نقش و آثار توکل به خدا در زندگي چيست؟
نقش و آثار توکل به خدا در زندگي چيست؟
پرسش
پاسخ
بدون شک، توکل، آثار مثبتي در پي دارد که بر کليه شوون فردي و اجتماعي انسان اثر مي گذارد اين آثار به حدي مهم و ارزشمند است که تا انسان در اين وادي گام ننهد نمي تواند حقيقتش را درک کند. آنچه از آيات و روايات درباره آثار توکل به دست مي آيد، چنين است:
اعتماد به نفس و پايداري در برابر مشکلات
از آنجا که متوکلان، کار خود را به خدا وا مي گذارند، همان خدايي که همه جا حاضر و بر همه چيز توانا است، نخستين اثر مثبتي که در آن ها پديد مي آيد، اعتماد به نفس و مقاومت در برابر سختي ها است. اگر کسي خود را در برابر دشمن تنها ببيند، هر قدر نيرومند باشد، به زودي روحيه و اعتماد به نفس خود را از دست خواهد داد؛ ولي اگر احساس کند لشکر نيرومندي پشت سر او است، احساس توانمندي مي کند؛ هر چند خودش ناتوان باشد. در حديث حرز مانندي از امير مومنان علي ـ عليه السلام ـ مي خوانيم:
کيف اخاف و انت املي و کيف اصام و انت متکلي (به نقل از مجلسي، 1365، ج91، ص 229).
چگونه بترسم در حالي که تو اميد مني و چگونه مقهور شوم، در حالي که تکيه گاه مني.
متوکل مي داند که خداوند با او است بدين سبب، احساس نيرومندي مي کند و در برابر فشارها از خود مقاومت نشان مي دهد.
قدرت بر تصميم گيري
انسان وقتي به خدا توکل کرد، از حالت سرگرداني و ترديد بيرون مي آيد و به ياري خداوند اميدوار مي شود؛ بنابر اين مي تواند قاطعانه تصميم بگيرد. يکي از عواملي که افراد نمي توانند تصميمي بگيرند، نداشتن پشتوانه قوي، احتمال شکست و احساس ناتواني آنها است. در حالت توکل به خدا، فرد احساس مي کند که خداوند، او را ياري خواهد کرد؛ به همين جهت با جرأت و توانمندي هر چه تمام تر اقدام مي کند. خداوند در قرآن مي فرمايد:
«فإذا عزمت فتوکل علي الله» (آل عمران (3)، 159).
هنگامي که تصميم گرفتي، بر خدا توکل کن.
جلب محبت خداوند
يکي ديگر از آثار توکل، حب است. خداوند فرد متوکل را دوست مي دارد:
«ان الله يحب المتوکلين». (آل عمران (3) 159)
در حديث معراج نيز آمده است:
وجبت محبتي للمتوکلين عَلَيّ.
دوستي من با متوکلان حتمي است.
نيرومندي و شکست ناپذيري
امام باقر ـ عليه السلام ـ مي فرمايد:
من يتوکل علي الله لا يغلب و من اعتصم بالله لا يهزم (محمدي ري شهري، 1372، ج10، ص 681). کسي که به خدا توکل کند، مغلوب نمي شود و کسي که بر دامن لطفش چنگ زند، شکست نمي خورد.
رسول خدا نيز فرمود:
من احب ان يکون اقوي الناس فليتوکل علي الله (محمدي ري شهري، همان).
کسي که دوست دارد قوي ترين مردم باشد، بايد به خدا توکل کند؛ چون خداوند، مطمئن ترين پشتوانه براي انسان است و با استمداد به خدا، احساس نيرومندي مي کند.
ترک گناه و عدم سلطه شيطان بر متوکلان
افراد، هر اندازه «ايمان» و «توکل» داشته باشند، به همان اندازه از زير سلطه شيطان بيرون بوده، در نتيجه، از آلودگي و انحراف، مصون خواهند بود. خداوند در اين باره مي فرمايد:
«انه ليس له سلطان علي الذين آمنوا و علي ربهم يتوکلون»( نحل (16)، 99).
