اهل سنت با چه روایاتی بر فضايل ابوبکر استدلال نموده و چگونه آن فضايل رد مي شود؟
اهل سنت با چه روایاتی بر فضايل ابوبکر استدلال نموده و چگونه آن فضايل رد مي شود؟
پرسش
پاسخ
اهل سنت براي فضائل ابوبکر به روايات متعددي استناد مي کنند که در ذيل به مهم ترين آنها همراه با نقد و بررسي شان اشاره ميشود.
1. روايت اوّل: «اقتدوا بالذين من بعدي ابي بکر و عمر».[1] اين روايت از مهم ترين رواياتي است که اهل سنت جهت خلافت و فضيلت شيخين به آن استناد نموده اند و حتي حجيت سنت آن دو را با همین روايت اثبات ميکنند.
اين روايت از حيث سند و دلالت داراي مشکلاتي هست. از حيث سند، حتي خود دانشمندان اهل سنت آن را معلول و ضعيف دانسته اند. مناوي در کتاب فيض القدير مي گويد: اعلّه ابو حاتم اي قال: هذا الحديث عليل[2] يعني اين حديث از نظر سند معلول و ضعيف است. دارقطني که از ائمه حديث سني ها است ميگويد: هذا الحديث لا يثبت.[3] يعني این حدیث قابل اثبات نمیباشد.
امّا مشکلات دلالي روايت اين است که مطلقا، اقتداء به شيخين را واجب مي داند. حال سؤال اين است که بر فرض صحت سند روايت، در موارد اختلاف شيخين با همديگر تکليف مسلمانان چيست؟ و به چه کسي بايد اقتدا بکنند؟ زيرا شيخين در بسياري از موارد با هم اختلاف رأي داشته اند. در اين گونه موارد مسلمانان بايد از کدام يک تبعيت مي کردند؟ و نيز برخي از اصحاب با شيخين مخالفت ميکردند. که از جمله آنها امام علي ـ عليه السلام ـ است در مسأله بيعت و خلافت که بر اساس نقل مورخين اهل سنت تا زمان حيات حضرت زهرا ـ سلام الله عليها ـ با ابوبکر بيعت نکردند.[4] آيا اگر اقتداء به شيخين مطلقا واجب مي بود و اين حديث واقعا از رسول الله صادر شده بود، اين مخالفت و تمرد، سر از فسق صحابه در نمي آورد؟ آيا اهل سنت به چنين لوازمي ملتزم مي شوند. مجموع اين مسائل ترديدي در کذب و بي اساس بودن اين روايت باقي نميگذارد. و هرگز در باب مهم خلافت و رهبري جامعه اسلامي به چنين روايت مسأله داري نمي توان استناد نمود.
2. روايت دوم: «والله ما طلعت شمس و لا غربت بعد النبيين و المرسلين علي رجل افضل من ابي بکر».[5] يعني بخدا قسم پس از انبياء و رسولان الهي خورشيد بر کسي که افضل و برتر از ابوبکر باشد طلوع و غروب نکرده است.
در سند اين روايت شخصي به نام اسماعيل بن يحيي وجود دارد که از نظر رجال شناسان خود اهل سنت، ضعيف و کذاب است. هيثمي ميگويد: هو کذاب.[6] يعني او دروغ گو است. بنابراين روايت از نظر سند هيچ گونه اعتباري ندارد. امّا مشکل ديگر روايت مشکل دلالي آن است که از حيث دلالت با واقعيات زندگي و تاريخ حيات خليفه ناسازگار است، زيرا اين خود اوست که در خطبه بعد از انتخابش با مردم چنين ميگويد: «إني ولّيتکم و لستُ بخيرکم... انّ لي شيطانا يعتريني».[7] یعنی من بر شما حکومت يافتم در حالي که بهتر از شما نيستم، و براي من شيطاني است که گمراهم ميکند مواظب خودتان باشيد. پس با وجود اين واقعيات چگونه مي توان ادعا کرد که پس از پيامبران خورشيد بر مانند او طلوع و غروب نکرده؟ آيا او در عصمت يا در علم يا در ايمان و تقوي چنين بي مانند بوده است؟ هيچ کدام اين اوصاف را اهل سنت نمي توانند ادعا کنند. پس در چه فضيلتي او اين قدر بي مانند و يگانه بوده است؟
3. روايت سوم: «ما ينبغي لقوم فيهم ابوبکر ان يتقدم عليه غيره».[8] يعني بر هيچ قومي پسنديده نيست در حالي که ابوبکر در ميان آنها است غير او را بر او مقدم گرداند.
