حد و مرز عفو ديگران تا چه اندازه مي باشد؟ چرا بايد در مورد ديگران عفو و گذشت داشته باشيم؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

حد و مرز عفو ديگران تا چه اندازه مي باشد؟ چرا بايد در مورد ديگران عفو و گذشت داشته باشيم؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

یکی از وظایف اساسی انسان در معاشرت و برخورد با دیگران، داشتن روحیه اغماض و گذشت از خطاها و بدی های آنان است. آسایش روانی انسان در این است که حتی المقدور و تا جایی که برای او امکان دارد روش مسالمت و مدارا با دیگران را در پیش گیرد.

از بررسی آیات و روایاتی که از بزرگان دین درباره عفو وارد شده است و هم چنین از بررسی سیره عملی آنان در عفو و گذشت از دیگران، اهمیت عفو و گذشت برای ما مشخص می شود.

اما اینکه محدوده عفو و گذشت تا چه مقدار است و دین مبین اسلام تا چه اندازه ما را توصیه به گذشت می کند در پاسخ به آن باید گفت:

گاهی مسأله شخصی است و عفو و گذشت باعث تضییع حقوق فرد یا افراد دیگر نمی شود. اما گاهی قضیه طوری است که عفو و گذشت باعث تضییع حقوق دیگران می شود.

بدون تردید آنجایی که عفو و گذشت باعث تضییع حقوق دیگران شود این عفو هیچ گونه ارزشی ندارد و شرعا و اخلاقا امری ناپسند است. مثلا اگر فردی که با کسی در مالی شریک است و شخصی در آن مال خیانت کرده، اگر بخواهد او را مورد عفو و بخشش قرار دهد، به شریک خود ظلم کرده است. زیرا ممکن است وی از این اقدام راضی نباشد. در این جا، گذشتن از حق خود، موجب تضییع حق دیگری می شود که از نظر شرع و اخلاق، پسندیده نیست.

اما در موردی که مسأله شخصی است و عفو، باعث تضییع حقوق دیگران نمی شود، از بررسی ظلم ها و بدرفتاری هایی که خواسته و یا ناخواسته در حق بزرگان دین شده است و سیره عملی آنها در عفو و گذشت از دیگران و نیز با مقایسه آن ظلم ها، با ظلم هایی که در حق ما می شود می توان محدوده عفو و گذشت را به دست آورد.

سیره پیامبر اسلام و ائمه معصومین و سایر انبیاء و بزرگان دین نشان می دهد که آن بزرگواران با شیوه گذشت و مدارا، بسیاری را به سمت و سوی دین جذب و زمینه هدایت انسان های گمراه را فراهم آوردند.

چند نمونه از عفو و بخشش بزرگان دین:

1. حضرت یوسف توسط بردرانش به چاه انداخته شد، به رنج دوری پدر مبتلا شد، به بردگی گرفته شد، به زندان رفت، شکنجه شد... اما وقتی به قدرت رسید با وجود اینکه می توانست برادرانش را به شدت مجازات کند اما آنها را بخشید و برای آنها از خدا طلب مغفرت کرد.

2. پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ بعد از آن همه ظلمی که به او شد وقتی مکه را فتح کرد خطاب به مردم فرمود بد قومی بودید از برای پیغمبر خود، مرا تکذیب کردید و نقشه قتل مرا کشیدید، مرا از مکه بیرون کردید و از هیچ گونه زیان و زحمت کوتاهی نکردید و بدین نیز راضی نشدید و به مدینه حمله کردید و با من جنگیدید و با این همه، شما را عفو کردم «اذهبوا فانتم الطلقاء».[1]

3. روزی کنیز امام سجاد ـ علیه السلام ـ آب روی دست حضرت می ریخت تا آن حضرت آماده نماز گردد. اتفاقا ظرف آب از دتش افتاد و به صورت امام آسیب رساند. حضرت سر بلند کرده و به سوی کنیز متوجه شد. کنیز گفت خداوند در قرآن می فرماید:

«و الکاظمین الغیظ. حضرت فرمود من خشم خود را فرو بردم.

کنیز گفت: و العافین عن الناس. حضرت فرمود خداوند تو را عفو کند. (یعنی من از تو گذشت کردم).

کنیز گفت: و الله یحب المحسنین. حضرت فرمود برو که در راه خداوند آزادی.[2]

با انتقام گرفتن (در صورتی که قدرت انتقام داشته باشد) و یا با نارضایتی قلبی (در صورتی که قدرت بر انتقام نداشته باشد) تنها چیزی که ممکن است عائد انسان شود تشفی دل است. ضمن اینکه ممکن است از انتقام پشیمان شود اما پشیمانی سودی نداشته باشد و لذا امام باقر ـ علیه السلام ـ می فرماید:

الندامه علی العفو أفضل و أیسر من الندامه علی العقوبه.[3]

پشیمانی بر عفو آسان تر و برتر از پشیمانی بر کیفر کردن است.

