چرا ما به عنوان جوانان و نوجوانان اين جامعه مسلمان به سادگي و با كوچكترين حربه شيطان وارد گناه ميشويم راه دوري از گناه و نزديك شدن به خدا و مهار كردن نفس اماره را عنوان كنيد و راه روانشناسي براي خالص شدن و رسيدن به حقيقت را براي بنده با جزئيات ارسال نمائيد؟
چرا ما به عنوان جوانان و نوجوانان اين جامعه مسلمان به سادگي و با كوچكترين حربه شيطان وارد گناه ميشويم راه دوري...
پرسش
پاسخ
گناه با عنوان «اثم»، «جرم» و «معصيت» شناخته ميشود. ميتوان گناه را ارتكاب كاري ممنوع يا ترك كاري دانست كه به انجام آن دستور داده شده است.[1] دين مقدس اسلام، مسلمانان را از انجام بعضي كارها نهي كرده است و نسبت به انجام بعضي كارهاي ديگر توصيه كرده است. انجام دادن كارهاي حرام، مثل غيبت، ترك كارهاي واجب مثل نماز، را «گناه» ميگويند. شناخت عوامل و زمينههاي گناه و آشنايي با راهها و روشهاي پيشگيري از آن، سهم عمدهاي در ترك و دور ماندن از آن دارد. دراين نوشته سعي ميكنيم تا به عوامل گناه و راههاي پيشگيري از آن اشارهاي مختصر داشته باشيم.
عوامل و خاستگاههاي گناه:
1.جنبه تربيتي و فرهنگي
الف. جهل و ناآگاهي ديني: يكي از عوامل ارتكاب گناه، ناآگاهي از مسايل ديني آثار فردي و اجتماعي دينداري و حقيقت دينداري است. مشكلات جامعه اسلامي را كه بررسي ميكنيم ميبينيم كه منشاء بسياري از آنها ناآشنايي مردم با دين و مذهب است. امير المومنين ـ عليه السّلام ـ ميفرمايند: «جز انسان جاهل و نگون بخت، كسي بر خداوند جسارت نميكند».[2]
ب. پيروي از قوانين و سنتهاي نادرست و تقليد كوركورانه: بسياري از كارهايي كه امروزه در سطح جامعه، افراد، مخصوصاً دخترها و پسرهاي جوان با آن درگير هستند، يك نوع تقليد غير صحيح و نادرست از ديگران است، مثلاً نوع لباس پوشيدن و آرايش دخترها و شكل و شمايل ظاهري پسرها از اين قبيل ميباشد كه منشاء بسياري از گناهان ميشوند.
ج. تبليغات گمراه كننده: در جامعه امروز وسايل ارتباط جمعي نقش مهمي را در الگو دهي به جامعه ايفا ميكنند، در ميان اين ابزار، تلويزيون، راديو و سينما نقش مهمتري را ايفا ميكنند. دين اسلام، دين آزادي و گذشت است، اما اجازه نميدهد كه با ابزار تبليغاتي نوشتاري، شنيداري و ديداري به اشاعة فحشا پرداخته شود.[3] امروزه اين وسايل ارتباط جمعي، به واسطة تبليغات گمراه كننده خود، زمينه ساز بسياري از گناهان و مفاسد ميباشند.
2. جنبه خانوادگي
الف. شيوة گزينش همسر:[4] امروزه ثابت شده است كه خانواده در ساختار رويكردهاي كودك به شيوة درست يا نادرست بسيار مؤثر است. نوع انتخاب همسر و تشكيل خانواده در گرايش و عدم گرايش كودك به گناه تأثير زيادي دارد چون ويژگيهاي بد و خوب زن و مرد از طريق وراثت به بچّهها منتقل ميشود.