چرا که او ]شيطان[ بر کساني که ايمان دارند و به پروردگارشان «توکل» مي کنند، تسلطي ندارد.
تسلط شيطان بر انسان در صورتي است که رابطه انسان با خدا ضعيف باشد و از هواي نفس خود پيروي کند؛ اما اگر رابطه اش با خدا محکم باشد به گونه اي که در همه کارها به خدا توکل کند و اعتمادش فقط به او باشد، در وي مصونيتي ايجاد مي شود که شيطان قادر به نفوذ در او نخواهد بود.
توکل، عامل رشد و کمال
توکل به خدا، زمينه تکامل و پيشرفت و بلند همتي را در افراد فراهم مي سازد. حضرت جواد ـ عليه السلام ـ (به نقل از مجلسي، همان، ج75، ص 364) در اين خصوص فرمود:
الثقه بالله تعالي ثمن لکل غال و سلم الي کل عال.
اعتماد به خداي تعالي، بهاي هر چيز گرانبها و نردباني به سوي همه بلندي ها ]مقام هاي عالي[ است.
آرامش و اطمينان قلبي
يکي از آثار توکل، آرامش و اطمينان قلبي است. توکل به خدا، بذر اميد را در دل مي پاشد و زمينه رهايي از رنج و افسردگي و اضطراب را فراهم مي سازد. امير مومنان علي ـ عليه السلام ـ در سخن کوتاه و پرمعنايي مي فرمايد:
ليس لمتوکل عناء (به نقل از آمدي، 1373، ج5، ص 72).
کسي که به خدا توکل کند، رنج و خستگي روحي ندارد.
من توکل علي الله اضائت له الشبهات، و کفي المئونات و امن التبعات (آمدي، همان، ص 414).
کسي که به خدا توکل نمايد تاريکي شبهات بر او روشن مي شود؛ زمينه پيروزي اش فراهم مي آيد و از مشکلات و رنج ها رهايي مي يابد.
دليل عمده اضطراب و افسردگي، تفسير نادرست فرد از حوادث و رخدادهاي زندگي، و احساس ناتواني و تنهايي است. با توکل به خدا، فرد احساس تنهايي نمي کند و خود را به نيروي شکست ناپذيري متکي مي داند که همه چيز در دست و فرمان او است. لطف، رحمت، و مهرباني خداوند را در لحظه لحظه زندگي خود احساس، و با خداوند، رابطه عاطفي برقرار مي کند. به آينده، اميدوار بوده، به تفسير درست از رخداد هاي زندگي دست مي يابد. در اين صورت، اضطراب و افسردگي و ديگر اختلالات رواني در افراد کم تر مشاهده مي شود. تحقيقات تجربي انجام شده درباره توکل و اضطراب، نشان مي دهد که همبستگي بين توکل و اضطراب منفي است.
توکل به خدا و کفايت امور
کفايت در امور، يکي ديگر از آثار توکل به خدا است. افرادي که به خدا توکل مي کنند، خداوند برکت را در دارايي آنها قرار مي دهد و آنان را در انجام کارها ياري مي کند و حتي بالاتر از آن، کارهايي را که از طاقت و توان فرد خارج است، خود انجام مي دهد. قرآن در اين باره مي فرمايد:
«و من يتوکل علي الله فهو حسبه» (طلاق (65)، 3).
کسي که به خدا توکل کند، خدا او را بس است.
در روايات (به نقل از محمدي ري شهري، 1372، ج10، ص 681 ـ 683) نيز آمده است:
من توکل علي الله کفاه الامور
کسي که به خدا توکل کند، امور او را کفايت خواهد کرد.
من کان متوکلاً علي الله لم يعدم الاعانه.
کسي که به خدا توکل کند، خدا او را ياري خواهد کرد.
