هميشه دوست دارم در محيط کارم دروغ و غيبت و... نداشته باشم ولي شرايط کار ناخودآگاه مجبورمان مي کند چه کار کنيم رهايي يابيم؟
هميشه دوست دارم در محيط کارم دروغ و غيبت و... نداشته باشم ولي شرايط کار ناخودآگاه مجبورمان مي کند چه کار کنيم رهايي يابيم؟
پرسش
پاسخ
مقدمه:
براي ارائه پاسخي صريح، مستدل و مفيد، لازم است اشاره اي به موضوع اصلي بحث شود و تعريفي از آن صورت گيرد. سپس اقسام آن را مشخص کرده تا حدود آن معين شود و برخي آيات و روايات شريفه را ذکر خواهيم کرد و به اين سؤال مهم که چرا دروغ مي گوييم پرداخته و در نهايت راه حل علاج و نجات که محور اصلي سؤال دوست عزيز است را بيان مي نماييم.
الف) دروغ گفتن
يعني بيان آنچه که خلاف واقعيت و حقيقت است، صفتي ناپسند که انسان را از ديده ها خوار و در نظرها بي اعتبار ساخته و باعث شرمساري و انکسار است.
ب) اقسام دروغ
1. گفتاري که عبارت است از خبر دادن، به چيزهايي بر خلاف واقع.
2. عملي که عبارت است از انجام اعمالي خلاف آنچه در باطن وجود دارد.
3ـ دروغ در نيّت و قصد.
4ـ دروغ به شوخي يا ايماء و اشاره.
ج) آيات و روايات
1. «...وَأَغْرَقْنَا الَّذِينَ کذَّبُواْ بِآيَاتِنَا إِنَّهُمْ کانُواْ قَوْماً عَمِينَ[1]»؛ «و کساني را که آيات ما را تکذيب کردند، غرق کرديم، زيرا آنها گروهي نابينا بودند».
2. «وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ تَرَي الَّذِينَ کذَبُواْ عَلَي اللَّهِ وُجُوهُهُم مُّسْوَدَّةٌ... [2]»؛ «در روز قيامت کساني را که بر خدا دروغ بسته اند مي بيني در حالي که چهره هاي آنان سياه شده است».
3. قال علي ـ عليه السلام ـ «الخَرَس خير من الکذب؛ لال بودن بهتر از دروغگويي است».[3]
4. امير المؤمنين علي ـ عليه السلام ـ فرمود: «اعتياد الکذب يورث الفقر؛ عادت به دروغ موجب فقر است».[4]
5. امام عسگري ـ عليه السلام ـ مي فرمايند: «جعلت الخبائث في بيت و جعل مفتاحه الکذب؛ همه بدي ها در خانه اي نهاده شده و کليد آن خانه دروغ است».[5]
بنابراين دروغ در هر شرايطي مذموم است و حرام، مگر در چند مورد که استثناء شده است.
د) موارد جواز دروغ
1. نجات يک مؤمن از کشته شدن يا اسارت.
2. براي حفظ آبرو و ناموس و مال مؤمن
3. اصلاح بين مؤمنين
4. در جنگ و جهاد براي غلبه بر دشمن
5. براي ايجاد رضايت در خانواده و فرزندان در جهت تعليم
6. براي نجات از ستمگر و حفظ مال از تعرض ظالم
هـ) غيبت
در رابطه با غيبت دو روايت ذکر مي شود و سپس به ذکر راهکارهاي علاج دروغ و غيبت پرداخته مي شود.
روايات در مورد غيبت
1. رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي فرمايند: «هر کس غيبت کند زن يا مرد مسلماني را، خداوند چهل شبانه روز، نماز و روزه او را قبول نمي کند مگر اين که کسي که غيبت او شده از او عفو کند».[6]
2. حضرت علي ـ عليه السلام ـ مي فرمايند: «الغيبة جهد العاجز؛ يعني غيبت نمودن، تلاش افراد ناتوان است».[7]
و) راهکار علاج و نجات از دروغگويي و غيبت
براي اين که از دروغ و مفاسد آن در امان بمانيم، ابتدا لازم است ريشه يابي کنيم و بفهميم چه عواملي باعث مي شوند تا ما دروغ بگوييم و غيبت کنيم سپس در جهت اصلاح آن برآييم و اين خود بخش اعظم راه حل و درمان است. و نيز توجه به عوامل شناختي براي تقويت شکيبايي در برابر تکانه هاي انگيزش قوي.