گفته اند اطلاق روايت، علي ـ عليه السلام ـ را نيز شامل مي شود پس او را نيز نبايد بر ابوبکر مقدم داشت.
اين روايت از نظر سند فاقد اعتبار و ارزش است به نحوي که ابن جوزي از عالمان اهل سنت آن را در کتاب «الموضوعات» يعني احاديث وضع شده، ذکر نموده و جزء احاديث مجعول مي داند.[9]
امّا از نظر دلالت، اين روايت با سنت عملي و قطعي رسول اکرم مردود و متروک شده است و کذبش به اثبات رسيده، زيرا خود رسول الله ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در زمان حيات مبارکش ديگران را بر ابوبکر مقدم داشته است. چنان که در جريان ابلاغ آيات نخستين سوره برائت به مشرکين عرب، نخست رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ابوبکر را جهت اين کار فرستاد و سپس به دستور خداوند که فرمود: «لا يوديها عنک الا انت او رجل منک؛ این کار را از طرف تو جز خودت یا مردی از خودت کسی دیگر انجام نمی دهد» علي ـ عليه السلام ـ را بر او مقدم داشت و ايشان را فرستاد تا پيام برائت را از ابوبکر گرفته و به مشرکين ابلاغ نمايد. و خليفه با زبان پر گلايه برگشته و از رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ توضيح خواست. اين جريان مورد اتفاق شيعه و سني است. بنابراين اولين کسي که ديگران را بر ابوبکر مقدم داشته شخص رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ است. حال چگونه ممکن است به ديگران توصيه نمايد بر او پيشي نگيرد.
4. روايت چهارم: «خيرُ امّتي ابوبکر ثم عمر».[10] يعني بهترين امت من ابوبکر و سپس عمر است.
اين روايت علاوه بر ضعف سندي که دارد، در آثار اکثر علماء اهل سنت به صورت کامل نقل نشده زيرا آن مقدار که ذکر شد بخشي از روايتي است که کامل آن بدين قرار است:
«عن عائشه قلت يا رسول الله مَن خير الناس بعدک؟ قال ابوبکر، قلت: ثم من؟ قال: عمر. لکن بالمجلس فاطمة ـ سلام الله عليها ـ قالت فاطمة: يا رسول الله لم تقل في عليّ شيئا؟ قال ص: يا فاطمة عليٌ نفسي، فمن رأيته يقول في نفسه شيئا؛ عایشه می گوید: گفتم یا رسول الله چه کسی بهترین مردم بعد از تو است؟ فرمود: ابوبکر. گفتم پس از او چه کسی؟ فرمود عمر. لکن در فاطمه (س) در مجلس بود گفت ای رسول خدا در باره علی چیزی نگفتی؟ فرمود: ای فاطمه علی نفس من است پس تو کسی را دیده ای که درباره نفس خود چیزی بگوید؟».[11] که رسول خدا در ادامه روايت علي ـ عليه السلام ـ را نفس خود معرفي مي کند. امّا نويسندگان اهل سنت چون ذيل روايت را با افکار و تمايلات خويش موافق نمي ديده اند آن را حذف نموده اند و فقط به آن مقداري که مربوط به شيخين بوده بسنده نموده اند. که اين خود از برخورد مغرضانه آنان با کلام رسول الله حکايت دارد. هر چند روايت از نظر سند ضعيف است.
