مستشرقين چه کساني هستند و مذهب آنها چيست؟
مستشرقين چه کساني هستند و مذهب آنها چيست؟
پرسش
پاسخ
مستشرق در لغت به معناي روشن و تابان آمده است. ولي منظور از مستشرقان معناي اصطلاحي آن است که عبارت است از: شرق شناس ها، خاور شناسان، عالمان و محققان و دانا به مسائل مشرق زمين.[1]
مستشرقين مذهب خاصي ندارند بلکه محققين غربي هستند که در مورد مشرق زمين و دين و مذهب آنها تحقيق مي کنند.
البته مي توان گفت اکثر آنها مسيحي هستند و در حقيقت با دقت بيشتر در تعريف مستشرقان از اسلام و افتراء هاي آنها به دين مبين اسلام و قرآن مي توان فهميد که اکثر مستشرقان دست نشانده دولت هاي غربي هستند تا اغراض استعماري را تحقق بخشند.[2]
اسامي برخي از مستشرقان عبارت اند از:
1. برزين «brezine»؛ 2. بلوشه «blochet»؛ 3. يان «Yane»؛ 4. کارتمر «Quatremere».[3]
همان طور که گفته شد مستشرقان افتراء هائي را به دين اسلام وارد ساخته اند و متون ديني و قرآن را آن طور که خواسته اند ترجمه کرده اند قبل از هر چيزي چند نقد کلي بر مستشرقين را مطرح مي کنيم:[4]
1. شرق شناسي علي رغم آن که در ظاهر به عنوان يک رشته علمي و دانش محض است، ابزاري است که غالبا در استخدام اهداف مسيحيت و يا اغراض استعماري دولت هاي غربي بوده است.
2. بسياري از مستشرقان طراحان توطئه هاي خائنانه براي سلطه دولتهاي غربي بر کشورهاي شرقي بوده و يا مجريان آن طرح ها در کشور ها بوده اند.
3. عموم مستشرقان به دليل اينکه مسلمان و معتقد به اسلام نيستند در کمتر مسئله اسلامي مي توانند با نگاه و ديدگاه واقعي مسلمانان با آن مسئله آشنا شوند. زيرا چه بسا يک آموزه در فرهنگ و مکتب هاي خاص مفهومي ويژه دارد که يک پژوهشگر بيروني از آن غافل بوده و مفهوم ديگري را برداشت ميکند.
دکتر «ژري که» مستشرق آلماني و رئيس بخش شرق شناسي دانشگاه هاله آلمان در ششمين سخنراني خويش راجع به اسلام شناسي در الجزاير چنين اظهار کرد: (بدون شک برداشت يک متفکر غير مسلمان از معارف اسلامي با برداشت يک متفکر اسلامي فرق ميکند. زيرا اولي هيچ راهي براي شناخت آموزه ها و ديدگاه هاي پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ جز ترجمه سخنان وي ندارد علاوه بر اين که همان فهم نيز برگرفته و تأثير گرفته از مباني فکري بيگانه از مباني اسلام و روش فهم مخصوص خود او است بنابراين تعجبي ندارد اگر يک مستشرق از اسلام شناسي به يک نتايجي برسد که متفکر مسلمان به غير آن رسيده است.[5]
«فريد گيوم» مستشرق آمريکائي فارغ التحصيل آکسفورد و دانشگاه «درهام» و دانشگاه آمريکائي بيروت در اين باره مي نويسد: اشتباهي بزرگتر از اين نيست که يک غير مسلمان بر اساس معلومات ناقص و ضعيف خويش به اظهار نظر درباره اسلام بپردازد مخصوصا که فرقه هاي گوناگون مسلمان با عقائد متفاوت در جهان پراکنده اند و امکان ندارد که نظريه صحيحي را ارائه کند، بلکه چاره آن است که با مسلمانان آنقدر زندگي کند تا واقعيت ديدگاههاي آنها را از نزديک درک نمايد.[6]
لذا «محمد کرد علي» نويسنده و دانشمند محقق مسلمان سوري راجع به انتظار ما از مستشرقان مي نويسد: «معقول نيست که ما از دانشمندان غير مسلمان انتظار داشته باشيم که پديده ها و مسائل اسلامي را مثل ما (مقدس و الهي) تحليل کنند بلکه فقط انتظار ما رعايت ضوابط علمي و انصاف در تحقيق است».[7]
4. عدم دسترسي مستشرقان به بسياري از متون اصيل اسلامي باعث ضعف علمي و کمبود اطلاعات و خام بودن آراء آنها شده است. و همين منجر به داوري هاي اشتباه فراوان گشته است.
