از ارزشها دور گشته ام و موفق نشده ام خويشتن را بيابم و به اخ...
پرسش
پاسخ
كاش مي گفتيد چه راه هايي را پيموده ايد و به مقصد نرسيده ايد تا در پاسخ گويي دقيق تر شويم و به آنچه حقيقتاً نياز است اشاره كنيم. به هر رو اميد داريم آنچه مي آيد به شكلي گره از كار شما بگشايد.
رو كردن به دنيا و پشت سر انداختن ارزشها و ميل به خلقيات منفي محصول عواملي است كه شناخت آنها به ما كمك مي رساند تا در ميدان مبازه بين عقل و جهل بر قدرت عقلمان بيفزاييم و لشگر جهل را مستأصل و نابود سازيم. از مهم ترين آنها مي توان به عوامل زير اشاره نمود.
الف: نبود يا كمبود شناخت انسان نسبت به خود و مقام و موقعش در نظام هستي مهم ترين عامل دنيا گرايي به شمار مي آيد. انسان اگر چيستي خود را بداند و بفهمد كجا بوده، كجاست و به كجا مي رود، به جايگاه با عظمت خود پي مي برد، شخصيت مي يابد و احساس كرامت مي كند آن گاه برايش تحمل ناپذير خواهد بود كه گوهر وجود خود را به آلودگي ها و پستي ها بيالايد. از اين رو معرفت نفس را سودمند ترين دانش دانسته اند. امام علي ـ عليه السلام ـ به ما آموخته: «هر كه خود را نشناخت از راه نجات دور افتاد ودر وادي گمراهي و ناداني ها قدم نهاد[1]».
خويشتن نشناخت مسكين آدمي از فزوني آمد و شد در كمي
خويشتن را آدمي ارزان فروخت بود اطلس خويش را بر دلق دوخت[2]
ب: گناه عاملي ديگر است. هر چه ما به گناه روي آوريم، قلبمان از خدا بر مي گردد و روشنايي خود را از كف مي نهد، در نتيجه ذائقة روحمان تغيير مي کند و از اعتدال خارج مي شود. آن گاه نور به ما نمي سازد و طبعمان از آن فراري مي شود؛و کم کم به گناه خو مي گيرد و از ارزشها مي رمد. «ما جفّت الدّموع إلّا لقسوة القلوب و ما قسّت القلوب الّا بكثرة الذّنوب[3]». اشكها نخشكيد مگر به سبب سخت دلي و دلها سخت نشد مگر به سبب گناهان بسيار.
ج: محيط ناسالم و دوستان ناباب: از جمله عواملي كه مي تواند روي اخلاق و نگرش انسان اثر بگذارد محيط و همنشينان است. در قرآن مي خوانيم: «و روزي است كه ستمگر دستان خود را مي گزد و مي گويد: اي كاش با پيامبر همراهي مي كردم. واي بر من! كاش فلان شخص را به دوستي نمي گزيدم. او (بود كه) مرا به گمراهي كشانيد، پس از آنكه قرآن به من رسيده بود و شيطان همواره فروگذارندة انسان است[4]».
اي بسا ابليس آدم روي هست پس به هر دستي نشايد داد دست[5]
د: دين تقليدي عامل بعدي است. تقليد در اصول دين يعني خانه ساختن روي آب. اسلام نيز چنين اجازه اي به پيروانش نداده و خواسته دين را از روي تحقيق بيابند تا به ايمان، اعتقاد و اخلاق و عمل خود افتخار كنند و در رويارويي با گناهكاران و كافران احساس بزرگي و سرافرازي وجودشان را فراگيرد نه شرمندگي و حقارت. ايماني كه بر پايه تقليد بنا شود به همين ترتيب هم به راحتي از بين مي رود.امام صادق عليه السلام مي فرمايد: هرکس بواسطه مردان وارد در دين شد همانها اورا از دين بيرون برند ولي آنکه باقران و سنت پيامبر وارد دين شود کوهها از جاي کنده شود اما در ايمان او خللي وارد نشود.4 اگر با تحقيق ديندار شديم براي عمل به دستورات الهي سر و جان مي بازيم و سستي و كسالت به خود راه نمي دهيم. و همواره در پرتو جهان بيني توحيدي حتي در سخت ترين شرائط نشاط داريم به همين خاطر اين امر نياز به تلاش جدي دارد.