5. روايت پنجم: «إن أمنّ من الناس عليَّ في صحبته و ماله ابوبکر و لو کنت متخذّا خليلا لاتّخذت ابابکر و لکن اخوة الاسلام و مودته افضل».[12] يعني کسي که بيشترين منت را بر من در همراهي و مال خود دارد ابوبکر است و اگر دوستي بر مي گزيدم او را انتخاب مي کردم امّا برادري و دوستي اسلام برتر است.
درباره دلالت اين روايت نکاتي قابل توجه است که مهم ترين آنها بدين شرح است:
الف) نسبت به خدا و رسولش هيچ کس در برابر کمک هاي مالي و جاني خود، حق منت گذاري را ندارد. و اصولا کسي که در راه خدا عملي انجام مي دهد نبايد منت بگذارد زيرا خود قرآن مي فرمايد: «...لاَ تُبْطِلُواْ صَدَقَاتِکم بِالْمَنِّ وَالأذَي کالَّذِي....[13]» يعني بخشش هاي خود را با منت و آزار باطل نسازيد. پس خليفه بر چه اساسي بر رسول خدا منت مي گذاشته؟ آيا اين روايت دال بر فضيلت اوست يا منقصت او؟
ب) فراز دوم روايت به صراحت دلالت دارد که رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ابوبکر را به دوستي خود برنگزيده است. چون رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به صورت مشروط مي فرمايد اگر مودت اسلام نبود من او را به دوستي بر مي گزيدم مفهوم اين شرط اين است که چون اخوت و مودت اسلامي افضل است من او را به دوستي برنگزيده ام. بنابراين طبق اين حديث ابوبکر با رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ رابطه و علاقه دوستي نداشته است و اخوت و مودت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در حديث مواخات منحصر به علي ـ عليه السلام ـ گرديده است.
ج) بر اساس روايتي که در کتب اهل سنت نقل شده پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: «لکلّ نبي خليل في امته و ان خليلي ابن عفان».[14] براي هر پيامبري دوستي وجود دارد در ميان امتش. و دوست من پسر عفان (عثمان) است. بر اساس اين روايت عثمان افضل از ابوبکر است زيرا رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ با او دوست بوده و دوستي او را مشروط به چيزي نکرده. آيا اهل سنت به اين لوازم تن مي دهند. و آيا اين تعارضات حکايت از جعلي بودن اين روايات نميکند؟
در واقع سازندگان اين روايات شعري سروده اند که خود در قافيه آن درمانده اند.
نکته آخر: فضيلت ديگري که اهل سنت براي ابوبکر ذکر نموده اند و بر روي آن زياد تکيه کرده اند مسأله نماز خواندن ابوبکر به جاي پيامبر در روزهاي پاياني عمر آن حضرت است. که ما پيرامون اين مسأله به چند نکته اشاره مي کنيم.
اوّل: روايت نماز خواندن ابوبکر به جاي رسول اکرم از چند تن از صحابه نقل شده که همه آنها يا به صورت مرسل نقل نموده يا از عايشه شنيده اند. بنابراين سند اين روايت کلا به عايشه منتهي مي شود. امّا متأسفانه عايشه در نقل اين خبر متهم است يکي به مخالفت با علي ـ عليه السلام ـ و ديگر به جانب داري از پدرش ابوبکر.
دوم: باتفاق مورخين شيعه و سني، رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در روزهاي پاياني عمرش سپاه اسامه را به مقصد مرزهاي شام تجهيز فرمود و تا لحظات آخر عمرش تأکيد و اصرار فراوان بر حرکت و رفتن اين سپاه به سوي شام داشت و بر اساس نقل کتاب هاي معتبر اهل سنت، ابوبکر و عمر نيز مأمور به رفتن با اين سپاه بوده اند. حال چگونه ممکن است در چنين اوضاع و احوال، رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ابوبکر را براي نماز خواندن به جاي خود مأمور نمايد. در حالي که او بايد به سوي شام مي رفت و اصولا در مدينه نبايد مي ماند.
