حدود و ثغور همسايه داري تا چه حد است؟ و نظر اسلام و ساير اديان نسبت به همسايه چيست؟
حدود و ثغور همسايه داري تا چه حد است؟ و نظر اسلام و ساير اديان نسبت به همسايه چيست؟
پرسش
پاسخ
اسلام به عنوان کامل ترين دين، به تمام ابعاد زندگي انسان پرداخته است و دستورات آن شامل تمام ابعاد زندگي انسان مي شود. از آنجا که يکي از ابعاد زندگي انسان، بعد اجتماعي آن است و اين بعد نقش بسياري در شکل گيري شخصيت انسان دارد و بي توجهي به آن مي تواند آسيب هاي فراواني براي انسان ايجاد کند، اسلام نيز دستورات دقيقي در رابطه با ارتباط هاي اجتماعي انسان دارد که يکي از آنها، چگونگي برخورد انسان با همسايه خويش مي باشد که در زير به صورت اختصار به بررسي آن مي پردازيم.
الف) حدود و ثغور همسايه داري
طبق تعاليم و آموزه هاي اسلامي حدود و ثغور همسايه از هر طرف چهل خانه است. يکي از اصحاب امام صادق ـ عليه السلام ـ به نام معاويه بن عمار در مورد حدود همسايه از امام صادق ـ عليه السلام ـ سؤال کرد: «قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاک مَا حَدُّ الْجَارِ قَالَ أَرْبَعِينَ دَاراً مِنْ کلِّ جَانِب» يعني قربانت شوم حد همسايه کدام است؟ فرمود: تا چهل خانه از هر جهت.[1]
امام باقر ـ عليه السلام ـ فرمود: «حدّ همسايگي چهل خانه است از روبرو و پشت سر و سمت راست و سمت چپ».[2]
امام صادق ـ عليه السلام ـ از پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل فرموده است: «هر چهل خانه از روبرو، و پشت سر و سمت راست و سمت چپ همسايه است».[3]
بر اساس اين روايات در روستاها و شهرهاي کوچک، ساکنان بلوک هاي مجتمع هاي مسکوني شهرک ها، با يکديگر همسايه محسوب مي شوند و لازم است حقوق متقابل خويش را مراعات نمايند.
ب) نظر اسلام نسبت به همسايه
بررسي همه جانبه حق و حقوق همسايه داري، خارج از حوصله اين نوشتار است، زيرا اين بحث خودش مي تواند موضوع يک پايان نامه باشد، اما در حد امکان ما به مواردي اشاره مي کنيم.
خداوند در قرآن کريم مي فرمايد: «وَ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ لا تُشْرِکوا بِهِ شَيْئاً وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ بِذِي الْقُرْبي وَ الْيَتامي وَ الْمَساکينِ وَ الْجارِ ذِي الْقُرْبي وَ الْجارِ الْجُنُبِ... [4]»؛ «و خدا را بپرستيد! و هيچ چيز را همتاي او قرار ندهيد و به پدر و مادر، خويشاوندان و يتيمان و مسکينان و همسايه نزديک، و همسايه دور... نيکي کنيد».
معناي دو جمله «الْجارِ ذِي الْقُرْبي» و «الْجارِ الْجُنُبِ» از آنجا که در مقابل هم قرار گرفته اند، اولي همسايه نزديک و دومي همسايه دور است. و منظور از اين دوري و نزديکي، دوري و نزديکي از نظر خانه است. در روايت هم از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل شده که همسايه را تحديد فرمود به کسي که بين خانه تو و خانه او چهل ذراع، يعني بيست ذرع فاصله باشد، و در روايتي ديگر تحديد شده به چهل خانه، که احتمال دارد روايت اولي خواسته باشد همسايه نزديک را تحديد کند و دومي همسايه دور را.[5]
علامه طباطبائي(ره) مي فرمايد برخي گفته اند: «وَ الْجارِ ذِي الْقُرْبي وَ الْجارِ الْجُنُبِ» همسايه هاي نزديک و دوري است که با تو خويشاوندي ندارند.[6] مي توان گفت پيام آن احاديث و اين آيه شريفه آن است که حق همسايگي منوط به هم کيشي و هم عقيده بودن و داشتن روابط خويشاوندي نيست، بلکه خود عنوان همسايه عاملي است براي پاي بندي به حقوق همسايگي.