5. مستشرقان غالبا در نقد معارف اسلامي از کتابهاي اهل سنت بهره گرفته اند که داراي اشتباهات و ضعف هاي بيشتري است و علي رغم اين که همهی آنها از وجود مذهب بزرگ شيعه اثني عشري و کشورهاي مسکوني آنها مانند ايران و لبنان خبر داشته اند کمتر حاضر شده اند کتاب هاي مهم و ديدگاه هاي ناب و معقول آنان را نيز به جهان غرب عرضه کنند.
6. جمعي از مستشرقان غالبا در نشر کتابها و معارف اسلامي به جستجو و گزينش کتابها و موضوعات اسلامي پرداخته اند که داراي يک نحوه ضعف واقعي يا ضعف از ديدگاه غربيان مي باشد تا بدين وسيله ضعف معارف اسلام را ترويج کنند: مانند کتاب هاي اختلاف قرائات قرآن، کتاب هاي تاريخ اسلامي که آغشته به اخبار دروغ و جعلي است و ترويج کتاب هاي صوفيه و باطنيه و گروه هاي منحرف.
7. برخي از مستشرقان متعصب يا مأمور، در نوشته هاي خويش به تحريف معارف اسلامي پرداخته اند و در واقع اتهاماتي بر پيامبر و پيروانش وارد کرده اند (براي مطالعه چند افتراء و جواب، رجوع شود به کتاب تکامل اجتماعي انسان استاد مطهري، ص4 ـ 183 و کتاب آشنائي با قرآن4 استاد مطهري، ص277.)
امّا مي پردازيم به نحوه نيرنگ مستشرقان و بهتر بگوئيم آميختن زهر در عسل:
بيشتر مستشرقان معاند که در قرن هاي پيشين دست به تخريب و تحريف اسلام مي زدند روش آنها حمله آشکار و بي پرده و تهاجم روشن عليه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بود. بديهي است که اين روش ابتدائي بوده و معمولا مورد استقبال مخاطبان قرار نميگيرد و تأثير کمتري دارد. امّا وقتي مستشرقان قرون اخير با عدم استقبال مسلمانان از اين گونه آثار و تبليغات مسموم مواجه شدند، ترفند ظريف و برّنده تري را برگزيدند و آن اسلوب منافقانه «آميختن زهر در عسل بود».
بدين سان که قالب اصلي کتاب ها و مقالات خويش را با ماسک بررسي علمي محض و بي طرفانه عرضه کرده و در جاي جاي آن به مدح و تجليل از معارف اسلام و قرآن و تمدن مسلمانان و کمالات پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ پرداخته اند تا خوانندگان مسلمان را شيفته صداقت خود نمايند در لابه لاي آنها زهر خود را ريخته و شبهه مهم خويش را جهت ايجاد ترديد خوانندگان و باورهاي ديني شان القاء کردند تا ايمان آنان را تصعيف کنند.
البته اين اسلوب ابتکار متأخران نمي باشد بلکه باز آفرين اسلوب کهنه مستشرقان يعني مسيحيان و يهوديان منافق و معاند معاصر پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ است که قرآن کريم آن اسلوب را اين گونه فاش فرموده است: «وَقَالَت طَّآئِفَةٌ مِّنْ أَهْلِ الْکتَابِ آمِنُواْ بِالَّذِيَ أُنزِلَ عَلَي الَّذِينَ آمَنُواْ وَجْهَ النَّهَارِ وَاکفُرُواْ آخِرَهُ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ[8]»؛ «و گروهي از اهل کتاب گفتند که به دين و کتابي که براي مسلمانان نازل شد، اول روز به خدعه ايمان آوريد و آخر روز کافر شويد شايد بدين حيله آنها نيز از دين اسلام برگردند».