سوم: بر فرض صحت اين روايت که نماز خواندن ابوبکر به جاي رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را در روزهاي آخر عمر آن حضرت نقل ميکنند از طريق خود اهل سنت نقل شده که رسول اکرم در يکي از روزهاي آخر عمر مبارک «و شايد آخرين روز حياتش» در حالي که بر دوش دو نفر تکيه داده بود و پاهاي مبارکش به زمين کشيده مي شد وارد مسجد شد و ابوبکر را که مشغول نماز بود کنار زد يا به عقب فرستاد و خود نماز را با مردم اَدا فرمود.[15] بنابراين رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ با اين عمل خود ابوبکر را از جانشيني خود در امر نماز عزل فرموده و کنار گذاشته و شايد رسول اکرم پيش بيني فرمود که اگر او را عزل نکند عده اي نماز او را دليل بر فضيلت و خلافتش تلقي خواهند کرد. لذا با آن وضعيت که شديدا از بيماري رنج مي برد به مسجد آمد و ابوبکر را عزل نمود. تا جلو اين تلقي نادرست را بگيرد.
نتيجه: از مجموع آنچه گفته شد به اين نتيجه ميرسيم که اگر در مستندات و دلائل گفته شده براي فضائل خليفه اول دقت و تحقيق شود همه آنها قابل خدشه و ايراد است و با چنين مستندات ضعيف و بي پايه نمي توان بر فضيلت و خلافت او استدلال نمود زيرا مسأله خلافت و رهبري جامعه اسلامي بسي مهمتر و حساس تر از آن است که با اين گونه فضائل و مستندات سامان گيرد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ الاحتجاج، شيخ طبرسي.
2ـ التعجب من اغلاطه العامه، ابوالفتح کراجکي.
3ـ ما استدل به لامامة ابي بکر، سيد علي ميلاني.
4ـ المراجعات، سيد شرف الدين.
[1]. احمد حنبل، مسند، بيروت، دارصادر، ج5، ص382.
[2]. به نقل از: ميلاني، سيد علي، ابطال ما استعذ به لامامة ابي بکر، قم، مرکز الابحاث العقائديه، چاپ اول، 1421ق، ص26.
[3]. عسقلاني، احمد بن حجر، لسان الميزان، بيروت، موسسه اعلمي، چاپ دوم، 1390ق، ج5، ص137.
[4]. دينوري، عبدالله بن مسلم، الامامة و السياسه، موسسه الحلبي، ج1، ص20.
[5]. الايجي، عبدالرحمن، المواقف، بيروت، دارالجيل، چاپ اول، 1417ق، ج3، ص623.
[6]. هيثمي، علي بن ابي بکر، مجمع الزوائد، بيروت، دارالکتب العلميه، 1408ق، ج9، ص44.
[7]. ابن عساکر، علي بن الحسن، تاريخ دمشق، بيروت، دارالفکر للطباعة و النشر، 1415ق، ج3، ص304.
[8]. جرجاني، علي بن محمد، شرح المواقف، مصر، مطبعة السعادة، چاپ اول، 1425ق، ج8، ص366.
[9]. ابن جوزي، عبدالرحمن، الموضوعات، مدينه منوره، مکتبة السلفية، چاپ اول، 1386ش، ج1، ص318.
[10]. طبراني، سليمان بن احمد، المعجم الاوسط، دارالحرمين للطبعاعة و النشر والتوضيح، 1415ق، ج1، ص298.
[11]. خوارزمي، موفق بن احمد، المناقب، قم، موسسه نشر اسلامي، چاپ دوم، 1414ق، ص148.
[12]. بخاري، محمد بن اسماعیل، صحيح بخاری، درالفکر، للطباعة و النشر، 1401ق، ج1، ص120.
[13]. بقره / 264.
[14]. نصوص اخري حول القرآن و الکتب السماوية، مرکز المصطفي.
