جایگاه و مقام عمر خلیفه دوم مسلمین را از حیث خدمت به اسلام ، علمیت و اخلاق، که در کتاب‌های اهل سنت منعکس شده است بیان بفرمائید و آیا شیعه نظر خاصی درباره شخصیت او دارد؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

جایگاه و مقام عمر خلیفه دوم مسلمین را از حیث خدمت به اسلام ، علمیت و اخلاق، که در کتاب‌های اهل سنت منعکس شده است بیان بفرمائید و آیا شیعه نظر خاصی درباره شخصیت او دارد؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

شیعه نظر خاصی در باره عمر ندارد چون عمر یک فرد از افرادی که در صدر اسلام زندگی می کرده است. و درباره اشخاص و صفات و روشهای عملی او نظریه پردازی جایگاهی ندارد چه اینکه نظریه پردازی در امور و مسائل علمی و فقهی و امثال اینها قابل طرح می باشد. بنابراین شخصیت عمر را باید از گزارشات تاریخی و روایی که بیشتر در کتب اهل سنت آمده، به دست آورد و نسبت به آن قضاوت نمود. مطالبی که در زیر از کتاب‌های اهل سنت نقل شده است شخصیت عمر را در ابعاد مختلف بازگو نموده است:

1. برخی از مطالبی که در کتابهای اهل سنت نقل شده انعکاس دهنده برخورد منفی او با شخص رسول خدا(ص) می‌باشد و ما به برخی از آنها که بیانگر ایمان او نسبت به پیامبر عظیم الشأن اسلام(ص) در این مقاله اشاره می کینم:

 الف. چیزی که بسیار در برخورد های او با رسول گرامی اسلام برجستگی دارد داستان حدیث قرطاس است که عمر در این واقعه در برابر رسول خدا(ص) به صورت صریح و همراه با اهانت به آن حضرت مخالفت می کند و دستور آن حضرت را مردود شمرده و مانع از نوشتن وصیت نامه‌ای می شود که پیامبر (ص) می خواسته آن را برای اینکه امتش بعد از او گمراه نشوند بنویسد.  این حدیث در معتبر ترین کتابهای حدیثی اهل سنت با تمام جزئیات و تنها در صحیح بخاری در هفت جا نقل  شده است. ما در این مقاله متن حدیث را ذکر نمی کنیم و طالبان را به کتابهای زیر ارجاع می دهیم. [1]

    با توجه به این حدیث صحیح عمر نه تنها هیچ خدمتی برای اسلام نکرده بلکه او به دلیل اینکه نگذاشت رسول خدا(ص) نامه اش را که باعث نجات امت از گمراهی می شد بنویسد، اسلام را از مسیر اصلی آن منحرف کرده و باعث گمراهی اکثریت مسلمانان گردید. چون پیامبر فرمود که اگر این نامه را بنویسم بعد از آن هرگز گمراه نخواهید شد حالا که عمر نگذاشت نامه رسول خدا نوشته شود، قطعا مسلمانان زیادی به انحراف رفته اند.

