شیعیان به صحابه دشنام می دهند و بدون دلیل آنان را عادل نمیدانند و مطالبی را بخصوص درباره شخصیت عمر خلیفه دوم بازگو می کنند که واقعیت ندارد؟
شیعیان به صحابه دشنام می دهند و بدون دلیل آنان را عادل نمیدانند و مطالبی را بخصوص درباره شخصیت عمر خلیفه دوم بازگو می کنند که واقعیت ندارد؟
پرسش
پاسخ
اما در مورد دشنام دادن صحابه لازم است گفته شود كه اصل دشنام يك امر غير اخلاقي و غيرانساني است توهين و اهانت زباني و فحاشي به خلفاء و صحابه و يا هر كسي ديگر يك امر ناپسند است. چون فحش و ناسزاگويي اولاً منافي شخصيت و مخالف اخلاق انساني است. و ثانياً هيچ اثري نه مادي و نه معنوي بر آن مترتب نمي گردد و جز تحقير و هتك حرمت خود دشنام دهنده نتيجهای ديگري از آن حاصل نمي گردد. و ثالثاً در قرآن كريم حتي عيب جويي و تمسخر شديداً مورد نكوهش قرار گرفته و از دادن القاب زشت به يكديگر نهي شده است.[1]
در روايات، دشنام و سبّ مؤمن به صراحت مورد نهي قرار گرفته است پيامبر اسلام(ص) فرموده است كه دشنام دادن مؤمن فسوق است و قتال با او كفر و غيبت او معصيت و حرمت مالش مثل حرمت خونش مي باشد.[2] در روايات اهل بيت ـ عليهم السلام ـ دشنام به طور مطلق ولو به هر كسي مي خواهد باشد تقبيح شده و آن را لايق شيعيان خودشان ندانسته اند. از امام صادق ـ عليه السلام ـ نقل شده است كه خداوند دشنام دهنده را و نيز كسي را كه به او دشنام داده مي شود و باكي از آن ندارد مبغوض مي دارد.[3] امام علي ـ عليه السلام ـ در وصيتش كه توسط امام سجاد و امام باقر ـ عليه السلام ـ نقل شده فرموده است: با فحش و دشنام سخن مگوئيد. زيرا دشنام براي ما و شيعيان ما سزاوار نيست. و دشنام دهنده و ناسزاگو دوست ما نمي باشد.[4]بنابراين با قطع نظر از شخصي كه به او دشنام داده مي شود خود دشنام دادن مناسب شخصيت شخص شيعه ومسلمان نمي باشد. اگر برخي از شيعيان به برخي از صحابه و يا هر كسي ديگري دشنام مي دهند ناشي از جهل وناداني و عصبانيت آنان مي باشد نه از ديانت و تقواي آنان.
اما در عين حال اهل تشيع كه به مذهب اهل بيت و دوازده امامي نيز معروف اند مانند اهل سنت قائل به عدالت تمام صحابه نمي باشند نه به خاطر آنكه با آنان دشمن اند و يا اينكه براي تضاد با اهل سنت كه همه آنان را عادل مي دانند، بلكه در زندگي نامه آنان در متون معتبر اهل سنت وقايعي منعكس شده كه عدالت آنان را زير سوال مي برد. منتهي اهل سنت بر اين اعتقاد اند كه نبايد اين مثالب و وقايعي كه باعث زير سوال بردن عدالت آنان مي شود بيان گردد و بايد از آنها چشم پوشي نمود و چشم بسته همه را نيكوكار و عادل به حساب آورد.
ابن صلاح از علماي اهل سنت مي نويسد: عادل يعني انسان مسلمان بالغ عاقل باشد و از اسباب فسق و افعال مخالف مروت خود را حفظ كند.[5] ابن حجر عسقلاني ديگر عالم سني هم مي نويسد: مراد از عادل، شخصي است كه داراي چنان استعدادي باشد كه وي را بر ملازمت و تقوا و مروت وا دارد. و مراد از تقوي، پرهيز كردن از كارهاي بد از قبيل، شرك، فسق و بدعت است.[6]
ما در زير به برخي از آيات قرآن كريم و احاديث و روايات تاريخي اشاره اي مي كنيم كه با پذيرش آنها ناگزيريم در باره برخي از صحابه به طور منصفانه قضاوت نموده و نتوانيم همگي را يكسان عادل و با تقوي بشماريم.
1. در قرآن كريم به صورت سربسته آيات و سوره هايي وجود دارد كه خبر از وجود منافقين در ميان اصحاب پيامبر اسلام مي دهند. نزول سوره منافقين بر اين مطلب گواه است كه در زمان رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ برخي از صحابه نه تنها عادل نبودند بلكه منافق بوده اند و در واقع مسلمان هم نبوده اند.
2. قرآن كريم خود برخي از اصحاب رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را فاسق گفته است و اين يعني برخي از آن ها حتي در زمان پيامبر نيز به فسق مشغول بودند. در سوره حجرات آمده است: «يَأَيهَُّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ إِن جَاءَكمُْ فَاسِقُ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُواْ أَن تُصِيبُواْ قَوْمَا بجَِهَالَةٍ فَتُصْبِحُواْ عَلىَ مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِين[7]»؛ «اي كساني كه ايمان آورده ايد اگر فاسقي از شما خبري آورد، اول تحقيق كنيد مبادا كه دروغ گفته باشد و شما به حرف او ترتيب اثر دهيد و سپس پشيمان شويد».
به اتفاق شيعه و اهل سنت اين شخص فاسق، وليد بن عقبه از صحابه رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بود.[8]
3. علاوه بر اين آيات فراواني وجود دارد كه مي رساند برخي از صحابه عادل نبودند به طوري كه قرآن كريم گاهي آن ها را مؤاخذه مي كند كه چرا عمل نمي كنيد؟ كساني كه قلبشان مريض است، افرادي كه رسول خدا را اذيت مي كردند و خداوند در دنيا و آخرت اين ها را لعن كرده است و...[9] بنابراين هر چند صحابه مقامي والا داشتند و قرآن كريم از آن ها ستايش نموده است ولي با توجه به آياتي كه ذكر شد مي توان گفت اين مقامات برازنده تعدادي از صحابه مي باشد همان طور كه تعداد ديگر را خداوند وعده عذاب و آتش جهنم داده است.
4. در رواياتي كه در متون معتبر اهل سنت آمده كه بعد از رحلت رسول خدا (ص) بسياري از اصحاب منحرف شده و باعث تغيير اسلام گرديده اند.