الف) علمي و شناختي
1. آگاهي و شناخت در اثر کم دانشي و بي خبري از صلاح و سعادتمندي خويش و عدم معرفت کافي در تشخيص باطل و گناه و اثرات مخرب آن.
2. تفکر: اندکي تأمل در اثرات زيانبار دروغ و به طور کلي رذايل اخلاقي در همين دنياي مادي، کافي است تا ما را به خود آورده و از غفلت به درآورد، تا چه رسد به انديشه در تبعات و پيامدهاي ناگوار اخروي از عذاب قبر و برزخ و...
3. توجه به عظمت انسان و شأن والاي او: انسان اشرف مخلوقات است و مي تواند از فرشته ها هم بالاتر رود چرا خود را چنين ارزان بفروشد که از حيوانات هم پايين تر برود؟
4. تقويت مباني عقيدتي و مذهبي: انسان مرکب از جسم و روح است، همان طور که در غذاي مادي خود بايد دقت در حلال و حرام و نظافت و سلامت بنمايد، به طريق اولي در مورد غذاهاي روحي که علم و معرفت و اخلاق است نيز دقت بيشتر بنمايد.
5. انديشه و تأمل در فوائد راستگويي و شيريني هاي صداقت پيشگي و تقوا: در اين صورت براي فاصله گرفتن از گناه تقويت مي شود.
6. عوامل بيروني و تأثيرگذار را کنترل نمايد. مانند خانواده، دوستان و همکاران.
در جمع دوستان که غالباً مسائل و مطالبي مطرح مي شود که در صحت و سقم آنها تحقيق لازم نشده است بايد توجه بيشتري داشت. خصوصاً اگر برخي از آنان به موازين ديني و اخلاقي پايبند نباشند به جدّي و شوخي از هر دري سخن مي رانند و حساب آن را نمي کنند و نمي دانند که امير المؤمنين علي ـ عليه السلام ـ مي فرمايد: بنده «خدا» طعم ايمان را نمي چشد تا اين که دروغ را ترک کند «هذله و جدّه؛ يعني به شوخي و جدي».[8]
7. رودربايسي در اظهار عقيده: وقتي دوستي در نزد ما غيبت کرد يا دروغ گفت بايد به او تذکر داد، امر به معروف و نهي از منکر وظيفه شرعي همه است در غير اين صورت شريک جرم او هستيم، خيلي حيف است که بخاطر گناه ديگري ما جريمه و جهنمي شويم.
8. بدانيم که انسان هاي گناهکار جسم و روح آنها در ناراحتي است، امروزه ثابت شده است که استرس و اضطراب چقدر امراض جسمي و روحي ايجاد مي کنند و استرس و اضطراب، ناشي از گناه است و در رأس گناهان، دروغ، غيبت و امثال آن مي باشند.
9. بايد در جهت سلامت رواني کوشيد و از محيط زندگي و کار انسان بايد مراقبت نمود تا از بهداشت رواني برخوردار بود.
10. اين که سفارش شده با اهل تقوي نشست و برخواست نمود، به همين دليل است. و اگر اطرافيان رعايت نکردند و نتوانستيم جلوگيري کنيم بايد جلسه را ترک کنيم، در اوايل کار ممکن است ما را مسخره هم بکنند امّا با استقامت مجبور مي شود حداقل در حضور ما رعايت کنند.
11. مشغول عيب خود شويم تا عيوب ديگران را نبينيم و نقل نکنيم.
12. سعي کنيم شخصيتي تأثير گذار باشيم نه انفعالي.
13. تلاش کنيم با تمرين به اين سطح از رشد شناختي برسيم که بر طبق اصول اخلاقي انتزاعي خويش تأکيد نموده و عمل نمائيم.