[15]. نوري، ميرزا حسين، مستدرک الوسائل، بيروت، موسسه آل البيت، ج4، ص76.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 تیر 01
- بازدید
- ۲۹۶
اهل سنت با چه روایاتی بر فضايل ابوبکر استدلال نموده و چگونه آن فضايل رد مي شود؟
- نشان کردن
پرسش
اهل سنت با چه روایاتی بر فضايل ابوبکر استدلال نموده و چگونه آن فضايل رد مي شود؟
پاسخ
اهل سنت براي فضائل ابوبکر به روايات متعددي استناد مي کنند که در ذيل به مهم ترين آنها همراه با نقد و بررسي شان اشاره ميشود.
1. روايت اوّل: «اقتدوا بالذين من بعدي ابي بکر و عمر».[1] اين روايت از مهم ترين رواياتي است که اهل سنت جهت خلافت و فضيلت شيخين به آن استناد نموده اند و حتي حجيت سنت آن دو را با همین روايت اثبات ميکنند.
اين روايت از حيث سند و دلالت داراي مشکلاتي هست. از حيث سند، حتي خود دانشمندان اهل سنت آن را معلول و ضعيف دانسته اند. مناوي در کتاب فيض القدير مي گويد: اعلّه ابو حاتم اي قال: هذا الحديث عليل[2] يعني اين حديث از نظر سند معلول و ضعيف است. دارقطني که از ائمه حديث سني ها است ميگويد: هذا الحديث لا يثبت.[3] يعني این حدیث قابل اثبات نمیباشد.
امّا مشکلات دلالي روايت اين است که مطلقا، اقتداء به شيخين را واجب مي داند. حال سؤال اين است که بر فرض صحت سند روايت، در موارد اختلاف شيخين با همديگر تکليف مسلمانان چيست؟ و به چه کسي بايد اقتدا بکنند؟ زيرا شيخين در بسياري از موارد با هم اختلاف رأي داشته اند. در اين گونه موارد مسلمانان بايد از کدام يک تبعيت مي کردند؟ و نيز برخي از اصحاب با شيخين مخالفت ميکردند. که از جمله آنها امام علي ـ عليه السلام ـ است در مسأله بيعت و خلافت که بر اساس نقل مورخين اهل سنت تا زمان حيات حضرت زهرا ـ سلام الله عليها ـ با ابوبکر بيعت نکردند.[4] آيا اگر اقتداء به شيخين مطلقا واجب مي بود و اين حديث واقعا از رسول الله صادر شده بود، اين مخالفت و تمرد، سر از فسق صحابه در نمي آورد؟ آيا اهل سنت به چنين لوازمي ملتزم مي شوند. مجموع اين مسائل ترديدي در کذب و بي اساس بودن اين روايت باقي نميگذارد. و هرگز در باب مهم خلافت و رهبري جامعه اسلامي به چنين روايت مسأله داري نمي توان استناد نمود.
2. روايت دوم: «والله ما طلعت شمس و لا غربت بعد النبيين و المرسلين علي رجل افضل من ابي بکر».[5] يعني بخدا قسم پس از انبياء و رسولان الهي خورشيد بر کسي که افضل و برتر از ابوبکر باشد طلوع و غروب نکرده است.
در سند اين روايت شخصي به نام اسماعيل بن يحيي وجود دارد که از نظر رجال شناسان خود اهل سنت، ضعيف و کذاب است. هيثمي ميگويد: هو کذاب.[6] يعني او دروغ گو است. بنابراين روايت از نظر سند هيچ گونه اعتباري ندارد. امّا مشکل ديگر روايت مشکل دلالي آن است که از حيث دلالت با واقعيات زندگي و تاريخ حيات خليفه ناسازگار است، زيرا اين خود اوست که در خطبه بعد از انتخابش با مردم چنين ميگويد: «إني ولّيتکم و لستُ بخيرکم... انّ لي شيطانا يعتريني».[7] یعنی من بر شما حکومت يافتم در حالي که بهتر از شما نيستم، و براي من شيطاني است که گمراهم ميکند مواظب خودتان باشيد. پس با وجود اين واقعيات چگونه مي توان ادعا کرد که پس از پيامبران خورشيد بر مانند او طلوع و غروب نکرده؟ آيا او در عصمت يا در علم يا در ايمان و تقوي چنين بي مانند بوده است؟ هيچ کدام اين اوصاف را اهل سنت نمي توانند ادعا کنند. پس در چه فضيلتي او اين قدر بي مانند و يگانه بوده است؟
3. روايت سوم: «ما ينبغي لقوم فيهم ابوبکر ان يتقدم عليه غيره».[8] يعني بر هيچ قومي پسنديده نيست در حالي که ابوبکر در ميان آنها است غير او را بر او مقدم گرداند.
