول بايد عثمان باشد، نه آن دو، اين در واقع تقديم مفضول بر فاضل است که قبيح است.
ضمناً نکته قابل تأمل در اين جمله اين است که حياي ملائکه از عثمان به چه معناست و چگونه فضيلتي است!؟ ملائکه جسم ندارند، مانند انسان يا حيوانات نيستند و صفت حيا در مورد آنها معلوم نيست به چه معناست؟
3. ابوهريره مي گويد: با رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بوديم، فرمود: برخيزيد به عيادت عثمان برويم.
همه با هم حرکت کرديم، حضرت وارد خانه شد و ما هم به دنبال او نيز وارد شديم و ديديم که عثمان به رو خوابيده، حضرت فرمود: اي عثمان چه شده که اين گونه خوابيده اي؟ گفت: يا رسول الله، از خداوند حيا مي کنم، مي ترسم بر من غضب کند. پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: آيا شما آن کسي نيستي که در راه خدا جهاد کردي؟ مالت را در راه خدا دادي و... تا اين که فرمود: اي عثمان تو کسي هستي که جبرئيل از طرف خداوند به من خبر داد که نور آسمان و زمين و چراغ اهل بهشتي.[6]
اين فضيلت، بدون اين که از جهات ديگر قابل تجزيه و تحليل قرار گيرد، مخالف صريح قرآن است. قرآن کريم نور آسمان و زمين را مختص ذات باري تعالي مي داند، حتی به پيامبرش نيز نسبت نداده است، فرموده: «اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ...؛[7]»خداوند نور آسمان و زمين است.» و در مقام عظمت و جايگاه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرموده است، «...وَاتَّبَعُواْ النُّورَ الَّذِيَ أُنزِلَ مَعَهُ أُوْلَئِک هُمُ الْمُفْلِحُونَ[8]»؛ «و نورى را كه با او نازل شده است پيروى كردند، آنان همان رستگارانند». در مقام پيروي از پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بايد از نوري متابعت شود که همراه پيامبر است که عبارت از قرآن کريم، است ولي مقام عثمان اگر آن گونه باشد، بايد او نور قرآن هم باشد، چون قرآن جزئي از آسمان و زمين در عالم است که خداوند آن را براي پيامبرش نازل کرده است. نکته ديگر اينکه، بهشت تاريک نيست تا اين که عثمان چراغ آن باشد.
4. حاکم در مستدرک[9] و احمد در مسند[10] از طريق عبيدالله بن عمر و قاسم بن حکم... مي گويد: پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به طلحه فرمود: اي طلحه! هيچ پيامبري نيست که از امت خود در بهشت رفيقي نداشته باشد. بدان که عثمان از امّت من در بهشت رفيق من است.
اين حديث، داراي منبع معتبر نبوده و جعلي مي باشد و لذا حتي از نظر محدثين اهل سنت نيز مردود است. ابن حجر عسقلاني مي گويد: در عين حالي که بخاري پنجاه حديث را از اين سند نقل کرده است، اين حديث مجهول و مجعول است.[11]
صاحب لسان الميزان نيز آن را ضعيف و غير قابل اعتماد دانسته است.[12]
5. ابن عساکر در تاريخش[13]، حاکم در مستدرک[14] از طريق طلحه بن زيد دمشقي مي گويند: پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در جمعي نشسته بودند. فرمود: هر کدام رفيق و همتاي تان را انتخاب کرده و در آغوش بگيريد. حضرت بلند شد عثمان را در آغوش گرفت و فرمود: «انت ولييّ في الدنيا و الآخره» یعنی تو دوست من در دنيا و آخرت هستي.
اين نيز از احاديثي است که برخي از محدثين اهل سنت آن را مردود دانسته و آن را جعلي مي دانند. طلحه بن زيد، از راوياني است که ابن کثير دمشقي در البدايه و النّهايه.[15] ابوالحسن هيثمي در مجمع الزوائد[16]، ابن حجر عسقلاني در الاصابه[17] و... او را تضعيف نموده اند. سيوطي نيز در اللئالي[18] مي گويد: روايت طلحه بن زيد قابل توجه و استدلال نمي باشد. او از کذّابين است.