امّا راهکارهاي عملي پيشنهادي
1. امر به معروف و نهي از منکر وظيفه همه ماست و با شرايطش بر هر مکلفي واجب است. پس وقتي ديديم ديگران منکري را انجام مي دهند وظيفه خود را انجام دهيم که رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي فرمايند: هر کس به خير دعوت کند، پاداش او همچون پاداش همه کساني است که پيروي او کنند و هر کس به گمراهي و ضلالت دعوت کند گناه وي مانند گناهان همه کساني است که از او پيروي کنند بدون اين که چيزي از گناه آنان کم شود.
بنابراين ما وظيفه خود را هم که انجام دهيم اگر شخص پذيرفت اين همه ثواب دارد براي ما و اگر هم نپذيرد گذشته از اين که به تکليف خود عمل کرده ايم و ثواب مي بريم، حداقل در گناه او شريک نمي شويم.
2. تمرين «نه گفتن» خود را تقويت کنيم که چنين اراده و اعتماد به نفس داشته باشيم تا در مواقع لزوم بتوانيم به ديگران «نه» بگوييم و آنان نتوانند ما را در خلاف خود همراه کنند.
3. برخي اصول و تکنيک هاي روان شناسي را به کار ببريم، مثلا «کشي» به مچ دست خود ببنديم و هر گاه در موقعيت گناه (دروغ و غيبت) قرار گرفتيم آن را کشيده رها کنيم تا متوجه شويم و ادامه ندهيم و همراهي ديگران در گناه نکنيم، و اين علامتي باشد براي بيدار باش، و دوري از غفلت.
4. هنگام شروع به دروغ و غيبت دوستان، از جمع آنان خارج شده و ناراحتي خود را نشان دهيم به مرور باعث مي شود که ديگر جلو شما به دروغ و غيبت نپردازند و مشوقي نيز براي شماست که اين کار را ادامه ندهيد.
5. چون خير و شرّ، ثواب و عقاب به آخرت ما و سعادت و شقاوت ابدي، منجر مي شود بايد نهايت دقت را داشته باشيم در انتخاب دوست و رفيق، شغل و... و اگر لازم شود شغل خود را تغيير دهيم، و اين کار در مسير مؤمنيني است که براي حفظ ايمان خود و خانواده و فرزندان شان هجرت کرده اند.
6. در ميان افراد، مؤمنين و اهل تدين و تقوا را براي دوستي و معاشرت و گفتگو کنيم.
7. و اين که اهل محاسبه و مراقبه باشيم که فرمود: حاسبوا قبل ان تحاسبوا.
8. و خداوند متعال در سوره مدثر مي فرمايد: «کلّ نفس بما کسبت رهينه[9]»؛ «هر کسي در گرو اعمال خويش است».
نتيجه گيري
بزرگان گفته اند که عمر انسان سرمايه اوست، با سرمايه بايد کار کرد و توشه خود را کسب نمود. و هر سرمايه اي هم سارقاني دارد و آفاتي، گناه، آفت عمر انسان است که هم آن را کاهش مي دهد و هم بي برکت مي سازد و از جمله اسباب گناه، هم نشين بد است که تباه کننده اخلاق و امکانات و غارتگر فرصت هاي ماست شاعر چه نيکو سروده است:
تو اول بگو با کيان زيستي پس آنگه بگويم که تو کيستي
و بدانيم که ما دائم در معرض آزمايش هستيم و همه چيز حساب و کتاب دارد، در خانه، در محيط کسب و کار، در بازار همه جا و همه کس مي تواند وسيله خير و شر ما باشد، پس توشه راه پر خطر را برداريم و بهترين توشه، تقواي الهي است، مواظب نفس خويش باشيم که به قول علامه حسن زاده حفظه الله، کشيک نفس بايد کشيد امّا کشيک نفس کشيدن کشکي نيست.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ قرآن کريم.
2ـ غررالحکم.
3ـ معراج السعاده.
4ـ بهشت اخلاق، مهدي نيلي پور، ج2.
5ـ اسرالاسراء (شرحي بر حديث معراج)، علي سعادت پرور.
6ـ روان شناسي رشد با نگرش به منابع اسلامي، ج2.
7ـ اصول و روش هاي راهنمايي و مشاوره، حسن پاشا شريفي و سيد مهدي حسيني، انتشارات رشد، 1370ش، ج7.