گفته اند اطلاق روايت، علي ـ عليه السلام ـ را نيز شامل مي شود پس او را نيز نبايد بر ابوبکر مقدم داشت.
اين روايت از نظر سند فاقد اعتبار و ارزش است به نحوي که ابن جوزي از عالمان اهل سنت آن را در کتاب «الموضوعات» يعني احاديث وضع شده، ذکر نموده و جزء احاديث مجعول مي داند.[9]
امّا از نظر دلالت، اين روايت با سنت عملي و قطعي رسول اکرم مردود و متروک شده است و کذبش به اثبات رسيده، زيرا خود رسول الله ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در زمان حيات مبارکش ديگران را بر ابوبکر مقدم داشته است. چنان که در جريان ابلاغ آيات نخستين سوره برائت به مشرکين عرب، نخست رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ابوبکر را جهت اين کار فرستاد و سپس به دستور خداوند که فرمود: «لا يوديها عنک الا انت او رجل منک؛ این کار را از طرف تو جز خودت یا مردی از خودت کسی دیگر انجام نمی دهد» علي ـ عليه السلام ـ را بر او مقدم داشت و ايشان را فرستاد تا پيام برائت را از ابوبکر گرفته و به مشرکين ابلاغ نمايد. و خليفه با زبان پر گلايه برگشته و از رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ توضيح خواست. اين جريان مورد اتفاق شيعه و سني است. بنابراين اولين کسي که ديگران را بر ابوبکر مقدم داشته شخص رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ است. حال چگونه ممکن است به ديگران توصيه نمايد بر او پيشي نگيرد.
4. روايت چهارم: «خيرُ امّتي ابوبکر ثم عمر».[10] يعني بهترين امت من ابوبکر و سپس عمر است.
اين روايت علاوه بر ضعف سندي که دارد، در آثار اکثر علماء اهل سنت به صورت کامل نقل نشده زيرا آن مقدار که ذکر شد بخشي از روايتي است که کامل آن بدين قرار است:
«عن عائشه قلت يا رسول الله مَن خير الناس بعدک؟ قال ابوبکر، قلت: ثم من؟ قال: عمر. لکن بالمجلس فاطمة ـ سلام الله عليها ـ قالت فاطمة: يا رسول الله لم تقل في عليّ شيئا؟ قال ص: يا فاطمة عليٌ نفسي، فمن رأيته يقول في نفسه شيئا؛ عایشه می گوید: گفتم یا رسول الله چه کسی بهترین مردم بعد از تو است؟ فرمود: ابوبکر. گفتم پس از او چه کسی؟ فرمود عمر. لکن در فاطمه (س) در مجلس بود گفت ای رسول خدا در باره علی چیزی نگفتی؟ فرمود: ای فاطمه علی نفس من است پس تو کسی را دیده ای که درباره نفس خود چیزی بگوید؟».[11] که رسول خدا در ادامه روايت علي ـ عليه السلام ـ را نفس خود معرفي مي کند. امّا نويسندگان اهل سنت چون ذيل روايت را با افکار و تمايلات خويش موافق نمي ديده اند آن را حذف نموده اند و فقط به آن مقداري که مربوط به شيخين بوده بسنده نموده اند. که اين خود از برخورد مغرضانه آنان با کلام رسول الله حکايت دارد. هر چند روايت از نظر سند ضعيف است.