خلاصه اينکه، خداوند در اين آيه احسان و نيکي به همسايه را کنار عبادت و بندگي خود و هم رديف با احسان و نيکي به والدين و خويشاوندان آورده است و اين گوياي اهميت رعايت حقوق همسايه در اسلام است.
«حق همسايگي» در اسلام به قدري اهميت دارد که در وصاياي معروف اميرمؤمنان ـ عليه السلام ـ مي خوانيم: «وَ اللَّهَ اللَّهَ فِي جِيرَانِکمْ فَإِنَّهُمْ وَصِيَّةُ نَبِيِّکمْ مَا زَالَ يُوصِي بِهِمْ حَتَّي ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُوَرِّثُهُم»[7] آن قدر پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در باره همسايه سفارش کرد، که ما فکر کرديم شايد دستور دهد همسايگان از يکديگر ارث ببرند.
در حديث ديگري از پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل شده که در يکي از روزها سه بار فرمود: «و اللّه لا يؤمن؛ به خدا سوگند چنين کسي ايمان ندارد... يکي پرسيد چه کسي؟ پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: الّذي لا يَأْمَنَ جَارُهُ بَوَائِقَه؛ کسي که همسايه او از مزاحمت او در امان نيست».[8]
به دليل اهميت زياد حقوق همسايه، کتاب ارزشمند «آداب معاشرت از ديدگاه معصومان ـ عليهم السلام ـ»[9] مباحث بسيار سودمند همسايه را در عناوين و سرفصل هاي جداگانه آورده است، که هر کدام داراي احاديثي با مضامين عالي است. از قبيل؛ باب وجوب خودداري از آزار همسايه، باب استحباب خوش رفتاري با همسايه، باب استحباب طعام دادن به همسايگان و وجوب آن در صورت ضرورت و... .[10]
ما جهت رعايت اختصار به ذکر چند حديث از برخي از اين ابواب اکتفا مي کنيم و مطالعه بيشتر را به عهده پرسشگر گرامي مي گذاريم.
صبر کردن بر اذيّت همسايه
امام موسي کاظم ـ عليه السلام ـ فرمود: تنها خوش رفتاري با همسايه خودداري از اذيّت او نيست، بلکه تحمّل اذيت و آزار اوست.[11]
طبق اين روايت گرانقدر، انسان نه تنها نبايد به همسايه خود آزار و اذيت برساند بلکه بايد در برابر آزار و اذيت هاي او صبر داشته باشد و به جاي اينکه رفتارهاي ناپسند او را تلافي کند، سعي کند که با رفتارهاي پسنديده و صبر و حوصله او را نسبت به اشتباه خودآگاه کند و از اين طريق رفتار او را اصلاح کند.
خودداري از آزار همسايه
امام صادق ـ عليه السلام ـ از پدرانش، از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل کرده است که فرمود: «هر کس همسايه اش را اذيّت کند خدا بوي بهشت را بر او حرام کرده و جايگاهش دوزخ است، و بد جايگاهي است، و هر کس حقّ همسايه اش را ضايع کند از ما نيست...».[12]
انسان رفتارهاي خود و خانواده خويش را بايد به گونه اي تنظيم کند که موجب آزار و اذيت همسايه خود نشود. گاهي اوقات انسان به صورت ناخواسته موجب آزار و اذيت همسايه خود مي شود که لازم است اين امر مورد توجه خاص قرار بگيرد و انسان به گونه اي رفتار کند که حتي به صورت ناخواسته نيز موجب آزار و اذيت همسايه خويش نشود.