الف . در صحيح بخاري نقل شده است عن النبي (ص) قال: أَنَا فَرَطُكُمْ عَلَى الْحَوْضِ مَنْ مَرَّ عَلَيَّ شَرِبَ وَ مَنْ شَرِبَ لَمْ يَظْمَأْ أَبَداً وَ لَيَرِدَنَّ عَلَيَّ أَقْوَامٌ أَعْرِفُهُمْ وَ يَعْرِفُونَنِي ثُمَّ يُحَالُ بَيْنِي وَ بَيْنَهُمْ فَأَقُولُ إِنَّهُمْ أُمَّتِي فَيُقَالُ إِنَّكَ لَا تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بَعْدَكَ فَأَقُولُ سُحْقاً سُحْقاً لِمَنْ غَيَّرَ بَعْدِي[10] (من پيشتر از شما بر لب حوض در مىآيم هر كه بر من وارد شود، آب نوشد و هر كه نوشد تشنه نگردد. همانا اقوامى بر من وارد خواهند شد كه آنها را مىشناسم و مرا مىشناسند سپس ميان من و آنها فاصله افتد، سپس ميگويم آنان از امت من هستند، پس گفته مىشود: نمىدانى پس از تو چه كردند. من مىگويم: دورى و هلاكت بر آنان كه پس از من راهم را تغيير دادهاند.)
ب. در صحيح مسلم آمده است: مِنْ مُسْنَدِ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ إِنَّ النَّبِيَّ (ص) قَالَ لَيَرِدَنَّ عَلَيَّ الْحَوْضَ رِجَالٌ مِمَّنْ صَاحِبَنِي حَتَّى إِذَا رَأَيْتُهُمْ وَ رَفَعُوا إِلَيَّ رُءُوسَهُمْ اخْتَلَجُوا فَلَأَقُولَنَّ أَيْ رَبِّ أَصْحَابِي اصحابي فَلَيُقَالَنَّ لِي إِنَّكَ لَا تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بَعْدَك[11] (در كنار حوض مردانى كه با من مصاحبت داشتهاند بر من وارد مىگردند. چون به آنان مىنگرم و سر بر مىدارند و مرا مىبينند پريشان و بيقرار مىشوند من مىگويم: خداوندا اصحابم؟ پاسخ داده مىشود: نمىدانى پس از تو چه كردند؟)
ج. در صحيح بخاري و صحيح مسلم آمده: عن النبي(ص) ليردنّ عليّ ناس من اصحابي حتي اذا عرفتهم اختلجو دوني، فاقول اصحابي، فيقول لاتدري ما احدثوا بعدك؟( در روز قيامت گروهي از اصحاب من از كنارم رد مي شوند زماني كه آنان را مي شناسم در برابرم آشفته و پريشان مي شوند، سپس مي گويم آنان اصحاب من اند، در جواب گفته مي شود تو نمي داني آنان پس از تو چه كارهايي كه نكردند.)
كتاب هاي روايي ديگر اهل سنت كه اعتراف مي كنند برخي از صحابه اهل آتش هستند عبارتند از:
مسند احمد بن حنبل، ج 1، ص 384 و ص 402، ص 439، ج 3 ص 281 و ج 5 ص 412، صحيح مسلم ج 7. ص 68، ج 8 ص 157، سنن الترمذي،ج 4، ص 38 ، فتح الباري، ج 11 ص 333، تحفه الاحوذي، ج 7 ص 92، المصنف ابن ابي شيبه، ج 8 ص 39 ، منتخب مسند عبد بن حميد، ص 365 مسند ابي يعلي، ج 7 ص 35، ج 9 ص 126 صحيح ابن حبان، ج 16 ص 344، رياض الصالحين النووي ص 138، كنز العمال ج 5، ص 126و ج 14 ص 434، تفسير قرطبي ج 4 ص 168، ج 6 ص 377، تفسير الدر المنثور ج 2 ص 349 و... .
آيا با اين همه روايات و ديدگاه هاي اهل سنت در كتب معتبر اوليه شان باز مي توان گفت كه همه صحابه بدون استثنا عادلند؟ آيا عقل مي پذيرد كه جاي صحابه عادل در جهنم باشد؟
نظر اهل تشيع در باره صحابه از اين رواياتي كه در كتب معتبر اهل سنت بيان شده است ناشي مي شود و به اين باور اند كه تمام صحابه صلاحيت صحابه بودن پيامبر اسلام را نداشته اند، بلكه بسياري از آنان بر طبق اين روايات باعث تغيير در دين شده و نه تنها خود شان بلكه باعث انحراف ديگران شده اند.
4. وقايع اسف بار تاريخي بين اصحاب يكي ديگر از عواملي است كه عدالت صحابه را زير سوال مي برد. به عنوان نمونه جنگ جمل بين علي (ع) و برخي از اصحاب از يك طرف و طلحه و زبير از طرف ديگر باعث كشتار بسياري از مسلمين شد.[12] و نيز جنگ صفين در بين معاويه و برخي از اصحاب مثل عمرو عاص و ديگران از يك طرف و بين علي خليفه چهارم مسلمين از طرف ديگر مسلمانان زيادي را به كشتن داد و عده اي از اصحاب رسول خدا مثل عمار ياسر در اين جنگ كشته شدند.[13]
معاويه بن ابي سفيان از اصحاب شمرده مي شود و حجر بن عدي هم از اصحاب رسول خدا بوده است ولي با كمال تاسف حجر و شش نفر از يارانش به دستور معاويه توسط زياد زنده به گور مي شوند.[14] و نيزكشته شدن عثمان بن عفان خليفه سوم توسط صحابه انجام گرفت.
در اين وقايع و امثال آن نمي توان گفت هر دو طرف قضيه بر حق بوده و هيچ كسي مرتكب خلاف نشده اند بلكه يك طرف حتما بر راه باطل قدم گذاشته است و در نتيجه انحراف و كجروي برخي از صحابه به اثبات مي رسد. بنا براين از نظر اهل تشيع نسبت به صحابه به احوالات شخصي خود صحابه مربوط مي شود و در بين شان تفاوت وجود دارد و مجرد صحابه بودن مشكل را حل نميكند، يعني اگر صحابه رسول خدا مرتكب گناه شده باشد عنوان صحابه بودن گناه او را از بين نمیبرد و به عادل تبديلش نميكند. از نظر اهل تشيع هر چند صحابه بودن از افتخارات بشمار مي آيد لكن هر كسي شايستگي صحابه بودن رسول خدا را ندارد. چگونه قابل قبول است که پیامبر اسلام انسانهای گناه کار و منحرف را به عنوان رفیق و صحابی خود می پذیرد در حالی که انسانهاي معمولي هر كس را به عنوان رفيق و دوست خود انتخاب نميكنند بلكه دوستاني براي خود انتخاب مي كنند كه مايه اي افتخار و سربلندي باشند. پس از نظر شيعه شايسته نيست كه هر كسي به عنوان صحابه و يار رسول خدا پذيرفته شود بلكه صحابه واقعي رسول خدا آن كساني هستندكه به صورت احسن رسم صحابه بودن را تا دم مرگ حفظ كرده و بر خلاف خواست پيامبر(ص) قدمي بر نداشته باشد.