يعني نمي شود که فرد متوکل، از ياري و کمک خداوند بهره مند نشود و شايد صريح تر از همه، اين روايت است که مي گويد:
من توکل علي الله کفاه مئونته و رزقه من حيث لا يحتسب.
کسي که به خدا توکل کند، خداوند مخارج زندگي و رزق او را از جايي که گمان نمي رود، تأمين خواهد کرد.
توکل به خدا و دستيابي به حرمت و ارزشمندي
يکي از آثار توکل به خداوند، دستيابي به حرمت و ارزشمندي است. افرادي که توکل آنها به خدا است و هيچ گاه حاضر نيستند به سوي ديگران دست طمع بگشايند، هميشه نزد خود و ديگران حرمت و احترام دارند. در روايت آمده است:
اللهم اعزني با التوکل (مجلسي، 1363، ج90، ص 17). خدايا! مرا در سايه توکل، عزيز و سرافراز کن.
تأثير ناپذيري از روي کردن و پشت کردن مردم و عدم نگراني از حوادث
فردي که توکل و اعتمادش به لطف و ياري خداوند باشد، هيچ گاه از روي کردن و پشت کردن مردم، و ستايش و تحقير ديگران متأثر نمي شود و حالت انفعالي به خود نمي گيرد؛ بلکه خود را مکلف به انجام وظيفه مي داند و نتايج کار را به خدا وا مي گذارد. خداوند در قرآن، خطاب به پيامبرش مي فرمايد:
«فأعرض عنهم و توکل علي الله و کفي بالله وکيلاً» (نساء (4)، 81. )
اعتنايي به آن ها ]= منافقان[ نکن از نقشه هاي آنان وحشت نداشته باش. بر خدا توکل کن. کافي است که او يار و مدافع تو باشد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
شجاعي، محمد صادق، توکل به خدا، راهي به سوي حرمت خود و سلامت روان، قم: موسسه امام خميني (ره)، 1383.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 امرداد 01
- بازدید
- ۲۵۸
نقش و آثار توکل به خدا در زندگي چيست؟
- نشان کردن
پرسش
نقش و آثار توکل به خدا در زندگي چيست؟
پاسخ
بدون شک، توکل، آثار مثبتي در پي دارد که بر کليه شوون فردي و اجتماعي انسان اثر مي گذارد اين آثار به حدي مهم و ارزشمند است که تا انسان در اين وادي گام ننهد نمي تواند حقيقتش را درک کند. آنچه از آيات و روايات درباره آثار توکل به دست مي آيد، چنين است:
اعتماد به نفس و پايداري در برابر مشکلات
از آنجا که متوکلان، کار خود را به خدا وا مي گذارند، همان خدايي که همه جا حاضر و بر همه چيز توانا است، نخستين اثر مثبتي که در آن ها پديد مي آيد، اعتماد به نفس و مقاومت در برابر سختي ها است. اگر کسي خود را در برابر دشمن تنها ببيند، هر قدر نيرومند باشد، به زودي روحيه و اعتماد به نفس خود را از دست خواهد داد؛ ولي اگر احساس کند لشکر نيرومندي پشت سر او است، احساس توانمندي مي کند؛ هر چند خودش ناتوان باشد. در حديث حرز مانندي از امير مومنان علي ـ عليه السلام ـ مي خوانيم:
کيف اخاف و انت املي و کيف اصام و انت متکلي (به نقل از مجلسي، 1365، ج91، ص 229).
چگونه بترسم در حالي که تو اميد مني و چگونه مقهور شوم، در حالي که تکيه گاه مني.
متوکل مي داند که خداوند با او است بدين سبب، احساس نيرومندي مي کند و در برابر فشارها از خود مقاومت نشان مي دهد.