خوش رفتاري با همسايه
امام صادق ـ عليه السلام ـ از پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل فرموده است: «خوشرفتاري با همسايه، خانه ها را آباد و مرگ را به تأخير مي اندازد».[13]
خوش رفتاري يکي از ويژگي هاي مهم اخلاقي است که مورد تأکيد اسلام است. اما اين ويژگي ها نسبت به برخي افراد مانند والدين، همسر. همسايه و... در ديدگاه اسلام بيشتر مورد توجه قرار گرفته است. اسلام از پيروان خود مي خواهد که نسبت به همسايه خود خوش رفتار باشد ولو اينکه از لحاظ دين، آئين و نگرش هاي سياسي، اجتماعي با آنان اختلاف داشته باشد. خوش رفتاري و مهرباني با همسايه علاوه بر اينکه باعث آرامش و آسايش رواني دو طرف مي شود، مي تواند در استحکام پيوندهاي اجتماعي افراد جامعه نقش بسزايي داشته باشند.
استحباب طعام دادن به همسايگان و وجوب آن در صورت ضرورت
امام باقر ـ عليه السلام ـ از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل فرموده است: «کسي که شب را سير بخوابد و همسايه اش گرسنه باشد به من ايمان نياورده است».[14]
برطرف کردن نيازهاي همسايه به ويژه زماني که او توانايي برآورده کردن نيازهاي خود را ندارد، مي تواند نقش زيادي در بهبود روابط اجتماعي داشته باشد. زماني که افراد جامعه درد و مشکل ديگران را درد و مشکل خود مي دانند و براي برطرف کردن آن تمام تلاش خود را به کار مي گيرند، آسيب هاي اجتماعي ناشي از فقر و نداري کاهش پيدا مي کند.
از کلمات قصار حضرت رسول ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ : «حقّ الجار إن مرض عدته و إن مات شيعته و إن استقرضک أقرضته و إن أصابه خير هنّأته و إن أصابته مصيبة عزّيته و لا ترفع بناءک فوق بنائه فتسدّ عليه الرّيح؛ حق همسايه آن است که اگر مريض شد عيادتش کني و اگر مُرد همراه جنازه اش بروي و اگر از تو قرض خواست بدهي و اگر حادثه خوشي بر او رخ داد بدو تهنيت گويي و اگر مصيبتي رخ داد تعزيتش گويي و بناي خود را از بناي او فراتر نبري و جريان باد را بر او نبندي».[15]
طبق اين حديث شريف، انسان بايد تمام سعي و تلاش خود را به کار بگيريد تا نيازهاي مختلف همسايه خود را از قبيل نيازهاي عاطفي، اقتصادي، اجتماعي و... برطرف کند و در تمام مصايب و مشکلات زندگي، در کنار همسايه خود باشد تا او در مشکلات و گرفتاري هاي خود را تنها احساس نکند.
خلاصه از ديدگاه اسلام، انسان بايد با همسايه خوش رفتار و خوش برخورد باشد، نه تنها او را اذيت نکند، بلکه تا مي تواند به آزار و اذيت آنها نيز صبرکند، آنها را در غم و شادي همراهي کند و... .
ديدگاه اديان ديگر در مورد همسايه
از بين اديان، در دنياي امروز يهود و مسيحيت بيشتر مشهور است، ما به ديدگاه اينها اشاره مي کنيم.
ديدگاه دين يهود
تورات به گفته دانشمندان يهودي، مشتمل بر 613 حکم است؛ در ميان اين احکام، ده حکم؛ يعني ده فرمان، اهميتي ويژه دارند. اين فرمان ها محور شريعت يهودند و تمام احکام شريعت در همين فرمان ها ريشه دارد.
جالب اين است که مقوله حق و حقوق همسايه در اين ده فرمان نيز در کنار خداشناسي وتعبد به او و حفظ حرمت والدين قرار گرفته است.