اما در مورد شخص عمر خلیفه دوم مسلمین باید عرض شود که نه شيعه دشمن يا خويشاوند عمر بن خطاب است و نه اهل سنت از خويشاوندان او به حساب مي آيند تا بر اين اساس به مسئله پرداخته شود. پس ديدگاه شيعه و سني در باره هر كسي بايد منصفانه مطرح شود و برگرفته از واقعيات و حقايق باشد و قضاوت كور كورانه نبايد موجب حب و بغض نسبت به هيچ كسي وجود داشته باشد. هيچ كسي بدون دليل نبايد ديد خوب يا بد نسبت به كسي داشته باشد. اهل تشيع هم از اين قانون مستثني نمي باشد و در برابر هيچ كسي نبايد كوركورانه قضاوت نموده و حب يا بغض خود را بر آن مترتب كند.
نظر و ديدگاه تشيع در باره عمر بن خطاب خليفه دوم مسلمين نيز همان واقعيات و حقايقي است كه در كتابهاي معتبر اهل سنت نقل و بيان شده است. متاسفانه در كارنامه عمر بن خطاب در كتابهاي معتبر اهل سنت مثل صحيح بخاري و مسلم و ساير كتابهاي حديثي و تاريخ وقايعي ثبت شده كه لا اقل شخصيت او را زير سوال مي برد و موجب ايجاد سوالات در باره او مي شود كه بايد پاسخ آنها داده شود و مورد توجيه قرار گيرند. ما نمي خواهيم همه اين واقعيات را در اين مقاله بيان كنيم بلكه از ميان آنها فقط يك واقعه را طرح نموده و قضاوت را براي خواننده عزيز مي گذاريم.
يكي از حوادث مهم تاريخ اسلام مسئله حدیث قرطاس و نوشتن وصيت نامه پيامبر اسلام (ص) مي باشد. حدیث قرطاس که مربوط به وقایع لحظات آخر زندگی رسول خدا(ص) است و به نام حدیث «رزیه الخمیس» نیز معروف میباشد از نظر سنی و شیعه صحیح و متواتر است و لذا اثبات اصل واقعه به قدری روشن است که هیچ مسلمانی نتوانسته و نمی تواند آن را انکار نماید. این حدیث در معتبر ترین کتابهای حدیثی اهل سنت با تمام جزئیات نقل شده است.
در این روایت آمده است که رسول خدا(ص)مریض بود و اصحاب در خانهی او جمع شده بودند پیامبر خدا(ص) در این حال فرمود بیاورید تا نامهای برای شما بنویسم که بعد از آن هرگز گمراه نشوید. عمر بی معطلی گفت مریضی بر رسول الله (ص) غلبه نموده است و قرآن در نزد شما[در نزد ما] است و کتاب خدا ما را کافی میباشد. بعد از این سخن عمر، کسانی که در خانه بودند دچار اختلاف شدند و با هم دشمنی ورزیدند برخی از آنان میگفتند نزدیک شوید تا نامهای برای شما بنویسد که بعد از آن هرگز گمراه نشوید و برخی دیگر همان را می گفتند که عمر گفت، و چون اختلاف و هیاهو در حضور پیامبر(ص) از حد گذشت رسول الله(ص) فرمود از پیش من برخیزید. و بعد از آن ابن عباس مدام می گفت مصیبت بزرگ آن اختلاف و هیاهویی بود که بین رسول خدا(ص) و آن نامهای که برای آنان می خواست بنویسد حایل شد.[15] صحیح بخاری این حدیث را در باب مرض النبی(ص) و وفاته نیز ذکر نموده منتها «قال عمر» را به«قال بعضهم» تبدیل کرده است[16].
اما در نقلی که سخنان رسول خدا بر هزیان گویی حمل شده است در صحیح بخاری از زبان ابن عباس این گونه آمده که روز پنجشنبه چه روز پنجشنه ای! سپس گریست تا حدی که سنگهای زمین را تر نمود و گفت در روز پنجشنبه مریضی رسول خدا(ص)شدت گرفت و لذا فرمود برایم کتابی بیاورید تا نامهای برایتان بنویسم که بعد از آن هرگز گمراه نشوید ولی آنان منازعه کردند و تنازع در حضور نبی سزاوار نیست پس گفتند رسول الله(ص) هزیان گفت[17]. همین مطلب در باب «مرض النبی(ص) و وفاته» به گونه ای دیگری نقل شده است.[18].
این حدیث بر چند مطلب بسیار مهم، دلالت صریح و غیر قابل خدشه دارد. بحث دلالی این حدیث در کلام رسول خدا از یک طرف و در سخن عمر از طرف دیگر قابل توجه می باشد که در اینجا اشارهای مختری به آن میشود:
هر انسان عاقلی زمانی که احساس کند مریضی او منتهی به مرگ میشود، برای بازماندگان خود وصیت نامهای مینویسد و کسی را برای انجام کارهای که باید بعد از مردن او انجام گیرد وصی معین میکند و در صورت ننوشتن وصیت نامه بازماندگان او دچار سر درگمی و اختلاف می گردند. بنا براین برای پیامبر اسلام(ص) بیشتر از هرکسی دیگر سزاوار تر است که وصیت نامهای بنویسد و از این رو زمانی که مریضی بر او شدت گرفته بود و اصحاب هم در منزل آن حضرت جمع شده بودند بهترین فرصت برای نوشتن وصیت نامه بود و بر اساس همین وظیفه شرعی و عقلی همراه با هوش و آگاهی کامل، قلم کاغذ خواست تا رسما وصیت نامهای بنویسد تا امتش از جاده مستقیم اسلام منحرف نشود. بنا بر این هیچگونه هذیان گویی و سخن بی فایده در مسئله نوشتن وصیتنامه، همانگونه که برای غیر پیامبر (ص) قابل تصور نیست، برای رسول خدا (ص) به طریق اولی قابل تصور نمی باشد.
