آيا مي شود خداوند تحت هر شرايطي خود را از بنده اش بگيرد و يا به بيان ديگر مي شود انسان به هر دليلي مثلا کثرت گناهان خدا را نشناسد و يا به ياد نياورد؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

آيا مي شود خداوند تحت هر شرايطي خود را از بنده اش بگيرد و يا به بيان ديگر مي شود انسان به هر دليلي مثلا کثرت گناهان خدا را نشناسد و يا به ياد نياورد؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

انسان هنوز پا به عرصه وجود نگذاشته که دايره لطف و رحمت خداوند شامل حال انسان مي گردد، و فطرتي خداجو در درونش به وديعت نهاده مي شود. اين فطرت که وظيفه پيامبر دروني انسان را دارد، همواره انسان را به سمت خوبي ها ميل داده و از بدي ها دور مي کند.ولي انسان در کش مکش زندگي دنيايي خود چه بسا به علت وجود جهل ها و يا غفلت ها از دايره ولايت خدا خارج شده و به تعبيري در ولايت شيطان داخل مي شود، که از اين پديده به گناه تعبير مي شود. که آثار تکويني و تشريعي بسياري را بر انسان به جاي مي گذارد که چندين نمونه از اين آثار بيان مي شود.

1. سختي و تنگدستي در زندگي: يکي از پيامدهاي گناه، تأثير آن در امر معيشت شخص است. خداوند در آيه 124 سوره طه رويگرداني از ذکر خداوند و غوطه ور شدن در گناهان را موجب سختي گذران زندگي دانسته است و چه بسا اين سختي زندگي زمينه دوري از خداوند و عدم امکان معرفت به خداوند را به صورت غير مستقيم فراهم آورد.

2. فساد در جامعه: بعضي اوقات افراد جامعه با سوق به سمت گناهي، زمينه پيدايش مفاسد اخلاقي و اجتماعي را فراهم مي آورند و در جامعه ای  که مفاسد اخلاقي همه گير شود زمينه فطري خداجويي، ناخودآگاه از بين مي رود.[1]

3. زنگار قلب: انجام گناه مانند نقطه تاريکي است که هر گناه، قسمتي از قلب انسان را تاريک مي کند. چون قلب انسان (مقصود قلب صنوبري سمت چپ بدن نيست) مرکز توجهات و شناخت انسان است، با به وجود آمدن زنگار گناه، دسترسی به حق و فهم حق از بين رفته و انسان در سراشيبي سقوط قرار مي گيرد.[2] گناه بعد از ضربه زدن به مرکز توجهات و فهم حقايق در انسان به مراکز واسطه ادراک همچون گوش و چشم انسان نيز ضربه زده و آن ها را از درک حقيقت و همراهي در امور حق باز مي دارد. [3]

4. ذلت و بيچارگي و گرفتاري و رنج: يکي ديگر از پيامدهاي گناه که آن هم به صورت غير مستقيم انسان را از مسير خدا باوري دور مي کند، فقر و مصيبت هاي ناشي از دنيا زدگي و حرص هاي ناشي از آن است. لذا در تعابير ديني به دوري از فقر سفارش شده است رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در اين باره مي فرمايند: «کاد الفقر ان يکون کفرا». [4] يعني نزديک است که فقر انسان را به کفر بکشاند.

5. دوري از رحمت الهي: يکي از اموري که در سختي ها مي تواند رهگشاي مشکلات براي انسان باشد، جلوه رحمت هاي الهي و امدادهاي غيبي براي انسان است. ولي خداوند اين جلوه رحماني خود را از فاسقان و گناهکاران دريغ فرموده و آنها را مورد لعنت خود قرار داده است.[5] ارتکاب گناهان موجب شده که شخص از دايره رحمت الهي خارج شده و مقدمات شناخت خدا و صفات او برايش فراهم نشود.

6. فراموش کردن جايگاه خود در نظام هستي: اصرار و پا فشاري در گناهان موجب شده تا انسان جايگاه واقعي خود را در نظام هستي فراموش کند و کرامت وديعه گذاشته شده نزد خود را از ياد ببرد.[6] غفلت از اين گوهر ارزشمند به منزله فراموش فضيلت ها[7] و غفلت از جانشين ها او از طرف خدا است.[8] چنين انساني فراموش مي کند که براي هدفي بس والا آفريده شده[9]است. و فراموش مي کند که بهاي او فقط خداوند و بهشت است. لذا با مشکل بي هويتي اين چنيني، ارتکاب گناهان براي او آسان شده و چه بسا شيرين مي شد.