ب. نحوة تربيت: يكي از عوامل گرايش انسانها به معصيت و گناه، نوع تربيت است كه در خانواده در مورد بچّهها صورت ميگيرد. تربيت بچهها اگر منطبق با اصول صحيح و معيارهاي اسلامي نباشد افراد آن خانواده به سمت گناه و انحراف كشانده ميشوند . امير المومنين ـ عليه السّلام ـ ميفرمايند: «حقّ فرزند بر پدر آن است كه نامي نيكو براي او انتخاب كند و به درستي تربيتش كند و به او قرآن بياموزد.»[5]
ج. خوراك حلال و حرام: همانگونه كه خوراك مسموم، جسم آدمي را زهرآگين ميكند خوراك حرام نيز روح انسان را آلوده ميكند خوراك حرام تأثير زيادي در گرايش انسان به گناه و معصيّت دارد. در روز عاشورا، امام حسين ـ عليه السّلام ـ به حضرت زينب (س) فرمودند كه من خودم را به اين مردم معرفي كردهام، امّا چون شكمهايشان از حرام پر شده است حرف حقّ در اينها تأثير ندارد.[6]
3. جنبة اقتصادي
فقر اقتصادي و توانمندي بيش از اندازه، هر دو خاستگاه انحراف و گناه هستند، ممكن است كه فقير براي برطرف كردن فقرش و ثروتمند به واسطة غرورش مرتكب گناه شوند.[7]
4. جنبة اجتماعي
الف. محيط اجتماعي: محيط اجتماعي تأثيرات مثبت و منفي بسيار زيادي بر افراد و جامعه دارد. پاك يا ناپاك بودن محيط اجتماعي تأثير بسيار زيادي در گرايش يا عدم گرايش انسان به گناه دارد. محيطهاي اجتماعي عبارتنداز: خانه، مدرسه، محافل عمومي، دوستان و .... .
ب. دوستان: دوست بد، عامل ديگري است كه آدمي را به ارتكاب گناه وا ميدارد و به دام آلودگي مياندازد رسول خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ ميفرمايند: « انسان همان دين و روشي را انتخاب ميكند كه دوست و رفيقش انتخاب كرده است.»[8]
5. عدم توجه به كرامت نفس انساني: كسي كه از مقام و شأن خود آگاه نيست و جايگاه و مقام خود را در هستي و نزد خداوند نميداند خود را پست در نظر ميگيرد و تن به گناه ميدهد.
اينها بخشي از عوامل گرايش انسان به گناه بود، در اينجا به بعضي از راههاي پيشگيري از گناه اشاره ميكنيم، كه بعضي از آنها در واقع از بين بردن همين عواملي است كه در قسمت قبل مطرح شد.
1. سالم سازي محيط: محيط اطراف افراد، تأثير بسيار زيادي در گرايش انسانها به گناه دارد. يكي از راههاي جلوگيري از گناه خالي كردن محيط اطراف از جذبهها و كششهاي قوي شيطاني است.
2. انتخاب دوستان خوب و قطع ارتباط با دوستان منحرف: اگر شخصي ارتباط با دوستان منحرف خود را قطع كند متوجه خواهد شد كه اين قطع ارتباط در كمتر شدن گناهانش مؤثر خواهد بود. انتخاب دوست خوب نيز دراين زمينه مؤثر است. پيامبر گرامي اسلام ـ صلّي الله عليه و آله ـ ميفرمايند: «با افراد درستكار همنشين و دوست باش، چرا كه اگر كار خيري انجام بدهي تو را تشويق ميكنند و اگر كار اشتباهي انجام دادي از تو نميگذرند (بلكه به تو تذكر ميدهند)»[9].
3. ارتباط با مجالس اهل بيت ـ عليهم السّلام ـ و مكانهاي معنوي: علاوه بر توصية بزرگان دين ما، به تجربه هم ثابت شده است كه شركت در مجالس ذكر مصيبت ائمه معصومين ـ عليهم السّلام ـ و ارتباط معنوي با آن بزرگواران، به مقدار بسيار زيادي ميتواند انسان را از گناه دور كند. انجام به موقع فرايض ديني مثل نماز و حضور در مكانهائي مانند مسجد تأثير زيادي در دوري از گناه دارد.
4. خودشناسي و كشف ضعف و قوّت خود:[10] اگر انسان نقاط ضعف و قوّت خود را بشناسد در از بين بردن آنها تلاش ميكند. خود شخص بايد بررسي كند كه در چه حالتهائي بيشتر گناه ميكند، آن گاه در آن حالتها بيشتر مراقب خود باشد.
5. يادآوري و ذكر خدا و شرم از او: آدمي هنگامي كه خدا را پيش روي خود حاضر ببيند عنصر ايمان در او تقويت ميگردد و از پرداختن به گناه جلوگيري ميكند و يا آن را كاهش ميدهد.
