در مورد ظلم و آثار ظلم و پيشگيري آن؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

در مورد ظلم و آثار ظلم و پيشگيري آن؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

درباره معناي ظلم، ارباب لغت نوشته اند: «وضع الشيء في غير موضعه» چيزي را در غير جاي خودش قرار دادن و يا اين که به معناي تجاوز از عدالت، معني مي کنند که با اين حساب هر نوع افراط و تفريطي در حقيقت ظلم است. هر صفتي يک حد وسط دارد که اگر از آن حد تجاوز شد، چه به اين سوي و چه به  آن سوي، ظلم حساب مي شود. به عنوان مثال ميانه روي در انفاق، عدالت است. پس اگر کسي اسراف کند و زياده روي نمايد تا جايي که عيال و خانواده خود را به اذيت بياندازد و حقوق آنان را به جا نياورد و نفقه آنان را به بهانه انفاق پرداخت نکند، از حد تجاوز کرده و قطعا ظلم نموده است و اگر کسي بخل ورزد و اموال خود را در بانک ها نگه دارد و حقوق فقرا و مستمندان را ندهد و حقوق شرعي خود را نپردازد و در راه خدا انفاق ننمايد، او نيز تجاوز کرده و از حد اعتدال خارج شده و ستم نموده است.

انواع ظلم

از آنجا که انسان در زندگي خود با خدا، خودش و ديگر انسان ها ارتباط دارد. مي توان گفت ظلم نيز به چهار دسته تقسيم مي شود: ظلم نسبت به خدا، ظلم نسبت به خويشتن، ظلم به ديگر انسان ها. زماني مي توان گفت که انسان مرتکب ظلم شده است که وظايف خود را در قبال خداوند متعال، نفس خويش، ساير انسان ها و طبيعت به طور کامل انجام ندهد و در تعامل با آنان از حد اعتدلال خارج شود.[1]

آثار ظلم

1. مکافات عمل: انسان برخي از آثار اعمال و افعال خويش را در اين دنيا تجربه مي کند، بنابراين انسان ظالم علاوه بر اين که در آخرت عقوبت مي شود، در دنيا نيز به نتيجه اعمال خود مي رسد.

سرگذشت جباران و ستمگران چون يزيد، شمر و .... گواه روشني بر اين مدعاست.

«...وَمَا ظَلَمَهُمُ اللّهُ وَلکن کانُواْ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ[2]» اين آيه از قرآن کريم اين حقيقت را تأکيد مي کند که هر ظلم و ستم و شري از انسان سر مي زند، سرانجام دامن خودش را مي گيرد.[3]

امير المؤمنين در اين باره مي فرمايند: «ان اسرع الشر عقابا الظّلم» به يقين ظلم (گناهي) است که کيفرش زود فرا مي رسد.[4]

طبق اين بيان گوهر بار حضرت علي ـ عليه السلام ـ : خداوند در عقوبت ظالم تأخير نمي اندازد و در همين دنيا او را عقاب مي کند. و احتمالاً منظورشان ظلم در حق انسان هاي ديگر است.

2. کوتاهي عمر: يکي ديگر از آثار ظلم که در متون ديني به آن اشاره شده است، کوتاهي عمر مي باشد، انسان ظالم، عمرش از آن مقداري که براي او مقدر و تعيين شده است کوتاه تر است، چرا که ظلم و ستم بر خلاف ساختار روحي و رواني انسان است و با ويژگي هاي رواني آن سازگار نيست. انسان ظالم با ظلم کردن در راستاي ويران ساختن فطرت انساني خويش قدم بر مي دارد و روز به روز به مرز هلاکت نزديک مي شود. امام علي ـ عليه السلام ـ در اين باره مي فرمايند: «من ظلم قضم عمره» هر کس ظلم کند عمرش کوتاه مي شود.[5]

3. دگرگوني نعمت ها: يکي ديگر از آثار ظلم اين است که افراد جامعه اي که به يکديگر ظلم مي کنند را از نعمت هاي الهي محروم مي کند. در چنين جامعه اي حتي اگر افراد آن جامعه از نعمت هاي ظاهري برخوردار باشند اما به دليل به کارگيري اين نعمت ها در مسير ناحق، در واقع آن نعمت براي آنان حکم نقمت را دارد. امام علي ـ عليه السلام ـ در اين باره در عهد نامه مالک اشتر مي فرمايند: هيچ چيزي مانند ستمگري، نعمت خدا را به خشم او مبدل نمي کند، زيرا که خداوند دعاي ستم ديدگان را مي شنود، و در کمين ستمگران است.[6]

4. ويران شدن قلب و قساوت آن: زماني که انسان در مسير ظلم و تباهي گام بر مي دارد، به هر ميزاني که در اين مسير گام بر مي دارد، به همان ميزان نيز قلب او تيره و تار مي شود و در نتيجه نه تنها از نافرماني خداوند و ظلم به بندگان او ناراحت نمي شود، بلکه از اين کار لذت مي برد. و در صحيفه الرضا ـ عليه السلام ـ از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل شده است: «اياکم و الظلم فانه يخرب قلوبکم» از ستم کردن بپرهيزيد که دل شما را ويران مي کند.[7]

5. عدم رستگاري: همان گونه که مي دانيد خداوند در روز قيامت ممکن است از حقوق الهي گذشت کند و فرد گنه کار را ببخشد، امّا به هيچ عنوان از ذره اي از گناهاني که حقي از بندگان او را ضايع کرده باشد نمي گذرد و فردي که مرتکب حق الناس شده است (در صورت عدم رضايت صاحب حق) به طور حتم دچار عذاب الهي مي شود و چيزي به جزء شقاوت و بدبختي در انتظار او نخواهد بود.

حضرت امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمودند: براي هر کسي که از اين امت اعتقاد به امامت داشته باشد اميد رستگاري دارم مگر بر سه کس: 1. قدرتمندي که به رعيت ستم کند؛ 2. کسي که در دين بدعت گذارد؛ 3. کسي که آشکارا گناه و فسق کند.[8]

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ عواقب گناهان و راه نجات در روايات، محمد حسين آسوده، قم، دليل ما.

2ـ گناهان کبيره، آيت الله دستغيب.

 


[1]. مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، قم، انتشارات، دارالکتب الاسلاميه. ج16، ص415.

[2].  نحل / 33.

[3]. همان، ج11، ص219.

[4]. عواقب گناهان  و راه نجات در روايات، محمد حسين آسوده، ص203، به نقل از مستدرک الوسايل، ص100، قم، انتشارات دليل ما.

[5]. همان، ص203، به نقل از همان، ص101.

[6]. همان، ص202 به نقل از همان، ج12، ص98.

[7]. همان، ص203 به نقل از همان، ص102.

[8]. آيت الهي، سيد محمد تقي، مجله پيام حوزه، شماره 16، زمستان 76، ص148.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
22 امرداد 01
بازدید
۷۴
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.