چنان که اشاره شد، فضايل عثمان از نگاه اهل سنت بالاتر از آن است که در قالب پاسخ اینگونه سوالات بيان گردد. ولی هر فضیلتی اگر برای عثمان ذکش شود در برابر عيوبي که درباره عثمان بن عفان نقل شده تاب نیاورده و تمام اين فضايل و احاديث مربوط به آن را زير سؤال مي برد و هيچ فضيلتي براي او باقي نمي گذارد که همه آنها از منابع اهل سنت نقل شده اند.
1. حکم فقهي و احکام: عثمان، زني که ششماهه فرزندش را به دنيا آورده است، حکم به زنا کرده و محکوم به رجم کرد. علي بن ابي طالب ـ عليه السلام ـ آيه: «حمله و فصاله...» را که مدّت حمل و شيردهي را30 ماه قرار می دهد، بر او تلاوت کرد. او به اشتباه خود پي برده قاصد فرستاد تا از رجم برگرداند. پيش از رسيدن قاصد، زن بي گناه رجم شده بود.[19]
2. تعطيل حدود: به شهادت چهار نفر، وليد بن عقبه شراب خورده بود و نماز چهار رکعتي را در حال مستي دو رکعت خواند. او را جهت محاکمه نزد خليفه عثمان آوردند، عثمان بر خلاف سيره پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ او را عفو کرده و حدود را تعطيل کرد. عايشه شنيد و فرياد بر آورد؛ عثمان سيره پيامبر را زير پا گذاشته حدود الهي را تعطيل کرده است.[20]
3. بدعت در دين: پيامبر اکرم فرمود: «نماز بدون فاتحه الکتاب نماز نيست. عايشه نيز از پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ چنين نقل کرده است» عثمان مي گويد: مي توانيد در نماز به جاي فاتحه، هر سوره اي را بخوانيد، و هم چنين فاتحه را به اضافه سوره ديگر در قرائت بخوانيد اشکال ندارد.[21]
4. اعتراف به ناداني: مردي به عثمان مراجعه کرد و گفت: زنم را طلاق دادم، در حال عدّه و عادت ماهانه نزديکي کردم، تکليف من چه مي شود. عثمان به دنبال عبدالله بن ابي (منافق) قاصد فرستاد و از او حکم را خواست و گفت: من اين حکم را نمي دانم.[22]
نظر صحابه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ درباره عثمان
1. عبدالله عباس مي گويد: زماني که عثمان در محاصره مردم بود، نزد عايشه آمدم، پرسيدکار عثمان به کجا رسيد؟ گفتم: عده اي از کشتن او ممانعت مي کنند. گفت يابن عباس! مردم عقل شان را از دست داده اند، چگونه از مرگ اين طاغوت ممانعت مي کنند؟[23] هم چنين از عايشه نقل شده است: «بکشيد اين جسد مردار را، خدا بکشد او را».[24]
2. عبدالرحمن بن عوف، شوهر خواهر عثمان، یک از اعضاي شورای شش نفره، و از عشره مبشره مي گويد: خداوند آب جهنم را بر عثمان بچشاند. هر گاه من مُردم، نگذاريد بر من نماز بخواند. او سيره پيامبر را زير پا گذاشته و بدعت در دين کرده است.[25]
3. طلحه، يکي از اعضاي شوراي شش نفره، و از عشره مبشره، مي گويد: بني اميه حق را تعطيل کرد، عثمان در رأس اين تعطيلي حق بود.[26]
4. زبير، از اصحاب عشره مبشره و از اعضاي شورا، در روز قتل عثمان دستور داد، او را بکشيد. به او گفتند: چگونه او را بکشند، در حالي که پسر شما نگهبان خانه اوست، گفت پسرم را نيز بکشيد، چون مانع از کشتن عثمان مي شود. عثمان جيفه اي در سر راه مسلمين است.[27]
5. عبدالله مسعود، صحابي بدري، ميگويد: هر امر جديدي بدون دليل شرعي بدعت است، هر بدعت گمراهي است، هر گمراهي در آتش است. عثمان کسي بود که امري جديد را وارد دين کرد، در حالي که خلاف سنت بود. او گمراه و در آتش است.[28]
عمار ياسر صحابه معروف پيامبر و بدري، مقداد و سوار يکه تاز روز بدر، حجر بن عدي، ابوذر غفاري از صحابه تحت شجره، ابو ايوب انصاري، انصار معروف، عبدالله عباس و... هر يک درباره عدم صلاحيت علمي، عملي ، سياسي و اعتقادي عثمان مطالبي را بيان داشته اند که اگر انسان عاقل و منصف به آن مراجعه کند، شخصيت بي کفايت عثمان را به خوبي مي شناسد.