ولي متاسفانه عمر مانع از نوشتن اين وصيت نامه مي شود در حالي كه به گفته دانشمندان اهل سنت در این حدیث اختلاف بین رسول الله و عمر در مسئله امامت و منصب خلافت بوده است.[19] بدرالدين عيني در شرح صحيح بخاري مي گويد كه پیامبر اسلام(ص) میخواسته است بر امامت بعد از خودش تصریح کند[20] و به گفته نووي در شرح صحيح مسلم کسی را برای خلافت معین کند تا در تعیین خلیفه بین اصحاب اختلاف پیش نیاید.[21] و باز به گفته عيني اگر وصيت نامه نوشته مي شد اختلافات بزرگ مثل جنگ جمل و صفین به وجود نمیآمدند و نیز از سفیان بن عیینه نقل شده که رسول خدا(ص)می خواسته است بر اسامی خلفاء بعد از خودش تصریح کند تا اختلاف بین امت ایجاد نشود.[22].
پس پیامبر میخواسته اند که امامان یا خلفای بعد از خودش را معین کرده و مورد نص قرار دهند و چیزی مهمتر از آن برای جلو گیری از اختلاف و گمراهی امت تصور نمی شود؛ زیرا همه مهمات احکام و سایر مسائل اعتقادی به نص قرآن که می فرماید: «ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْء»؛ ما هيچ چيز را در اين كتاب، فرو گذار نكرديم» (انعام/38) و آیات دیگر بیان شده و نیز جزئیات احکام با سنت رسول خدا بیان گردیده و چیزی که برای امت بعد از بیان همه احکام، سرنوشت ساز و مایه نجات از اختلاف و گمراهی بوده است مسئله تشخیص امام و خلیفه و یا همه امامان بعد از رسول خدا (ص) میباشد که توسط آن حضرت باید معرفی میگردیدند. و روی همین جهت است که به گفته ابوالحسن اشعري بلا فاصله بعد از وفات رسول خدا(ص) مسئله امامت منشأ اختلاف در بین مسلمانان گردید[23] و اختلاف مسلمانان برای بار اول در مسئله امامت بوده است، انصار به امامت سعد بن عباده اعتقاد داشته و قریش معتقد بودند که امامت از آن قریش است.[24] به هر حال در این حادثه عمر در مقابل رسول خدا خودش را قرار مي دهد و از امر و دستور آن حضرت سرپيچي مي كند و مانع از نوشتن وصیت پیامبر اسلام می گردد. و در ضمن اینکه به آن حضرت توهین کرده باعث گمراهی امت اسلامی به علت نوشته نشدن نامه رسول خدا(ص) گردیده است.
شیعه در باره اینگونه مسائل و واقعیات تلخ تاریخی سکوت نمی کند بلکه با رعایت کامل انصاف، عدالت، به جای اینکه از عمر حمایت کند بر طبق دستور آیات قرآن کریم مثل: «ماآتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْه فَانْتَهُوا وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَديدُ الْعِقاب»؛آنچه را رسول خدا براى شما آورده بگيريد (و اجرا كنيد)، و از آنچه نهى كرده خوددارى نماييد و از (مخالفت) خدا بپرهيزيد كه خداوند كيفرش شديد است» ( حشر/7) و « مَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالاً مُبينا»؛ هر كس نافرمانى خدا و رسولش را كند، به گمراهى آشكارى گرفتار شده است!» ( احزاب/36) و «مَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَإِنَّ لَهُ نارَ جَهَنَّمَ خالِدينَ فيها أَبَدا»؛ هر كس نافرمانى خدا و رسولش كند، آتش دوزخ از آن اوست و جاودانه در آن مىمانند!»( جن/23)، از رسول خدا(ص) اطاعت نموده و از او حمایت می کند. و به این باور است که عمر با این مخالفت صریح با رسول خدا(ص) خود را زیر سوال برده است.
[1] . همزه، آيه 1. و حجرات 11.
[2] . كليني، محمد بن يعقوب، كافي دارالكتب الاسلاميه، چهارم، 1365ش،2/359.
[3] . همان، 2/324.
[4] . مغربي، قاضي نعمان، دعائم الاسلام، دارالمعارف 1383ق. 2/352.
[5]. شهرزوري، عثمان بن عبدالرحمن، مقدمه ابن الصلاح في علوم الحديث، بيروت، دار الكتب العلميه، اول 1416ق، ص 84.
[6]. ابن حجر عسقلاني، احمد، نخبه الفكر في مصطلح اهل الاثر، بيروت. دار الاحياء للتراث العرب، ص 288.
[7]. حجرات /6.
[8]. ر.ك: مخزومي، مجاهد، تفسير مجاهد (از اهل سنت)، پاكستان، اسلام آباد، مجمع البحوث الاسلاميه، بي تا، ج 2 ، ص 606.
[9]. رك: صف / 2 ، بقره / 10، توبه / 61، احزاب / 57.
[10] . محمد بن اسماعيل بخاري، صحيح بخاري، ج5، ص2406، حديث6212، بيروت، دار ابن الكثير، سوم، 1407ق،1987م.
[11] . مسلم بن حجاج، صحيح مسلم، بيروت، دار احياءالتراث العربي، ج4، ص1800.
[12] .رك: تاريخ طبري، ج3، ص3.
[13] . رك: تاريخ طبري، ج3ص79.
[14] . ابوالحسن علي بن ابي الكرم شيباني، الكامل في الناريخ، بيروت، دارالكتب العلميه، 1415هجري، ج3ص336.
[15] . صحیح بخاری، ج5ص2146، باب قول المریض قوموا عنی؛ و ج6ص2680 باب کراهیه الاختلاف؛ صحیح مسلم، باب ترک الوصیه لمن لیس له شئ، ج3ص1259؛ صحیح ابن حبان، ج14ص563، باب ذکر اراده المصطفی کتبه الکتاب لئلا یضلوا بعده، سنن نسایی، ج3ص433، باب کتابه العلم؛ و ج4ص360، باب صلاه المریض بالعائد؛ مسند احمد، ج1ص336؛ فضائل القرآن، ص32، باب اذا اختلفتم فقوموا
[16] . صحیح بخاری، ج4 ص1612.
[17] . صحیح بخاری، ج3 ص1111، باب یقاتل اهل الذمه و لو یسترقون.
[18] . صحیح بخاری، ج4ص1612.
[19] . الصواعق المحرقه، مقدمه، ص ﻫ
[20] . عمده القاری، ج2 ص171.
[21] . شرح النووی علی صحیح مسلم، ج11ص90.
[22] . عمده القاری، ج2، ص171.