6. شناخت گناهان: عدم شناخت گناهان آدمي را به گمراهي مياندازد. كارهاي بسياري هستند كه معصيت و گناه ميباشند ولي كسي كه آنها را انجام ميدهد نميداند.
7. تصميم جدي و ارادة قوي بر ترك گناه: كسي كه تصميم جدي بر ترك گناه بگيرد به تدريج از گناهان او كاسته خواهد شد.
8. توجه به كرامت انساني خود و مقام خليفة الهي
نكته: برخي از نكات ياد شده بعد و رويكرد روانشناختي دارند و باعث تقويت انگيزه در ترك گناه ميشوند
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1. محسن قرائتي، گناه شناسي، چاپ ششم، انتشارات پيام آزادي، تهران، 1371.
[1] . عباس طاهر، گناه از نگاه قرآن، ص 17،چاپ اول، انتشارات آستان قدس رضوي، مشهد.
[2] . ترجمة علي شيرواني، نهجالبلاغه، نامة 53، چاپ اول، قم، انتشارات نسيم حيات، 1381.
[3] . زين العابدين دست داده، دريچهاي به آسمان، چاپ اول، انتشارات مجتمع فرهنگي هنري شهيد عبدالرضا مصلّي نژاد، 1377.
[4] . گناه از نگاه قرآن، ص 44.
[5] . نهجالبلاغه، حكمت 399.
[6] . سيد مجيد حسيني، گناه و ناهنجاري، ص 57، چاپ اول، انتشارات دارالغدير، قم، 1379.
[7] . گناه از نگاه قرآن، ص 50.
[8] . مجلسي، محمد تقي ، بحارالانوار، ج 74، ص 192، مكتبة الاسلاميه، 1397 هـ . ق.
[9] . محمد ري شهري، ميزان الحكمة، ج 2، ص 61، مكتب الاعلام الاسلام، 1371.
[10] . گناه از نگاه قرآن، ص 96.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 18 امرداد 01
- بازدید
- ۵۹
چرا ما به عنوان جوانان و نوجوانان اين جامعه مسلمان به سادگي و با كوچكترين حربه شيطان وارد گناه ميشويم راه دوري...
- نشان کردن
پرسش
چرا ما به عنوان جوانان و نوجوانان اين جامعه مسلمان به سادگي و با كوچكترين حربه شيطان وارد گناه ميشويم راه دوري از گناه و نزديك شدن به خدا و مهار كردن نفس اماره را عنوان كنيد و راه روانشناسي براي خالص شدن و رسيدن به حقيقت را براي بنده با جزئيات ارسال نمائيد؟
پاسخ
گناه با عنوان «اثم»، «جرم» و «معصيت» شناخته ميشود. ميتوان گناه را ارتكاب كاري ممنوع يا ترك كاري دانست كه به انجام آن دستور داده شده است.[1] دين مقدس اسلام، مسلمانان را از انجام بعضي كارها نهي كرده است و نسبت به انجام بعضي كارهاي ديگر توصيه كرده است. انجام دادن كارهاي حرام، مثل غيبت، ترك كارهاي واجب مثل نماز، را «گناه» ميگويند. شناخت عوامل و زمينههاي گناه و آشنايي با راهها و روشهاي پيشگيري از آن، سهم عمدهاي در ترك و دور ماندن از آن دارد. دراين نوشته سعي ميكنيم تا به عوامل گناه و راههاي پيشگيري از آن اشارهاي مختصر داشته باشيم.
عوامل و خاستگاههاي گناه:
1.جنبه تربيتي و فرهنگي
الف. جهل و ناآگاهي ديني: يكي از عوامل ارتكاب گناه، ناآگاهي از مسايل ديني آثار فردي و اجتماعي دينداري و حقيقت دينداري است. مشكلات جامعه اسلامي را كه بررسي ميكنيم ميبينيم كه منشاء بسياري از آنها ناآشنايي مردم با دين و مذهب است. امير المومنين ـ عليه السّلام ـ ميفرمايند: «جز انسان جاهل و نگون بخت، كسي بر خداوند جسارت نميكند».[2]
ب. پيروي از قوانين و سنتهاي نادرست و تقليد كوركورانه: بسياري از كارهايي كه امروزه در سطح جامعه، افراد، مخصوصاً دخترها و پسرهاي جوان با آن درگير هستند، يك نوع تقليد غير صحيح و نادرست از ديگران است، مثلاً نوع لباس پوشيدن و آرايش دخترها و شكل و شمايل ظاهري پسرها از اين قبيل ميباشد كه منشاء بسياري از گناهان ميشوند.
