وقتي کسي به انسان ظلم مي کند يا ناسزا مي گويد يا بي احترامي مي کند، چه وقت بايد بخشيدش و چه وقت نبايد بخشيد؟ با توجه به اخلاق اسلامي لطفاً پاسخ دهيد.
وقتي کسي به انسان ظلم مي کند يا ناسزا مي گويد يا بي احترامي مي کند، چه وقت بايد بخشيدش و چه وقت نبايد بخشيد؟ با توجه به اخلاق اسلامي لطفاً پاسخ دهيد.
پرسش
پاسخ
در صحنه زندگي اجتماعي بشر، کمتر کسي را مي توان يافت که از عيب پاک بوده و از لغزش مصون باشد. اگر هم چنين افرادي پيدا شوند، بسيار نادرند؛ زيرا انسان همواره گرفتار کشمکش غرايز حيواني و تمايلات عالي انساني خويش است و هر کاري هم که از او سر مي زند، فرايند نزاع اين دو نيروست. پس به طور طبيعي، نمي توان انتظار داشت همه کارهاي يک فرد درست و پسنديده باشد. هر کس به مقتضاي حال خود کم و بيش لغزش هايي دارد.
زيان ناشي از اين لغزشها، هميشه منحصر به خود انسان نمي شود، بلکه در مواردي گريبان ديگران را نيز مي گيرد و موجوديت و منافع آنان را به خطر مي اندازد.
به نظر شما با اين گونه لغزشها که گهگاه از اين و آن سر مي زند چه بايد کرد؟
اگر قرار باشد همه خطاکاران با هر وضعيتي که دارند مجازات شوند و هر کس بخواهد آزار و اذيت ديگري را تلافي کند و دير يا زود از او انتقام بگيرد، چه پيش خواهد آمد؟ و صحنه زندگي بشر را چه جهنّم سوزاني از خشم، کينه و نفرت فرا خواهد گرفت؟ اينجاست که سخن از مکارم اخلاقي و فضايل عالي انساني به ميان مي آيد و ارزش والاي آنها مشخص مي شود.
عفو و گذشت يکي از اين مکارم والا و بلکه به قول امام علي ـ عليه السلام ـ تاجي زينت بخش بر سر همه آنهاست: «العفوُ تاجُ المکارِمِِ؛ گذشت زينت بزرگواري هاست».[1]
اين خوي پسنديده، پرتوي از مسرّت واقعي و موجي از عواطف و احساسات انسان دوستانه را در دلها ايجاد مي کند. کينه ها و دشمني ها را از آن مي زدايد و موجب مي شود که خصم دست از خصومت برداشته و طرح دوستي و محبّت بريزد.
جايگاه عفو در اسلام
بررسي منابع اسلامي نشان مي دهد که «گذشت» يکي از اصول اساسي در برخورد با لغزش افراد است. قرآن کريم، حتي در همان آياتي که کيفر و مجازات را براي مجرمان و گناهکاران تشريع ميکند و مؤمنان را از خطر و زيان آنان برحذر مي دارد، گذشت و چشم پوشي از خطايشان را نيز به عنوان يک ارزش برتر مطرح مي سازد. به عنوان مثال، در آيه اي پس از بيان چگونگي حکم قصاص مي فرمايد: «فَمَنْ عُفِي لَهُ مِنْ اَخيهِ شَيءُ، فَاتّباعٌ بِالْمَعروفِ وَ اَداءٌ اِلَيهِ بِاِحسانٍ...[2]»؛« پس اگر کسي از سوي برادر (ديني) خود مورد عفو قرار گيرد (و از قصاص او صرف نظر شود) بايد از راه پسنديده پيروي کند و (ديه را) با نيکي به عفوکننده بپردازد».