[23] . مقالات الاسلامیین، ج1ص2و3
[24] . الفرق بین الفرق، ص13
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 تیر 01
- بازدید
- ۱۲۵
شیعیان به صحابه دشنام می دهند و بدون دلیل آنان را عادل نمیدانند و مطالبی را بخصوص درباره شخصیت عمر خلیفه دوم بازگو می کنند که واقعیت ندارد؟
- نشان کردن
پرسش
شیعیان به صحابه دشنام می دهند و بدون دلیل آنان را عادل نمیدانند و مطالبی را بخصوص درباره شخصیت عمر خلیفه دوم بازگو می کنند که واقعیت ندارد؟
پاسخ
اما در مورد دشنام دادن صحابه لازم است گفته شود كه اصل دشنام يك امر غير اخلاقي و غيرانساني است توهين و اهانت زباني و فحاشي به خلفاء و صحابه و يا هر كسي ديگر يك امر ناپسند است. چون فحش و ناسزاگويي اولاً منافي شخصيت و مخالف اخلاق انساني است. و ثانياً هيچ اثري نه مادي و نه معنوي بر آن مترتب نمي گردد و جز تحقير و هتك حرمت خود دشنام دهنده نتيجهای ديگري از آن حاصل نمي گردد. و ثالثاً در قرآن كريم حتي عيب جويي و تمسخر شديداً مورد نكوهش قرار گرفته و از دادن القاب زشت به يكديگر نهي شده است.[1]
در روايات، دشنام و سبّ مؤمن به صراحت مورد نهي قرار گرفته است پيامبر اسلام(ص) فرموده است كه دشنام دادن مؤمن فسوق است و قتال با او كفر و غيبت او معصيت و حرمت مالش مثل حرمت خونش مي باشد.[2] در روايات اهل بيت ـ عليهم السلام ـ دشنام به طور مطلق ولو به هر كسي مي خواهد باشد تقبيح شده و آن را لايق شيعيان خودشان ندانسته اند. از امام صادق ـ عليه السلام ـ نقل شده است كه خداوند دشنام دهنده را و نيز كسي را كه به او دشنام داده مي شود و باكي از آن ندارد مبغوض مي دارد.[3] امام علي ـ عليه السلام ـ در وصيتش كه توسط امام سجاد و امام باقر ـ عليه السلام ـ نقل شده فرموده است: با فحش و دشنام سخن مگوئيد. زيرا دشنام براي ما و شيعيان ما سزاوار نيست. و دشنام دهنده و ناسزاگو دوست ما نمي باشد.[4]بنابراين با قطع نظر از شخصي كه به او دشنام داده مي شود خود دشنام دادن مناسب شخصيت شخص شيعه ومسلمان نمي باشد. اگر برخي از شيعيان به برخي از صحابه و يا هر كسي ديگري دشنام مي دهند ناشي از جهل وناداني و عصبانيت آنان مي باشد نه از ديانت و تقواي آنان.
اما در عين حال اهل تشيع كه به مذهب اهل بيت و دوازده امامي نيز معروف اند مانند اهل سنت قائل به عدالت تمام صحابه نمي باشند نه به خاطر آنكه با آنان دشمن اند و يا اينكه براي تضاد با اهل سنت كه همه آنان را عادل مي دانند، بلكه در زندگي نامه آنان در متون معتبر اهل سنت وقايعي منعكس شده كه عدالت آنان را زير سوال مي برد. منتهي اهل سنت بر اين اعتقاد اند كه نبايد اين مثالب و وقايعي كه باعث زير سوال بردن عدالت آنان مي شود بيان گردد و بايد از آنها چشم پوشي نمود و چشم بسته همه را نيكوكار و عادل به حساب آورد.
ابن صلاح از علماي اهل سنت مي نويسد: عادل يعني انسان مسلمان بالغ عاقل باشد و از اسباب فسق و افعال مخالف مروت خود را حفظ كند.[5] ابن حجر عسقلاني ديگر عالم سني هم مي نويسد: مراد از عادل، شخصي است كه داراي چنان استعدادي باشد كه وي را بر ملازمت و تقوا و مروت وا دارد. و مراد از تقوي، پرهيز كردن از كارهاي بد از قبيل، شرك، فسق و بدعت است.[6]
ما در زير به برخي از آيات قرآن كريم و احاديث و روايات تاريخي اشاره اي مي كنيم كه با پذيرش آنها ناگزيريم در باره برخي از صحابه به طور منصفانه قضاوت نموده و نتوانيم همگي را يكسان عادل و با تقوي بشماريم.
1. در قرآن كريم به صورت سربسته آيات و سوره هايي وجود دارد كه خبر از وجود منافقين در ميان اصحاب پيامبر اسلام مي دهند. نزول سوره منافقين بر اين مطلب گواه است كه در زمان رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ برخي از صحابه نه تنها عادل نبودند بلكه منافق بوده اند و در واقع مسلمان هم نبوده اند.
2. قرآن كريم خود برخي از اصحاب رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را فاسق گفته است و اين يعني برخي از آن ها حتي در زمان پيامبر نيز به فسق مشغول بودند. در سوره حجرات آمده است: «يَأَيهَُّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ إِن جَاءَكمُْ فَاسِقُ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُواْ أَن تُصِيبُواْ قَوْمَا بجَِهَالَةٍ فَتُصْبِحُواْ عَلىَ مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِين[7]»؛ «اي كساني كه ايمان آورده ايد اگر فاسقي از شما خبري آورد، اول تحقيق كنيد مبادا كه دروغ گفته باشد و شما به حرف او ترتيب اثر دهيد و سپس پشيمان شويد».
به اتفاق شيعه و اهل سنت اين شخص فاسق، وليد بن عقبه از صحابه رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بود.[8]
3. علاوه بر اين آيات فراواني وجود دارد كه مي رساند برخي از صحابه عادل نبودند به طوري كه قرآن كريم گاهي آن ها را مؤاخذه مي كند كه چرا عمل نمي كنيد؟ كساني كه قلبشان مريض است، افرادي كه رسول خدا را اذيت مي كردند و خداوند در دنيا و آخرت اين ها را لعن كرده است و...[9] بنابراين هر چند صحابه مقامي والا داشتند و قرآن كريم از آن ها ستايش نموده است ولي با توجه به آياتي كه ذكر شد مي توان گفت اين مقامات برازنده تعدادي از صحابه مي باشد همان طور كه تعداد ديگر را خداوند وعده عذاب و آتش جهنم داده است.
4. در رواياتي كه در متون معتبر اهل سنت آمده كه بعد از رحلت رسول خدا (ص) بسياري از اصحاب منحرف شده و باعث تغيير اسلام گرديده اند.