«دراين ده فرمان آمده است که نام خدا را به باطل نبر... پدر و مادرت را احترام کن؛ بر همسايه خود شهادت دروغ نده؛ به ناموس و اموال همسايه خود طمع نورز».[16]
ديدگاه دين مسيحيت
همين احکام نسبت به همسايه در مسيحيت نيز مورد قبول واقع شده است.
«حضرت عيسي ـ عليه السلام ـ و شاگردان وي ده فرمان را بسيار گرامي داشته اند. عيسي در تعاليم خود، ده فرمان را تصديق مي کند. وي در پاسخِ کسي که پرسيده بود: «اي استاد نيکو، چه عملِ نيکو کنم تا حيات جاوداني يابم؟»، گفت: «اگر بخواهي داخل حيات شوي، احکام را نگاهدار... شهادت دروغ مده؛ و پدر و مادر خود را حرمت دار، و همسايه خود را مثل خويش دوست دار».[17]
مسيحيت به «دين محبت» شهرت يافته است. از نظر اين آيين، محبت به خدا و محبت به همسايه (يا همان مخلوق) و ابراز عشق به آنان ايمان را غنا مي بخشد.[18]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1. برگزيده تفسير نمونه، احمد علي بابايي، دار الکتب الاسلاميه، تهران، چاپ سيزدهم، 1382ش.
2. نهج الفصاحه ـ مجموعه کلمات قصار حضرت رسول ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ، پاينده ابوالقاسم، دنياي دانش، تهران، چاپ چهارم، 1382ش.
3. معاني الأخبار، شيخ صدوق، جامعه مدرسين، قم، 1403ق.
4. نهج البلاغه، سيد رضي، هجرت، قم، 1414ق.
5. تفصيل وسائل الشيعة إلي تحصيل مسائل الشريعة، محدث عاملي، آل البيت، قم، 1409ق.
6. آداب معاشرت از ديدگاه معصومان(ع)، محمد علي فارابي يعسوب عباسي علي کمر، آستان قدس، مشهد، چاپ پنجم، 1380ش.
7. آداب معاشرت، محمد باقر کمره اي، ترجمه جلد شانزدهم بحارالانوار، اسلاميه، تهران، 1364ش.
8. ترجمه تفسير الميزان، سيد محمد باقر موسوي همداني، دفتر انتشارات اسلامي جامعه مدرسين حوزه علميه، قم، چاپ پنجم، 1374ش.
9ـ تاريخ اديان و مذاهب جهان، عبداللّه مبلغي آباداني، ج2.
[1]. معاني الأخبار، ص165 و تفصيل وسائل الشيعة إلي تحصيل مسائل الشريعة، ج12، ص132.
[2]. آداب معاشرت از ديدگاه معصومان(ع)، ص103.
[3]. همان.
[4]. نساء / 36 با ترجمه آيت الله مکارم شيرازي.
[5]. ترجمه الميزان، ج4، ص562.
[6]. همان، ج4، ص567.
[7]. نهج البلاغه، ص422.
[8]. برگزيده تفسير نمونه، ج1، ص401.
[9] آداب معاشرت از ديدگاه معصومان(ع)، محمد علي فارابي يعسوب عباسي علي کمر، آستان قدس، مشهد.
[10]. آداب معاشرت از ديدگاه معصومان(ع)، ص97ـ104.
[11] همان
[12]. همان،
[13]. ص / 102.
[14]. ص / 103.
[15]. نهج الفصاحه، ص445.
[16]. اقتباس از سليماني؛ حسين، دانش نامه دين: (مجله فلسفه، کلام و عرفان «هفت آسمان» تابستان 1381 - شماره 14 (18 صفحه - از 199 تا 216) به نقل از Louis Jacobs, the Jewish Religion; A Comanion; Catechism of the Catholic Chureh; Enc. Judaica, v. و انجيل متي، 19: 16ـ19)
[17]. همان.