ج. تبليغات گمراه كننده: در جامعه امروز وسايل ارتباط جمعي نقش مهمي را در الگو دهي به جامعه ايفا ميكنند، در ميان اين ابزار، تلويزيون، راديو و سينما نقش مهمتري را ايفا ميكنند. دين اسلام، دين آزادي و گذشت است، اما اجازه نميدهد كه با ابزار تبليغاتي نوشتاري، شنيداري و ديداري به اشاعة فحشا پرداخته شود.[3] امروزه اين وسايل ارتباط جمعي، به واسطة تبليغات گمراه كننده خود، زمينه ساز بسياري از گناهان و مفاسد ميباشند.
2. جنبه خانوادگي
الف. شيوة گزينش همسر:[4] امروزه ثابت شده است كه خانواده در ساختار رويكردهاي كودك به شيوة درست يا نادرست بسيار مؤثر است. نوع انتخاب همسر و تشكيل خانواده در گرايش و عدم گرايش كودك به گناه تأثير زيادي دارد چون ويژگيهاي بد و خوب زن و مرد از طريق وراثت به بچّهها منتقل ميشود.
ب. نحوة تربيت: يكي از عوامل گرايش انسانها به معصيت و گناه، نوع تربيت است كه در خانواده در مورد بچّهها صورت ميگيرد. تربيت بچهها اگر منطبق با اصول صحيح و معيارهاي اسلامي نباشد افراد آن خانواده به سمت گناه و انحراف كشانده ميشوند . امير المومنين ـ عليه السّلام ـ ميفرمايند: «حقّ فرزند بر پدر آن است كه نامي نيكو براي او انتخاب كند و به درستي تربيتش كند و به او قرآن بياموزد.»[5]
ج. خوراك حلال و حرام: همانگونه كه خوراك مسموم، جسم آدمي را زهرآگين ميكند خوراك حرام نيز روح انسان را آلوده ميكند خوراك حرام تأثير زيادي در گرايش انسان به گناه و معصيّت دارد. در روز عاشورا، امام حسين ـ عليه السّلام ـ به حضرت زينب (س) فرمودند كه من خودم را به اين مردم معرفي كردهام، امّا چون شكمهايشان از حرام پر شده است حرف حقّ در اينها تأثير ندارد.[6]
3. جنبة اقتصادي
فقر اقتصادي و توانمندي بيش از اندازه، هر دو خاستگاه انحراف و گناه هستند، ممكن است كه فقير براي برطرف كردن فقرش و ثروتمند به واسطة غرورش مرتكب گناه شوند.[7]
4. جنبة اجتماعي
الف. محيط اجتماعي: محيط اجتماعي تأثيرات مثبت و منفي بسيار زيادي بر افراد و جامعه دارد. پاك يا ناپاك بودن محيط اجتماعي تأثير بسيار زيادي در گرايش يا عدم گرايش انسان به گناه دارد. محيطهاي اجتماعي عبارتنداز: خانه، مدرسه، محافل عمومي، دوستان و .... .
ب. دوستان: دوست بد، عامل ديگري است كه آدمي را به ارتكاب گناه وا ميدارد و به دام آلودگي مياندازد رسول خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ ميفرمايند: « انسان همان دين و روشي را انتخاب ميكند كه دوست و رفيقش انتخاب كرده است.»[8]
5. عدم توجه به كرامت نفس انساني: كسي كه از مقام و شأن خود آگاه نيست و جايگاه و مقام خود را در هستي و نزد خداوند نميداند خود را پست در نظر ميگيرد و تن به گناه ميدهد.
اينها بخشي از عوامل گرايش انسان به گناه بود، در اينجا به بعضي از راههاي پيشگيري از گناه اشاره ميكنيم، كه بعضي از آنها در واقع از بين بردن همين عواملي است كه در قسمت قبل مطرح شد.