چند برنامة عملي براي تقويت معنويت:
برنامة اول: عبادت، به ويژه نمازهاي واجب را به وقت، با حضور قلب و اخلاص به پا داريم: «قد أفلح المؤمنون الذين هم في صلوتهم خاشعون[6]» به راستي كه مؤمنان رستگار شدند آنان كه در نمازشان ترسان و فروتنند. روز مرگي و عادت عواملي بسيار موثر به شمار مي روند تا آنجا كه چه بسا با انس گرفتن به لذتي فروتر از لذات فراتر چشم مي بنديم. همانگونه که خو گرفتن به لذتها مادي مي تواند زيان به بار آورد انس با عبادت و چشيدن شيريني مناجات باخدا مي تواند نجات بخش باشد. چنانكه كسي به خواندن نماز شب انس بگيرد اگر شبي آن را از دست بدهد روحش آزرده مي شود و احساس خسارت فراوان مي كند. برترين لذات انس با خداست و چشيدن شيريني مناجاتش كه در استمرار و تكرار توجه قلبي و عبادت حاصل مي شود. تداوم ذكر هم لذت انس را قوت مي بخشد و هم از توجه به دنيا مي كاهد. علاوه بر اين نبايد از پرداختن به اموري كه انسان را به ياد خدا مي اندازد غفلت ورزيد. مثل حج رفتن و زيارت مكان هاي مقدس و ديدار با عالمان رباني و دوستان صا لح.
برنامه دوم: ايثار و انفاق
بخشش آنچه محبوب و مورد نياز انسان است وسيله اي مي شود براي دل بريدن از لذايذ مادي و تطهير و صفا گرفتن دل و محفوظ بودن از آلودگي به دنيا: «و من يوق شحّ نفسه فأولئك هم المفلحون[7]» كساني كه از بخل و آز نگاه داشته شوند. ايشان رستگارانند.نيز در سوره مبارکه آل عمران آمده است: ((لن تنالواالبرحتي تنفقوامماتحبون))هرگز به خوبي دست نخواهيد يافت تا از آنچه دوست داريد انفاق کنيد.2
برنامة سوم: تفكر
همه روزه بخشي از وقت را وقف تفكر كنيم. در اين موضوعات بينديشيم صفات و آيات الهي، هدف آفرينش، نعمت ها، احسانهاي بي پايان خداوند و عبرت از سرگذشت پيشينيان، هم چنين در مورد راه درست و طولاني بودن مسير، كمي وقت و نيرو، فراواني موانع، بي ارزشي اهداف دنيايي، آلوده بون لذات آن و همراه بودن آنها به رنج ها و مصيبت ها.
برنامة چهارم: برنامه ريزي براي اندوخت مفاهيم مثبت ذهني
استحضار مفاهيم و اندوخته هاي ذهني تأثير به سزا در رفتار انسان دارد. براي بهينه سازي و سالم نمودن كردار و نگرش ها. برنامه اي روزانه طراحي کنيم، براي قرائت همراه با توجه قرآن كريم هم چنين مطالعه روايات و مواعظ و كلمات حكمت آميز و احكام فقه و دستورات اخلاقي. «ولقد يسّرنا القرآن للذّكر فهل من مدّكرٍ» هر آينه قرآن را براي پند گرفتن آسان ساختيم، پس آيا پند گيرنده اي هست؟
نکته:
نکته بسيار مهم که بايد در عرض همه مطالب بالا، بدان توجه نمود، اين است که بايد به شکل معقول و منطقي و به دور از افراط و تفريط، با نفس خود برخورد نمود. بايد به اندازه توان از نفس بار کشيد. در عبادات و دعاها و اذکار نبايد در ابتداي راه زياده روي نمود. چرا که در روايات است که نفس ملول و خسته مي شود و در اسلام نيز به استراحت، ورزش، مسافرت، تفريح سالم، شادي، خنده، تبسم، و ديگر عوامل نشاط آفرين و شادي بخش به عنوان عوامل تقويتي و کمک، تکيه شده است.
چند توصيه مهم:
1. اگر انسان به دنيا انس بيابد، زايل ساختن آن دل بستگي، سهل نمي نمايد و تنها افراد اندكي، آن هم با رياضت طاقت سوز به اين كار موفق مي شوند.
2. در استفاده از لذات دنيا زياده خواه نباشيم. بي ارادگي در لذات حيواني به عنوان عادتي مذموم به ديگر كارها و برنامه هاي زندگي سرايت مي كند. سير نخوردن، كم خوابيدن و كم گفتن با رعايت اعتدال (دوري از افراط و تفريط) و حفظ سلامت براي توفيق در سير الي الله و كاستن از انس به لذات حيواني نقشي مهم دارند.