علي بن ابي طالب ـ عليه السلام ـ را اهل سنت گرچه در مرحله چهارم از نظر خلافت قبول دارند و از اصحاب برجسته پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي دانند. آن حضرت مي فرمايد: «عثمان بيت المال مسلمين را آن گونه مي خورد، همانند شتري که خارهاي بهاري را با اشتهايي فراوان بخورد و دو پهلوي شان از شدت خوردن باد کند، کارش در رفت و آمد ميان «معتلف» و طويله خلاصه شده بود»[29] حتي عمرو عاص با آن فضاحت و بي ديني اش، زماني که از طرف عثمان والي بود در يک مجلس به او مي گويد: عثمان! دست از بدعت هايت بردار، حمد خدايي را که ما را به وسيله محمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ کرامت بخشيد و هدايت نمود، هر آيينه مي بينم که تو از هيچ معصيت و بدعتي دست بردار نيستي، به خدا قسم عصيان تو از پدرت (اميه) بالاتر است. عثمان ساکت ماند و سر به زير انداخت.[30]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ فضايل صحابه، علامه سيد مرتضي عسکري.
2ـ ترجمه الغدير، عبدالحسين اميني، ج9ـ10.
[1]. محب الطبري، مناقب عشره مبشره، بيروت، دارالمعرفه، بيروت، 1418ق، ج4، ص29.
[2]. شرح نهج البلاغه، ابن ابي الحديد، بيروت، دارالفکر، ج7، ذيل خطبه قاصعه.
[3]. عشره مبشره، همان، ص29 به نقل از: احمد حنبل، مسند، بيروت، دارالعلم، ، ج5، ص220.
[4]. حلبي شافعي، برهان الدّين، سيره حلبي، بيروت، دارالمعرفه، 1401ق، ج2، ص87.
[5]. الصواعق محرقه، ص68، به نقل از همان.
[6]. مناقب عشره مبشره، همان، ج4، ص20.
[7]. نور / 25.
[8]. اعراف / 157.
[9]. حاکم نيشابوري، مستدرک، بيروت، دارالعلم، 1402ق، ج3، ص97.
[10]. احمد حنبل، مسند، مصر، دارالمعرفه، 1405ق، ج1، ص47.
[11]. التهذيب التهذيب، ج7، ص41 و ج8، ص312.
[12]. لسان الميزان، ج4، ص400.
[13]. تاريخ ابن عساکر، طبع مصر، بي تا، ج7، ص65.
[14]. مستدرک حاکم، همان، ج3، ص97.
[15]. البدايه و النهايه، بيروت، دارالاضواء، ج7، ص337.
[16]. مجمع الزوائد، معرفه الصحابه، همان، ج2، ص509.
[17]. الاصابه في معرفه الصحابه، همان، ج2، ص509.
[18]. اللئالي، بيروت، دارالفکر، ج1، ص317.
