براي اين که شخص متهجد، مغرور نشود و شخص غير متهجد نماز شب نخواندن خود را توجيه کند، مثلا پدرم مي گويد: فقط خدمت به مردم بايد کرد که اين ثوابش از نماز شب خواندن هم بيشتر است، خوب اين چنين افراد را چگونه مي توان به نماز شب خواندن تشويق کرد؟
براي اين که شخص متهجد، مغرور نشود و شخص غير متهجد نماز شب نخواندن خود را توجيه کند، مثلا پدرم مي گويد: فقط....
پرسش
پاسخ
نماز شب جزء نمازهايي است که هم در آيات و هم در روايات بسيار به آن تأکيد شده است و اين براي آن است که اين نماز داراي اهميت و آثار بسياري است چنان چه در قرآن کريم انسان متهجد و نماز شب خوان را به مقام محمود (شفاعت) بشارت مي دهد.[1]
وايشان را ثابت قدم[2] و همراه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ [3] دانسته و آن را نشانه علم واقعي معرفي مي کند.[4]
پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ درباره اهميت نماز شب مي فرمايند: هميشه جبرئيل به من سفارش نماز شب مي کرد، به درجه اي که گمان مي کردم بهترين امت من شب نمي خوابند.
هم چنين پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نماز شب را از تمام نعمت ها بالاتر دانسته، آن را ملاک برتري معرفي مي کنند. چنان چه امام صادق ـ عليه السلام ـ در روايتي نماز شب را معيار شرافت مؤمن مي دانند و آن را نشانه شيعه کامل بر شمرده تارکش را مغبون به حساب مي آورند.[5]
لکن اين ويژگي (تهجد) چون ساير اعمال عبادي در معرض ابتلاء و آفت است که يکي از آنها مغرور شدن مي باشد.
مغرور شدن به معناي آرامش و اطمينان نفس نسبت به اموري است که موافق هواي نفس است و ميل و فريفته شدن به اموري که خدعه شيطان و همساز با خواسته هاي نفساني است را غرور مي نامند.[6]
آري يکي از آفات عبادت مغرور شدن است، چرا که فرد متهجد چه بسا فريب عمل نيک خود را بخورد و ديگران را خوار و ذليل ببيند.
اين در حالي است که او دچار نفاق شده، اعمالش باطل و حبط مي شود و فرد مغرور با غرورش خود را مبتلا به گناهاني چون کبر و عجب مي کند.
پس بايد فرد متهجد که در معرض غرور است به دنبال پيش گيري و علاج اين رذيله اخلاقي باشد آدم متهجد بايد در نظر داشته باشد که نماز شب مادامي که از روي اخلاص و قصد قربت انجام نشود مقبول نخواهد بود، لذا بايد سعي کند تا با تقويت قدرت ايمان و اخلاص از بروز آفت جلوگيري کند.
علماء اخلاق و بزرگان دين براي علاج غرور راه کارهاي علمي و عملي اي را معرفي کرده اند که به اختصار به آنها اشاره مي شود.
راه کار علمي:
1. کسب معرفت و شناخت خدا.
2. شناخت خود و حقيقت دنيا و آخرت.
3. علم به راه و شناخت چگونگي سلوک الي الله.
4. علم به آفات اعمال خير و مشکلات آن.
راه کار عملي:
1. تمرين زهد با تزّهد (زهد ورزيدن).
2. کسب خلوص عملي.
3. غلبه دادن محبت خدا بر دل.
4. بررسي نقاط ضعف خود.
5. دقت در احوال اولياء خدا.
6. تضرع به درگاه الهي و مدد جستن از خدا با سجده هاي طولاني.[7]
در نتيجه آشنايي به امور علمي و عمل کردن به راه کارهاي عملي مي توان اين مرض قلبي را از دل پاک کرد.
در پاسخ به آن قسمت از سئوال پرسشگر محترم که فرموده اند که عده اي «فقط خدمت به خلق را» براي کسب رضاي خداوند و نيز ثواب الهي کافي دانسته اند، بايد عرض شود که خدمت به خلق از عبادت هايي است که بي شک ثواب بسيار دارد. امّا بايد توجه داشت که خداوند راه هاي زيادي را براي کسب ثواب الهي قرار داده است و از اين راه ها در متون ديني تعبير بر سبيل شده است، سبيل الي الله يعني راهي که ثواب الهي و رضايت او را در پي دارد و در عين حال سبل الي الله از جهت اختلاف احوال؛ بندگان در قدرت و ضعف، مختلف است. به اين معني که برخي توان انجام برخي کارهاي عبادي سخت را ندارند، از اين رو خداوند عبادت آسانتري را براي ايشان قرار داده است و نيز برخي بندگان به خاطر قدرت بالاي روحي و توانايي جسمي توانايي انجام کارهاي عبادي سخت تر را دارند لذا خداوند عبادت هايي از براي آنها قرار داده است.[8]
با توجه به آنچه گفته شد نمي توان راه رسيدن به ثواب الهي را منحصر در خدمت به خلق دانست، علاوه بر آن که منافاتي ميان نماز شب و خدمت به خلق نيست و چه بسا انسان متهجد در خدمت به خلق موفق تر از انسان غير متهجد باشد.