نکته جالبي که از تعبير «مِن اَخيهِ» در آيه مزبور به دست مي آيد، اين است که قرآن رشته برادري را در ميان مسلمانان، حتّي بعد از ريختن خون هاي ناحق، همچنان برقرار مي داند و براي تحريک عواطف، ولي مقتول را برادر قاتل معرفي مي کند و با اين تعبير، آنان را به عفو و گذشت تشويق مي نمايد.
در آيه ديگري، گذشت را در برابر خشونت نيازمنداني که بر اثر هجوم گرفتاريها، گاهي پيمانه صبرشان لبريز شده و سخنان تند و خشونت آميزي بر زبان مي رانند ستوده، مي فرمايد: «قَوْلٌ مَعْروفٌ وَ مَغْفِرُهٌ خيرٌ مِنْ صَدَقَهٍ يتْبَعُها اَذي وَ اللهُ غَنِي حليمٌ[3]»؛ «گفتار پسنديده (در برابر نيازمندان) و عفو (و گذشت از خشونت هاي آنان) از بخششي که آزادي در پي آن باشد، بهتر است و خداوند، بي نياز و بردبار است».
بديهي است که تحمّل خشونت اين گونه افراد و گذشت از برخوردهاي زننده آنان، به ويژه اگر با قول معروف، يعني سخن نيک و دلداري، دلجويي و راهنمايي همراه باشد، از عقده هايشان مي کاهد و به آنان آرامش مي بخشد.
در آيه اي ديگر به مؤمنان توصيه مي کند که حتّي از لغزش کافران و منکران قيامت نيز (اگر مفسده نداشته باشد) بگذرند و کار آنها را به خدا واگذارند: «قُلْ لِلَّذينَ امَنوُا يغْفرُوا لِلذّينَ لايرجوُنَ اَيامَ اللهِ»؛ «به آنان که ايمان آورده اند بگو: کساني را که روزهاي (واپسين) خدا را اميد ندارند، عفو کنند».
در آيه ديگري از پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ مي خواهد که به طريقه نيکو از مجازات مجرم درگذرد: «فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَميلَ»؛ «به طريق نيکو گذشت کن».
از علي ـ عليه السلام ـ در تفسير اين آيه چنين نقل شده است: «صفح جميل، عفو بدون عتاب و سرزنش مجرم است».[4]
پيشوايان بزرگوار اسلام از يکسو در سيره عملي خود. انسان هاي باگذشت و بزرگواري بودند، چنان که نقل شده روزي ابوهريره نزد امام علي ـ عليه السلام ـ آمد و سخنان ناروايي درباره آن حضرت گفت: فرداي آن روز شرفياب شد و خواسته هايي را خدمت حضرت مطرح کرد. حضرت علي ـ عليه السلام ـ همه آنها را برآورده ساخت. اين کار امام بر برخي از اصحاب گران آمد و موجب اعتراض آنان شد. آن حضرت به ايشان فرمود: «اِنّي لَاَسْتَحْيي اَنْ يغْلِبَ جَهْلُهُ عِلْمي وَ ذَنْبُهُ عَفْوي وَ مَسأَلَتُهُ جُودي؛ من از اينکه ناداني او بر علمم، گناه او بر عفوم و درخواست او بر بخشايشم چيره شود، شرم مي کنم».[5]
امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمود: «اِنّا اَهْلَ بَيت، مُرُوَّتُنا الْعَفْوُ عَمَّن ظَلَمَنا؛ ما خانداني هستيم که، جوانمردي مان گذشت از کسي است که بر ما ستم کرده است».[6]
و از سوي ديگر، پيروان خويش را به گذشت توصيه مي کردند، چنان که امام علي ـ عليه السلام ـ در عهدنامه خود به مالک اشتر مي نويسد: «آنان (مردم) را از عفو و اغماض خويش برخوردار ساز، بگونه اي که دوست مي داري خداوند تو را از عفو و اغماض خويش برخوردار سازد».[7]