3. قواي حسي و خيالي كه با تداعي مي توانند منشأ انگيزش اميال دنيايي شوند، بايد به كنترل در آيند. به ويژه چشم و گوش را از ديدن و شنيدن مناظر شهوت انگيز و سخنان باطل و سرگرم ساز، بايد حفظ كنيم. «أنّ السمع والبصر والفؤاد كل اولئك كان عنه مسئولاً[8]».
4. انديشه را از لغزشگاه ها باز بايد بداريم (مواظب گناهِ فكري باشيم). اگر احياناً با شبهه اي بي پاسخ روبرو شديم سريع در پي پاسخي قانع كننده برآييم[9].
5.ارتباط با راهبري حکيم که همواره آدمي را پند دهد و راه را از چاه به بنماياند لازمة يک زندگي هدفدار است. درحديث آمده است)) :هلک من لم يکن له حکيم يرشده)) هلاک شد آنکه حکيمي همواره آورا ارشاد نکند.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. مهريزي . مهدي . دو راهي هاي زندگي . دفتر تبليغات اسلامي .
2. مظلومي . رجبعلي . تربيت معنايي . دفتر تبليغات اسلامي.
3. مصباح يزدي . محمد تقي . به سوي خود سازي . مؤسسه آموزش و پژوهشي امام خميني .
4. شبر . سيد عبدالله . اخلاق . انتشارات هجرت .
پي نوشت ها:
[1] . من لم يعرف نفسه و بعد عن سبيل النجاة و خبط في الضلّال و الجهالات . ميزان الحكمه . ص 3566 . حديث 12213.
[2] . كلاله . خاور . مثنوي معنوي . دفتر سوم . ص 153 . سطر 8 .
[3] . امام علي ـ عليه السّلام ـ ميزان الحكمة . باب الذنب . ص 1898 . حديث 6629 .
[4] . الانعام/ 68 .
[5] . بلخي . جلال الدين محمد . مثنوي معنوي .
[6] . مؤمنون/ 1ـ2 .
4.البحار2/105/67 .
[7] . قمر/ 17 .
2.آل عمران/90 .
[8] . الاسراء/ 36 .
[9] . مصباح يزدي . محمدتقي . به سوي خودسازي . ج اول . انشارات مؤسسة آموزش و پژوهشي امام خميني . 1380 .
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 7 خرداد 93
- بازدید
- ۱٬۱۰۵
از ارزشها دور گشته ام و موفق نشده ام خويشتن را بيابم و به اخ...
- نشان کردن
پرسش
پاسخ
كاش مي گفتيد چه راه هايي را پيموده ايد و به مقصد نرسيده ايد تا در پاسخ گويي دقيق تر شويم و به آنچه حقيقتاً نياز است اشاره كنيم. به هر رو اميد داريم آنچه مي آيد به شكلي گره از كار شما بگشايد.
رو كردن به دنيا و پشت سر انداختن ارزشها و ميل به خلقيات منفي محصول عواملي است كه شناخت آنها به ما كمك مي رساند تا در ميدان مبازه بين عقل و جهل بر قدرت عقلمان بيفزاييم و لشگر جهل را مستأصل و نابود سازيم. از مهم ترين آنها مي توان به عوامل زير اشاره نمود.
الف: نبود يا كمبود شناخت انسان نسبت به خود و مقام و موقعش در نظام هستي مهم ترين عامل دنيا گرايي به شمار مي آيد. انسان اگر چيستي خود را بداند و بفهمد كجا بوده، كجاست و به كجا مي رود، به جايگاه با عظمت خود پي مي برد، شخصيت مي يابد و احساس كرامت مي كند آن گاه برايش تحمل ناپذير خواهد بود كه گوهر وجود خود را به آلودگي ها و پستي ها بيالايد. از اين رو معرفت نفس را سودمند ترين دانش دانسته اند. امام علي ـ عليه السلام ـ به ما آموخته: «هر كه خود را نشناخت از راه نجات دور افتاد ودر وادي گمراهي و ناداني ها قدم نهاد[1]».
خويشتن نشناخت مسكين آدمي از فزوني آمد و شد در كمي
خويشتن را آدمي ارزان فروخت بود اطلس خويش را بر دلق دوخت[2]
ب: گناه عاملي ديگر است. هر چه ما به گناه روي آوريم، قلبمان از خدا بر مي گردد و روشنايي خود را از كف مي نهد، در نتيجه ذائقة روحمان تغيير مي کند و از اعتدال خارج مي شود. آن گاه نور به ما نمي سازد و طبعمان از آن فراري مي شود؛و کم کم به گناه خو مي گيرد و از ارزشها مي رمد. «ما جفّت الدّموع إلّا لقسوة القلوب و ما قسّت القلوب الّا بكثرة الذّنوب[3]». اشكها نخشكيد مگر به سبب سخت دلي و دلها سخت نشد مگر به سبب گناهان بسيار.