الف . در صحيح بخاري نقل شده است عن النبي (ص) قال: أَنَا فَرَطُكُمْ عَلَى الْحَوْضِ مَنْ مَرَّ عَلَيَّ شَرِبَ وَ مَنْ شَرِبَ لَمْ يَظْمَأْ أَبَداً وَ لَيَرِدَنَّ عَلَيَّ أَقْوَامٌ أَعْرِفُهُمْ وَ يَعْرِفُونَنِي ثُمَّ يُحَالُ بَيْنِي وَ بَيْنَهُمْ فَأَقُولُ إِنَّهُمْ أُمَّتِي فَيُقَالُ إِنَّكَ لَا تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بَعْدَكَ فَأَقُولُ سُحْقاً سُحْقاً لِمَنْ غَيَّرَ بَعْدِي[10] (من پيشتر از شما بر لب حوض در مىآيم هر كه بر من وارد شود، آب نوشد و هر كه نوشد تشنه نگردد. همانا اقوامى بر من وارد خواهند شد كه آنها را مىشناسم و مرا مىشناسند سپس ميان من و آنها فاصله افتد، سپس ميگويم آنان از امت من هستند، پس گفته مىشود: نمىدانى پس از تو چه كردند. من مىگويم: دورى و هلاكت بر آنان كه پس از من راهم را تغيير دادهاند.)
ب. در صحيح مسلم آمده است: مِنْ مُسْنَدِ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ إِنَّ النَّبِيَّ (ص) قَالَ لَيَرِدَنَّ عَلَيَّ الْحَوْضَ رِجَالٌ مِمَّنْ صَاحِبَنِي حَتَّى إِذَا رَأَيْتُهُمْ وَ رَفَعُوا إِلَيَّ رُءُوسَهُمْ اخْتَلَجُوا فَلَأَقُولَنَّ أَيْ رَبِّ أَصْحَابِي اصحابي فَلَيُقَالَنَّ لِي إِنَّكَ لَا تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بَعْدَك[11] (در كنار حوض مردانى كه با من مصاحبت داشتهاند بر من وارد مىگردند. چون به آنان مىنگرم و سر بر مىدارند و مرا مىبينند پريشان و بيقرار مىشوند من مىگويم: خداوندا اصحابم؟ پاسخ داده مىشود: نمىدانى پس از تو چه كردند؟)
ج. در صحيح بخاري و صحيح مسلم آمده: عن النبي(ص) ليردنّ عليّ ناس من اصحابي حتي اذا عرفتهم اختلجو دوني، فاقول اصحابي، فيقول لاتدري ما احدثوا بعدك؟( در روز قيامت گروهي از اصحاب من از كنارم رد مي شوند زماني كه آنان را مي شناسم در برابرم آشفته و پريشان مي شوند، سپس مي گويم آنان اصحاب من اند، در جواب گفته مي شود تو نمي داني آنان پس از تو چه كارهايي كه نكردند.)
كتاب هاي روايي ديگر اهل سنت كه اعتراف مي كنند برخي از صحابه اهل آتش هستند عبارتند از:
مسند احمد بن حنبل، ج 1، ص 384 و ص 402، ص 439، ج 3 ص 281 و ج 5 ص 412، صحيح مسلم ج 7. ص 68، ج 8 ص 157، سنن الترمذي،ج 4، ص 38 ، فتح الباري، ج 11 ص 333، تحفه الاحوذي، ج 7 ص 92، المصنف ابن ابي شيبه، ج 8 ص 39 ، منتخب مسند عبد بن حميد، ص 365 مسند ابي يعلي، ج 7 ص 35، ج 9 ص 126 صحيح ابن حبان، ج 16 ص 344، رياض الصالحين النووي ص 138، كنز العمال ج 5، ص 126و ج 14 ص 434، تفسير قرطبي ج 4 ص 168، ج 6 ص 377، تفسير الدر المنثور ج 2 ص 349 و... .
آيا با اين همه روايات و ديدگاه هاي اهل سنت در كتب معتبر اوليه شان باز مي توان گفت كه همه صحابه بدون استثنا عادلند؟ آيا عقل مي پذيرد كه جاي صحابه عادل در جهنم باشد؟
نظر اهل تشيع در باره صحابه از اين رواياتي كه در كتب معتبر اهل سنت بيان شده است ناشي مي شود و به اين باور اند كه تمام صحابه صلاحيت صحابه بودن پيامبر اسلام را نداشته اند، بلكه بسياري از آنان بر طبق اين روايات باعث تغيير در دين شده و نه تنها خود شان بلكه باعث انحراف ديگران شده اند.
4. وقايع اسف بار تاريخي بين اصحاب يكي ديگر از عواملي است كه عدالت صحابه را زير سوال مي برد. به عنوان نمونه جنگ جمل بين علي (ع) و برخي از اصحاب از يك طرف و طلحه و زبير از طرف ديگر باعث كشتار بسياري از مسلمين شد.[12] و نيز جنگ صفين در بين معاويه و برخي از اصحاب مثل عمرو عاص و ديگران از يك طرف و بين علي خليفه چهارم مسلمين از طرف ديگر مسلمانان زيادي را به كشتن داد و عده اي از اصحاب رسول خدا مثل عمار ياسر در اين جنگ كشته شدند.[13]
معاويه بن ابي سفيان از اصحاب شمرده مي شود و حجر بن عدي هم از اصحاب رسول خدا بوده است ولي با كمال تاسف حجر و شش نفر از يارانش به دستور معاويه توسط زياد زنده به گور مي شوند.[14] و نيزكشته شدن عثمان بن عفان خليفه سوم توسط صحابه انجام گرفت.
در اين وقايع و امثال آن نمي توان گفت هر دو طرف قضيه بر حق بوده و هيچ كسي مرتكب خلاف نشده اند بلكه يك طرف حتما بر راه باطل قدم گذاشته است و در نتيجه انحراف و كجروي برخي از صحابه به اثبات مي رسد. بنا براين از نظر اهل تشيع نسبت به صحابه به احوالات شخصي خود صحابه مربوط مي شود و در بين شان تفاوت وجود دارد و مجرد صحابه بودن مشكل را حل نميكند، يعني اگر صحابه رسول خدا مرتكب گناه شده باشد عنوان صحابه بودن گناه او را از بين نمیبرد و به عادل تبديلش نميكند. از نظر اهل تشيع هر چند صحابه بودن از افتخارات بشمار مي آيد لكن هر كسي شايستگي صحابه بودن رسول خدا را ندارد. چگونه قابل قبول است که پیامبر اسلام انسانهای گناه کار و منحرف را به عنوان رفیق و صحابی خود می پذیرد در حالی که انسانهاي معمولي هر كس را به عنوان رفيق و دوست خود انتخاب نميكنند بلكه دوستاني براي خود انتخاب مي كنند كه مايه اي افتخار و سربلندي باشند. پس از نظر شيعه شايسته نيست كه هر كسي به عنوان صحابه و يار رسول خدا پذيرفته شود بلكه صحابه واقعي رسول خدا آن كساني هستندكه به صورت احسن رسم صحابه بودن را تا دم مرگ حفظ كرده و بر خلاف خواست پيامبر(ص) قدمي بر نداشته باشد.