[18]. همان.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 امرداد 01
- بازدید
- ۱۵۴
حدود و ثغور همسايه داري تا چه حد است؟ و نظر اسلام و ساير اديان نسبت به همسايه چيست؟
- نشان کردن
پرسش
حدود و ثغور همسايه داري تا چه حد است؟ و نظر اسلام و ساير اديان نسبت به همسايه چيست؟
پاسخ
اسلام به عنوان کامل ترين دين، به تمام ابعاد زندگي انسان پرداخته است و دستورات آن شامل تمام ابعاد زندگي انسان مي شود. از آنجا که يکي از ابعاد زندگي انسان، بعد اجتماعي آن است و اين بعد نقش بسياري در شکل گيري شخصيت انسان دارد و بي توجهي به آن مي تواند آسيب هاي فراواني براي انسان ايجاد کند، اسلام نيز دستورات دقيقي در رابطه با ارتباط هاي اجتماعي انسان دارد که يکي از آنها، چگونگي برخورد انسان با همسايه خويش مي باشد که در زير به صورت اختصار به بررسي آن مي پردازيم.
الف) حدود و ثغور همسايه داري
طبق تعاليم و آموزه هاي اسلامي حدود و ثغور همسايه از هر طرف چهل خانه است. يکي از اصحاب امام صادق ـ عليه السلام ـ به نام معاويه بن عمار در مورد حدود همسايه از امام صادق ـ عليه السلام ـ سؤال کرد: «قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاک مَا حَدُّ الْجَارِ قَالَ أَرْبَعِينَ دَاراً مِنْ کلِّ جَانِب» يعني قربانت شوم حد همسايه کدام است؟ فرمود: تا چهل خانه از هر جهت.[1]
امام باقر ـ عليه السلام ـ فرمود: «حدّ همسايگي چهل خانه است از روبرو و پشت سر و سمت راست و سمت چپ».[2]
امام صادق ـ عليه السلام ـ از پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل فرموده است: «هر چهل خانه از روبرو، و پشت سر و سمت راست و سمت چپ همسايه است».[3]
بر اساس اين روايات در روستاها و شهرهاي کوچک، ساکنان بلوک هاي مجتمع هاي مسکوني شهرک ها، با يکديگر همسايه محسوب مي شوند و لازم است حقوق متقابل خويش را مراعات نمايند.
ب) نظر اسلام نسبت به همسايه
بررسي همه جانبه حق و حقوق همسايه داري، خارج از حوصله اين نوشتار است، زيرا اين بحث خودش مي تواند موضوع يک پايان نامه باشد، اما در حد امکان ما به مواردي اشاره مي کنيم.
خداوند در قرآن کريم مي فرمايد: «وَ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ لا تُشْرِکوا بِهِ شَيْئاً وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ بِذِي الْقُرْبي وَ الْيَتامي وَ الْمَساکينِ وَ الْجارِ ذِي الْقُرْبي وَ الْجارِ الْجُنُبِ... [4]»؛ «و خدا را بپرستيد! و هيچ چيز را همتاي او قرار ندهيد و به پدر و مادر، خويشاوندان و يتيمان و مسکينان و همسايه نزديک، و همسايه دور... نيکي کنيد».
معناي دو جمله «الْجارِ ذِي الْقُرْبي» و «الْجارِ الْجُنُبِ» از آنجا که در مقابل هم قرار گرفته اند، اولي همسايه نزديک و دومي همسايه دور است. و منظور از اين دوري و نزديکي، دوري و نزديکي از نظر خانه است. در روايت هم از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل شده که همسايه را تحديد فرمود به کسي که بين خانه تو و خانه او چهل ذراع، يعني بيست ذرع فاصله باشد، و در روايتي ديگر تحديد شده به چهل خانه، که احتمال دارد روايت اولي خواسته باشد همسايه نزديک را تحديد کند و دومي همسايه دور را.[5]
علامه طباطبائي(ره) مي فرمايد برخي گفته اند: «وَ الْجارِ ذِي الْقُرْبي وَ الْجارِ الْجُنُبِ» همسايه هاي نزديک و دوري است که با تو خويشاوندي ندارند.[6] مي توان گفت پيام آن احاديث و اين آيه شريفه آن است که حق همسايگي منوط به هم کيشي و هم عقيده بودن و داشتن روابط خويشاوندي نيست، بلکه خود عنوان همسايه عاملي است براي پاي بندي به حقوق همسايگي.