5. روايت پنجم: «إن أمنّ من الناس عليَّ في صحبته و ماله ابوبکر و لو کنت متخذّا خليلا لاتّخذت ابابکر و لکن اخوة الاسلام و مودته افضل».[12] يعني کسي که بيشترين منت را بر من در همراهي و مال خود دارد ابوبکر است و اگر دوستي بر مي گزيدم او را انتخاب مي کردم امّا برادري و دوستي اسلام برتر است.
درباره دلالت اين روايت نکاتي قابل توجه است که مهم ترين آنها بدين شرح است:
الف) نسبت به خدا و رسولش هيچ کس در برابر کمک هاي مالي و جاني خود، حق منت گذاري را ندارد. و اصولا کسي که در راه خدا عملي انجام مي دهد نبايد منت بگذارد زيرا خود قرآن مي فرمايد: «...لاَ تُبْطِلُواْ صَدَقَاتِکم بِالْمَنِّ وَالأذَي کالَّذِي....[13]» يعني بخشش هاي خود را با منت و آزار باطل نسازيد. پس خليفه بر چه اساسي بر رسول خدا منت مي گذاشته؟ آيا اين روايت دال بر فضيلت اوست يا منقصت او؟
ب) فراز دوم روايت به صراحت دلالت دارد که رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ابوبکر را به دوستي خود برنگزيده است. چون رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به صورت مشروط مي فرمايد اگر مودت اسلام نبود من او را به دوستي بر مي گزيدم مفهوم اين شرط اين است که چون اخوت و مودت اسلامي افضل است من او را به دوستي برنگزيده ام. بنابراين طبق اين حديث ابوبکر با رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ رابطه و علاقه دوستي نداشته است و اخوت و مودت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در حديث مواخات منحصر به علي ـ عليه السلام ـ گرديده است.
ج) بر اساس روايتي که در کتب اهل سنت نقل شده پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: «لکلّ نبي خليل في امته و ان خليلي ابن عفان».[14] براي هر پيامبري دوستي وجود دارد در ميان امتش. و دوست من پسر عفان (عثمان) است. بر اساس اين روايت عثمان افضل از ابوبکر است زيرا رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ با او دوست بوده و دوستي او را مشروط به چيزي نکرده. آيا اهل سنت به اين لوازم تن مي دهند. و آيا اين تعارضات حکايت از جعلي بودن اين روايات نميکند؟
در واقع سازندگان اين روايات شعري سروده اند که خود در قافيه آن درمانده اند.
نکته آخر: فضيلت ديگري که اهل سنت براي ابوبکر ذکر نموده اند و بر روي آن زياد تکيه کرده اند مسأله نماز خواندن ابوبکر به جاي پيامبر در روزهاي پاياني عمر آن حضرت است. که ما پيرامون اين مسأله به چند نکته اشاره مي کنيم.
اوّل: روايت نماز خواندن ابوبکر به جاي رسول اکرم از چند تن از صحابه نقل شده که همه آنها يا به صورت مرسل نقل نموده يا از عايشه شنيده اند. بنابراين سند اين روايت کلا به عايشه منتهي مي شود. امّا متأسفانه عايشه در نقل اين خبر متهم است يکي به مخالفت با علي ـ عليه السلام ـ و ديگر به جانب داري از پدرش ابوبکر.
دوم: باتفاق مورخين شيعه و سني، رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در روزهاي پاياني عمرش سپاه اسامه را به مقصد مرزهاي شام تجهيز فرمود و تا لحظات آخر عمرش تأکيد و اصرار فراوان بر حرکت و رفتن اين سپاه به سوي شام داشت و بر اساس نقل کتاب هاي معتبر اهل سنت، ابوبکر و عمر نيز مأمور به رفتن با اين سپاه بوده اند. حال چگونه ممکن است در چنين اوضاع و احوال، رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ابوبکر را براي نماز خواندن به جاي خود مأمور نمايد. در حالي که او بايد به سوي شام مي رفت و اصولا در مدينه نبايد مي ماند.