قدرت بر تصميم گيري
انسان وقتي به خدا توکل کرد، از حالت سرگرداني و ترديد بيرون مي آيد و به ياري خداوند اميدوار مي شود؛ بنابر اين مي تواند قاطعانه تصميم بگيرد. يکي از عواملي که افراد نمي توانند تصميمي بگيرند، نداشتن پشتوانه قوي، احتمال شکست و احساس ناتواني آنها است. در حالت توکل به خدا، فرد احساس مي کند که خداوند، او را ياري خواهد کرد؛ به همين جهت با جرأت و توانمندي هر چه تمام تر اقدام مي کند. خداوند در قرآن مي فرمايد:
«فإذا عزمت فتوکل علي الله» (آل عمران (3)، 159).
هنگامي که تصميم گرفتي، بر خدا توکل کن.
جلب محبت خداوند
يکي ديگر از آثار توکل، حب است. خداوند فرد متوکل را دوست مي دارد:
«ان الله يحب المتوکلين». (آل عمران (3) 159)
در حديث معراج نيز آمده است:
وجبت محبتي للمتوکلين عَلَيّ.
دوستي من با متوکلان حتمي است.
نيرومندي و شکست ناپذيري
امام باقر ـ عليه السلام ـ مي فرمايد:
من يتوکل علي الله لا يغلب و من اعتصم بالله لا يهزم (محمدي ري شهري، 1372، ج10، ص 681). کسي که به خدا توکل کند، مغلوب نمي شود و کسي که بر دامن لطفش چنگ زند، شکست نمي خورد.
رسول خدا نيز فرمود:
من احب ان يکون اقوي الناس فليتوکل علي الله (محمدي ري شهري، همان).
کسي که دوست دارد قوي ترين مردم باشد، بايد به خدا توکل کند؛ چون خداوند، مطمئن ترين پشتوانه براي انسان است و با استمداد به خدا، احساس نيرومندي مي کند.
ترک گناه و عدم سلطه شيطان بر متوکلان
افراد، هر اندازه «ايمان» و «توکل» داشته باشند، به همان اندازه از زير سلطه شيطان بيرون بوده، در نتيجه، از آلودگي و انحراف، مصون خواهند بود. خداوند در اين باره مي فرمايد:
«انه ليس له سلطان علي الذين آمنوا و علي ربهم يتوکلون»( نحل (16)، 99).
چرا که او ]شيطان[ بر کساني که ايمان دارند و به پروردگارشان «توکل» مي کنند، تسلطي ندارد.
تسلط شيطان بر انسان در صورتي است که رابطه انسان با خدا ضعيف باشد و از هواي نفس خود پيروي کند؛ اما اگر رابطه اش با خدا محکم باشد به گونه اي که در همه کارها به خدا توکل کند و اعتمادش فقط به او باشد، در وي مصونيتي ايجاد مي شود که شيطان قادر به نفوذ در او نخواهد بود.
توکل، عامل رشد و کمال
توکل به خدا، زمينه تکامل و پيشرفت و بلند همتي را در افراد فراهم مي سازد. حضرت جواد ـ عليه السلام ـ (به نقل از مجلسي، همان، ج75، ص 364) در اين خصوص فرمود:
الثقه بالله تعالي ثمن لکل غال و سلم الي کل عال.
اعتماد به خداي تعالي، بهاي هر چيز گرانبها و نردباني به سوي همه بلندي ها ]مقام هاي عالي[ است.
آرامش و اطمينان قلبي
يکي از آثار توکل، آرامش و اطمينان قلبي است. توکل به خدا، بذر اميد را در دل مي پاشد و زمينه رهايي از رنج و افسردگي و اضطراب را فراهم مي سازد. امير مومنان علي ـ عليه السلام ـ در سخن کوتاه و پرمعنايي مي فرمايد:
ليس لمتوکل عناء (به نقل از آمدي، 1373، ج5، ص 72).
کسي که به خدا توکل کند، رنج و خستگي روحي ندارد.
من توکل علي الله اضائت له الشبهات، و کفي المئونات و امن التبعات (آمدي، همان، ص 414).