اما در مورد شخص عمر خلیفه دوم مسلمین باید عرض شود که نه شيعه دشمن يا خويشاوند عمر بن خطاب است و نه اهل سنت از خويشاوندان او به حساب مي آيند تا بر اين اساس به مسئله پرداخته شود. پس ديدگاه شيعه و سني در باره هر كسي بايد منصفانه مطرح شود و برگرفته از واقعيات و حقايق باشد و قضاوت كور كورانه نبايد موجب حب و بغض نسبت به هيچ كسي وجود داشته باشد. هيچ كسي بدون دليل نبايد ديد خوب يا بد نسبت به كسي داشته باشد. اهل تشيع هم از اين قانون مستثني نمي باشد و در برابر هيچ كسي نبايد كوركورانه قضاوت نموده و حب يا بغض خود را بر آن مترتب كند.
نظر و ديدگاه تشيع در باره عمر بن خطاب خليفه دوم مسلمين نيز همان واقعيات و حقايقي است كه در كتابهاي معتبر اهل سنت نقل و بيان شده است. متاسفانه در كارنامه عمر بن خطاب در كتابهاي معتبر اهل سنت مثل صحيح بخاري و مسلم و ساير كتابهاي حديثي و تاريخ وقايعي ثبت شده كه لا اقل شخصيت او را زير سوال مي برد و موجب ايجاد سوالات در باره او مي شود كه بايد پاسخ آنها داده شود و مورد توجيه قرار گيرند. ما نمي خواهيم همه اين واقعيات را در اين مقاله بيان كنيم بلكه از ميان آنها فقط يك واقعه را طرح نموده و قضاوت را براي خواننده عزيز مي گذاريم.
يكي از حوادث مهم تاريخ اسلام مسئله حدیث قرطاس و نوشتن وصيت نامه پيامبر اسلام (ص) مي باشد. حدیث قرطاس که مربوط به وقایع لحظات آخر زندگی رسول خدا(ص) است و به نام حدیث «رزیه الخمیس» نیز معروف میباشد از نظر سنی و شیعه صحیح و متواتر است و لذا اثبات اصل واقعه به قدری روشن است که هیچ مسلمانی نتوانسته و نمی تواند آن را انکار نماید. این حدیث در معتبر ترین کتابهای حدیثی اهل سنت با تمام جزئیات نقل شده است.
در این روایت آمده است که رسول خدا(ص)مریض بود و اصحاب در خانهی او جمع شده بودند پیامبر خدا(ص) در این حال فرمود بیاورید تا نامهای برای شما بنویسم که بعد از آن هرگز گمراه نشوید. عمر بی معطلی گفت مریضی بر رسول الله (ص) غلبه نموده است و قرآن در نزد شما[در نزد ما] است و کتاب خدا ما را کافی میباشد. بعد از این سخن عمر، کسانی که در خانه بودند دچار اختلاف شدند و با هم دشمنی ورزیدند برخی از آنان میگفتند نزدیک شوید تا نامهای برای شما بنویسد که بعد از آن هرگز گمراه نشوید و برخی دیگر همان را می گفتند که عمر گفت، و چون اختلاف و هیاهو در حضور پیامبر(ص) از حد گذشت رسول الله(ص) فرمود از پیش من برخیزید. و بعد از آن ابن عباس مدام می گفت مصیبت بزرگ آن اختلاف و هیاهویی بود که بین رسول خدا(ص) و آن نامهای که برای آنان می خواست بنویسد حایل شد.[15] صحیح بخاری این حدیث را در باب مرض النبی(ص) و وفاته نیز ذکر نموده منتها «قال عمر» را به«قال بعضهم» تبدیل کرده است[16].
اما در نقلی که سخنان رسول خدا بر هزیان گویی حمل شده است در صحیح بخاری از زبان ابن عباس این گونه آمده که روز پنجشنبه چه روز پنجشنه ای! سپس گریست تا حدی که سنگهای زمین را تر نمود و گفت در روز پنجشنبه مریضی رسول خدا(ص)شدت گرفت و لذا فرمود برایم کتابی بیاورید تا نامهای برایتان بنویسم که بعد از آن هرگز گمراه نشوید ولی آنان منازعه کردند و تنازع در حضور نبی سزاوار نیست پس گفتند رسول الله(ص) هزیان گفت[17]. همین مطلب در باب «مرض النبی(ص) و وفاته» به گونه ای دیگری نقل شده است.[18].
این حدیث بر چند مطلب بسیار مهم، دلالت صریح و غیر قابل خدشه دارد. بحث دلالی این حدیث در کلام رسول خدا از یک طرف و در سخن عمر از طرف دیگر قابل توجه می باشد که در اینجا اشارهای مختری به آن میشود:
هر انسان عاقلی زمانی که احساس کند مریضی او منتهی به مرگ میشود، برای بازماندگان خود وصیت نامهای مینویسد و کسی را برای انجام کارهای که باید بعد از مردن او انجام گیرد وصی معین میکند و در صورت ننوشتن وصیت نامه بازماندگان او دچار سر درگمی و اختلاف می گردند. بنا براین برای پیامبر اسلام(ص) بیشتر از هرکسی دیگر سزاوار تر است که وصیت نامهای بنویسد و از این رو زمانی که مریضی بر او شدت گرفته بود و اصحاب هم در منزل آن حضرت جمع شده بودند بهترین فرصت برای نوشتن وصیت نامه بود و بر اساس همین وظیفه شرعی و عقلی همراه با هوش و آگاهی کامل، قلم کاغذ خواست تا رسما وصیت نامهای بنویسد تا امتش از جاده مستقیم اسلام منحرف نشود. بنا بر این هیچگونه هذیان گویی و سخن بی فایده در مسئله نوشتن وصیتنامه، همانگونه که برای غیر پیامبر (ص) قابل تصور نیست، برای رسول خدا (ص) به طریق اولی قابل تصور نمی باشد.