حدود عفو
اندکي تأمل در موارد به کارگيري کلمه عفو در متون اسلامي نشان مي دهد که اين واژه، گاهي در برابر انتقام و گاهي در برابر عقوبت و مجازات به کار مي رود. آنجا که عفو در برابر انتقام به کار گرفته شده، چون منظور از انتقام، تسکين خاطر انتقام گيرنده است و او تمام همّت خود را صرف فرونشاندن آتش خشم خويش مي سازد و هيچ گونه نظري به اصلاح و هدايت طرف مقابل ندارد، در اين صورت عفو، صد در صد يک ارزش محسوب مي شود و عمل انتقام جويانه نيز به طور مطلق زشت و ناپسند است. و تا حدودي آنچه تاکنون در ستايش عفو و گذشت ذکر شد ناظر به همين معناي عفو است. ولي اگر عفو در برابر عقوبت و مجازات شخص خطاکار به کار رود و انسان متحير شود بين اين که خطاکار را ببخشد يا او را به طور عادلانه مجازات کند،ديگر عفو به طور مطلق ارزش محسوب نمي شود و مجازات هم هميشه ناپسند و نکوهيده نيست، بلکه انتخاب يکي از دو راه تا حدود زيادي بستگي به دو عامل تعيين کننده دارد:
1. نوع جرم؛ 2. وضعيت مجرم.
اگر جرم و تجاوز نسبت به حقوق شخصي باشد و زيان ناشي از خطا و لغزش، متوجّه فرد يا گروه محدودي شود،در اين صورت عامل دوم (وضعيت مجرم) تعيين کننده است؛ به اين معنا که بايد ديد آيا عفو و اغماض، موجب پشيماني و اصلاح مجرم مي شود يا بر جرأت و جسارت او در تکرار عمل ناپسندش مي افزايد. انسان هاي با فضيلت و بزرگوار، اگر طرف مقابل را، از کرده خود پشيمان و شايسته عفو و بخشش ببيند، به سادگي از او در مي گذرند؛ اما اگر به اين نتيجه برسند که عفو مجرم، او را گستاخ تر مي سازد و گذشت بزرگوارانه آنان را حمل بر ضعف يا ترس مي کند، او را به خاطر جرمش تحت تعقيب قانوني قرار مي دهند تا به کيفر عمل خود برسد.
به کارگيري بخشش در مورد اشخاص لايق و خودداري از عفو در خصوص افراد فرومايه، همواره مورد توصيه و تأکيد پيشوايان بزرگوار اسلام بوده است؛ علي ـ عليه السلام ـ در اين باره فرمود: «الْعَفْوُ يفْسِدُ مِنَ اللَّئيمِ بِقَدْرِ اِصلاحِهِ مِنَ الْکريمِ؛ عفو و گذشت همان اندازه که بزرگوار را اصلاح مي کند، فرومايه را تباه مي سازد».[8]
همچنين امام زين العابدين ـ عليه السلام ـ در رساله حقوق خود مي فرمايد: «حق کسي که به تو بدي کرده، آن است که از او بگذري، ولي اگر عفو او را مضر دانستي، مي تواني او را عقوبت کني».[9]
در سخن ديگري امام علي ـ عليه السلام ـ کسي را که از روي علم و اطّلاع مرتکب جرمي شده، شايسته عفو ندانسته، مي فرمايد: «آن که با بصيرت بر زشتي گناه، آن را مرتکب مي شود، سزاوار عفو نيست».[10]
گاهي معلوم نيست که آيا مجرم شايسته عفو است يا سزاوار عقوبت؟ در اين صورت اگر بتوانيم، بايد به گونه اي او را بيازماييم تا ميزان صلاحيتش معلوم شود.