ج: محيط ناسالم و دوستان ناباب: از جمله عواملي كه مي تواند روي اخلاق و نگرش انسان اثر بگذارد محيط و همنشينان است. در قرآن مي خوانيم: «و روزي است كه ستمگر دستان خود را مي گزد و مي گويد: اي كاش با پيامبر همراهي مي كردم. واي بر من! كاش فلان شخص را به دوستي نمي گزيدم. او (بود كه) مرا به گمراهي كشانيد، پس از آنكه قرآن به من رسيده بود و شيطان همواره فروگذارندة انسان است[4]».
اي بسا ابليس آدم روي هست پس به هر دستي نشايد داد دست[5]
د: دين تقليدي عامل بعدي است. تقليد در اصول دين يعني خانه ساختن روي آب. اسلام نيز چنين اجازه اي به پيروانش نداده و خواسته دين را از روي تحقيق بيابند تا به ايمان، اعتقاد و اخلاق و عمل خود افتخار كنند و در رويارويي با گناهكاران و كافران احساس بزرگي و سرافرازي وجودشان را فراگيرد نه شرمندگي و حقارت. ايماني كه بر پايه تقليد بنا شود به همين ترتيب هم به راحتي از بين مي رود.امام صادق عليه السلام مي فرمايد: هرکس بواسطه مردان وارد در دين شد همانها اورا از دين بيرون برند ولي آنکه باقران و سنت پيامبر وارد دين شود کوهها از جاي کنده شود اما در ايمان او خللي وارد نشود.4 اگر با تحقيق ديندار شديم براي عمل به دستورات الهي سر و جان مي بازيم و سستي و كسالت به خود راه نمي دهيم. و همواره در پرتو جهان بيني توحيدي حتي در سخت ترين شرائط نشاط داريم به همين خاطر اين امر نياز به تلاش جدي دارد.
چند برنامة عملي براي تقويت معنويت:
برنامة اول: عبادت، به ويژه نمازهاي واجب را به وقت، با حضور قلب و اخلاص به پا داريم: «قد أفلح المؤمنون الذين هم في صلوتهم خاشعون[6]» به راستي كه مؤمنان رستگار شدند آنان كه در نمازشان ترسان و فروتنند. روز مرگي و عادت عواملي بسيار موثر به شمار مي روند تا آنجا كه چه بسا با انس گرفتن به لذتي فروتر از لذات فراتر چشم مي بنديم. همانگونه که خو گرفتن به لذتها مادي مي تواند زيان به بار آورد انس با عبادت و چشيدن شيريني مناجات باخدا مي تواند نجات بخش باشد. چنانكه كسي به خواندن نماز شب انس بگيرد اگر شبي آن را از دست بدهد روحش آزرده مي شود و احساس خسارت فراوان مي كند. برترين لذات انس با خداست و چشيدن شيريني مناجاتش كه در استمرار و تكرار توجه قلبي و عبادت حاصل مي شود. تداوم ذكر هم لذت انس را قوت مي بخشد و هم از توجه به دنيا مي كاهد. علاوه بر اين نبايد از پرداختن به اموري كه انسان را به ياد خدا مي اندازد غفلت ورزيد. مثل حج رفتن و زيارت مكان هاي مقدس و ديدار با عالمان رباني و دوستان صا لح.
برنامه دوم: ايثار و انفاق
بخشش آنچه محبوب و مورد نياز انسان است وسيله اي مي شود براي دل بريدن از لذايذ مادي و تطهير و صفا گرفتن دل و محفوظ بودن از آلودگي به دنيا: «و من يوق شحّ نفسه فأولئك هم المفلحون[7]» كساني كه از بخل و آز نگاه داشته شوند. ايشان رستگارانند.نيز در سوره مبارکه آل عمران آمده است: ((لن تنالواالبرحتي تنفقوامماتحبون))هرگز به خوبي دست نخواهيد يافت تا از آنچه دوست داريد انفاق کنيد.2
برنامة سوم: تفكر
همه روزه بخشي از وقت را وقف تفكر كنيم. در اين موضوعات بينديشيم صفات و آيات الهي، هدف آفرينش، نعمت ها، احسانهاي بي پايان خداوند و عبرت از سرگذشت پيشينيان، هم چنين در مورد راه درست و طولاني بودن مسير، كمي وقت و نيرو، فراواني موانع، بي ارزشي اهداف دنيايي، آلوده بون لذات آن و همراه بودن آنها به رنج ها و مصيبت ها.
