به چه دليل گاهي اوقات انسان هر چه مي کند نمي تواند گناه نکند؟
به چه دليل گاهي اوقات انسان هر چه مي کند نمي تواند گناه نکند؟
پرسش
پاسخ
قبل از پرداختن به جواب، لازم است اشاره کنم که علت ضعف انسان در برابر گناه بسته به نوع گناه، فرد و... متفاوت مي باشد و نمي توان به يک علت خاص اشاره کرد.
به هر جهت علت ها متفاوت است و براي اين که مطالب در حد علت شناسي خلاصه نگردد ذيلاً به نحو ترکيبي عوامل ارتکاب گناه و راهکارها ارائه مي گردد.
مقاومت در برابر گناه و دوري از انجام معاصي، نشانه پايداري در ايمان و درک بهتر دستورات و فرامين ديني است. هر ميزان شناخت انسان نسبت به باورها و آرمان هاي ديني خود بيشتر و عمق پذيرش آنها در او ژرفتر باشد به همان مقدار نيز از گناه و هر آنچه که بر خلاف خواسته دين باشد، دورتر مي شود. به تعبيري هر چقدر ميزان نور و روشنايي در جايي بيشتر باشد تاريکي و ظلمت در آنجا کمتر است. برخي آنقدر دچار تفريط زيانبار و خسارت زا شده اند که کمترين مقاومت و ايستادگي را در برابر خواسته هاي نفس خود نمي کنند. و هر آنچه که نفس از آنها بخواهد اقدام به انجام آن مي کنند. که اين بدان معناست که اين افراد کاملا اسير نفس خود هستند، از سوي ديگر واقعيت اين است که جز پيامبران و امامان معصوم ـ عليهم السلام ـ همه انسان ها در معرض اشتباه و خطا هستند. وسوسه هاي شيطان، شهوات نفساني، دنيا و جلوه هاي ظاهري آن، دائما همراه انسان و در متن زندگي او هستند و در صدد فريب و گمراهي او مي باشند. پس بايد توجه داشت که در حرکت به سمت کمال، هر کس از خود همان مقدار توقع داشته باشد که در حد اوست. بر اين اساس براي فاصله گرفتن بيشتر از گناه و مقاومت جدي تر در برابر آن بايد که:
1. شناخت و معرفت خود را نسبت به خداوند متعال و مسائل ديني بيشتر کرد. بايد به دنبال معرفت بود و خدا و دستورات او را واقعاً شناخت. اگر ما عالم را واقعا محضر خدا بدانيم و خدا را هميشه حاضر و ناظر بر کارهاي خود در نظر داشته باشيم حتي در خلوت ترين مکان ها نيز گناه نخواهيم کرد.
بنابراين از علل گناه، يا عدم معرفت است و يا غفلت و عدم حضور. که اگر بخواهيم به شکل کاربردي مساله را بررسي کنيم بايد گفت از جمله راهکارهاي تأمين اين دو عامل، مطالعه کتب اخلاقي و مذهبي است که هم به انسان شناخت لازم را مي دهد و هم محتواي اين کتب مثل زنگ بيدار باش هر لحظه انسان را متوجه نگه مي دارد.
نکته اي که بايد توجه داشت اينکه مطالعه اين کتب خصوصاً جهت حفظ حالت حضور نبايد به يکباره و زياد باشد. بلکه اينگونه کتب در زندگي انسان حضور داشته باشد و کم اما هميشه از آنها استفاده کرد. در همين راستا مضمون يکي از دستورالعمل هاي مرحوم حضرت آيت الله بهجت اين گونه بود که اگر کسي روزي يک حديث از کتاب «جهاد نفس» وسائل الشيعه را بخواند بعد از مدتي متوجه دگرگوني خود خواهد شد.