8ـ مهندسي رفتار ارتباطي، نيما قرباني، تهران، 1380ش.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 18 امرداد 01
- بازدید
- ۶۲
هميشه دوست دارم در محيط کارم دروغ و غيبت و... نداشته باشم ولي شرايط کار ناخودآگاه مجبورمان مي کند چه کار کنيم رهايي يابيم؟
- نشان کردن
پرسش
هميشه دوست دارم در محيط کارم دروغ و غيبت و... نداشته باشم ولي شرايط کار ناخودآگاه مجبورمان مي کند چه کار کنيم رهايي يابيم؟
پاسخ
مقدمه:
براي ارائه پاسخي صريح، مستدل و مفيد، لازم است اشاره اي به موضوع اصلي بحث شود و تعريفي از آن صورت گيرد. سپس اقسام آن را مشخص کرده تا حدود آن معين شود و برخي آيات و روايات شريفه را ذکر خواهيم کرد و به اين سؤال مهم که چرا دروغ مي گوييم پرداخته و در نهايت راه حل علاج و نجات که محور اصلي سؤال دوست عزيز است را بيان مي نماييم.
الف) دروغ گفتن
يعني بيان آنچه که خلاف واقعيت و حقيقت است، صفتي ناپسند که انسان را از ديده ها خوار و در نظرها بي اعتبار ساخته و باعث شرمساري و انکسار است.
ب) اقسام دروغ
1. گفتاري که عبارت است از خبر دادن، به چيزهايي بر خلاف واقع.
2. عملي که عبارت است از انجام اعمالي خلاف آنچه در باطن وجود دارد.
3ـ دروغ در نيّت و قصد.
4ـ دروغ به شوخي يا ايماء و اشاره.
ج) آيات و روايات
1. «...وَأَغْرَقْنَا الَّذِينَ کذَّبُواْ بِآيَاتِنَا إِنَّهُمْ کانُواْ قَوْماً عَمِينَ[1]»؛ «و کساني را که آيات ما را تکذيب کردند، غرق کرديم، زيرا آنها گروهي نابينا بودند».
2. «وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ تَرَي الَّذِينَ کذَبُواْ عَلَي اللَّهِ وُجُوهُهُم مُّسْوَدَّةٌ... [2]»؛ «در روز قيامت کساني را که بر خدا دروغ بسته اند مي بيني در حالي که چهره هاي آنان سياه شده است».
3. قال علي ـ عليه السلام ـ «الخَرَس خير من الکذب؛ لال بودن بهتر از دروغگويي است».[3]
4. امير المؤمنين علي ـ عليه السلام ـ فرمود: «اعتياد الکذب يورث الفقر؛ عادت به دروغ موجب فقر است».[4]
5. امام عسگري ـ عليه السلام ـ مي فرمايند: «جعلت الخبائث في بيت و جعل مفتاحه الکذب؛ همه بدي ها در خانه اي نهاده شده و کليد آن خانه دروغ است».[5]
بنابراين دروغ در هر شرايطي مذموم است و حرام، مگر در چند مورد که استثناء شده است.
د) موارد جواز دروغ
1. نجات يک مؤمن از کشته شدن يا اسارت.
2. براي حفظ آبرو و ناموس و مال مؤمن
3. اصلاح بين مؤمنين
4. در جنگ و جهاد براي غلبه بر دشمن
5. براي ايجاد رضايت در خانواده و فرزندان در جهت تعليم
6. براي نجات از ستمگر و حفظ مال از تعرض ظالم
هـ) غيبت
در رابطه با غيبت دو روايت ذکر مي شود و سپس به ذکر راهکارهاي علاج دروغ و غيبت پرداخته مي شود.
روايات در مورد غيبت
1. رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي فرمايند: «هر کس غيبت کند زن يا مرد مسلماني را، خداوند چهل شبانه روز، نماز و روزه او را قبول نمي کند مگر اين که کسي که غيبت او شده از او عفو کند».[6]
2. حضرت علي ـ عليه السلام ـ مي فرمايند: «الغيبة جهد العاجز؛ يعني غيبت نمودن، تلاش افراد ناتوان است».[7]
و) راهکار علاج و نجات از دروغگويي و غيبت
براي اين که از دروغ و مفاسد آن در امان بمانيم، ابتدا لازم است ريشه يابي کنيم و بفهميم چه عواملي باعث مي شوند تا ما دروغ بگوييم و غيبت کنيم سپس در جهت اصلاح آن برآييم و اين خود بخش اعظم راه حل و درمان است. و نيز توجه به عوامل شناختي براي تقويت شکيبايي در برابر تکانه هاي انگيزش قوي.