خلاصه اينکه، خداوند در اين آيه احسان و نيکي به همسايه را کنار عبادت و بندگي خود و هم رديف با احسان و نيکي به والدين و خويشاوندان آورده است و اين گوياي اهميت رعايت حقوق همسايه در اسلام است.
«حق همسايگي» در اسلام به قدري اهميت دارد که در وصاياي معروف اميرمؤمنان ـ عليه السلام ـ مي خوانيم: «وَ اللَّهَ اللَّهَ فِي جِيرَانِکمْ فَإِنَّهُمْ وَصِيَّةُ نَبِيِّکمْ مَا زَالَ يُوصِي بِهِمْ حَتَّي ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُوَرِّثُهُم»[7] آن قدر پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در باره همسايه سفارش کرد، که ما فکر کرديم شايد دستور دهد همسايگان از يکديگر ارث ببرند.
در حديث ديگري از پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل شده که در يکي از روزها سه بار فرمود: «و اللّه لا يؤمن؛ به خدا سوگند چنين کسي ايمان ندارد... يکي پرسيد چه کسي؟ پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: الّذي لا يَأْمَنَ جَارُهُ بَوَائِقَه؛ کسي که همسايه او از مزاحمت او در امان نيست».[8]
به دليل اهميت زياد حقوق همسايه، کتاب ارزشمند «آداب معاشرت از ديدگاه معصومان ـ عليهم السلام ـ»[9] مباحث بسيار سودمند همسايه را در عناوين و سرفصل هاي جداگانه آورده است، که هر کدام داراي احاديثي با مضامين عالي است. از قبيل؛ باب وجوب خودداري از آزار همسايه، باب استحباب خوش رفتاري با همسايه، باب استحباب طعام دادن به همسايگان و وجوب آن در صورت ضرورت و... .[10]
ما جهت رعايت اختصار به ذکر چند حديث از برخي از اين ابواب اکتفا مي کنيم و مطالعه بيشتر را به عهده پرسشگر گرامي مي گذاريم.
صبر کردن بر اذيّت همسايه
امام موسي کاظم ـ عليه السلام ـ فرمود: تنها خوش رفتاري با همسايه خودداري از اذيّت او نيست، بلکه تحمّل اذيت و آزار اوست.[11]
طبق اين روايت گرانقدر، انسان نه تنها نبايد به همسايه خود آزار و اذيت برساند بلکه بايد در برابر آزار و اذيت هاي او صبر داشته باشد و به جاي اينکه رفتارهاي ناپسند او را تلافي کند، سعي کند که با رفتارهاي پسنديده و صبر و حوصله او را نسبت به اشتباه خودآگاه کند و از اين طريق رفتار او را اصلاح کند.
خودداري از آزار همسايه
امام صادق ـ عليه السلام ـ از پدرانش، از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل کرده است که فرمود: «هر کس همسايه اش را اذيّت کند خدا بوي بهشت را بر او حرام کرده و جايگاهش دوزخ است، و بد جايگاهي است، و هر کس حقّ همسايه اش را ضايع کند از ما نيست...».[12]
انسان رفتارهاي خود و خانواده خويش را بايد به گونه اي تنظيم کند که موجب آزار و اذيت همسايه خود نشود. گاهي اوقات انسان به صورت ناخواسته موجب آزار و اذيت همسايه خود مي شود که لازم است اين امر مورد توجه خاص قرار بگيرد و انسان به گونه اي رفتار کند که حتي به صورت ناخواسته نيز موجب آزار و اذيت همسايه خويش نشود.