2. قرآن شريف در سوره يوسف آيه 53 مي فرمايد: «وَمَا أُبَرِّيءُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلاَّ مَا رَحِمَ رَبِّيَ إِنَّ رَبِّي غَفُورٌ رَّحِيمٌ» بايد از خداوند متعال، خاضعانه و خاشعانه خواست که کمک کند تا انسان در برابر نفس و خواسته هاي او که غالباً منجر به معاصي مي شود مقاومت کند و به تعبير زيبايي امير المومنين علي ـ عليه السلام ـ در دعاي مناجات شعبانيه که مي فرمايند: «الهي لم يکن لي حول فانتقل به عن معصيتک الا في وقت ايقظتني لمحبتک» بايد که لطف و رحمت خداوند را خواستار شد.
3. اين چنين نيست که انسان بتواند در يک روز يا يک مدت زمان کوتاه آن قدر خود ساخته شود که ديگر مرتکب هيچ گناهي نشود. چرا که شيطان و خواسته هاي نفس، دشمنان قويي هستند پس بايد گام به گام جلو رفت و با برنامه ريزي و راهنمايي اساتيد در اين مسير گام برداشت.[1] (مراحلي را که در کتب اخلاقي براي سير و سلوک مطرح کرده اند نمونه اي از اين حرکت گام به گام است».[2]
4. از بين بردن زمينه هاي ارتکاب گناه و نرفتن در فضايي که احتمال ابتلاء به گناه وجود دارد کمک مي کند که گناه نکنيم.
5. قرار گرفتن در تنهايي و داشتن وقت هاي آزاد و خالي و به تعبيري مشغول نبودن، زمينه ايي است براي ارتکاب و حرکت به سمت گناه چرا که امام صادق ـ عليه السلام ـ مي فرمايد: انسان اگر فارغ و بيکار باشد به بيهودگي و سرمستي دچار مي شود و بر اثر آن به مشکلاتي دچار مي شود که زيان آن هم بر خود و هم بر نزديکان او سنگيني مي کند.[3]
6. انجام برخي کارها مثل روزه گرفتن، رفتن به مسجد[4] و نماز جماعت، ورزش کردن، نخوردن برخي غذاها کمک زيادي به دوري از گناه مي کند.
7. تفکر در مورد عواقب روحي، دنيوي و اخروي گناه و مطالعه و تحقيق پيرامون زندگي بزرگان و علما و مطالعه کتاب هاي اخلاقي براي قوي کردن خود در برابر گناه مفيد است.[5]
8. همراهي با دوستان خوب (دوستاني که به تعبير احاديث شما را به ياد خدا بيندازند) و استفاده از راهنمايي و مشورت اساتيد (خصوصا اساتيد اخلاق) و توصيه هاي آنان، فرصت هاي مفيدي را براي پرورش روح و کنترل خواسته هاي نفس مهيا مي کند.
در پايان: هر گناهي راهکارهاي خاص اجتنابي دارد که در صورت مد نظر بودن گناهي خاص مي توانيد مجددا مکاتبه کنيد و با ذکر مسائل مورد نظر توضيحات لازم را دريافت نماييد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ گناه شناسي، محسن قرائتي.
2ـ گناهان کبيره، شهيد دستغيب.
3ـ به سوي خودسازي، مصباح يزدي.
[1]. مصباح يزدي، محمد تقي، به سوي خود سازي، ص357.
[2]. تفکر، عزم، مشارطه، مراقبه، محاسبه، تذکر، از جمله سير مراتبي است که در برخي کتب اخلاقي آمده است.
[3]. «الأنسان لو خلا من الشغل لخرج من الاشر و العبث و البطر الي ما يعظم ضرره عليه و علي من قرب منه». مجلسي، محمد باقر، بحارالأنوار، ج3، ص87.
[4]. «عن امير المومنين علي(ع) من اختلف الي المسجد، اصاب احدي الثمان، ... او يترک ذنبا خشية او حياء». بحارالأنوار، همان، ج80، ص352.