چنان که «محمد قطب» چند نفر از پرچمداران اين اسلوب را مستشرق انگليسي «آرپ گريب H.R.Gibb» و پس از وي «گرو بنام» و «ولفرد کانتول اسميت» معرفي ميکند.[9]
علامه ابوالحسن ندوي در تکميل اين طرح مي افزايد که: «مستشرقان زيرک براي اقناع خواننده گاهي يک شبهه اساسي ويرانگر را در لابه لاي دهها مدح و تمجيد معمولي غير مهم مي گنجانند تا آن فراواني مدح ها و تعريف ها اعتماد خواننده مسلمان را به نويسنده جلب کند».[10]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ فرهنگ کامل خاورشناسان، عبدالرحمن بدوي.
[1]. لغت نامه دهخدا، تهران، چاپخانه موسسه انتشارات چاپ دانشگاه تهران، شماره حرف ميم، بخش دوم، ص347.
[2]. زماني، محمد حسن، مستشرقان و قرآن، قم، موسسه بوستان کتاب، مرکز چاپ و نشر دفتر تبليغات اسلامي، ص126.
[3]. حمد الله ابن احمد مستوفي قزويني، تاريخ برگزيده، تهران، انتشارات اميرکبير، چاپ سوم، 1364ش.
[4]. مستشرقان و قرآن، همان، ص126.
[5]. الاستشراق و الدراسات الاسلاميه، ص126.
[6]. الاستشراق و الدراسات الاسلاميه، ص127، نقل از ويندل فيليپس، ترجمه محمد امين عبدالله، نشر عمان، ص20.
[7]. الاستشراق و الدراسات الاسلاميه، نقل از الاستشراق في الفکر العربي، محسن جاسم الموسوي، ص19.
[8]. آل عمران / 72 ـ 73.
[9]. کتاب المستشرقين و الاسلام، ص59.
[10]. سيد ابوالحسن ندوي، الاسلاميات، ص17.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 26 تیر 01
- بازدید
- ۱٬۳۰۲
مستشرقين چه کساني هستند و مذهب آنها چيست؟
- نشان کردن
پرسش
مستشرقين چه کساني هستند و مذهب آنها چيست؟
پاسخ
مستشرق در لغت به معناي روشن و تابان آمده است. ولي منظور از مستشرقان معناي اصطلاحي آن است که عبارت است از: شرق شناس ها، خاور شناسان، عالمان و محققان و دانا به مسائل مشرق زمين.[1]
مستشرقين مذهب خاصي ندارند بلکه محققين غربي هستند که در مورد مشرق زمين و دين و مذهب آنها تحقيق مي کنند.
البته مي توان گفت اکثر آنها مسيحي هستند و در حقيقت با دقت بيشتر در تعريف مستشرقان از اسلام و افتراء هاي آنها به دين مبين اسلام و قرآن مي توان فهميد که اکثر مستشرقان دست نشانده دولت هاي غربي هستند تا اغراض استعماري را تحقق بخشند.[2]
اسامي برخي از مستشرقان عبارت اند از:
1. برزين «brezine»؛ 2. بلوشه «blochet»؛ 3. يان «Yane»؛ 4. کارتمر «Quatremere».[3]
همان طور که گفته شد مستشرقان افتراء هائي را به دين اسلام وارد ساخته اند و متون ديني و قرآن را آن طور که خواسته اند ترجمه کرده اند قبل از هر چيزي چند نقد کلي بر مستشرقين را مطرح مي کنيم:[4]
1. شرق شناسي علي رغم آن که در ظاهر به عنوان يک رشته علمي و دانش محض است، ابزاري است که غالبا در استخدام اهداف مسيحيت و يا اغراض استعماري دولت هاي غربي بوده است.
2. بسياري از مستشرقان طراحان توطئه هاي خائنانه براي سلطه دولتهاي غربي بر کشورهاي شرقي بوده و يا مجريان آن طرح ها در کشور ها بوده اند.