از امام باقر ـ عليه السلام ـ نقل شده که روزي اميرمؤمنان ـ عليه السلام ـ پس از جلسه اي که در آن قرآن و احکام ديني به مردم مي آموخت، از مسجد خارج شد. در راه به مرد جسوري برخورد. او به امام سخن زشتي گفت، امام فوري به مسجد برگشت و دستور داد تا مردم را خبر کنند و خود به منبر رفت. جمعيت به قدر کافي آمدند و مرد بي ادب نيز حاضر شد. امام ـ عليه السلام ـ پس از حمد و ثناي الهي و بيان سخناني حکمت آميز[11] فرمود: «آن که ساعتي قبل سخني گفته بود، کجاست؟» مرد که جرأت انکار نداشت، خود را معرفي کرد. امام به او فرمود: «اکنون اگر من بخواهم با حضور مردم گفتني ها را مي گويم» مرد پاسخ داد «و اگر بخواهي عفو کني و مي گذري، زيرا تو اهل چشم پوشي و گذشتي!» امام فرمود: «عَفَوْتُ وَ صَفَحْتُ؛ عفو کردم و صرف نظر کردم».[12]
شيوه برخورد آن حضرت نشان مي دهد که ابتدا آن مرد با پاسخ خود، صلاحيتش را براي شمول عفو و اغماض حضرت به اثبات رسانيد و آنگاه امام او را بخشيد و از مجازاتش صرف نظر کرد.
[1]. شرح غررالحکم، ج1، ص140.
[2]. بقره / 178.
[3]. بقره / 263.
[4]. مجمع البيان، بيروت، ج6. ص344.
[5]. مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، ج41، ص49.
[6]. همان، ج71، ص401.
[7]. نهج البلاغه، نامه 53، ص993.
[8]. بحارالانوار، ج77، ص419.
[9]. همان، ج74، ص9.
[10]. شرح غررالحکم، ج1، ص391.
[11]. مشروح سخنان آن حضرت به دليل رعايت اختصار حذف شد.
[12]. بحارالانوار، ج 41، ص 133؛ الهامي نيا، علي اصغر، اخلاق اسلامي، ص143.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 امرداد 01
- بازدید
- ۱۰۵
وقتي کسي به انسان ظلم مي کند يا ناسزا مي گويد يا بي احترامي مي کند، چه وقت بايد بخشيدش و چه وقت نبايد بخشيد؟ با توجه به اخلاق اسلامي لطفاً پاسخ دهيد.
- نشان کردن
پرسش
وقتي کسي به انسان ظلم مي کند يا ناسزا مي گويد يا بي احترامي مي کند، چه وقت بايد بخشيدش و چه وقت نبايد بخشيد؟ با توجه به اخلاق اسلامي لطفاً پاسخ دهيد.
پاسخ
در صحنه زندگي اجتماعي بشر، کمتر کسي را مي توان يافت که از عيب پاک بوده و از لغزش مصون باشد. اگر هم چنين افرادي پيدا شوند، بسيار نادرند؛ زيرا انسان همواره گرفتار کشمکش غرايز حيواني و تمايلات عالي انساني خويش است و هر کاري هم که از او سر مي زند، فرايند نزاع اين دو نيروست. پس به طور طبيعي، نمي توان انتظار داشت همه کارهاي يک فرد درست و پسنديده باشد. هر کس به مقتضاي حال خود کم و بيش لغزش هايي دارد.
زيان ناشي از اين لغزشها، هميشه منحصر به خود انسان نمي شود، بلکه در مواردي گريبان ديگران را نيز مي گيرد و موجوديت و منافع آنان را به خطر مي اندازد.
به نظر شما با اين گونه لغزشها که گهگاه از اين و آن سر مي زند چه بايد کرد؟
اگر قرار باشد همه خطاکاران با هر وضعيتي که دارند مجازات شوند و هر کس بخواهد آزار و اذيت ديگري را تلافي کند و دير يا زود از او انتقام بگيرد، چه پيش خواهد آمد؟ و صحنه زندگي بشر را چه جهنّم سوزاني از خشم، کينه و نفرت فرا خواهد گرفت؟ اينجاست که سخن از مکارم اخلاقي و فضايل عالي انساني به ميان مي آيد و ارزش والاي آنها مشخص مي شود.