ب. رهبری جلسه سقیفه بنی ساعده که منجر به خلافت ابوبکر شد از کارهای دیگر عمر است که خدمت او را برای اسلام نفی می کند؛ زیرا با وجود این‌که پیامبر اسلام(ص) بارها و بارها در مجالس متعدد و با عبارات متفاوت بر امامت امام علی(ع) بعد از خودش تصریح کرده که امروز در قالب احادیث صحیح در کتابهای معتبر اهل سنت وجود دارند از جمله حدیث غدیرکه فرمود: «من کنت مولاه فعليٌ مولا»[2] و مسئله انذار اقربین هنگامی که پیامبر اقوام خود را دعوت کرده بود خطاب به آنان گفت کدام یک از شما در دنیا و آخرت جانشین من می شوید؟ همگی ابا ورزیدند پیامبر به علی فرمود: تو ولی من در دنیا و آخرت می باشی.[3] و حدیث ثقلین که فرمود: «ایها الناس نزدیک است که پیامبر دعوت خدا را جواب گوید و من در میان شما دو چیز گران بها را می گذارم اول آن دو کتاب خدا است که در آن هدایت و نور است پس آن را بگیرید و به آن متمسک شوید. دومی اهل بیت من است و سه بار فرمود: اذکرکم الله فی اهل بیتی»[4] و احادیث زیاد دیگر که امامت امام علی(ع) و سایر اهل بیت(ع) را مسجل می کنند، عمر تمام این دستورات رسول خدا(ص) را نادیده گرفته و در سقيفه بني ساعده كه در واقع يك نوع كودتا بر عليه علي ـ عليه السّلام ـ بود، بعد از مشاجرات و مجادلات قبيله اي ابوبكر با ملاک مسن بودن با تلاش عمر و بیعت او  به عنوان خليفه و امام مسلمين انتخاب شد و زمام سياسي مسلمين را به دست گرفت.[5] و با این کار خود اسلام را از مسیر اصلی آن منحرف نمود و زمینه را برای خلافت و حکومت معاویه و یزید و بنی مروان و بنی امیه آماده ساخته و آنان را به اهداف اجداد مشرک شان رسانید.

ج. یکی دیگر از کارهای او جفایی است در حق حضرت فاطمه (س) تنها فرزند و دختر گرامی رسول خدا(ص) مرتکب شد. ما برای هر چه بیشتر روشن شدن ماهیت کار عمر دو مقدمه را ذکر نموده و نتیجه گیری را به عهده خواننده واگذار می‌کنیم :

در صحیح بخاری و سایر متون حدیثی اهل سنت آمده که پیامبر (ص)فرمود: فَاطِمَةُ بَضْعَةٌ مِنِّي فَمَنْ أَغْضَبَهَا أَغْضَبَنِي؛ یعنی فاطمه پاره تن من است هرکه او را به غضب آورد مرا غضبناک کرده است.[6] و نیز نقل شده که پیامبر(ص) فرمود: إنما فَاطِمَةُ بَضْعَةٌ مِنِّي يُؤْذِينِي ما آذَاهَا.[7] یعنی همانا فاطمه پاره تن من است هر که او را اذیت کند مرا اذیت کرده است.

از طرف دیگر در منابع اهل سنّت روايات مختلفي در مورد تهاجم عمر به خانه فاطمه زهرا ـ سلام الله عليها ـ وارد شده است براي اختصار به یک نمونه از آنها اشاره می شود:

 در کتابهاي (عقد الفريد) و (تاريخ ابوالفداء) و (اعلام النساء) در اين مورد اين گونه آمده است:

ابوبکر گروهي را به سرکردگي عمر بن خطاب به سوي خانه علي ـ عليه السلام ـ گسيل داشت و به سرکرده آنان گفت: اگر در برابر فرمانت سر فرود نياوردند با آنان پيکار کن، عمر با شعله اي از آتش حرکت کرد تا خانه وحي و رسالت را به آتش بکشد، در اين گير و دار بود که دخت فرزانه پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ، فاطمه ـ سلام الله عليها ـ با او روبرو شد و فرمود: هان! اي پسر خطّاب آيا آمده اي تا خانه ما را به آتش بکشي؟ عمر پاسخ داد: آري مگر اين که همان را که امّت گردن نهاده اند بپذيريد و با خليفه انتخابي ما دست بيعت دهيد.[8]

با توجه با احادیثی که نقل شد اذیت و آزار فاطمه عینا اذیت و آزار رسول خدا می باشد. در حالی که خداوند در قرآن کریم می فرماید: «إِنَّ الَّذينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهينا[9]»؛ «آنها كه خدا و پيامبرش را آزار مى‏دهند، خداوند آنان را از رحمت خود در دنيا و آخرت دور ساخته، و براى آنها عذاب خواركننده‏اى آماده كرده است.»