1. سالم سازي محيط: محيط اطراف افراد، تأثير بسيار زيادي در گرايش انسانها به گناه دارد. يكي از راههاي جلوگيري از گناه خالي كردن محيط اطراف از جذبهها و كششهاي قوي شيطاني است.
2. انتخاب دوستان خوب و قطع ارتباط با دوستان منحرف: اگر شخصي ارتباط با دوستان منحرف خود را قطع كند متوجه خواهد شد كه اين قطع ارتباط در كمتر شدن گناهانش مؤثر خواهد بود. انتخاب دوست خوب نيز دراين زمينه مؤثر است. پيامبر گرامي اسلام ـ صلّي الله عليه و آله ـ ميفرمايند: «با افراد درستكار همنشين و دوست باش، چرا كه اگر كار خيري انجام بدهي تو را تشويق ميكنند و اگر كار اشتباهي انجام دادي از تو نميگذرند (بلكه به تو تذكر ميدهند)»[9].
3. ارتباط با مجالس اهل بيت ـ عليهم السّلام ـ و مكانهاي معنوي: علاوه بر توصية بزرگان دين ما، به تجربه هم ثابت شده است كه شركت در مجالس ذكر مصيبت ائمه معصومين ـ عليهم السّلام ـ و ارتباط معنوي با آن بزرگواران، به مقدار بسيار زيادي ميتواند انسان را از گناه دور كند. انجام به موقع فرايض ديني مثل نماز و حضور در مكانهائي مانند مسجد تأثير زيادي در دوري از گناه دارد.
4. خودشناسي و كشف ضعف و قوّت خود:[10] اگر انسان نقاط ضعف و قوّت خود را بشناسد در از بين بردن آنها تلاش ميكند. خود شخص بايد بررسي كند كه در چه حالتهائي بيشتر گناه ميكند، آن گاه در آن حالتها بيشتر مراقب خود باشد.
5. يادآوري و ذكر خدا و شرم از او: آدمي هنگامي كه خدا را پيش روي خود حاضر ببيند عنصر ايمان در او تقويت ميگردد و از پرداختن به گناه جلوگيري ميكند و يا آن را كاهش ميدهد.
6. شناخت گناهان: عدم شناخت گناهان آدمي را به گمراهي مياندازد. كارهاي بسياري هستند كه معصيت و گناه ميباشند ولي كسي كه آنها را انجام ميدهد نميداند.
7. تصميم جدي و ارادة قوي بر ترك گناه: كسي كه تصميم جدي بر ترك گناه بگيرد به تدريج از گناهان او كاسته خواهد شد.
8. توجه به كرامت انساني خود و مقام خليفة الهي
نكته: برخي از نكات ياد شده بعد و رويكرد روانشناختي دارند و باعث تقويت انگيزه در ترك گناه ميشوند
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1. محسن قرائتي، گناه شناسي، چاپ ششم، انتشارات پيام آزادي، تهران، 1371.
[1] . عباس طاهر، گناه از نگاه قرآن، ص 17،چاپ اول، انتشارات آستان قدس رضوي، مشهد.
[2] . ترجمة علي شيرواني، نهجالبلاغه، نامة 53، چاپ اول، قم، انتشارات نسيم حيات، 1381.
[3] . زين العابدين دست داده، دريچهاي به آسمان، چاپ اول، انتشارات مجتمع فرهنگي هنري شهيد عبدالرضا مصلّي نژاد، 1377.
[4] . گناه از نگاه قرآن، ص 44.
[5] . نهجالبلاغه، حكمت 399.
[6] . سيد مجيد حسيني، گناه و ناهنجاري، ص 57، چاپ اول، انتشارات دارالغدير، قم، 1379.
[7] . گناه از نگاه قرآن، ص 50.
[8] . مجلسي، محمد تقي ، بحارالانوار، ج 74، ص 192، مكتبة الاسلاميه، 1397 هـ . ق.
[9] . محمد ري شهري، ميزان الحكمة، ج 2، ص 61، مكتب الاعلام الاسلام، 1371.
[10] . گناه از نگاه قرآن، ص 96.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 18 امرداد 01
- بازدید
- ۵۹
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.