خوش رفتاري با همسايه
امام صادق ـ عليه السلام ـ از پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل فرموده است: «خوشرفتاري با همسايه، خانه ها را آباد و مرگ را به تأخير مي اندازد».[13]
خوش رفتاري يکي از ويژگي هاي مهم اخلاقي است که مورد تأکيد اسلام است. اما اين ويژگي ها نسبت به برخي افراد مانند والدين، همسر. همسايه و... در ديدگاه اسلام بيشتر مورد توجه قرار گرفته است. اسلام از پيروان خود مي خواهد که نسبت به همسايه خود خوش رفتار باشد ولو اينکه از لحاظ دين، آئين و نگرش هاي سياسي، اجتماعي با آنان اختلاف داشته باشد. خوش رفتاري و مهرباني با همسايه علاوه بر اينکه باعث آرامش و آسايش رواني دو طرف مي شود، مي تواند در استحکام پيوندهاي اجتماعي افراد جامعه نقش بسزايي داشته باشند.
استحباب طعام دادن به همسايگان و وجوب آن در صورت ضرورت
امام باقر ـ عليه السلام ـ از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل فرموده است: «کسي که شب را سير بخوابد و همسايه اش گرسنه باشد به من ايمان نياورده است».[14]
برطرف کردن نيازهاي همسايه به ويژه زماني که او توانايي برآورده کردن نيازهاي خود را ندارد، مي تواند نقش زيادي در بهبود روابط اجتماعي داشته باشد. زماني که افراد جامعه درد و مشکل ديگران را درد و مشکل خود مي دانند و براي برطرف کردن آن تمام تلاش خود را به کار مي گيرند، آسيب هاي اجتماعي ناشي از فقر و نداري کاهش پيدا مي کند.
از کلمات قصار حضرت رسول ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ : «حقّ الجار إن مرض عدته و إن مات شيعته و إن استقرضک أقرضته و إن أصابه خير هنّأته و إن أصابته مصيبة عزّيته و لا ترفع بناءک فوق بنائه فتسدّ عليه الرّيح؛ حق همسايه آن است که اگر مريض شد عيادتش کني و اگر مُرد همراه جنازه اش بروي و اگر از تو قرض خواست بدهي و اگر حادثه خوشي بر او رخ داد بدو تهنيت گويي و اگر مصيبتي رخ داد تعزيتش گويي و بناي خود را از بناي او فراتر نبري و جريان باد را بر او نبندي».[15]
طبق اين حديث شريف، انسان بايد تمام سعي و تلاش خود را به کار بگيريد تا نيازهاي مختلف همسايه خود را از قبيل نيازهاي عاطفي، اقتصادي، اجتماعي و... برطرف کند و در تمام مصايب و مشکلات زندگي، در کنار همسايه خود باشد تا او در مشکلات و گرفتاري هاي خود را تنها احساس نکند.
خلاصه از ديدگاه اسلام، انسان بايد با همسايه خوش رفتار و خوش برخورد باشد، نه تنها او را اذيت نکند، بلکه تا مي تواند به آزار و اذيت آنها نيز صبرکند، آنها را در غم و شادي همراهي کند و... .
ديدگاه اديان ديگر در مورد همسايه
از بين اديان، در دنياي امروز يهود و مسيحيت بيشتر مشهور است، ما به ديدگاه اينها اشاره مي کنيم.
ديدگاه دين يهود
تورات به گفته دانشمندان يهودي، مشتمل بر 613 حکم است؛ در ميان اين احکام، ده حکم؛ يعني ده فرمان، اهميتي ويژه دارند. اين فرمان ها محور شريعت يهودند و تمام احکام شريعت در همين فرمان ها ريشه دارد.
جالب اين است که مقوله حق و حقوق همسايه در اين ده فرمان نيز در کنار خداشناسي وتعبد به او و حفظ حرمت والدين قرار گرفته است.