اما با بخشش و عفو، انسان به درجات و مقامات بلندی می رسد و خداوند متعال پاداش عظیمی به انسان های  با گذشت عطا می کند. عفو و گذشت برکاتی در دنیا و آخرت دارد و سبب قدرت و آبرو و عظمت نزد خالق و خلق می شود، و انسان را از بسیاری از مشکلات زندگی و دردسرهای فراوان می رهاند و به او محبوبیت در نزد خدا و مردم می دهد. در حالی که انتقام جویی و ناراضی بودن گاهی شیرازه زندگی انسان را به هم می ریزد.

مسأله فضیلت عفو در آیات قرآن کریم و روایات اسلامی بازتاب وسیعی دارد:

خداوند متعال در قرآن کریم در موارد متعددی بندگانش را توصیه به عفو و گذشت می نماید مثلا:

1. در سوره فصّلت آیه 34 می فرماید: هرگز نیکی و بدی یکسان نیست، بدی را با نیکی دفع کن، ناگاه (خواهی دید) همان کس که میان تو و او دشمنی است، گویی دوستی گرم و صمیمی است.

2. در سوره نور آیه 22 توصیه می فرماید که: اهل عفو و گذشت باشید مگر دوست ندارید که خدا بر شما ببخشاید؟

3. در سوره آل عمران آیه 134 در توصیف انسان های با تقوا می فرماید: آنان کسانی هستند که خشم خود را فرو می برند و از مردم در می گذرند.

حضرت علی ـ علیه السلام ـ می فرماید: العفو تاج المکارم.[4]

عفو و گذشت، تاج فضایل اخلاقی است.

ابوحمزه ثمالی می گوید: از امام سجاد ـ علیه السلام ـ شنیدم که آن حضرت می فرمود: روز قیامت خدا مخلوق اولین و آخرین را در یک جا گرد می آورد. آنگاه منادی فریاد می کند اهل بخشش کجایند؟ جمع زیادی از مردم به پا می خیزند پس فرشتگان از آنها استقبال می کنند و می گویند بخشش شما چه بود؟

می گویند ما می پیوستیم به کسی که با ما قطع رابطه کرده بود و عطا می کردیم به کسی که ما را محروم ساخته بود و عفو می کردیم کسی را که به ما ستم کرده بود. به آنها می گویند راست می گویید وارد بهشت شوید.[5]

پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ در حالی که نشسته بودند، ناگهان لبخندی بر لبانشان نقش بست، به طوری که دندانهایشان نمایان شد. از ایشان علت خنده را پرسیدند، فرمود دو نفر از امت من (در قیامت ) می آیند و در پیشگاه پروردگار قرار می گیرند؛ یکی از آنان می گوید خدایا حق مرا از ایشان بگیر. خداوند متعال می فرماید حق برادرت را بده. عرض می کند خدایا از اعمال نیک من چیزی نمانده متاعی دنیوی هم که ندارم. آنگاه صاحب حق می گوید پروردگارا حالا که چنین است از گناهان من بر او بار کن. پس اشک از چشمان پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ سرازیر شد و فرمود آن روز، روزی است که مردم احتیاج دارند گناهانشان را کسی حمل کند. خداوند به آن کس که حقش را می خواهد می فرماید چشمت را برگردان به سوی بهشت نگاه کن چه می بینی؟ آن وقت سرش را بلند می کند. و نعمت هایی را می بیند که مایه شگفتی او می شود. عرض می کند پروردگارا اینها برای کیست؟ می فرماید برای کسی است که بهایش را به من بدهد. عرض می کند چه کسی می تواند بهایش را بپردازد؟ می فرماید تو.

می پرسد چگونه من می توانم؟ می فرماید: به گذشت تو از برادرت. عرض می کند خدایا از او گذشتم.

سپس خداوند می فرماید: دست برادر دینی ات را بگیر و وارد بهشت شوید!

آن گاه رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ فرمود پرهیزکار باشید و ما بین خودتان را اصلاح کنید.[6]

نتیجه اینکه محدوده عفو و بخشش بسیار وسیع و گسترده است و سزاوار است که قربه الی الله و به خاطر بهره مند شدن از نعمت های بهشتی، روحیه اغماض و چشم پوشی از خطاهای دیگران را در درون خود تقویت کنیم و اهل گذشت باشیم و سخت نگیریم تا خدا هم بر ما سخت نگیرد. و آن زمانی که به التماس به خداوند متعال می افتیم به راحتی ما را ببخشد.

 


[1]. قمی، حاج شيخ عباس، منتهی الآمال، قم، موسسه انتشارات هجرت، چاپ هشتم، 1373ش، ج1، ص169.

[2]. مجلسی، محمد باقر، بحارالأنوار، بیروت، موسسه الوفاء، 1404ق، ج46، ص68.

[3]. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، 1365ش، ج2، ص108.

[4]. آمدی، عبدالواحد، غرر الحکم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، چاپ اول، 1366ش، ص245.

[5]. اصول کافی، همان، ج2، ص108.

[6]. بحارالأنوار، ج74، ص182.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
22 امرداد 01
بازدید
۱۵۳
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.