[5]. گزيده آثار اخلاقي امام خميني، مرکز تدوين و نشر متون درسي حوزه.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 18 امرداد 01
- بازدید
- ۵۰
به چه دليل گاهي اوقات انسان هر چه مي کند نمي تواند گناه نکند؟
- نشان کردن
پرسش
به چه دليل گاهي اوقات انسان هر چه مي کند نمي تواند گناه نکند؟
پاسخ
قبل از پرداختن به جواب، لازم است اشاره کنم که علت ضعف انسان در برابر گناه بسته به نوع گناه، فرد و... متفاوت مي باشد و نمي توان به يک علت خاص اشاره کرد.
به هر جهت علت ها متفاوت است و براي اين که مطالب در حد علت شناسي خلاصه نگردد ذيلاً به نحو ترکيبي عوامل ارتکاب گناه و راهکارها ارائه مي گردد.
مقاومت در برابر گناه و دوري از انجام معاصي، نشانه پايداري در ايمان و درک بهتر دستورات و فرامين ديني است. هر ميزان شناخت انسان نسبت به باورها و آرمان هاي ديني خود بيشتر و عمق پذيرش آنها در او ژرفتر باشد به همان مقدار نيز از گناه و هر آنچه که بر خلاف خواسته دين باشد، دورتر مي شود. به تعبيري هر چقدر ميزان نور و روشنايي در جايي بيشتر باشد تاريکي و ظلمت در آنجا کمتر است. برخي آنقدر دچار تفريط زيانبار و خسارت زا شده اند که کمترين مقاومت و ايستادگي را در برابر خواسته هاي نفس خود نمي کنند. و هر آنچه که نفس از آنها بخواهد اقدام به انجام آن مي کنند. که اين بدان معناست که اين افراد کاملا اسير نفس خود هستند، از سوي ديگر واقعيت اين است که جز پيامبران و امامان معصوم ـ عليهم السلام ـ همه انسان ها در معرض اشتباه و خطا هستند. وسوسه هاي شيطان، شهوات نفساني، دنيا و جلوه هاي ظاهري آن، دائما همراه انسان و در متن زندگي او هستند و در صدد فريب و گمراهي او مي باشند. پس بايد توجه داشت که در حرکت به سمت کمال، هر کس از خود همان مقدار توقع داشته باشد که در حد اوست. بر اين اساس براي فاصله گرفتن بيشتر از گناه و مقاومت جدي تر در برابر آن بايد که:
1. شناخت و معرفت خود را نسبت به خداوند متعال و مسائل ديني بيشتر کرد. بايد به دنبال معرفت بود و خدا و دستورات او را واقعاً شناخت. اگر ما عالم را واقعا محضر خدا بدانيم و خدا را هميشه حاضر و ناظر بر کارهاي خود در نظر داشته باشيم حتي در خلوت ترين مکان ها نيز گناه نخواهيم کرد.
بنابراين از علل گناه، يا عدم معرفت است و يا غفلت و عدم حضور. که اگر بخواهيم به شکل کاربردي مساله را بررسي کنيم بايد گفت از جمله راهکارهاي تأمين اين دو عامل، مطالعه کتب اخلاقي و مذهبي است که هم به انسان شناخت لازم را مي دهد و هم محتواي اين کتب مثل زنگ بيدار باش هر لحظه انسان را متوجه نگه مي دارد.
نکته اي که بايد توجه داشت اينکه مطالعه اين کتب خصوصاً جهت حفظ حالت حضور نبايد به يکباره و زياد باشد. بلکه اينگونه کتب در زندگي انسان حضور داشته باشد و کم اما هميشه از آنها استفاده کرد. در همين راستا مضمون يکي از دستورالعمل هاي مرحوم حضرت آيت الله بهجت اين گونه بود که اگر کسي روزي يک حديث از کتاب «جهاد نفس» وسائل الشيعه را بخواند بعد از مدتي متوجه دگرگوني خود خواهد شد.