عفو و گذشت يکي از اين مکارم والا و بلکه به قول امام علي ـ عليه السلام ـ تاجي زينت بخش بر سر همه آنهاست: «العفوُ تاجُ المکارِمِِ؛ گذشت زينت بزرگواري هاست».[1]
اين خوي پسنديده، پرتوي از مسرّت واقعي و موجي از عواطف و احساسات انسان دوستانه را در دلها ايجاد مي کند. کينه ها و دشمني ها را از آن مي زدايد و موجب مي شود که خصم دست از خصومت برداشته و طرح دوستي و محبّت بريزد.
جايگاه عفو در اسلام
بررسي منابع اسلامي نشان مي دهد که «گذشت» يکي از اصول اساسي در برخورد با لغزش افراد است. قرآن کريم، حتي در همان آياتي که کيفر و مجازات را براي مجرمان و گناهکاران تشريع ميکند و مؤمنان را از خطر و زيان آنان برحذر مي دارد، گذشت و چشم پوشي از خطايشان را نيز به عنوان يک ارزش برتر مطرح مي سازد. به عنوان مثال، در آيه اي پس از بيان چگونگي حکم قصاص مي فرمايد: «فَمَنْ عُفِي لَهُ مِنْ اَخيهِ شَيءُ، فَاتّباعٌ بِالْمَعروفِ وَ اَداءٌ اِلَيهِ بِاِحسانٍ...[2]»؛« پس اگر کسي از سوي برادر (ديني) خود مورد عفو قرار گيرد (و از قصاص او صرف نظر شود) بايد از راه پسنديده پيروي کند و (ديه را) با نيکي به عفوکننده بپردازد».
نکته جالبي که از تعبير «مِن اَخيهِ» در آيه مزبور به دست مي آيد، اين است که قرآن رشته برادري را در ميان مسلمانان، حتّي بعد از ريختن خون هاي ناحق، همچنان برقرار مي داند و براي تحريک عواطف، ولي مقتول را برادر قاتل معرفي مي کند و با اين تعبير، آنان را به عفو و گذشت تشويق مي نمايد.
در آيه ديگري، گذشت را در برابر خشونت نيازمنداني که بر اثر هجوم گرفتاريها، گاهي پيمانه صبرشان لبريز شده و سخنان تند و خشونت آميزي بر زبان مي رانند ستوده، مي فرمايد: «قَوْلٌ مَعْروفٌ وَ مَغْفِرُهٌ خيرٌ مِنْ صَدَقَهٍ يتْبَعُها اَذي وَ اللهُ غَنِي حليمٌ[3]»؛ «گفتار پسنديده (در برابر نيازمندان) و عفو (و گذشت از خشونت هاي آنان) از بخششي که آزادي در پي آن باشد، بهتر است و خداوند، بي نياز و بردبار است».
بديهي است که تحمّل خشونت اين گونه افراد و گذشت از برخوردهاي زننده آنان، به ويژه اگر با قول معروف، يعني سخن نيک و دلداري، دلجويي و راهنمايي همراه باشد، از عقده هايشان مي کاهد و به آنان آرامش مي بخشد.
در آيه اي ديگر به مؤمنان توصيه مي کند که حتّي از لغزش کافران و منکران قيامت نيز (اگر مفسده نداشته باشد) بگذرند و کار آنها را به خدا واگذارند: «قُلْ لِلَّذينَ امَنوُا يغْفرُوا لِلذّينَ لايرجوُنَ اَيامَ اللهِ»؛ «به آنان که ايمان آورده اند بگو: کساني را که روزهاي (واپسين) خدا را اميد ندارند، عفو کنند».
در آيه ديگري از پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ مي خواهد که به طريقه نيکو از مجازات مجرم درگذرد: «فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَميلَ»؛ «به طريق نيکو گذشت کن».