[19]. جلال الدين سيوطي، الاتقان، بيروت، دارالمعرفه، ج6، ص94.
[20]. بلاذري، الانساب، بيروت، دارالنشر و الطباعه، 1412ق، ج5، ص33.
[21]. صحيح بخاري، ج1، ص302؛ صحيح مسلم، ج1، ص155؛ سنن ابي داود، ج1، ص131.
[22]. سنن بيهقي، ج7، ص417.
[23]. بلاذري، الانساب، همان، ج5، ص170.
[24]. طبقات ابن سعد، ج5، ص25؛ تاريخ ابن عساکر، ج7، ص319.
[25]. تاريخ ابي الغداء، ج1، ص166؛ کامل ابن اثير، ج3، ص7.
[26]. تاريخ طبري، ج5، ص139؛ شرح نهج البلاغه، ابن ابي الحديد، ج1، ص168.
[27]. شرح نهج البلاغه، ابن ابي الحديد، ج2، ص404.
[28]. طبقات ابن سعد، دارالمعرفه، ج3، ص171.
[29]. نهج البلاغه، خطبه 3.
[30]. تاريخ الطبري، ج5، ص108؛ الانساب، ج5، ص74؛ شرح نهج البلاغه، ابن ابي الحديد، ج1، ص63.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 تیر 01
- بازدید
- ۱۰۶
فضايل عثمان از نظر اهل تسنن چيست؟ و چگونه آن فضايل رد مي شود؟
- نشان کردن
پرسش
فضايل عثمان از نظر اهل تسنن چيست؟ و چگونه آن فضايل رد مي شود؟
پاسخ
فضايل عثمان از نظر اهل سنت، يکي و يا چند تا نيست که بشود آنها را در پاسخ اين گونه پرسش ها بيان داشت. امّا به مهم ترين آنها به عنوان نمونه اشاره شده و مورد نقد و بررسي قرار مي گيرد.
1. از نمونه فضايل عثمان، نحوه اسلام آوردن آن است. در اين باره آورده است که عثمان ميگويد: در مورد بعثت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ شنيده بودم. زماني که پيامبر بر من اسلام را عرضه داشت، به آن حضرت عرض کردم، يا رسول الله در خواب ديدم، کسي صدا ميزند، اي کسي که خوابيده برخيز، احمد در مکه مبعوث شده است. در عالم خواب به مکه آمده لبيک گفتم. اهل سنت این خواب را دلیل گرفته بر این که عثمان کسي است که پيش از عرضه اسلام بر او اسلام آورده است. لذا اسلام او بر اسلام علي ـ عليه السلام ـ مقدم است.[1]
اين فضيلت، نه با نقل سازگاري دارد و نه با عقل. با نقل سازگاري ندارد، چون بر اساس کتب تاريخي و منابع فريقين، عثمان پس از بعثت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مدت زماني بت پرست بود. او از خاندان بني اميه و آل سفيان است که سر سخت ترين دشمن در اول بعثت، بودند. پس از علني شدن اسلام اولين بار اسلام از طرف پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در ميان بني هاشم و قريش، در ضمن مهماني در خانه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ عرضه شد که اين قضيه معروف به حديث يوم الدار است، حديث يوم الدار در ميان شيعه و سني معروف است. اوّلين کسي که در آنجا ايمان آورد، علي بن ابي طالب ـ عليه السلام ـ است که سيزده سالش بود. ابن ابي الحديد مي گويد: کسي که ادعاي برتري بر اسلام علي بن ابي طالب ـ عليه السلام ـ دارد، اين انديشه، از انديشه يهوديت گرفته شده است؛ چون پس از اظهار معجزه درخت از طرف پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ تنها علي ـ عليه السلام ـ فرزند سيزده ساله آن را تأیيد کرد. يهودي ها اين ايمان و تأييد را ضعيف دانستند و از آن به بعد اين شيوه رواج يافت.[2]
امّا از نظر عقل، خواب نه حجت شرعي دارد و نه حجت عرفي، مثلا کسي در خواب نماز بخواند، هيچ گاه به جاي نمازهاي واجب و سنت کفايت نميکند، چه رسد به اين که در خواب اسلام آوردن مقبول واقع شود و فضيلت محسوب گردد. افزون بر اينها عثمان در خواب به وحدانيت خدا و رسالت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ که از آن هيچ اطلاعي نداشته است، نمي توانسته است ايمان بياورد.