د. در جنگ تبوک زمانی که پيامبر اسلام(ص) به مدينه برمي گشت منافقيني كه جزو صحابة پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ بودند در «عقبه» در ميان راه تبوك، مترصد فرصتي بودند تا در راه بازگشت، رسول خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ را كشته و ترور نمايند، جبرئيل رسول خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ را آگاه كرد، آن حضرت كساني را فرستاد تا آنان را از آنجا برانند، حذيفه در كنار رسول خدا بود و برخي از منافقين را شناخت و آن حضرت ديگران را نيز به او معرفي كرد.[10] ابن حزم اندلس سني، در كتاب«المحلّي» گفته است: از جمله كسانيكه در ترور پيامبر نقش داشتند ابوبكر و عمر مي باشند.[11]

ﻫ. در صلح حديبيّه عمر به رسول خدا به شدّت اعتراض مي كند؛ حضرت در پاسخ به او مي گويد: من بندة خدا و فرستادة او هستم و هرگز با فرمان او مخالفت نمي كنم، پس از آن عمر كه هنوز ترديدش برطرف نشده بود، نزد ابوبكر مي رود و همين مطالب بين آنها رد و بدل مي شود. ابن عباس مي گويد:كه عمر در دوران خلافتش به من گفت: اگر آن روز كساني را مي يافتم كه به آن واسطه دست از مسلماني بر ميداشتند من هم بر مي داشتم و از اسلام خارج مي شدم.[12]

و . عمر خلیفه دوم در جنگ ها نيز آن كاري که دلیل بر شجاعت و ایمان آنها باشد انجام نداده اند. در جنگ احد فرار نمودند و پيامبر را تنها گذاشتند[13] در جنگ خيبر وقتي پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ آنها را به عنوان فرمانده سپاه منسوب نمود، از گشودن قلعه عاجز مانده و فرار كردند.[14] و همچنين در آخرين روزهاي عمر شريف رسول خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ وقتي آن حضرت به ابوبكر و عمر دستور مي دهد كه با سپاه اسامه رهسپار جنگ شوند آن ها تعلُّل مي كنند هر چه پيامبر اصرار مي نمايد كه به سپاه اسامه ملحق شوند، آنها در مدينه مي مانند و بطور صريح با رسول خدا مخالفت مي كنند.[15]

2. عمر از نگاه اخلاقی شخصي عبوس و تند مزاج بود[16] و اوّلين كسي است كه شلاّق «درّه» در دست گرفت،[17] درباره چوبدستي او گفته است كه ترسناكتر از شمشير حجّاج بوده است[18] شخصي به عمر مي گويد مردم از تو خشمگين و متنفرند، عمر مي گويد چرا؟ آن مرد مي گويد: از زبان و عصاي تو،[19] يكبار غلام زبير در حال نماز متوجه مي گردد كه عمر با«درّه» خود به طرف او مي آيد. بلافاصله از آنجا فرار مي كند.[20]

3. ميزان دانش عمر تا جايي بوده که او هم مانند سلف خود معناي کلمه (اب) را نمي فهميد[21] مردي نزد عمر آمد و گفت من جنب شده ام و آب ندارم چه کار کنم؟ عمر جواب داد نماز نخوان، عمار ياسر گفت آيا فراموش کردي که من و تو در (سريه) جنب شديم و آب نداشتيم، تو نماز نخواندي و من بدن خود را بخاک ماليده نماز خواندم، رسول خدا فرمود: در تيمم کافي است هر دو دست  خود را بخاک بزنيد به صورت و پشت هر دو دست تان بکشيد.[22]

از عمر هیچ اثر دینی و علمی در کتابهای اهل سنت وجود ندارد و حتی احادیثی که از سوی او از رسول خدا(ص) نقل شده است بسیار اندک است.