از علي ـ عليه السلام ـ در تفسير اين آيه چنين نقل شده است: «صفح جميل، عفو بدون عتاب و سرزنش مجرم است».[4]
پيشوايان بزرگوار اسلام از يکسو در سيره عملي خود. انسان هاي باگذشت و بزرگواري بودند، چنان که نقل شده روزي ابوهريره نزد امام علي ـ عليه السلام ـ آمد و سخنان ناروايي درباره آن حضرت گفت: فرداي آن روز شرفياب شد و خواسته هايي را خدمت حضرت مطرح کرد. حضرت علي ـ عليه السلام ـ همه آنها را برآورده ساخت. اين کار امام بر برخي از اصحاب گران آمد و موجب اعتراض آنان شد. آن حضرت به ايشان فرمود: «اِنّي لَاَسْتَحْيي اَنْ يغْلِبَ جَهْلُهُ عِلْمي وَ ذَنْبُهُ عَفْوي وَ مَسأَلَتُهُ جُودي؛ من از اينکه ناداني او بر علمم، گناه او بر عفوم و درخواست او بر بخشايشم چيره شود، شرم مي کنم».[5]
امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمود: «اِنّا اَهْلَ بَيت، مُرُوَّتُنا الْعَفْوُ عَمَّن ظَلَمَنا؛ ما خانداني هستيم که، جوانمردي مان گذشت از کسي است که بر ما ستم کرده است».[6]
و از سوي ديگر، پيروان خويش را به گذشت توصيه مي کردند، چنان که امام علي ـ عليه السلام ـ در عهدنامه خود به مالک اشتر مي نويسد: «آنان (مردم) را از عفو و اغماض خويش برخوردار ساز، بگونه اي که دوست مي داري خداوند تو را از عفو و اغماض خويش برخوردار سازد».[7]
حدود عفو
اندکي تأمل در موارد به کارگيري کلمه عفو در متون اسلامي نشان مي دهد که اين واژه، گاهي در برابر انتقام و گاهي در برابر عقوبت و مجازات به کار مي رود. آنجا که عفو در برابر انتقام به کار گرفته شده، چون منظور از انتقام، تسکين خاطر انتقام گيرنده است و او تمام همّت خود را صرف فرونشاندن آتش خشم خويش مي سازد و هيچ گونه نظري به اصلاح و هدايت طرف مقابل ندارد، در اين صورت عفو، صد در صد يک ارزش محسوب مي شود و عمل انتقام جويانه نيز به طور مطلق زشت و ناپسند است. و تا حدودي آنچه تاکنون در ستايش عفو و گذشت ذکر شد ناظر به همين معناي عفو است. ولي اگر عفو در برابر عقوبت و مجازات شخص خطاکار به کار رود و انسان متحير شود بين اين که خطاکار را ببخشد يا او را به طور عادلانه مجازات کند،ديگر عفو به طور مطلق ارزش محسوب نمي شود و مجازات هم هميشه ناپسند و نکوهيده نيست، بلکه انتخاب يکي از دو راه تا حدود زيادي بستگي به دو عامل تعيين کننده دارد:
1. نوع جرم؛ 2. وضعيت مجرم.
اگر جرم و تجاوز نسبت به حقوق شخصي باشد و زيان ناشي از خطا و لغزش، متوجّه فرد يا گروه محدودي شود،در اين صورت عامل دوم (وضعيت مجرم) تعيين کننده است؛ به اين معنا که بايد ديد آيا عفو و اغماض، موجب پشيماني و اصلاح مجرم مي شود يا بر جرأت و جسارت او در تکرار عمل ناپسندش مي افزايد. انسان هاي با فضيلت و بزرگوار، اگر طرف مقابل را، از کرده خود پشيمان و شايسته عفو و بخشش ببيند، به سادگي از او در مي گذرند؛ اما اگر به اين نتيجه برسند که عفو مجرم، او را گستاخ تر مي سازد و گذشت بزرگوارانه آنان را حمل بر ضعف يا ترس مي کند، او را به خاطر جرمش تحت تعقيب قانوني قرار مي دهند تا به کيفر عمل خود برسد.