2. از ديگر فضايل عثمان به نقل از عايشه اين است که مي گويد: پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در بستر مريضي افتاده و بعضي از اعضاي بدنشان برهنه بود. جناب ابوبکر به عيادت آمد، حضرت تکان نخورد و خودش را مرتب نکرد، عمر آمد نيز چنين شد، وقتي خبر آمد که عثمان به عيادت آمده، حضرت به من دستور داد، لباس هايش را درست کنم و بدنش را بپوشانم گفتم يا رسول الله، با هيچ يک از آنان چنين نکردي؟ فرمود: «ملائکه خدا از عثمان حيا ميکنند، چگونه من از او حياء نکنم».[3]
حيا در حقيقت يک ملکه نفساني است که در اثر تعبدالهي و ايمان صحيح به دست آمده و ظاهر مي گردد و نقيض آن فحاشي و بد زباني و بي بندو باري است که در جامعه به شيوه هاي رفتاري و عملي انسان ظاهر مي گردد. علي بن ابي طالب روزي خطاب به عثمان مي گويد: اي عثمان، به خدا قسم تو از مروان برتر نيستي، مروان انسان بي بند و بار و ملعون و فرزند ملعون است.[4] عبدالرحمن بن عوف، از شوراي شش نفره و از عشره مبشره، به عثمان مي گويد: «أنّک منافق» اي عثمان شما يک فرد منافق هستيد.[5] با اين وصف، کسي که در بيان علي بن ابي طالب ـ عليه السلام ـ هم تراز و هم وزن مروان قرار گيرد که از او آن گونه تعبير مي کند، و عبدالرحمن داماد و شوهر خواهرش، از ايشان به عنوان منافق ياد مي کند، آيا چنين شخصيتي به آن درجه از فضيلت قرار داد که ملائکه از آن حياء کرده و پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نيز از آن حيا کند. ثانيا، اگر عثمان از اين گونه مقام و فضيلت بهره مند است. وقتي که پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به ابوبکر و عمر هيچ گونه احترام ندارد و فضيلتي قايل نيست، پس شايسته مقام خلافت در مرحله اول بايد عثمان باشد، نه آن دو، اين در واقع تقديم مفضول بر فاضل است که قبيح است.
ضمناً نکته قابل تأمل در اين جمله اين است که حياي ملائکه از عثمان به چه معناست و چگونه فضيلتي است!؟ ملائکه جسم ندارند، مانند انسان يا حيوانات نيستند و صفت حيا در مورد آنها معلوم نيست به چه معناست؟
3. ابوهريره مي گويد: با رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بوديم، فرمود: برخيزيد به عيادت عثمان برويم.