«دراين ده فرمان آمده است که نام خدا را به باطل نبر... پدر و مادرت را احترام کن؛ بر همسايه خود شهادت دروغ نده؛ به ناموس و اموال همسايه خود طمع نورز».[16]
ديدگاه دين مسيحيت
همين احکام نسبت به همسايه در مسيحيت نيز مورد قبول واقع شده است.
«حضرت عيسي ـ عليه السلام ـ و شاگردان وي ده فرمان را بسيار گرامي داشته اند. عيسي در تعاليم خود، ده فرمان را تصديق مي کند. وي در پاسخِ کسي که پرسيده بود: «اي استاد نيکو، چه عملِ نيکو کنم تا حيات جاوداني يابم؟»، گفت: «اگر بخواهي داخل حيات شوي، احکام را نگاهدار... شهادت دروغ مده؛ و پدر و مادر خود را حرمت دار، و همسايه خود را مثل خويش دوست دار».[17]
مسيحيت به «دين محبت» شهرت يافته است. از نظر اين آيين، محبت به خدا و محبت به همسايه (يا همان مخلوق) و ابراز عشق به آنان ايمان را غنا مي بخشد.[18]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1. برگزيده تفسير نمونه، احمد علي بابايي، دار الکتب الاسلاميه، تهران، چاپ سيزدهم، 1382ش.
2. نهج الفصاحه ـ مجموعه کلمات قصار حضرت رسول ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ، پاينده ابوالقاسم، دنياي دانش، تهران، چاپ چهارم، 1382ش.
3. معاني الأخبار، شيخ صدوق، جامعه مدرسين، قم، 1403ق.
4. نهج البلاغه، سيد رضي، هجرت، قم، 1414ق.
5. تفصيل وسائل الشيعة إلي تحصيل مسائل الشريعة، محدث عاملي، آل البيت، قم، 1409ق.
6. آداب معاشرت از ديدگاه معصومان(ع)، محمد علي فارابي يعسوب عباسي علي کمر، آستان قدس، مشهد، چاپ پنجم، 1380ش.
7. آداب معاشرت، محمد باقر کمره اي، ترجمه جلد شانزدهم بحارالانوار، اسلاميه، تهران، 1364ش.
8. ترجمه تفسير الميزان، سيد محمد باقر موسوي همداني، دفتر انتشارات اسلامي جامعه مدرسين حوزه علميه، قم، چاپ پنجم، 1374ش.
9ـ تاريخ اديان و مذاهب جهان، عبداللّه مبلغي آباداني، ج2.
[1]. معاني الأخبار، ص165 و تفصيل وسائل الشيعة إلي تحصيل مسائل الشريعة، ج12، ص132.
[2]. آداب معاشرت از ديدگاه معصومان(ع)، ص103.
[3]. همان.
[4]. نساء / 36 با ترجمه آيت الله مکارم شيرازي.
[5]. ترجمه الميزان، ج4، ص562.
[6]. همان، ج4، ص567.
[7]. نهج البلاغه، ص422.
[8]. برگزيده تفسير نمونه، ج1، ص401.
[9] آداب معاشرت از ديدگاه معصومان(ع)، محمد علي فارابي يعسوب عباسي علي کمر، آستان قدس، مشهد.
[10]. آداب معاشرت از ديدگاه معصومان(ع)، ص97ـ104.
[11] همان
[12]. همان،
[13]. ص / 102.
[14]. ص / 103.
[15]. نهج الفصاحه، ص445.
[16]. اقتباس از سليماني؛ حسين، دانش نامه دين: (مجله فلسفه، کلام و عرفان «هفت آسمان» تابستان 1381 - شماره 14 (18 صفحه - از 199 تا 216) به نقل از Louis Jacobs, the Jewish Religion; A Comanion; Catechism of the Catholic Chureh; Enc. Judaica, v. و انجيل متي، 19: 16ـ19)
[17]. همان.
[18]. همان.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 22 امرداد 01
- بازدید
- ۱۵۴
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.