3. عموم مستشرقان به دليل اينکه مسلمان و معتقد به اسلام نيستند در کمتر مسئله اسلامي مي توانند با نگاه و ديدگاه واقعي مسلمانان با آن مسئله آشنا شوند. زيرا چه بسا يک آموزه در فرهنگ و مکتب هاي خاص مفهومي ويژه دارد که يک پژوهشگر بيروني از آن غافل بوده و مفهوم ديگري را برداشت ميکند.
دکتر «ژري که» مستشرق آلماني و رئيس بخش شرق شناسي دانشگاه هاله آلمان در ششمين سخنراني خويش راجع به اسلام شناسي در الجزاير چنين اظهار کرد: (بدون شک برداشت يک متفکر غير مسلمان از معارف اسلامي با برداشت يک متفکر اسلامي فرق ميکند. زيرا اولي هيچ راهي براي شناخت آموزه ها و ديدگاه هاي پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ جز ترجمه سخنان وي ندارد علاوه بر اين که همان فهم نيز برگرفته و تأثير گرفته از مباني فکري بيگانه از مباني اسلام و روش فهم مخصوص خود او است بنابراين تعجبي ندارد اگر يک مستشرق از اسلام شناسي به يک نتايجي برسد که متفکر مسلمان به غير آن رسيده است.[5]
«فريد گيوم» مستشرق آمريکائي فارغ التحصيل آکسفورد و دانشگاه «درهام» و دانشگاه آمريکائي بيروت در اين باره مي نويسد: اشتباهي بزرگتر از اين نيست که يک غير مسلمان بر اساس معلومات ناقص و ضعيف خويش به اظهار نظر درباره اسلام بپردازد مخصوصا که فرقه هاي گوناگون مسلمان با عقائد متفاوت در جهان پراکنده اند و امکان ندارد که نظريه صحيحي را ارائه کند، بلکه چاره آن است که با مسلمانان آنقدر زندگي کند تا واقعيت ديدگاههاي آنها را از نزديک درک نمايد.[6]
لذا «محمد کرد علي» نويسنده و دانشمند محقق مسلمان سوري راجع به انتظار ما از مستشرقان مي نويسد: «معقول نيست که ما از دانشمندان غير مسلمان انتظار داشته باشيم که پديده ها و مسائل اسلامي را مثل ما (مقدس و الهي) تحليل کنند بلکه فقط انتظار ما رعايت ضوابط علمي و انصاف در تحقيق است».[7]
4. عدم دسترسي مستشرقان به بسياري از متون اصيل اسلامي باعث ضعف علمي و کمبود اطلاعات و خام بودن آراء آنها شده است. و همين منجر به داوري هاي اشتباه فراوان گشته است.
5. مستشرقان غالبا در نقد معارف اسلامي از کتابهاي اهل سنت بهره گرفته اند که داراي اشتباهات و ضعف هاي بيشتري است و علي رغم اين که همهی آنها از وجود مذهب بزرگ شيعه اثني عشري و کشورهاي مسکوني آنها مانند ايران و لبنان خبر داشته اند کمتر حاضر شده اند کتاب هاي مهم و ديدگاه هاي ناب و معقول آنان را نيز به جهان غرب عرضه کنند.
6. جمعي از مستشرقان غالبا در نشر کتابها و معارف اسلامي به جستجو و گزينش کتابها و موضوعات اسلامي پرداخته اند که داراي يک نحوه ضعف واقعي يا ضعف از ديدگاه غربيان مي باشد تا بدين وسيله ضعف معارف اسلام را ترويج کنند: مانند کتاب هاي اختلاف قرائات قرآن، کتاب هاي تاريخ اسلامي که آغشته به اخبار دروغ و جعلي است و ترويج کتاب هاي صوفيه و باطنيه و گروه هاي منحرف.
7. برخي از مستشرقان متعصب يا مأمور، در نوشته هاي خويش به تحريف معارف اسلامي پرداخته اند و در واقع اتهاماتي بر پيامبر و پيروانش وارد کرده اند (براي مطالعه چند افتراء و جواب، رجوع شود به کتاب تکامل اجتماعي انسان استاد مطهري، ص4 ـ 183 و کتاب آشنائي با قرآن4 استاد مطهري، ص277.)