برنامة چهارم: برنامه ريزي براي اندوخت مفاهيم مثبت ذهني
استحضار مفاهيم و اندوخته هاي ذهني تأثير به سزا در رفتار انسان دارد. براي بهينه سازي و سالم نمودن كردار و نگرش ها. برنامه اي روزانه طراحي کنيم، براي قرائت همراه با توجه قرآن كريم هم چنين مطالعه روايات و مواعظ و كلمات حكمت آميز و احكام فقه و دستورات اخلاقي. «ولقد يسّرنا القرآن للذّكر فهل من مدّكرٍ» هر آينه قرآن را براي پند گرفتن آسان ساختيم، پس آيا پند گيرنده اي هست؟
نکته:
نکته بسيار مهم که بايد در عرض همه مطالب بالا، بدان توجه نمود، اين است که بايد به شکل معقول و منطقي و به دور از افراط و تفريط، با نفس خود برخورد نمود. بايد به اندازه توان از نفس بار کشيد. در عبادات و دعاها و اذکار نبايد در ابتداي راه زياده روي نمود. چرا که در روايات است که نفس ملول و خسته مي شود و در اسلام نيز به استراحت، ورزش، مسافرت، تفريح سالم، شادي، خنده، تبسم، و ديگر عوامل نشاط آفرين و شادي بخش به عنوان عوامل تقويتي و کمک، تکيه شده است.
چند توصيه مهم:
1. اگر انسان به دنيا انس بيابد، زايل ساختن آن دل بستگي، سهل نمي نمايد و تنها افراد اندكي، آن هم با رياضت طاقت سوز به اين كار موفق مي شوند.
2. در استفاده از لذات دنيا زياده خواه نباشيم. بي ارادگي در لذات حيواني به عنوان عادتي مذموم به ديگر كارها و برنامه هاي زندگي سرايت مي كند. سير نخوردن، كم خوابيدن و كم گفتن با رعايت اعتدال (دوري از افراط و تفريط) و حفظ سلامت براي توفيق در سير الي الله و كاستن از انس به لذات حيواني نقشي مهم دارند.
3. قواي حسي و خيالي كه با تداعي مي توانند منشأ انگيزش اميال دنيايي شوند، بايد به كنترل در آيند. به ويژه چشم و گوش را از ديدن و شنيدن مناظر شهوت انگيز و سخنان باطل و سرگرم ساز، بايد حفظ كنيم. «أنّ السمع والبصر والفؤاد كل اولئك كان عنه مسئولاً[8]».
4. انديشه را از لغزشگاه ها باز بايد بداريم (مواظب گناهِ فكري باشيم). اگر احياناً با شبهه اي بي پاسخ روبرو شديم سريع در پي پاسخي قانع كننده برآييم[9].
5.ارتباط با راهبري حکيم که همواره آدمي را پند دهد و راه را از چاه به بنماياند لازمة يک زندگي هدفدار است. درحديث آمده است)) :هلک من لم يکن له حکيم يرشده)) هلاک شد آنکه حکيمي همواره آورا ارشاد نکند.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. مهريزي . مهدي . دو راهي هاي زندگي . دفتر تبليغات اسلامي .
2. مظلومي . رجبعلي . تربيت معنايي . دفتر تبليغات اسلامي.
3. مصباح يزدي . محمد تقي . به سوي خود سازي . مؤسسه آموزش و پژوهشي امام خميني .
4. شبر . سيد عبدالله . اخلاق . انتشارات هجرت .
پي نوشت ها:
[1] . من لم يعرف نفسه و بعد عن سبيل النجاة و خبط في الضلّال و الجهالات . ميزان الحكمه . ص 3566 . حديث 12213.
[2] . كلاله . خاور . مثنوي معنوي . دفتر سوم . ص 153 . سطر 8 .
[3] . امام علي ـ عليه السّلام ـ ميزان الحكمة . باب الذنب . ص 1898 . حديث 6629 .
[4] . الانعام/ 68 .
[5] . بلخي . جلال الدين محمد . مثنوي معنوي .
[6] . مؤمنون/ 1ـ2 .
4.البحار2/105/67 .
[7] . قمر/ 17 .
2.آل عمران/90 .
[8] . الاسراء/ 36 .
[9] . مصباح يزدي . محمدتقي . به سوي خودسازي . ج اول . انشارات مؤسسة آموزش و پژوهشي امام خميني . 1380 .
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 7 خرداد 93
- بازدید
- ۱٬۱۰۵
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.