الف) علمي و شناختي
1. آگاهي و شناخت در اثر کم دانشي و بي خبري از صلاح و سعادتمندي خويش و عدم معرفت کافي در تشخيص باطل و گناه و اثرات مخرب آن.
2. تفکر: اندکي تأمل در اثرات زيانبار دروغ و به طور کلي رذايل اخلاقي در همين دنياي مادي، کافي است تا ما را به خود آورده و از غفلت به درآورد، تا چه رسد به انديشه در تبعات و پيامدهاي ناگوار اخروي از عذاب قبر و برزخ و...
3. توجه به عظمت انسان و شأن والاي او: انسان اشرف مخلوقات است و مي تواند از فرشته ها هم بالاتر رود چرا خود را چنين ارزان بفروشد که از حيوانات هم پايين تر برود؟
4. تقويت مباني عقيدتي و مذهبي: انسان مرکب از جسم و روح است، همان طور که در غذاي مادي خود بايد دقت در حلال و حرام و نظافت و سلامت بنمايد، به طريق اولي در مورد غذاهاي روحي که علم و معرفت و اخلاق است نيز دقت بيشتر بنمايد.
5. انديشه و تأمل در فوائد راستگويي و شيريني هاي صداقت پيشگي و تقوا: در اين صورت براي فاصله گرفتن از گناه تقويت مي شود.
6. عوامل بيروني و تأثيرگذار را کنترل نمايد. مانند خانواده، دوستان و همکاران.
در جمع دوستان که غالباً مسائل و مطالبي مطرح مي شود که در صحت و سقم آنها تحقيق لازم نشده است بايد توجه بيشتري داشت. خصوصاً اگر برخي از آنان به موازين ديني و اخلاقي پايبند نباشند به جدّي و شوخي از هر دري سخن مي رانند و حساب آن را نمي کنند و نمي دانند که امير المؤمنين علي ـ عليه السلام ـ مي فرمايد: بنده «خدا» طعم ايمان را نمي چشد تا اين که دروغ را ترک کند «هذله و جدّه؛ يعني به شوخي و جدي».[8]
7. رودربايسي در اظهار عقيده: وقتي دوستي در نزد ما غيبت کرد يا دروغ گفت بايد به او تذکر داد، امر به معروف و نهي از منکر وظيفه شرعي همه است در غير اين صورت شريک جرم او هستيم، خيلي حيف است که بخاطر گناه ديگري ما جريمه و جهنمي شويم.
8. بدانيم که انسان هاي گناهکار جسم و روح آنها در ناراحتي است، امروزه ثابت شده است که استرس و اضطراب چقدر امراض جسمي و روحي ايجاد مي کنند و استرس و اضطراب، ناشي از گناه است و در رأس گناهان، دروغ، غيبت و امثال آن مي باشند.
9. بايد در جهت سلامت رواني کوشيد و از محيط زندگي و کار انسان بايد مراقبت نمود تا از بهداشت رواني برخوردار بود.
10. اين که سفارش شده با اهل تقوي نشست و برخواست نمود، به همين دليل است. و اگر اطرافيان رعايت نکردند و نتوانستيم جلوگيري کنيم بايد جلسه را ترک کنيم، در اوايل کار ممکن است ما را مسخره هم بکنند امّا با استقامت مجبور مي شود حداقل در حضور ما رعايت کنند.
11. مشغول عيب خود شويم تا عيوب ديگران را نبينيم و نقل نکنيم.
12. سعي کنيم شخصيتي تأثير گذار باشيم نه انفعالي.
13. تلاش کنيم با تمرين به اين سطح از رشد شناختي برسيم که بر طبق اصول اخلاقي انتزاعي خويش تأکيد نموده و عمل نمائيم.
