به نظر شما اعمال و رفتار انسان تا چه ميزان در برخورداري او از نعمات خداوند مؤثر است؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

به نظر شما اعمال و رفتار انسان تا چه ميزان در برخورداري او از نعمات خداوند مؤثر است؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

براي روشن شدن پاسخ سؤال و پرداختن، به تمام زواياي آن، در چند نکته به پاسخ سؤال مي پردازيم:

نکته اوّل: آنچه مسلم و قاعده کلي است، اين است که دنيا، محل عمل کردن است و آخرت محل حساب و کتاب و بهره مندي از پاداش اعمال و يا عقاب اعمال.

بر اين مطلب در روايات معصومين ـ عليهم السلام ـ و آيات قرآن تأکيد شده است؛ به طور مثال امير المؤمنين ـ عليه السلام ـ در حديثي فرمودند: «از فرزندان دنيا نباشيد (دل به دنيا نبنديد)، چرا که امروز روز عمل کردن است و حسابي در کار نيست و فردا (جهان آخرت) روز حساب است و عمل کردني در کار نيست.[1] لذا اصل اوليه و قاعده کلي اين است که پاداش اعمال و يا عقاب اعمال در سراي باقي باشد، نه در دنيا، هم چنين اين مسلم است که تمام نعمت هاي اخروي، در گروی  عمل خود انسان است و به ايمان و عمل صالح انسان بستگي تمام دارند و هر اندازه ايمان و عمل صالح شخصي بيشتر باشد، قطعا پاداش او و برخورداري او از نعمات اخروي بيشتر خواهد بود.

به طور مثال پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمودند: هر کس که بگويد «لا اله الا الله» براي او در بهشت درختي کاشته مي شود از ياقوت سرخ که ريشه هايش از مشک است و از عسل شيرين تر و از برف سفيدتر و از مشک خوشبوتر است».[2]

نکته دوّم: اجمالا مي دانيم که اعمال و رفتار انسان در دنيا نيز اثر وضعي داشته و سبب نزول نعمت و يا بلا مي شود، البته عقل در اينجا سکوت مي کند. يعني خود به تنهايي نمي تواند تشخيص دهد کدام عمل چنين است، لذا ما در اين مطلب تابع روايات معصومين ـ عليهم السلام ـ و «وحي» هستيم و اين بزرگواران بيان کرده اند برخي از اعمال اثر وضعي دنيوي نيز دارند و برخي اعمال نيک سبب نزول نعمت الهي و فراواني نعمت ها مي گردد و برخي از گناهان نيز سبب قطع رحمت الهي و از بين رفتن نعمت ها و نزول بلا مي شود، به طور مثال گفته شده بعضي کارهاي نيک مثل صله رحم، صدقه دادن، نيکي به پدر و مادر، نماز شب و... سبب آمرزش گناهان و نزول برکات و نعمات دنيوي نيز مي گردد، امام باقر ـ عليه السلام ـ در اين باره مي فرمايند: «صله رحم عمل را پاک مي کند، و بر ثواب آن مي افزايد، اموال را زياد مي کند و بلاها را دفع مي نمايد، حساب را آسان و مرگ را پس اندازد (عمر را طولاني کند).[3] هم چنين پيغمبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمودند: به درستي که خدايي که جز او خدايي نيست، دفع مي کند به صدقه، مرض و مصيبت و سوختن و غرق شدن و خانه بر سر فرود آمدن و ديوانگي را و... صدقه هفتاد نوع شرّ را از انسان دفع مي کند.[4] پس بعضي اعمال نيک داراي آثار وضعي دنيوي نيک مي باشد که به انسان مي رسند.

نقطه مقابل اين روايات نيز وجود دارد. يعني بعضي از گناهان سبب نزول بلا و از بين رفتن نعمت ها مي گردند، امام صادق ـ عليه السلام ـ در اين باره فرمودند: از «حالقه» بپرهيزيد، زيرا که مردم را به مرگ مي کشاند، پرسيده شد «حالقه» چيست؟ حضرت فرمودند: «قطع رحم است».[5] هم چنين امام باقر ـ عليه السلام ـ فرمودند: «در کتاب علي ـ عليه السلام ـ است، هر کس داراي سه خصلت باشد، نميرد تا عاقبت بد آنها را ببيند: شورش و ستمگري، قطع رحم، قسم دروغ که بدان با خدا مبارزه و هم نبردي مي شود (کسي که قسم دروغ بخورد با خداوند مبارزه مي کند).[6]

پس با توجه به رواياتي که گذشت اجمالا مي دانيم اعمال نيک و صالح، و اعمال بد و گناهان علاوه بر ثواب و عقاب اخروي، در بهره مندي انسان از نعمت هاي الهي و يا نزول بلا در دنيا نيز مؤثراند، امّا عقل در اين مقام نمي تواند اظهار نظر کند و بايد به پاي «وحي» و روايات معصومين ـ عليهم السلام ـ نشست و آنچه را آن بزرگواران فرموده اند را بيان کرد و نسبت به ما بقي سکوت کرد، يعني عقل نمي تواند اظهار نظر کند که فلان عمل نيک يا گناه آيا در دنيا مؤثر است يا نيست، مگر اين که در روايات معصومين ـ عليهم السلام ـ باشد.