سوم: بر فرض صحت اين روايت که نماز خواندن ابوبکر به جاي رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را در روزهاي آخر عمر آن حضرت نقل ميکنند از طريق خود اهل سنت نقل شده که رسول اکرم در يکي از روزهاي آخر عمر مبارک «و شايد آخرين روز حياتش» در حالي که بر دوش دو نفر تکيه داده بود و پاهاي مبارکش به زمين کشيده مي شد وارد مسجد شد و ابوبکر را که مشغول نماز بود کنار زد يا به عقب فرستاد و خود نماز را با مردم اَدا فرمود.[15] بنابراين رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ با اين عمل خود ابوبکر را از جانشيني خود در امر نماز عزل فرموده و کنار گذاشته و شايد رسول اکرم پيش بيني فرمود که اگر او را عزل نکند عده اي نماز او را دليل بر فضيلت و خلافتش تلقي خواهند کرد. لذا با آن وضعيت که شديدا از بيماري رنج مي برد به مسجد آمد و ابوبکر را عزل نمود. تا جلو اين تلقي نادرست را بگيرد.
نتيجه: از مجموع آنچه گفته شد به اين نتيجه ميرسيم که اگر در مستندات و دلائل گفته شده براي فضائل خليفه اول دقت و تحقيق شود همه آنها قابل خدشه و ايراد است و با چنين مستندات ضعيف و بي پايه نمي توان بر فضيلت و خلافت او استدلال نمود زيرا مسأله خلافت و رهبري جامعه اسلامي بسي مهمتر و حساس تر از آن است که با اين گونه فضائل و مستندات سامان گيرد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ الاحتجاج، شيخ طبرسي.
2ـ التعجب من اغلاطه العامه، ابوالفتح کراجکي.
3ـ ما استدل به لامامة ابي بکر، سيد علي ميلاني.
4ـ المراجعات، سيد شرف الدين.
[1]. احمد حنبل، مسند، بيروت، دارصادر، ج5، ص382.
[2]. به نقل از: ميلاني، سيد علي، ابطال ما استعذ به لامامة ابي بکر، قم، مرکز الابحاث العقائديه، چاپ اول، 1421ق، ص26.
[3]. عسقلاني، احمد بن حجر، لسان الميزان، بيروت، موسسه اعلمي، چاپ دوم، 1390ق، ج5، ص137.
[4]. دينوري، عبدالله بن مسلم، الامامة و السياسه، موسسه الحلبي، ج1، ص20.
[5]. الايجي، عبدالرحمن، المواقف، بيروت، دارالجيل، چاپ اول، 1417ق، ج3، ص623.
[6]. هيثمي، علي بن ابي بکر، مجمع الزوائد، بيروت، دارالکتب العلميه، 1408ق، ج9، ص44.
[7]. ابن عساکر، علي بن الحسن، تاريخ دمشق، بيروت، دارالفکر للطباعة و النشر، 1415ق، ج3، ص304.
[8]. جرجاني، علي بن محمد، شرح المواقف، مصر، مطبعة السعادة، چاپ اول، 1425ق، ج8، ص366.
[9]. ابن جوزي، عبدالرحمن، الموضوعات، مدينه منوره، مکتبة السلفية، چاپ اول، 1386ش، ج1، ص318.
[10]. طبراني، سليمان بن احمد، المعجم الاوسط، دارالحرمين للطبعاعة و النشر والتوضيح، 1415ق، ج1، ص298.
[11]. خوارزمي، موفق بن احمد، المناقب، قم، موسسه نشر اسلامي، چاپ دوم، 1414ق، ص148.
[12]. بخاري، محمد بن اسماعیل، صحيح بخاری، درالفکر، للطباعة و النشر، 1401ق، ج1، ص120.
[13]. بقره / 264.
[14]. نصوص اخري حول القرآن و الکتب السماوية، مرکز المصطفي.
[15]. نوري، ميرزا حسين، مستدرک الوسائل، بيروت، موسسه آل البيت، ج4، ص76.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 تیر 01
- بازدید
- ۲۹۶
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.