چگونه ديگران را به نماز شب تشويق کنيم
هر چند نماز شب توفيقي الهي را مي طلبد و عمدتا در روايات اهل بيت ـ عليهم السلام ـ علت بي توفيقي نماز شب را اسارت در بندهاي گناهان معرفي کرده اند.[9]
لکن با تأمل در اهميت و فوائد نماز شب که در آيات و روايات اهل بيت ـ عليهم السلام ـ وارد شده و نيز تأمل در زندگي معصومين و سيره صلحاء و عباد و هم چنين با برنامه ريزي و خواستن از درگاه الهي و ترک گناهان و هم نشيني با اولياء خدا و با تمرين حرکت تدريجي مي توان توفيق نماز شب را تحصيل کرد.[10]
آري فرد غير متهجد کار حرامي را مرتکب نشده است، چرا که نماز شب از نمازهاي واجب نيست لکن با ترک آن ثواب بسياري را از دست داده است اميد است که با کنار گذاشتن سستي و تنبلي و توفيق خواستن از درگاه الهي و ترک گناهان موفق به انجام اين نافله پرارزش گردد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ معراج السعادة، ملا احمد نراقي، چاپ هفتم، انتشارات دهقان.
2ـ شرح چهل حديث، امام خميني(ره)، موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني(ره).
[1]. اسراء / 79.
[2]. مزمل / 7.
[3]. مزمل / 20.
[4]. زمر / 9.
[5]. دهقان، اکبر، يکصد و پنجاه موضوع از قرآن و احاديث، مرکز فرهنگي درس هايي از قرآن، چاپ اول، ص173 ـ 175.
[6]. نيلي پور، مهدي، بهشت اخلاق، موسسه تحقيقاتي حضرت ولي عصر، چاپ سوم، ج2، ص621.
[7]. همان، ج2، ص622.
[8]. طباطبايي، سيد محمد حسين، تفسير الميزان، ترجمه محمد باقر موسوي همداني، قم، انتشارات جامعه مدرسين، 1374ش، ج1، ص49ـ52.
[9]. يکصد و پنجاه موضوع از قرآن و احاديث، همان، ص176.
[10]. بهشت اخلاق، همان، ج2، ص732.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 16 امرداد 01
- بازدید
- ۵۱
براي اين که شخص متهجد، مغرور نشود و شخص غير متهجد نماز شب نخواندن خود را توجيه کند، مثلا پدرم مي گويد: فقط....
- نشان کردن
پرسش
براي اين که شخص متهجد، مغرور نشود و شخص غير متهجد نماز شب نخواندن خود را توجيه کند، مثلا پدرم مي گويد: فقط خدمت به مردم بايد کرد که اين ثوابش از نماز شب خواندن هم بيشتر است، خوب اين چنين افراد را چگونه مي توان به نماز شب خواندن تشويق کرد؟
پاسخ
نماز شب جزء نمازهايي است که هم در آيات و هم در روايات بسيار به آن تأکيد شده است و اين براي آن است که اين نماز داراي اهميت و آثار بسياري است چنان چه در قرآن کريم انسان متهجد و نماز شب خوان را به مقام محمود (شفاعت) بشارت مي دهد.[1]
وايشان را ثابت قدم[2] و همراه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ [3] دانسته و آن را نشانه علم واقعي معرفي مي کند.[4]
پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ درباره اهميت نماز شب مي فرمايند: هميشه جبرئيل به من سفارش نماز شب مي کرد، به درجه اي که گمان مي کردم بهترين امت من شب نمي خوابند.
هم چنين پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نماز شب را از تمام نعمت ها بالاتر دانسته، آن را ملاک برتري معرفي مي کنند. چنان چه امام صادق ـ عليه السلام ـ در روايتي نماز شب را معيار شرافت مؤمن مي دانند و آن را نشانه شيعه کامل بر شمرده تارکش را مغبون به حساب مي آورند.[5]
لکن اين ويژگي (تهجد) چون ساير اعمال عبادي در معرض ابتلاء و آفت است که يکي از آنها مغرور شدن مي باشد.
مغرور شدن به معناي آرامش و اطمينان نفس نسبت به اموري است که موافق هواي نفس است و ميل و فريفته شدن به اموري که خدعه شيطان و همساز با خواسته هاي نفساني است را غرور مي نامند.[6]
آري يکي از آفات عبادت مغرور شدن است، چرا که فرد متهجد چه بسا فريب عمل نيک خود را بخورد و ديگران را خوار و ذليل ببيند.
اين در حالي است که او دچار نفاق شده، اعمالش باطل و حبط مي شود و فرد مغرور با غرورش خود را مبتلا به گناهاني چون کبر و عجب مي کند.