2. قرآن شريف در سوره يوسف آيه 53 مي فرمايد: «وَمَا أُبَرِّيءُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلاَّ مَا رَحِمَ رَبِّيَ إِنَّ رَبِّي غَفُورٌ رَّحِيمٌ» بايد از خداوند متعال، خاضعانه و خاشعانه خواست که کمک کند تا انسان در برابر نفس و خواسته هاي او که غالباً منجر به معاصي مي شود مقاومت کند و به تعبير زيبايي امير المومنين علي ـ عليه السلام ـ در دعاي مناجات شعبانيه که مي فرمايند: «الهي لم يکن لي حول فانتقل به عن معصيتک الا في وقت ايقظتني لمحبتک» بايد که لطف و رحمت خداوند را خواستار شد.
3. اين چنين نيست که انسان بتواند در يک روز يا يک مدت زمان کوتاه آن قدر خود ساخته شود که ديگر مرتکب هيچ گناهي نشود. چرا که شيطان و خواسته هاي نفس، دشمنان قويي هستند پس بايد گام به گام جلو رفت و با برنامه ريزي و راهنمايي اساتيد در اين مسير گام برداشت.[1] (مراحلي را که در کتب اخلاقي براي سير و سلوک مطرح کرده اند نمونه اي از اين حرکت گام به گام است».[2]
4. از بين بردن زمينه هاي ارتکاب گناه و نرفتن در فضايي که احتمال ابتلاء به گناه وجود دارد کمک مي کند که گناه نکنيم.
5. قرار گرفتن در تنهايي و داشتن وقت هاي آزاد و خالي و به تعبيري مشغول نبودن، زمينه ايي است براي ارتکاب و حرکت به سمت گناه چرا که امام صادق ـ عليه السلام ـ مي فرمايد: انسان اگر فارغ و بيکار باشد به بيهودگي و سرمستي دچار مي شود و بر اثر آن به مشکلاتي دچار مي شود که زيان آن هم بر خود و هم بر نزديکان او سنگيني مي کند.[3]
6. انجام برخي کارها مثل روزه گرفتن، رفتن به مسجد[4] و نماز جماعت، ورزش کردن، نخوردن برخي غذاها کمک زيادي به دوري از گناه مي کند.
7. تفکر در مورد عواقب روحي، دنيوي و اخروي گناه و مطالعه و تحقيق پيرامون زندگي بزرگان و علما و مطالعه کتاب هاي اخلاقي براي قوي کردن خود در برابر گناه مفيد است.[5]
8. همراهي با دوستان خوب (دوستاني که به تعبير احاديث شما را به ياد خدا بيندازند) و استفاده از راهنمايي و مشورت اساتيد (خصوصا اساتيد اخلاق) و توصيه هاي آنان، فرصت هاي مفيدي را براي پرورش روح و کنترل خواسته هاي نفس مهيا مي کند.
در پايان: هر گناهي راهکارهاي خاص اجتنابي دارد که در صورت مد نظر بودن گناهي خاص مي توانيد مجددا مکاتبه کنيد و با ذکر مسائل مورد نظر توضيحات لازم را دريافت نماييد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ گناه شناسي، محسن قرائتي.
2ـ گناهان کبيره، شهيد دستغيب.
3ـ به سوي خودسازي، مصباح يزدي.
[1]. مصباح يزدي، محمد تقي، به سوي خود سازي، ص357.
[2]. تفکر، عزم، مشارطه، مراقبه، محاسبه، تذکر، از جمله سير مراتبي است که در برخي کتب اخلاقي آمده است.
[3]. «الأنسان لو خلا من الشغل لخرج من الاشر و العبث و البطر الي ما يعظم ضرره عليه و علي من قرب منه». مجلسي، محمد باقر، بحارالأنوار، ج3، ص87.
[4]. «عن امير المومنين علي(ع) من اختلف الي المسجد، اصاب احدي الثمان، ... او يترک ذنبا خشية او حياء». بحارالأنوار، همان، ج80، ص352.
[5]. گزيده آثار اخلاقي امام خميني، مرکز تدوين و نشر متون درسي حوزه.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 18 امرداد 01
- بازدید
- ۵۰
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.