 


 [1] . بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری، ج5ص2146 باب قول المریض قوموا عنی؛ و ج6ص2680 باب کراهیه الاختلاف بیروت، دار ابن کثیر الیمامه سوم، 1407ق – 1987م؛  نیشابوری، مسلم بن حجاج ابوالحسین قشیری، صحیح مسلم، بیروت، باب ترک الوصیه لمن لیس له شئ، ج3ص1259، دار احیاء التراث العربی(محقق: محمد فؤاد عبدالباقی)؛ صحیح ابن حبان، بستی، محمد ابن حبان، باب ذکر اراده المصطفی کتبه الکتاب لئلا یضلوا بعده، ج14ص563، بیروت، موسسه الرساله، دوم، 1413ق- 1993م؛ نسایی، احمد بن شعیب، سنن نسایی، ج3ص433، باب کتابه العلم؛ و ج4ص360، باب صلاه المریض بالعائد ، بیروت، دارالکتب العلمیه، اول، 1411ق- 1991م، (محقق: عبدالغفار سلیمان البنداری) ؛ ابو عبدالله شیبانی، احمد بن حنبل، مسند احمد، ج1ص 336 ، مصر، موسسه قرطبه، بیتا؛ محمد بن عبدالوهاب، فضائل القرآن، ص32، باب اذا اختلفتم فقومو، ریاض، مطابع الریاض، اول.

[2] . حاکم نيشابوري، محمد، المستدرک علي الصحيحين، بيروت، دارالمعرفة، 1406ق، ج3، ص110؛ شهاب الدين احمد بن حجر الهيثمي، الصواعق، بي تا، بي ناشر، ص73.

[3] . المستدرک علی الصحیحین، 3/133.

[4] . صحیح مسلم، 4/1873.

[5] . بخاري، محمد بن اسماعيل، صحيح بخاري، 2/291، بيروت، دارصعب، بي تا و جزاي، مبارك بن اثير، جامع الاصول، 4/470، بيروت، احياء التّراث العربي.

[6]. صحیح بخاری ج3 ص 1361 و 1374

[7] . صحیح مسلم ج4 ص1903.

[8]. عماد الدين اسماعيل ابي الفداء، تاريخ ابي الفداء، بيروت، لبنان، دارالمعرفه، ج1، ص56؛ أبي عمر أحمد بن محمد بن عبد ربّه، العقد الفريد، القاهره ـ مصر، مکتبة النهضة المصريه، الطبعة الثانيه، 1381ق، ج4، ص259؛ عمر رضا کحالة، اعلام النساء، بيروت ـ لبنان، مؤسسة الرسالة، 1440ق، ج3، ص1207؛ علاء الدين علي المتقي بن حسام الدين هندي، کنز العمال في سنن الاقوال و الافعال، بيروت ـ لبنان، مؤسسة الرسالة 1405ق، ج3، ص149.

[9] . احزاب/57.

[10] . جعفريان، رسول، سيرة رسول خدا، 1/647، تهران. دليل ما 1382 هـ..

[11] . ابن حزم، المحلي، بي تا، بي جا، بي نا، 11/224.

[12] . صنعاني، عبدالرزاق، المصنف، بيروت 1397 بي نا. 5/339.

[13] . سيرة رسول خدا، 1/514.

[14] . ابن ابي شيبه، المصنف 7/393، بيروت، دارالفكر 1409.

[15] . بلاذري، انساب الاشراف، بيروت، مؤسسه اعلمي، اول 1394 ق. 2/115.

[16] . ابن ابي الحديد، شرح نهج البلاغه مصر، داراحياء العربي، 1387 ق، 1/183.

[17] . طبري، محمد بن جرير، تاريخ طبريقاهره، دارالمعارف، بي تا، 3/209.

[18] . شرح نهج البلاغه ابن ابي الحديد، 1/188.

[19] . نمبري، عمر، تاريخ مدينه منوره، دارالفكر، بي تا، بي جا، 2/858.

[20] . بسوي، يعقوب، المعرفة و التاريخبغداد، مطبعة الارشاد، 1394 ق، 1/365.

[21]. سيوطي جلال الدين عبد الرحمن، الدر المنثور، ج6، ص 317. 

[22]. نيشابوري مسلم بن حجاج، صحيح مسلم،  ج1، ص 193.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
22 تیر 01
بازدید
۱۲۸
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.