امّا راهکارهاي عملي پيشنهادي
1. امر به معروف و نهي از منکر وظيفه همه ماست و با شرايطش بر هر مکلفي واجب است. پس وقتي ديديم ديگران منکري را انجام مي دهند وظيفه خود را انجام دهيم که رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي فرمايند: هر کس به خير دعوت کند، پاداش او همچون پاداش همه کساني است که پيروي او کنند و هر کس به گمراهي و ضلالت دعوت کند گناه وي مانند گناهان همه کساني است که از او پيروي کنند بدون اين که چيزي از گناه آنان کم شود.
بنابراين ما وظيفه خود را هم که انجام دهيم اگر شخص پذيرفت اين همه ثواب دارد براي ما و اگر هم نپذيرد گذشته از اين که به تکليف خود عمل کرده ايم و ثواب مي بريم، حداقل در گناه او شريک نمي شويم.
2. تمرين «نه گفتن» خود را تقويت کنيم که چنين اراده و اعتماد به نفس داشته باشيم تا در مواقع لزوم بتوانيم به ديگران «نه» بگوييم و آنان نتوانند ما را در خلاف خود همراه کنند.
3. برخي اصول و تکنيک هاي روان شناسي را به کار ببريم، مثلا «کشي» به مچ دست خود ببنديم و هر گاه در موقعيت گناه (دروغ و غيبت) قرار گرفتيم آن را کشيده رها کنيم تا متوجه شويم و ادامه ندهيم و همراهي ديگران در گناه نکنيم، و اين علامتي باشد براي بيدار باش، و دوري از غفلت.
4. هنگام شروع به دروغ و غيبت دوستان، از جمع آنان خارج شده و ناراحتي خود را نشان دهيم به مرور باعث مي شود که ديگر جلو شما به دروغ و غيبت نپردازند و مشوقي نيز براي شماست که اين کار را ادامه ندهيد.
5. چون خير و شرّ، ثواب و عقاب به آخرت ما و سعادت و شقاوت ابدي، منجر مي شود بايد نهايت دقت را داشته باشيم در انتخاب دوست و رفيق، شغل و... و اگر لازم شود شغل خود را تغيير دهيم، و اين کار در مسير مؤمنيني است که براي حفظ ايمان خود و خانواده و فرزندان شان هجرت کرده اند.
6. در ميان افراد، مؤمنين و اهل تدين و تقوا را براي دوستي و معاشرت و گفتگو کنيم.
7. و اين که اهل محاسبه و مراقبه باشيم که فرمود: حاسبوا قبل ان تحاسبوا.
8. و خداوند متعال در سوره مدثر مي فرمايد: «کلّ نفس بما کسبت رهينه[9]»؛ «هر کسي در گرو اعمال خويش است».
نتيجه گيري
بزرگان گفته اند که عمر انسان سرمايه اوست، با سرمايه بايد کار کرد و توشه خود را کسب نمود. و هر سرمايه اي هم سارقاني دارد و آفاتي، گناه، آفت عمر انسان است که هم آن را کاهش مي دهد و هم بي برکت مي سازد و از جمله اسباب گناه، هم نشين بد است که تباه کننده اخلاق و امکانات و غارتگر فرصت هاي ماست شاعر چه نيکو سروده است:
تو اول بگو با کيان زيستي پس آنگه بگويم که تو کيستي
و بدانيم که ما دائم در معرض آزمايش هستيم و همه چيز حساب و کتاب دارد، در خانه، در محيط کسب و کار، در بازار همه جا و همه کس مي تواند وسيله خير و شر ما باشد، پس توشه راه پر خطر را برداريم و بهترين توشه، تقواي الهي است، مواظب نفس خويش باشيم که به قول علامه حسن زاده حفظه الله، کشيک نفس بايد کشيد امّا کشيک نفس کشيدن کشکي نيست.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ قرآن کريم.
2ـ غررالحکم.
3ـ معراج السعاده.
4ـ بهشت اخلاق، مهدي نيلي پور، ج2.
5ـ اسرالاسراء (شرحي بر حديث معراج)، علي سعادت پرور.
6ـ روان شناسي رشد با نگرش به منابع اسلامي، ج2.
7ـ اصول و روش هاي راهنمايي و مشاوره، حسن پاشا شريفي و سيد مهدي حسيني، انتشارات رشد، 1370ش، ج7.
8ـ مهندسي رفتار ارتباطي، نيما قرباني، تهران، 1380ش.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 18 امرداد 01
- بازدید
- ۶۲
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.