به کارگيري بخشش در مورد اشخاص لايق و خودداري از عفو در خصوص افراد فرومايه، همواره مورد توصيه و تأکيد پيشوايان بزرگوار اسلام بوده است؛ علي ـ عليه السلام ـ در اين باره فرمود: «الْعَفْوُ يفْسِدُ مِنَ اللَّئيمِ بِقَدْرِ اِصلاحِهِ مِنَ الْکريمِ؛ عفو و گذشت همان اندازه که بزرگوار را اصلاح مي کند، فرومايه را تباه مي سازد».[8]
همچنين امام زين العابدين ـ عليه السلام ـ در رساله حقوق خود مي فرمايد: «حق کسي که به تو بدي کرده، آن است که از او بگذري، ولي اگر عفو او را مضر دانستي، مي تواني او را عقوبت کني».[9]
در سخن ديگري امام علي ـ عليه السلام ـ کسي را که از روي علم و اطّلاع مرتکب جرمي شده، شايسته عفو ندانسته، مي فرمايد: «آن که با بصيرت بر زشتي گناه، آن را مرتکب مي شود، سزاوار عفو نيست».[10]
گاهي معلوم نيست که آيا مجرم شايسته عفو است يا سزاوار عقوبت؟ در اين صورت اگر بتوانيم، بايد به گونه اي او را بيازماييم تا ميزان صلاحيتش معلوم شود.
از امام باقر ـ عليه السلام ـ نقل شده که روزي اميرمؤمنان ـ عليه السلام ـ پس از جلسه اي که در آن قرآن و احکام ديني به مردم مي آموخت، از مسجد خارج شد. در راه به مرد جسوري برخورد. او به امام سخن زشتي گفت، امام فوري به مسجد برگشت و دستور داد تا مردم را خبر کنند و خود به منبر رفت. جمعيت به قدر کافي آمدند و مرد بي ادب نيز حاضر شد. امام ـ عليه السلام ـ پس از حمد و ثناي الهي و بيان سخناني حکمت آميز[11] فرمود: «آن که ساعتي قبل سخني گفته بود، کجاست؟» مرد که جرأت انکار نداشت، خود را معرفي کرد. امام به او فرمود: «اکنون اگر من بخواهم با حضور مردم گفتني ها را مي گويم» مرد پاسخ داد «و اگر بخواهي عفو کني و مي گذري، زيرا تو اهل چشم پوشي و گذشتي!» امام فرمود: «عَفَوْتُ وَ صَفَحْتُ؛ عفو کردم و صرف نظر کردم».[12]
شيوه برخورد آن حضرت نشان مي دهد که ابتدا آن مرد با پاسخ خود، صلاحيتش را براي شمول عفو و اغماض حضرت به اثبات رسانيد و آنگاه امام او را بخشيد و از مجازاتش صرف نظر کرد.
[1]. شرح غررالحکم، ج1، ص140.
[2]. بقره / 178.
[3]. بقره / 263.
[4]. مجمع البيان، بيروت، ج6. ص344.
[5]. مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، ج41، ص49.
[6]. همان، ج71، ص401.
[7]. نهج البلاغه، نامه 53، ص993.
[8]. بحارالانوار، ج77، ص419.
[9]. همان، ج74، ص9.
[10]. شرح غررالحکم، ج1، ص391.
[11]. مشروح سخنان آن حضرت به دليل رعايت اختصار حذف شد.
[12]. بحارالانوار، ج 41، ص 133؛ الهامي نيا، علي اصغر، اخلاق اسلامي، ص143.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 امرداد 01
- بازدید
- ۱۰۵
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.