7. ريشه دواندن رذائل نفساني: گناه، جدا از اثرات خارجي و مشکلات بيروني براي انسان، در درون فرد نيز اثرات مخربي ايجاد مي کند، ايجاد خود بيني و هواي نفس[10] ايجاد صحبت هاي کور و کر کننده،[11] غرور[12] لجاجت در برابر شنيدن سخنان حق[13] تقليدهاي کورکورانه[14] تعصب و گروه گرايي، ايجاد آرزوهاي طولاني در دل انسان[15] ،تجاوز و عدوان از اثرات انس با گناه هستند. که هر کدام به نحوي مجاري ادراکي انسان را بسته و شخص را در حالت غفلت باقي مي گذارد.

امّا بايد توجه داشت که خداوند متعال در هيچ حالتي انسان را رها نمي کند و همواره سعي مي کند او را به دايره ولايت خود بازگرداند ولي بايستي اين بازگشت طبيعي و با اراده خود شخص باشد تا ارزشمند گردد و سزاوار نظام پاداش و جزا قرار گيرد.

خداوند در گام اول با وعده بخشش گناهان انسان را به اين بازگشت متمايل مي کند: « قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَي أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا.[16]» يعني بگو اين پيامبر: اي بندگان من که با گناه و نافرماني بر نفس خود اسراف کرده ايد، هرگز از رحمت خدا نااميد نشويد. البته خدا به وسيله (توبه و بازگشت) همه گناهان شما را خواهد بخشيد. او خدايي بسيار آمرزنده مهربان است».

در گام بعدي خداوند لطف خود در حق توبه کاران را تمام کرده و مي فرمايد: «إِلَّا مَن تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلًا صَالِحًا فَأُوْلَئِک يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ وَکانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا[17]» يعني: کسي که توبه کند و ايمان آورد و عمل صالح انجام دهد پس خداوند بديهايشان را به نيکي ها تبديل مي کند و خدا همواره آمرزنده و مهربان است».

حضرت امام محمد باقر ـ عليه السلام ـ جلوه اشتياق زياد خداوند به توبه بنده اش را اين چنين تصوير مي کند: «ان الله تعالي اشد فرحا بتوبة عبده من رجل اضل راحلته و زاده في ليله ظلما و فوجدها.[18]» يعني خداوند از توبه بنده اش بيش از کسي که مرکب و توشه خود را در بيابان در يک شب تاريک گم کرده و سپس آن را مي يابد؛ شاد مي گردد.

داشتن گمان نيک به خداوند

جواني گناهکار نزد پيامبر رحمت (صلوات الله عليه) آمد و عرض کرد: مرتکب گناهان بزرگي شده ام آيا راه نجاتي هست؟ حضرت رسول (صلوات الله عليه) فرمود: آري، اميد بخشش وجود دارد. جوان گفت: ولي گناهانم خيلي زياد است، حضرت فرمود: با اين حال توبه کن، انشاء الله خداوند تعالي مي آمرزد، بار سوم جوان ناليد و گفت: ولي از بزرگي گناهان، اميد بخشش ندارم، رسول الله (صلوات الله عليه) با بياني عتاب آلود فرمود: «اي جوان آيا گناه تو بزرگتر است يا عظمت حق تعالي، گناهانت هر چه که باشد خداوند آمرزنده و مهربان است.

بايد دانست خداوند همواره در قلب بنده خود جاي دارد و بر ما است که زمينه استقبال از او را فراهم نمائيم.

محبوب تر از هر چيزي نزد خداوند جواني است که از گناه خود توبه کند و از پيشگاه الهي طلب آمرزش نمايد.

امير المؤمنين علي ـ عليه السلام ـ در اين خصوص مي فرمايند: به خداوند آنچنان اميدوار باش که اگر با گناهان اهل زمين در پيشگاه او حاضر شوي، تو را مي بخشد. [19]

انسان مؤمن کمال گرا است و مي کوشد همواره گذشته خود را جبران و آينده ايي نيکو را براي خود رقم بزند. در خصوص توبه از گناهان گذشته دقت در سه محور به انسان در جبران مافات کمک مي کند:

1. حق الله: آنچه از واجبات و وظايف الهي به عهده انسان آمده اعاده کرده و به جا آورد.

2. حق النفس: امام سجاد ـ عليه السلام ـ در رساله حقوق مي فرمايند: حق نفست اين است که آن را در اطاعت خدا به کار بندي.

3. حق الناس: آنچه از حقوق مردم ضايع نموده، بايد جبران و ترميم کند.

نکته مهم: بايد توجه داشت که آثار تشريعي گناه بعد از توبه بر طرف مي گردد، ولي ممکن است بعضي از آثار تکويني گناه در وجود انسان باقي بماند. لذا براي از بين بردن اين آثار منفي نيز در روايات توصيه هايي شده است که توجه شما را به آن ها جلب مي نمايم:

از بین بردن آثار سوء گناهان

علاوه بر توبه و استغفار، در روایات معصومین (ع) به مواردی اشاره شده است که کفاره گناهان انسان محسوب می شود و بواسطه انجام آنها می توان اثرات سوء گناهان را، از بین برد و حتی در مواردی آنها را به حسنه تبدیل نمود. از جمله این امور:

1. انجام دادن کارهاي نيک

از جمله عواملي که باعث مي شود گناه انسان بخشيده شود، علاوه بر توبه، انجام دادن کارهاي نيک مي باشد. که در اين رابطه چندين روايت خدمت شما بيان مي شود:

ـ خداوند متعال در قرآن کريم مي فرمايد: «و يدرئون بالحسنة السيئة[20]»؛ «انديشمندان کساني هستند که با حسنات، (کارهاي نيک) سيئات (کارهاي بد) را از بين مي برند».