امّا مي پردازيم به نحوه نيرنگ مستشرقان و بهتر بگوئيم آميختن زهر در عسل:
بيشتر مستشرقان معاند که در قرن هاي پيشين دست به تخريب و تحريف اسلام مي زدند روش آنها حمله آشکار و بي پرده و تهاجم روشن عليه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بود. بديهي است که اين روش ابتدائي بوده و معمولا مورد استقبال مخاطبان قرار نميگيرد و تأثير کمتري دارد. امّا وقتي مستشرقان قرون اخير با عدم استقبال مسلمانان از اين گونه آثار و تبليغات مسموم مواجه شدند، ترفند ظريف و برّنده تري را برگزيدند و آن اسلوب منافقانه «آميختن زهر در عسل بود».
بدين سان که قالب اصلي کتاب ها و مقالات خويش را با ماسک بررسي علمي محض و بي طرفانه عرضه کرده و در جاي جاي آن به مدح و تجليل از معارف اسلام و قرآن و تمدن مسلمانان و کمالات پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ پرداخته اند تا خوانندگان مسلمان را شيفته صداقت خود نمايند در لابه لاي آنها زهر خود را ريخته و شبهه مهم خويش را جهت ايجاد ترديد خوانندگان و باورهاي ديني شان القاء کردند تا ايمان آنان را تصعيف کنند.
البته اين اسلوب ابتکار متأخران نمي باشد بلکه باز آفرين اسلوب کهنه مستشرقان يعني مسيحيان و يهوديان منافق و معاند معاصر پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ است که قرآن کريم آن اسلوب را اين گونه فاش فرموده است: «وَقَالَت طَّآئِفَةٌ مِّنْ أَهْلِ الْکتَابِ آمِنُواْ بِالَّذِيَ أُنزِلَ عَلَي الَّذِينَ آمَنُواْ وَجْهَ النَّهَارِ وَاکفُرُواْ آخِرَهُ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ[8]»؛ «و گروهي از اهل کتاب گفتند که به دين و کتابي که براي مسلمانان نازل شد، اول روز به خدعه ايمان آوريد و آخر روز کافر شويد شايد بدين حيله آنها نيز از دين اسلام برگردند».
چنان که «محمد قطب» چند نفر از پرچمداران اين اسلوب را مستشرق انگليسي «آرپ گريب H.R.Gibb» و پس از وي «گرو بنام» و «ولفرد کانتول اسميت» معرفي ميکند.[9]
علامه ابوالحسن ندوي در تکميل اين طرح مي افزايد که: «مستشرقان زيرک براي اقناع خواننده گاهي يک شبهه اساسي ويرانگر را در لابه لاي دهها مدح و تمجيد معمولي غير مهم مي گنجانند تا آن فراواني مدح ها و تعريف ها اعتماد خواننده مسلمان را به نويسنده جلب کند».[10]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ فرهنگ کامل خاورشناسان، عبدالرحمن بدوي.
[1]. لغت نامه دهخدا، تهران، چاپخانه موسسه انتشارات چاپ دانشگاه تهران، شماره حرف ميم، بخش دوم، ص347.
[2]. زماني، محمد حسن، مستشرقان و قرآن، قم، موسسه بوستان کتاب، مرکز چاپ و نشر دفتر تبليغات اسلامي، ص126.
[3]. حمد الله ابن احمد مستوفي قزويني، تاريخ برگزيده، تهران، انتشارات اميرکبير، چاپ سوم، 1364ش.
[4]. مستشرقان و قرآن، همان، ص126.
[5]. الاستشراق و الدراسات الاسلاميه، ص126.
[6]. الاستشراق و الدراسات الاسلاميه، ص127، نقل از ويندل فيليپس، ترجمه محمد امين عبدالله، نشر عمان، ص20.
[7]. الاستشراق و الدراسات الاسلاميه، نقل از الاستشراق في الفکر العربي، محسن جاسم الموسوي، ص19.
[8]. آل عمران / 72 ـ 73.
[9]. کتاب المستشرقين و الاسلام، ص59.
[10]. سيد ابوالحسن ندوي، الاسلاميات، ص17.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 26 تیر 01
- بازدید
- ۱٬۳۰۲
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.