پس بايد فرد متهجد که در معرض غرور است به دنبال پيش گيري و علاج اين رذيله اخلاقي باشد آدم متهجد بايد در نظر داشته باشد که نماز شب مادامي که از روي اخلاص و قصد قربت انجام نشود مقبول نخواهد بود، لذا بايد سعي کند تا با تقويت قدرت ايمان و اخلاص از بروز آفت جلوگيري کند.
علماء اخلاق و بزرگان دين براي علاج غرور راه کارهاي علمي و عملي اي را معرفي کرده اند که به اختصار به آنها اشاره مي شود.
راه کار علمي:
1. کسب معرفت و شناخت خدا.
2. شناخت خود و حقيقت دنيا و آخرت.
3. علم به راه و شناخت چگونگي سلوک الي الله.
4. علم به آفات اعمال خير و مشکلات آن.
راه کار عملي:
1. تمرين زهد با تزّهد (زهد ورزيدن).
2. کسب خلوص عملي.
3. غلبه دادن محبت خدا بر دل.
4. بررسي نقاط ضعف خود.
5. دقت در احوال اولياء خدا.
6. تضرع به درگاه الهي و مدد جستن از خدا با سجده هاي طولاني.[7]
در نتيجه آشنايي به امور علمي و عمل کردن به راه کارهاي عملي مي توان اين مرض قلبي را از دل پاک کرد.
در پاسخ به آن قسمت از سئوال پرسشگر محترم که فرموده اند که عده اي «فقط خدمت به خلق را» براي کسب رضاي خداوند و نيز ثواب الهي کافي دانسته اند، بايد عرض شود که خدمت به خلق از عبادت هايي است که بي شک ثواب بسيار دارد. امّا بايد توجه داشت که خداوند راه هاي زيادي را براي کسب ثواب الهي قرار داده است و از اين راه ها در متون ديني تعبير بر سبيل شده است، سبيل الي الله يعني راهي که ثواب الهي و رضايت او را در پي دارد و در عين حال سبل الي الله از جهت اختلاف احوال؛ بندگان در قدرت و ضعف، مختلف است. به اين معني که برخي توان انجام برخي کارهاي عبادي سخت را ندارند، از اين رو خداوند عبادت آسانتري را براي ايشان قرار داده است و نيز برخي بندگان به خاطر قدرت بالاي روحي و توانايي جسمي توانايي انجام کارهاي عبادي سخت تر را دارند لذا خداوند عبادت هايي از براي آنها قرار داده است.[8]
با توجه به آنچه گفته شد نمي توان راه رسيدن به ثواب الهي را منحصر در خدمت به خلق دانست، علاوه بر آن که منافاتي ميان نماز شب و خدمت به خلق نيست و چه بسا انسان متهجد در خدمت به خلق موفق تر از انسان غير متهجد باشد.
چگونه ديگران را به نماز شب تشويق کنيم
هر چند نماز شب توفيقي الهي را مي طلبد و عمدتا در روايات اهل بيت ـ عليهم السلام ـ علت بي توفيقي نماز شب را اسارت در بندهاي گناهان معرفي کرده اند.[9]
لکن با تأمل در اهميت و فوائد نماز شب که در آيات و روايات اهل بيت ـ عليهم السلام ـ وارد شده و نيز تأمل در زندگي معصومين و سيره صلحاء و عباد و هم چنين با برنامه ريزي و خواستن از درگاه الهي و ترک گناهان و هم نشيني با اولياء خدا و با تمرين حرکت تدريجي مي توان توفيق نماز شب را تحصيل کرد.[10]
آري فرد غير متهجد کار حرامي را مرتکب نشده است، چرا که نماز شب از نمازهاي واجب نيست لکن با ترک آن ثواب بسياري را از دست داده است اميد است که با کنار گذاشتن سستي و تنبلي و توفيق خواستن از درگاه الهي و ترک گناهان موفق به انجام اين نافله پرارزش گردد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ معراج السعادة، ملا احمد نراقي، چاپ هفتم، انتشارات دهقان.
2ـ شرح چهل حديث، امام خميني(ره)، موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني(ره).
[1]. اسراء / 79.
[2]. مزمل / 7.
[3]. مزمل / 20.
[4]. زمر / 9.
[5]. دهقان، اکبر، يکصد و پنجاه موضوع از قرآن و احاديث، مرکز فرهنگي درس هايي از قرآن، چاپ اول، ص173 ـ 175.
[6]. نيلي پور، مهدي، بهشت اخلاق، موسسه تحقيقاتي حضرت ولي عصر، چاپ سوم، ج2، ص621.
[7]. همان، ج2، ص622.
[8]. طباطبايي، سيد محمد حسين، تفسير الميزان، ترجمه محمد باقر موسوي همداني، قم، انتشارات جامعه مدرسين، 1374ش، ج1، ص49ـ52.
[9]. يکصد و پنجاه موضوع از قرآن و احاديث، همان، ص176.
[10]. بهشت اخلاق، همان، ج2، ص732.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 16 امرداد 01
- بازدید
- ۵۱
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.