همه با هم حرکت کرديم، حضرت وارد خانه شد و ما هم به دنبال او نيز وارد شديم و ديديم که عثمان به رو خوابيده، حضرت فرمود: اي عثمان چه شده که اين گونه خوابيده اي؟ گفت: يا رسول الله، از خداوند حيا مي کنم، مي ترسم بر من غضب کند. پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: آيا شما آن کسي نيستي که در راه خدا جهاد کردي؟ مالت را در راه خدا دادي و... تا اين که فرمود: اي عثمان تو کسي هستي که جبرئيل از طرف خداوند به من خبر داد که نور آسمان و زمين و چراغ اهل بهشتي.[6]
اين فضيلت، بدون اين که از جهات ديگر قابل تجزيه و تحليل قرار گيرد، مخالف صريح قرآن است. قرآن کريم نور آسمان و زمين را مختص ذات باري تعالي مي داند، حتی به پيامبرش نيز نسبت نداده است، فرموده: «اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ...؛[7]»خداوند نور آسمان و زمين است.» و در مقام عظمت و جايگاه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرموده است، «...وَاتَّبَعُواْ النُّورَ الَّذِيَ أُنزِلَ مَعَهُ أُوْلَئِک هُمُ الْمُفْلِحُونَ[8]»؛ «و نورى را كه با او نازل شده است پيروى كردند، آنان همان رستگارانند». در مقام پيروي از پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بايد از نوري متابعت شود که همراه پيامبر است که عبارت از قرآن کريم، است ولي مقام عثمان اگر آن گونه باشد، بايد او نور قرآن هم باشد، چون قرآن جزئي از آسمان و زمين در عالم است که خداوند آن را براي پيامبرش نازل کرده است. نکته ديگر اينکه، بهشت تاريک نيست تا اين که عثمان چراغ آن باشد.
4. حاکم در مستدرک[9] و احمد در مسند[10] از طريق عبيدالله بن عمر و قاسم بن حکم... مي گويد: پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به طلحه فرمود: اي طلحه! هيچ پيامبري نيست که از امت خود در بهشت رفيقي نداشته باشد. بدان که عثمان از امّت من در بهشت رفيق من است.
اين حديث، داراي منبع معتبر نبوده و جعلي مي باشد و لذا حتي از نظر محدثين اهل سنت نيز مردود است. ابن حجر عسقلاني مي گويد: در عين حالي که بخاري پنجاه حديث را از اين سند نقل کرده است، اين حديث مجهول و مجعول است.[11]
صاحب لسان الميزان نيز آن را ضعيف و غير قابل اعتماد دانسته است.[12]
5. ابن عساکر در تاريخش[13]، حاکم در مستدرک[14] از طريق طلحه بن زيد دمشقي مي گويند: پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در جمعي نشسته بودند. فرمود: هر کدام رفيق و همتاي تان را انتخاب کرده و در آغوش بگيريد. حضرت بلند شد عثمان را در آغوش گرفت و فرمود: «انت ولييّ في الدنيا و الآخره» یعنی تو دوست من در دنيا و آخرت هستي.
اين نيز از احاديثي است که برخي از محدثين اهل سنت آن را مردود دانسته و آن را جعلي مي دانند. طلحه بن زيد، از راوياني است که ابن کثير دمشقي در البدايه و النّهايه.[15] ابوالحسن هيثمي در مجمع الزوائد[16]، ابن حجر عسقلاني در الاصابه[17] و... او را تضعيف نموده اند. سيوطي نيز در اللئالي[18] مي گويد: روايت طلحه بن زيد قابل توجه و استدلال نمي باشد. او از کذّابين است.
چنان که اشاره شد، فضايل عثمان از نگاه اهل سنت بالاتر از آن است که در قالب پاسخ اینگونه سوالات بيان گردد. ولی هر فضیلتی اگر برای عثمان ذکش شود در برابر عيوبي که درباره عثمان بن عفان نقل شده تاب نیاورده و تمام اين فضايل و احاديث مربوط به آن را زير سؤال مي برد و هيچ فضيلتي براي او باقي نمي گذارد که همه آنها از منابع اهل سنت نقل شده اند.