ـ رسول خدا (صلي الله عليه و آله) فرمود: در هر جا هستي از خدا بترس و با مردم با خُلق نيک برخورد کن و هر گاه گناهي کردي، کار نيکي بعد از آن انجام بده که آن گناه را محو مي کند.

ـ امام صادق(عليه السلام) نيز در حديثي ديگر فرمود: کسي که در پنهاني گناه کند، پس در پنهاني کار نيک انجام بدهد، و کسي که آشکارا گناه کرد پس آشکارا کار نيک انجام دهد.[21]

2. بلند سلام کردن، اطعام دادن، نماز شب خواندن

ـ امام باقر(عليه السلام) فرمود: سه کار کفاره و جبران کننده ي گناه است: 1. بلند سلام کردن 2. اطعام دادن 3. نماز شب و عبادت در آن هنگام که مردم خوابيده اند.

3. سختي ها، بيماري ها، غم ها و ساير مشکلات زندگي

ـ پيامبر اکرم (صلي الله عليه و آله) فرمودند: «السقم يمحوا الذنوب»؛ بيماري گناهان را محو مي کند.[22]

ـ در روايات آمده است که: هر رنجي که به مؤمن مي رسد، اگر چه خاري باشد که در پايش مي رود، کفاره گناهان وي است.

البته نه به اين معنا که خود را به عمد، گرفتار بيماري و رنج کنيم، بلکه مقصود گرفتاريها و سختيهايي است که در طول زندگي به سراغ انسان مي آيد.

4. خدمت به همنوعان

امام علي (عليه السلام) مي فرمايند: «من کفارات الذنوب العظام اغاثة الملهوف و التنفيس عن المکروب؛ از کفاره ي گناهان بزرگ، به فرياد رسيدن مردم، و آرام کردن مصيبت ديدگان است».[23]

5. راستگويي، حيا، نيک خلقي و شکر از خدا

امام باقر(عليه السلام) فرمود: چهار خصلت است که اگر کسي داراي آن باشد هر چند از سر تا قدمش را گناه فرا گرفته باشد، خداوند آن گناهان را به نيکي تبديل مي کند: 1. راستگويي 2. حيا 3. نيک خلقي 4. شکر از خدا.[24]

6. سجده هاي طولاني

شخصي به حضور رسول خدا(صلي الله عليه و آله) آمد و عرض کرد: گناهانم بسيار شده اند و اعمال نيکم اندک است. پيامبر(صلي الله عليه و آله) فرمود: سجده هاي بسيار به جا بياور، چرا که سجده، گناهان را آنچنان مي ريزد که باد، برگهاي درخت را مي ريزد.[25]

امیدوارم که زندگی پرشور و نشاط و فعالی را تجربه نمایید و هر لحظه گامی بلند در جهت رشد و شکوفایی وتقرب الهی بردارید، انشا الله.

 

 


[1]. نور / 23.

[2]. اسراء / 70.

[3]. اسراء / 70.

[4]. بقره / 30.

[5]. مائده / 48.

[6]. جاثيه / 35.

[7]. عوالي اللئالي، ج1، ص290.

[8]. نهج البلاغه، حکمت 282.

[9]. فصلت / 5.

[10]. اعراف / 38، مائده / 104.

[11]. نهج البلاغه، حکمت 275.

[12]. يونس / 74.

[13]. فرقان / 70.

[14]. کليني، محمد بن يعقوب، اصول کافي،دارالکتب الاسلامیه، ج2، ص35.

[15]. روايات تربيتي، ج1، ص333.

[16]. روم / 41.

[17]. مطففين / 14.

[18]. نحل / 108.

[19]. کليني، محمد بن يعقوب، ج2، ص307، باب الحسد.

[20]. رعد / 22

[21]. مجلسي، محمد باقر، بحار الانوار، ج71، ص242؛ حر عاملي، وسائل الشيعه، ج11، ص383.

[22]. به نقل از کتاب اخلاق اسلامي، محمد علي سادات.

[23]. نهج البلاغه، حکمت 24.

[24]. مجلسي، محمد باقر، بحار الانوار،آل البیت بیروت، ج71، ص 332.

[25]. محمدی ری شهری، محمد، ميزان الحکمه، دارالحدیث، ج3، ص477.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
18 امرداد 01
بازدید
۹۹
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.