ولي متاسفانه عمر مانع از نوشتن اين وصيت نامه مي شود در حالي كه به گفته دانشمندان اهل سنت در این حدیث اختلاف بین رسول الله و عمر در مسئله امامت و منصب خلافت بوده است.[19] بدرالدين عيني در شرح صحيح بخاري مي گويد كه پیامبر اسلام(ص) میخواسته است بر امامت بعد از خودش تصریح کند[20] و به گفته نووي در شرح صحيح مسلم کسی را برای خلافت معین کند تا در تعیین خلیفه بین اصحاب اختلاف پیش نیاید.[21] و باز به گفته عيني اگر وصيت نامه نوشته مي شد اختلافات بزرگ مثل جنگ جمل و صفین به وجود نمیآمدند و نیز از سفیان بن عیینه نقل شده که رسول خدا(ص)می خواسته است بر اسامی خلفاء بعد از خودش تصریح کند تا اختلاف بین امت ایجاد نشود.[22].
پس پیامبر میخواسته اند که امامان یا خلفای بعد از خودش را معین کرده و مورد نص قرار دهند و چیزی مهمتر از آن برای جلو گیری از اختلاف و گمراهی امت تصور نمی شود؛ زیرا همه مهمات احکام و سایر مسائل اعتقادی به نص قرآن که می فرماید: «ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْء»؛ ما هيچ چيز را در اين كتاب، فرو گذار نكرديم» (انعام/38) و آیات دیگر بیان شده و نیز جزئیات احکام با سنت رسول خدا بیان گردیده و چیزی که برای امت بعد از بیان همه احکام، سرنوشت ساز و مایه نجات از اختلاف و گمراهی بوده است مسئله تشخیص امام و خلیفه و یا همه امامان بعد از رسول خدا (ص) میباشد که توسط آن حضرت باید معرفی میگردیدند. و روی همین جهت است که به گفته ابوالحسن اشعري بلا فاصله بعد از وفات رسول خدا(ص) مسئله امامت منشأ اختلاف در بین مسلمانان گردید[23] و اختلاف مسلمانان برای بار اول در مسئله امامت بوده است، انصار به امامت سعد بن عباده اعتقاد داشته و قریش معتقد بودند که امامت از آن قریش است.[24] به هر حال در این حادثه عمر در مقابل رسول خدا خودش را قرار مي دهد و از امر و دستور آن حضرت سرپيچي مي كند و مانع از نوشتن وصیت پیامبر اسلام می گردد. و در ضمن اینکه به آن حضرت توهین کرده باعث گمراهی امت اسلامی به علت نوشته نشدن نامه رسول خدا(ص) گردیده است.
شیعه در باره اینگونه مسائل و واقعیات تلخ تاریخی سکوت نمی کند بلکه با رعایت کامل انصاف، عدالت، به جای اینکه از عمر حمایت کند بر طبق دستور آیات قرآن کریم مثل: «ماآتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْه فَانْتَهُوا وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَديدُ الْعِقاب»؛آنچه را رسول خدا براى شما آورده بگيريد (و اجرا كنيد)، و از آنچه نهى كرده خوددارى نماييد و از (مخالفت) خدا بپرهيزيد كه خداوند كيفرش شديد است» ( حشر/7) و « مَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالاً مُبينا»؛ هر كس نافرمانى خدا و رسولش را كند، به گمراهى آشكارى گرفتار شده است!» ( احزاب/36) و «مَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَإِنَّ لَهُ نارَ جَهَنَّمَ خالِدينَ فيها أَبَدا»؛ هر كس نافرمانى خدا و رسولش كند، آتش دوزخ از آن اوست و جاودانه در آن مىمانند!»( جن/23)، از رسول خدا(ص) اطاعت نموده و از او حمایت می کند. و به این باور است که عمر با این مخالفت صریح با رسول خدا(ص) خود را زیر سوال برده است.
[1] . همزه، آيه 1. و حجرات 11.
[2] . كليني، محمد بن يعقوب، كافي دارالكتب الاسلاميه، چهارم، 1365ش،2/359.
[3] . همان، 2/324.
[4] . مغربي، قاضي نعمان، دعائم الاسلام، دارالمعارف 1383ق. 2/352.
[5]. شهرزوري، عثمان بن عبدالرحمن، مقدمه ابن الصلاح في علوم الحديث، بيروت، دار الكتب العلميه، اول 1416ق، ص 84.
[6]. ابن حجر عسقلاني، احمد، نخبه الفكر في مصطلح اهل الاثر، بيروت. دار الاحياء للتراث العرب، ص 288.
[7]. حجرات /6.
[8]. ر.ك: مخزومي، مجاهد، تفسير مجاهد (از اهل سنت)، پاكستان، اسلام آباد، مجمع البحوث الاسلاميه، بي تا، ج 2 ، ص 606.
[9]. رك: صف / 2 ، بقره / 10، توبه / 61، احزاب / 57.
[10] . محمد بن اسماعيل بخاري، صحيح بخاري، ج5، ص2406، حديث6212، بيروت، دار ابن الكثير، سوم، 1407ق،1987م.
[11] . مسلم بن حجاج، صحيح مسلم، بيروت، دار احياءالتراث العربي، ج4، ص1800.
[12] .رك: تاريخ طبري، ج3، ص3.
[13] . رك: تاريخ طبري، ج3ص79.
[14] . ابوالحسن علي بن ابي الكرم شيباني، الكامل في الناريخ، بيروت، دارالكتب العلميه، 1415هجري، ج3ص336.
[15] . صحیح بخاری، ج5ص2146، باب قول المریض قوموا عنی؛ و ج6ص2680 باب کراهیه الاختلاف؛ صحیح مسلم، باب ترک الوصیه لمن لیس له شئ، ج3ص1259؛ صحیح ابن حبان، ج14ص563، باب ذکر اراده المصطفی کتبه الکتاب لئلا یضلوا بعده، سنن نسایی، ج3ص433، باب کتابه العلم؛ و ج4ص360، باب صلاه المریض بالعائد؛ مسند احمد، ج1ص336؛ فضائل القرآن، ص32، باب اذا اختلفتم فقوموا
[16] . صحیح بخاری، ج4 ص1612.
[17] . صحیح بخاری، ج3 ص1111، باب یقاتل اهل الذمه و لو یسترقون.
[18] . صحیح بخاری، ج4ص1612.
[19] . الصواعق المحرقه، مقدمه، ص ﻫ
[20] . عمده القاری، ج2 ص171.
[21] . شرح النووی علی صحیح مسلم، ج11ص90.
[22] . عمده القاری، ج2، ص171.
[23] . مقالات الاسلامیین، ج1ص2و3
[24] . الفرق بین الفرق، ص13
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 تیر 01
- بازدید
- ۱۲۵
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.