نوع رفتار با دوستان و مردم جامعه باید چگونه باشد؟ آیا باید با چهره خندان با تمامی مردم رفتار کرد یا بستگی به افراد دارد؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

نوع رفتار با دوستان و مردم جامعه باید چگونه باشد؟ آیا باید با چهره خندان با تمامی مردم رفتار کرد یا بستگی به افراد دارد؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

یکی از اصول اخلاقی که دین اسلام به آن سفارش می کند و شیوه امامان معصوم ـ علیهم السلام ـ هم همین بوده ، شیوه برخورد خوب و ملایم با مردم است.

در قرآن کریم خطاب به پیامبر اسلام آمده است که ای پیامبر ـ صلی الله علیه و اله و سلم ـ به برکت و رحمت الهی در برابر مردم نرم و مهربان شدی و اگر خشن و سنگدل بودی از اطراف تو پراکنده می شدند.[1] در واقع خوش اخلاقی و خوشرو بودن یکی از صفات برجسته پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ می باشد و یکی از عوامل مهم پیشرفت اسلام و ایمان آوردن مردم به پیامبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ همان اخلاق زیبای پیامبر اسلام ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ بود. نه تنها با مسلمانان، بلکه با غیر مسلمانان هم خوشرو و خوش اخلاق بودند. چه بسا عده ای در برابر اخلاق زیبای او که توأم با نرمی و ملاطفت بود به زانو در می آمدند و مسلمان می شدند، که خداوند عالم پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و اله و سلم ـ را این گونه می خواند «انک لعلی خلق عظیم[2]»تو دارای خلق و خوی بزرگی هستی.

پس ما هم که پیرو آن پیامبر والا مقام هستیم باید اخلاق و رفتار او را الگوی زندگی خود قرار دهیم. در یک جریانی دو اسیر که به قصد ترور پیامبر اسلام آمده بودند، را خدمت پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ آوردند. حضرت، اسلام را بر آن ها عرضه داشت، آن ها قبول نکردند. وقتی اسلام را نپذیرفتند پیامبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ دستور کشتن آن ها را صادر کرد، وقتی آن ها را می بردند پیامبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ دستور داد یکی از آن ها را برگردانند و از کشتن او صرف نظر کردند. وقتی علت اين امر را سوال کردند فرمود: جبرئیل بر من نازل شد و عرض کرد یا رسول الله خداوند سلامی می رساند و می فرماید که این شخص را نکشید زیرا او مردی خوش خلق و با سخاوت است.[3] پس خداوند خوش اخلاقی را دوست دارد حتی اگر از غیر مسلمان باشد. و هم چنین بداخلاقی در نظر خداوند ناخوشایند است حتی اگر از مومن باشد. همانند سعد بن معاذ از اصحاب رسول الله ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ كه به خاطر بدخلقی در میان خانواده اش طبق فرموده پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ بعد از دفن، فشار قبر او را فرا گرفت.[4]

پس آن چه که دستور کلی اسلام است، خوشرو و خوش رفتار بودن با عموم مردم است. پس در برخورد و معاشرت با ديگران  باید با چهره ای خندان برخورد کرد، در دوستی باید طوری رفتار کرد که دوستی تقویتگردد، باید از صفت های زشتی که باعث کم رنگ شدن دوستی می شود دوری کرد همانند تکبر و خود خواهی، کینه توزی، حسادت، دروغ، غیبت دوست و صفات دیگر... باید در تقویت دوستی پیش قدم بود، حضرت علی ـ علیه السلام ـ می فرماید: «لا یکون اخوک اقوی منک علی مودته[5] برادرت در دوستیش (نسبت به تو) از تو قوی تر نباشد.

استثنائات:

همان طوری که عرض شد دستور کلی اسلام بر رفاقت و مدارا و خوشرویی و خوش اخلاق بودن با عموم مردم جامعه است. اما استثنائاتی هم دارد که همان برخورد با دشمنان دین و مقدسات و ستمگران است. کسانی که نه تنها برخورد خوش اثر مثبتی در آنها نمی گذارد بلکه آن ها را جری تر و گستاخ تر می کند. طبق دستور اسلام با این ها باید با شدت و خشونت برخورد کرد «ترحم بر پلنگ تیز دندان                    ستمکاری بود بر گوسفندان»

دیگر استثنائات، برخورد با دوستان منحرف و گنهکار است البته خشن برخورد کردن با این دسته در جهت امر به معروف و نهی از منکر است. یعنی اگر دوستان و یا برادران دینی ما به انحراف کشیده شدند و یا آلوده به عادات زشتی شدند البته وظیفه ما امر به معروف و نهی از منکر است،ابتدا با نرمی و ملایمت. ولی گاهی ملایمت و نرمی اثرگذار نیست و احیاناً برخورد خشن و قهرآمیز اثرگذار است.

گرچه حتی درجائی که خشونت لازم است باید خشونت توأم با نرمی و ملاطفت باشد و نباید در خشونت زیاده روی کرد. اذا عاقبت فارفق[6] حضرت علی ـ علیه السلام ـ می فرماید: هرگاه عقاب می کنی کیفر را با نرمی همراه کن. پس اسلام همه جا دستور به خوش رفتاری می دهد با عموم مردم، چه مسلمان و چه غیر مسلمان، چنان چه پیامبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ و ائمه معصومین ـ علیهم السلام ـ این گونه بودند و اگر جایی دستور به برخورد خشن می دهد آن هم در راستای اصلاح جامعه است. چنان چه حضرت علی ـ علیه السلام ـ می فرماید: «التکبر علی المتکبرین هو التواضع بعینه»[7] تکبر در برابر متکبرین خود تواضع است. چون این چنین برخورد با همچون افرادی آن ها را متوجه صفات زشت خود می کند و در واقع این برخورد در راستای اصلاح این چنین فرد است.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ بيست و پنج اصل از اصول اخلاقي امامان(ع)، محمد تقي عبدوس و محمد محمدي اشتهاردي، قم، مرکز انتشارات دفتر تبليغات اسلامي.

2ـ دوستي و دوستان، سيد هادي مدرسي، مترجمان حميد رضا شيخي و حميدرضا آذرلو، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوي.

3ـ راز موفقيت در زندگي، اصغر کيهان نيا، تهران، نشر مادر.

 


[1] . آل عمران / 152.

[2] . ن و القلم / 4.

[3] . خسروی، موسی، پند تاریخ، تهران، انتشارات کتاب فروشی اسلامیه، چاپخانه اسلامیه، چاپ دوازدهم، 1372ش، ج2، ص196.

[4] . همان منبع، ص197.

[5] . محمدی ری شهری، محمد، منتخب میزان الحکمه، ترجمه شیخی حمیدرضا، قم، دارالحدیث، 1381ش، ج1، ص16.

[6] . ره توشه راهیان نور، رمضان 1425ق، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ص48؛ و غرر الحکم و درر الکلم، ج3، ص11.

[7] . مکارم شیرازی، ناصر، مشکات هدایت، تدوین، حامدی محمد رضا و مکارم، مسعود، قم، نشر مدرسه علی بن ابی طالب(ع)، چاپ اول، 1385ش، به نقل از بحارالانوار، ج75، ص253.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
22 امرداد 01
بازدید
۶۹
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.