کسي که به خدا توکل نمايد تاريکي شبهات بر او روشن مي شود؛ زمينه پيروزي اش فراهم مي آيد و از مشکلات و رنج ها رهايي مي يابد.
دليل عمده اضطراب و افسردگي، تفسير نادرست فرد از حوادث و رخدادهاي زندگي، و احساس ناتواني و تنهايي است. با توکل به خدا، فرد احساس تنهايي نمي کند و خود را به نيروي شکست ناپذيري متکي مي داند که همه چيز در دست و فرمان او است. لطف، رحمت، و مهرباني خداوند را در لحظه لحظه زندگي خود احساس، و با خداوند، رابطه عاطفي برقرار مي کند. به آينده، اميدوار بوده، به تفسير درست از رخداد هاي زندگي دست مي يابد. در اين صورت، اضطراب و افسردگي و ديگر اختلالات رواني در افراد کم تر مشاهده مي شود. تحقيقات تجربي انجام شده درباره توکل و اضطراب، نشان مي دهد که همبستگي بين توکل و اضطراب منفي است.
توکل به خدا و کفايت امور
کفايت در امور، يکي ديگر از آثار توکل به خدا است. افرادي که به خدا توکل مي کنند، خداوند برکت را در دارايي آنها قرار مي دهد و آنان را در انجام کارها ياري مي کند و حتي بالاتر از آن، کارهايي را که از طاقت و توان فرد خارج است، خود انجام مي دهد. قرآن در اين باره مي فرمايد:
«و من يتوکل علي الله فهو حسبه» (طلاق (65)، 3).
کسي که به خدا توکل کند، خدا او را بس است.
در روايات (به نقل از محمدي ري شهري، 1372، ج10، ص 681 ـ 683) نيز آمده است:
من توکل علي الله کفاه الامور
کسي که به خدا توکل کند، امور او را کفايت خواهد کرد.
من کان متوکلاً علي الله لم يعدم الاعانه.
کسي که به خدا توکل کند، خدا او را ياري خواهد کرد.
يعني نمي شود که فرد متوکل، از ياري و کمک خداوند بهره مند نشود و شايد صريح تر از همه، اين روايت است که مي گويد:
من توکل علي الله کفاه مئونته و رزقه من حيث لا يحتسب.
کسي که به خدا توکل کند، خداوند مخارج زندگي و رزق او را از جايي که گمان نمي رود، تأمين خواهد کرد.
توکل به خدا و دستيابي به حرمت و ارزشمندي
يکي از آثار توکل به خداوند، دستيابي به حرمت و ارزشمندي است. افرادي که توکل آنها به خدا است و هيچ گاه حاضر نيستند به سوي ديگران دست طمع بگشايند، هميشه نزد خود و ديگران حرمت و احترام دارند. در روايت آمده است:
اللهم اعزني با التوکل (مجلسي، 1363، ج90، ص 17). خدايا! مرا در سايه توکل، عزيز و سرافراز کن.
تأثير ناپذيري از روي کردن و پشت کردن مردم و عدم نگراني از حوادث
فردي که توکل و اعتمادش به لطف و ياري خداوند باشد، هيچ گاه از روي کردن و پشت کردن مردم، و ستايش و تحقير ديگران متأثر نمي شود و حالت انفعالي به خود نمي گيرد؛ بلکه خود را مکلف به انجام وظيفه مي داند و نتايج کار را به خدا وا مي گذارد. خداوند در قرآن، خطاب به پيامبرش مي فرمايد:
«فأعرض عنهم و توکل علي الله و کفي بالله وکيلاً» (نساء (4)، 81. )
اعتنايي به آن ها ]= منافقان[ نکن از نقشه هاي آنان وحشت نداشته باش. بر خدا توکل کن. کافي است که او يار و مدافع تو باشد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
شجاعي، محمد صادق، توکل به خدا، راهي به سوي حرمت خود و سلامت روان، قم: موسسه امام خميني (ره)، 1383.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 امرداد 01
- بازدید
- ۲۵۸
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.