نکته سوم: نبايد تصور شود هر کس متقي تر و با ايمان تر باشد، لا جرم بهره مندي او از مواهب دنيوي بيشتر و هر کس گناهکار تر باشد، بهره او از نعمات دنيوي کمتر خواهد بود، لذا زيادي نعمت و يا کمي آن را دليل بر ايمان و يا بي ايمان شخص دانست، اين تصور درستي نيست، بلکه آنچه از روايات معصومين ـ عليهم السلام ـ که زبان وحي هستند برداشت مي شود اين است که خداوند متعال به خاطر آثار مفيد و سودمندي که بر بلا و مصيبت مترتب است، بندگان خاص و متقي خود را بسيار زياد دچار بلا و مصيبت مي کند و زندگي دنيوي راحت و بدون دردسري را براي آنان اراده نکرده است تا حدي که فرموده اند هر کس با تقوي تر و با ايمان تر باشد بلا و مصيبت او در دنيا بيشتر خواهد بود و از نعمت هاي کمتري در دنيا برخوردار مي شود، بر اين اساس بلاي انبياء و اوصياء از همه بيشتر بوده است. امام صادق ـ عليه السلام ـ در اين باره مي فرمايند: به راستي که سخت ترين مردم در بلا و مصيبت، انبياء و پيامبران هستند و سپس آنان که به پيامبران نزديک شده اند ـ از حيث معنوي ـ سپس به ترتيب مقام و منزلتي که نزد خداوند متعال دارند.[7] يعني هر اندازه ايمان و تقوي و عمل صالح آدمي بيشتر باشد، بلا و مصيبت و گرفتاري دنيوي او بيشتر خواهد بود، هم چنين حضرت در حديث ديگري فرمودند: «هر کس ايمانش و کردارش خوب باشد، بلاي او سخت تر است و هر کس که ايمانش سست و کردارش ناتمام و کم باشد، گرفتاري او نيز کمتر خواهد بود».[8] هم چنين در حديث ديگري فرمودند: به راستي براي خداوند در روي زمين بنده هايي است که خالص ترين بندگان او هستند بهترين بندگان او، هيچ تحفه اي از آسمان فرود نيايد جز اين که آن را از آنان منصرف سازد و به دست ديگران اندازد و هيچ بلائي فرود نبايد جز اين که آن را بهره آنان گرداند.[9]

مؤيد اين سخن زندگي پيامبران و امامان معصوم ـ عليهم السلام ـ است که سراسر گرفتاري و مصيبت و سختي بوده است، به طور مثال پيامبر عظيم الشأن اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ قبل از تولد پدرشان را از دست مي دهند، در شش سالگي مادرشان را از دست مي دهند، در 8 سالگي پدر بزرگشان را و بعد از مدّتي تنها حامي خود، يعني عموي ايشان ابوطالب را نيز از دست دادند، و از طرف مشرکين مکه بسيار مورد اذيت و آزار قرار گرفتند.[10] زندگي اولياء و علماي دين نيز چنين بوده است و در اغلب موارد در نهايت فقر سادگي زندگي کرده اند.

امّا فلسفه اين بلاها چيست، در يک کلمه به صورت خلاصه مي توان گفت؛ خالص شدن و نزديک شدن به خداوند متعال. (مي توان گفت چون خداوند آنها را دوست دارد آنها را به چنين بلاهايي دچار مي کند) فوائدي همچون:

1. خارج کردن تکبر و غرور از قلب آنها(غیر معصومین علیهم السلام،چون صاحت معصوم از رذائل اخلاقی به دور است).

2. بلاء وسيله اي است براي تذکر و يادآوري: چرا که هر اندازه انسان در سختي بيافتد بيشتر به خداوند متعال رجوع مي کند 3. اجر و پاداش اخروي: قطعا هر اندازه مصيبت و بلاي شخصي بيشتر باشد، خداوند متعال آن را در آخرت جبران خواهد کرد. 4. سختي باعث تکامل انسان مي شود..

5.کم تر شدن تعلقات دنیائی که از مهلکات است.

6.توجه به خداوند قادر متعال به عنوان مالک همه چیز.

از نکات گفته شده مي توان نتيجه گرفت: ايمان و عملکرد آدمي مي تواند در بهره مندي او نسبت به نعمات دنيوي و يا از دست دادن آن ها مؤثر باشد، حال اگر انسان اهل ايمان باشد و سعي کند گناهان را ترک کند، اگر مصيبت و بلائي به او رسيد صبر کند و آن را حمل بر آزمايش الهي کند و اين که ان شاء الله در آخرت اجر و مزد آن را خواهد گرفت.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ جامع السعاده، ملا مهدي نراقي.

2ـ چهل حديث، امام خميني.

3ـ الرؤس في الاخلاق، علي مشکيني.

 


[1]. کليني، محمد بن يعقوب، اصول کافي، دارالکتب الاسلاميه، تهران، 1365ش، ج8، ص58.

[2]. کليني، محمد بن يعقوب، اصول کافي، انتشارات اسوه، ترجمه آيت الله کمره اي، 1375ش، ص153.

[3]. اصول کافي، همان، ج4، ص447.

[4]. ملا احمد نراقي، معراج السعاده، مؤسسه انتشارات هجرت، قم، چاپ يازدهم، 1384ش، ص419.

[5]. اصول کافي، همان، ج5، ص305.

[6]. اصول کافي، همان.

[7]. اصول کافي، همان، ج4، ص81 ـ 83.

[8]. همان.

[9]. همان.

[10]. براي مطالعه مي توانيد به کتاب فرازهايي از تاريخ پيامبر، جعفر سبحاني، مراجعه فرمائيد.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
16 امرداد 01
بازدید
۹۴
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.