1. حکم فقهي و احکام: عثمان، زني که ششماهه فرزندش را به دنيا آورده است، حکم به زنا کرده و محکوم به رجم کرد. علي بن ابي طالب ـ عليه السلام ـ آيه: «حمله و فصاله...» را که مدّت حمل و شيردهي را30 ماه قرار می دهد، بر او تلاوت کرد. او به اشتباه خود پي برده قاصد فرستاد تا از رجم برگرداند. پيش از رسيدن قاصد، زن بي گناه رجم شده بود.[19]
2. تعطيل حدود: به شهادت چهار نفر، وليد بن عقبه شراب خورده بود و نماز چهار رکعتي را در حال مستي دو رکعت خواند. او را جهت محاکمه نزد خليفه عثمان آوردند، عثمان بر خلاف سيره پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ او را عفو کرده و حدود را تعطيل کرد. عايشه شنيد و فرياد بر آورد؛ عثمان سيره پيامبر را زير پا گذاشته حدود الهي را تعطيل کرده است.[20]
3. بدعت در دين: پيامبر اکرم فرمود: «نماز بدون فاتحه الکتاب نماز نيست. عايشه نيز از پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ چنين نقل کرده است» عثمان مي گويد: مي توانيد در نماز به جاي فاتحه، هر سوره اي را بخوانيد، و هم چنين فاتحه را به اضافه سوره ديگر در قرائت بخوانيد اشکال ندارد.[21]
4. اعتراف به ناداني: مردي به عثمان مراجعه کرد و گفت: زنم را طلاق دادم، در حال عدّه و عادت ماهانه نزديکي کردم، تکليف من چه مي شود. عثمان به دنبال عبدالله بن ابي (منافق) قاصد فرستاد و از او حکم را خواست و گفت: من اين حکم را نمي دانم.[22]
نظر صحابه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ درباره عثمان
1. عبدالله عباس مي گويد: زماني که عثمان در محاصره مردم بود، نزد عايشه آمدم، پرسيدکار عثمان به کجا رسيد؟ گفتم: عده اي از کشتن او ممانعت مي کنند. گفت يابن عباس! مردم عقل شان را از دست داده اند، چگونه از مرگ اين طاغوت ممانعت مي کنند؟[23] هم چنين از عايشه نقل شده است: «بکشيد اين جسد مردار را، خدا بکشد او را».[24]
2. عبدالرحمن بن عوف، شوهر خواهر عثمان، یک از اعضاي شورای شش نفره، و از عشره مبشره مي گويد: خداوند آب جهنم را بر عثمان بچشاند. هر گاه من مُردم، نگذاريد بر من نماز بخواند. او سيره پيامبر را زير پا گذاشته و بدعت در دين کرده است.[25]
3. طلحه، يکي از اعضاي شوراي شش نفره، و از عشره مبشره، مي گويد: بني اميه حق را تعطيل کرد، عثمان در رأس اين تعطيلي حق بود.[26]
4. زبير، از اصحاب عشره مبشره و از اعضاي شورا، در روز قتل عثمان دستور داد، او را بکشيد. به او گفتند: چگونه او را بکشند، در حالي که پسر شما نگهبان خانه اوست، گفت پسرم را نيز بکشيد، چون مانع از کشتن عثمان مي شود. عثمان جيفه اي در سر راه مسلمين است.[27]
5. عبدالله مسعود، صحابي بدري، ميگويد: هر امر جديدي بدون دليل شرعي بدعت است، هر بدعت گمراهي است، هر گمراهي در آتش است. عثمان کسي بود که امري جديد را وارد دين کرد، در حالي که خلاف سنت بود. او گمراه و در آتش است.[28]
عمار ياسر صحابه معروف پيامبر و بدري، مقداد و سوار يکه تاز روز بدر، حجر بن عدي، ابوذر غفاري از صحابه تحت شجره، ابو ايوب انصاري، انصار معروف، عبدالله عباس و... هر يک درباره عدم صلاحيت علمي، عملي ، سياسي و اعتقادي عثمان مطالبي را بيان داشته اند که اگر انسان عاقل و منصف به آن مراجعه کند، شخصيت بي کفايت عثمان را به خوبي مي شناسد.
علي بن ابي طالب ـ عليه السلام ـ را اهل سنت گرچه در مرحله چهارم از نظر خلافت قبول دارند و از اصحاب برجسته پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي دانند. آن حضرت مي فرمايد: «عثمان بيت المال مسلمين را آن گونه مي خورد، همانند شتري که خارهاي بهاري را با اشتهايي فراوان بخورد و دو پهلوي شان از شدت خوردن باد کند، کارش در رفت و آمد ميان «معتلف» و طويله خلاصه شده بود»[29] حتي عمرو عاص با آن فضاحت و بي ديني اش، زماني که از طرف عثمان والي بود در يک مجلس به او مي گويد: عثمان! دست از بدعت هايت بردار، حمد خدايي را که ما را به وسيله محمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ کرامت بخشيد و هدايت نمود، هر آيينه مي بينم که تو از هيچ معصيت و بدعتي دست بردار نيستي، به خدا قسم عصيان تو از پدرت (اميه) بالاتر است. عثمان ساکت ماند و سر به زير انداخت.[30]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ فضايل صحابه، علامه سيد مرتضي عسکري.
2ـ ترجمه الغدير، عبدالحسين اميني، ج9ـ10.
[1]. محب الطبري، مناقب عشره مبشره، بيروت، دارالمعرفه، بيروت، 1418ق، ج4، ص29.
[2]. شرح نهج البلاغه، ابن ابي الحديد، بيروت، دارالفکر، ج7، ذيل خطبه قاصعه.
[3]. عشره مبشره، همان، ص29 به نقل از: احمد حنبل، مسند، بيروت، دارالعلم، ، ج5، ص220.
[4]. حلبي شافعي، برهان الدّين، سيره حلبي، بيروت، دارالمعرفه، 1401ق، ج2، ص87.
[5]. الصواعق محرقه، ص68، به نقل از همان.
[6]. مناقب عشره مبشره، همان، ج4، ص20.
[7]. نور / 25.
[8]. اعراف / 157.
[9]. حاکم نيشابوري، مستدرک، بيروت، دارالعلم، 1402ق، ج3، ص97.
[10]. احمد حنبل، مسند، مصر، دارالمعرفه، 1405ق، ج1، ص47.
[11]. التهذيب التهذيب، ج7، ص41 و ج8، ص312.
[12]. لسان الميزان، ج4، ص400.
[13]. تاريخ ابن عساکر، طبع مصر، بي تا، ج7، ص65.
[14]. مستدرک حاکم، همان، ج3، ص97.
[15]. البدايه و النهايه، بيروت، دارالاضواء، ج7، ص337.
[16]. مجمع الزوائد، معرفه الصحابه، همان، ج2، ص509.
[17]. الاصابه في معرفه الصحابه، همان، ج2، ص509.
[18]. اللئالي، بيروت، دارالفکر، ج1، ص317.
[19]. جلال الدين سيوطي، الاتقان، بيروت، دارالمعرفه، ج6، ص94.
[20]. بلاذري، الانساب، بيروت، دارالنشر و الطباعه، 1412ق، ج5، ص33.
[21]. صحيح بخاري، ج1، ص302؛ صحيح مسلم، ج1، ص155؛ سنن ابي داود، ج1، ص131.
[22]. سنن بيهقي، ج7، ص417.
[23]. بلاذري، الانساب، همان، ج5، ص170.
[24]. طبقات ابن سعد، ج5، ص25؛ تاريخ ابن عساکر، ج7، ص319.
[25]. تاريخ ابي الغداء، ج1، ص166؛ کامل ابن اثير، ج3، ص7.
[26]. تاريخ طبري، ج5، ص139؛ شرح نهج البلاغه، ابن ابي الحديد، ج1، ص168.
[27]. شرح نهج البلاغه، ابن ابي الحديد، ج2، ص404.
[28]. طبقات ابن سعد، دارالمعرفه، ج3، ص171.
[29]. نهج البلاغه، خطبه 3.
[30]. تاريخ الطبري، ج5، ص108؛ الانساب، ج5، ص74؛ شرح نهج البلاغه، ابن ابي الحديد، ج1، ص63.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 تیر 01
- بازدید
- ۱۰۶
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.